Luận văn xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường nhật bản tại công ty cổ phần xuất khẩu thuỷ sản ii quảng ninh thực trạng và giải pháp

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam đóng vai… 66 trang · Học viện Chính sách và Phát triển · 2021.

• Tác giả: Trần Xuân Long
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thái Nhạn
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang Thị Trường Nhật Bản: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VÀ THỊ TRƯỜNG THUỶ SẢN TẠI NHẬT BẢN
• 1.1. Những vấn đề lí luận cơ bản về hoạt động xuất khẩu thuỷ sản
• 1.1.1. Khái niệm về xuất khẩu
• 1.1.2. Vai trò của xuất khẩu
• 1.1.3. Phân loại hoạt động xuất khẩu
• 1.1.4. Các nhân tố tác động đến hoạt động xuất khẩu
• 1.2. Khái quát chung về sản xuất và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam
• 1.2.1. Về tình hình sản xuất thuỷ sản
• 1.2.2. Về tỷ trọng xuất khẩu thủy sản
• 1.2.3. Về thị trường xuất khẩu
• 1.2.4. Quy trình xuất nhập khẩu thủy sản
• 1.3. Thị trường thuỷ sản tại Nhật Bản
• 1.3.1. Đặc điểm, xu hướng thị trường
• 1.3.2. Về tình hình tiêu thụ
• 1.3.3. Về giá cả
• 1.3.4. Về các kênh phân phối
• 1.3.5. Về các quy định đối với hàng thủy sản nhập khẩu vào thị trường Nhật Bản
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VÀO THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN XUẤT KHẨU THUỶ SẢN II QUẢNG NINH
• 2.1. Giới thiệu chung về hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Sơ đồ bộ máy tổ chức công ty
• 2.1.3. Cơ cấu lao động
• 2.1.4. Tình hình trang thiết bị
• 2.1.5. Tình hình tài chính công ty
• 2.2. Thực trạng xuất khẩu của công ty vào thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh
• 2.2.1. Kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản vào thị trường Nhật Bản
• 2.2.2. Sản lượng xuất khẩu thuỷ sản vào thị trường Nhật Bản
• 2.2.3. Quy trình xuất khẩu thủy sản của công ty
• 2.2.4. Các kênh phân phối sản phẩm thuỷ sản của công ty
• 2.2.5. Đội ngũ nhân viên trực tiếp kinh doanh xuất nhập khẩu tại công ty
• 2.3. Những thuận lợi và khó khăn của công ty khi xuất khẩu vào thị trường Nhật Bản
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN SANG THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN XUẤT KHẨU THUỶ SẢN II QUẢNG NINH
• 3.1. Định hướng, mục tiêu phát triển công ty đến năm 2030
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh
• 3.2.1. Giải pháp đối với doanh nghiệp
• 3.2.2. Giải pháp đối với hiệp hội và các tổ chức có liên quan
• 3.2.3. Kiến nghị với Nhà nước
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang Nhật Bản

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế. Thị trường Nhật Bản là một trong những thị trường trọng điểm, đòi hỏi cao về chất lượng và an toàn thực phẩm. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn nhập khẩu Nhật Bản không chỉ giúp các doanh nghiệp tăng trưởng kim ngạch mà còn nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế. Hoạt động ngoại thương, đặc biệt là xuất khẩu thủy sản sang thị trường khó tính như Nhật Bản, là động lực thúc đẩy sự phát triển thương mại giữa các quốc gia, mặc dù còn nhiều thách thức và rào cản. Khóa luận này đi sâu vào phân tích thực trạng xuất khẩu thủy sản và đề xuất các giải pháp xuất khẩu thủy sản hiệu quả.

1.1. Vai trò của xuất khẩu thủy sản đối với kinh tế Việt Nam

Xuất khẩu thủy sản đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP, tạo công ăn việc làm, và thu hút ngoại tệ. Mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào xuất khẩu được đo bằng tỷ lệ giữa giá trị xuất khẩu và tổng thu nhập quốc dân. Đặc biệt, xuất khẩu giúp các doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế như Nhật Bản.

1.2. Tổng quan về thị trường thủy sản Nhật Bản Đặc điểm và xu hướng

Thị trường Nhật Bản có những đặc điểm riêng biệt về văn hóa tiêu dùng, thị hiếu người tiêu dùng, và các quy định nhập khẩu. Nắm bắt được các xu hướng tiêu dùng và các yêu cầu về chất lượng thủy sản, an toàn thực phẩm, và truy xuất nguồn gốc là yếu tố then chốt để thành công trên thị trường này. Các kênh phân phối thủy sản Nhật Bản cũng rất đa dạng, từ chợ đầu mối đến siêu thị và nhà hàng, đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược phù hợp.

II. Phân Tích Thực Trạng Xuất Khẩu Thủy Sản Sang Nhật Bản

Hiện nay, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đang đối mặt với nhiều thách thức. Thực trạng xuất khẩu thủy sản cho thấy sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng thủy sản và an toàn thực phẩm, cũng như những biến động về giá xuất khẩu thủy sản. Bên cạnh đó, các quy định về truy xuất nguồn gốc và các chứng nhận ASC, MSC ngày càng khắt khe hơn. Do đó, doanh nghiệp cần nắm rõ các tiêu chuẩn nhập khẩu Nhật Bản và nâng cao năng lực cạnh tranh để duy trì và phát triển thị phần.

2.1. Các mặt hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực sang Nhật Bản

Các mặt hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực sang Nhật Bản bao gồm tôm xuất khẩu Nhật Bản, cá tra xuất khẩu Nhật Bản, và các loại hải sản Việt Nam khác. Mỗi loại sản phẩm có những yêu cầu riêng về kích cỡ, độ tươi, và phương pháp chế biến. Việc đa dạng hóa các sản phẩm thủy sản xuất khẩu và nâng cao giá trị gia tăng là một trong những hướng đi quan trọng để tăng cường xuất khẩu.

2.2. Thách thức xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản Rào cản kỹ thuật

Thách thức xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản bao gồm các rào cản kỹ thuật như tiêu chuẩn về dư lượng kháng sinh, kim loại nặng, và các chất cấm khác. Các quy định về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc cũng ngày càng khắt khe hơn. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến, kiểm soát chất lượng, và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc hiệu quả để đáp ứng các yêu cầu này.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Xuất Khẩu Thủy Sản Vào Nhật Bản

Để nâng cao năng lực xuất khẩu thủy sản vào thị trường Nhật Bản, cần có những giải pháp xuất khẩu thủy sản toàn diện từ phía doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, và nhà nước. Các giải pháp tập trung vào việc nâng cao chất lượng thủy sản, tăng cường xúc tiến thương mại, cải thiện chuỗi cung ứng thủy sản, và tận dụng các hiệp định CPTPP, EVFTA. Việc nắm bắt thông tin về nhu cầu thị trường Nhật Bản, tập quán tiêu dùng thủy sản Nhật Bản, và thị hiếu người tiêu dùng Nhật Bản cũng rất quan trọng.

3.1. Giải pháp cho doanh nghiệp Nâng cao chất lượng thủy sản truy xuất nguồn gốc

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ nuôi trồng, chế biến hiện đại, kiểm soát chặt chẽ chất lượng thủy sản từ khâu đầu vào đến khâu đầu ra. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như chứng nhận ASC, chứng nhận MSC, và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch là yếu tố then chốt để tạo dựng uy tín và đáp ứng yêu cầu của thị trường Nhật Bản.

3.2. Tăng cường marketing thủy sản và xúc tiến thương mại tại Nhật Bản

Doanh nghiệp cần tăng cường hoạt động marketing thủy sản và xúc tiến thương mại tại thị trường Nhật Bản thông qua các hội chợ triển lãm, diễn đàn doanh nghiệp, và các kênh thương mại điện tử. Việc xây dựng thương hiệu thủy sản Việt Nam và quảng bá các sản phẩm có chất lượng cao là rất quan trọng để thu hút người tiêu dùng Nhật Bản.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Bài Học Kinh Nghiệm Từ Doanh Nghiệp Tiên Phong

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản nhờ áp dụng các giải pháp hiệu quả. Nghiên cứu các trường hợp thành công này giúp các doanh nghiệp khác học hỏi kinh nghiệm và áp dụng vào thực tiễn. Các bài học kinh nghiệm bao gồm việc xây dựng mối quan hệ đối tác bền vững, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm, và thích ứng với những thay đổi của thị trường.

4.1. Xây dựng chuỗi cung ứng thủy sản hiệu quả và bền vững

Chuỗi cung ứng thủy sản cần được xây dựng một cách hiệu quả và bền vững, từ khâu nuôi trồng đến khâu chế biến và phân phối. Việc liên kết với các hộ nuôi trồng, áp dụng các quy trình nuôi trồng bền vững, và kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng thủy sản và giảm thiểu tác động đến môi trường.

4.2. Phát triển các sản phẩm thủy sản chế biến sâu có giá trị gia tăng cao

Doanh nghiệp cần tập trung vào phát triển các sản phẩm thủy sản chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng Nhật Bản. Điều này đòi hỏi đầu tư vào công nghệ chế biến, nghiên cứu phát triển sản phẩm mới, và xây dựng thương hiệu mạnh.

V. Hiệp Định CPTPP và EVFTA Cơ Hội Xuất Khẩu Thủy Sản Sang Nhật

Các hiệp định CPTPP và EVFTA mở ra nhiều cơ hội xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản nhờ cắt giảm thuế quan và tạo thuận lợi thương mại. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa các cơ hội này, doanh nghiệp cần nắm vững các quy tắc xuất xứ, các yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm, và các quy định về thương mại.

5.1. Tận dụng ưu đãi thuế quan từ CPTPP và EVFTA

Doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ các điều khoản về thuế quan trong CPTPP và EVFTA để tận dụng tối đa các ưu đãi. Việc tuân thủ các quy tắc xuất xứ và các quy định liên quan là rất quan trọng để được hưởng các ưu đãi này.

5.2. Thúc đẩy thương mại điện tử và logistics thủy sản hiệu quả

Doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử để tiếp cận người tiêu dùng Nhật Bản một cách hiệu quả. Việc xây dựng hệ thống logistics thủy sản hiện đại, đảm bảo vận chuyển thủy sản nhanh chóng và an toàn là yếu tố then chốt để duy trì chất lượng sản phẩm.

VI. Triển Vọng Và Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Xuất Khẩu Thủy Sản

Tương lai của xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của doanh nghiệp. Các giải pháp tập trung vào phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, và nâng cao giá trị gia tăng sẽ giúp ngành thủy sản Việt Nam duy trì vị thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các yếu tố về bảo quản thủy sản, đóng gói thủy sản, và các kênh phân phối cũng cần được chú trọng phát triển.

6.1. Đầu tư vào công nghệ bảo quản thủy sản và đóng gói thủy sản hiện đại

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ bảo quản thủy sản và đóng gói thủy sản hiện đại để kéo dài thời gian bảo quản và duy trì chất lượng sản phẩm. Việc sử dụng các vật liệu đóng gói thân thiện với môi trường và đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm là rất quan trọng.

6.2. Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm để phát triển bền vững

Doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các đối tác Nhật Bản và các quốc gia khác để học hỏi các phương pháp nuôi trồng, chế biến, và quản lý bền vững. Việc tham gia vào các tổ chức quốc tế và các diễn đàn ngành nghề cũng giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin và nguồn lực để phát triển.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động ngoại thương giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, đặc biệt là nguồn thu ngoại tệ và mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa. Đối với Việt Nam, thủy sản là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, liên tục nằm trong nhóm các mặt hàng xuất khẩu chủ lực trên thị trường thế giới. Trong các đối tác thương mại, Nhật Bản luôn là thị trường truyền thống trọng điểm nhưng đồng thời cũng là thị trường có những đòi hỏi khắt khe hàng đầu về vệ sinh an toàn thực phẩm, quy chuẩn kỹ thuật và kiểm dịch.

Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh (AQUAPEXCO) là doanh nghiệp có bề dày hoạt động trong lĩnh vực chế biến và xuất khẩu thủy sản tại khu vực phía Bắc. Hoạt động xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản đóng vai trò then chốt trong cơ cấu doanh thu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, giai đoạn 2018–2020 chứng kiến nhiều biến động phức tạp từ thị trường quốc tế, rào cản kỹ thuật gia tăng, cùng với tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 làm suy giảm nhu cầu tiêu thụ và gián đoạn chuỗi cung ứng. Việc phân tích toàn diện thực trạng xuất khẩu sang Nhật Bản nhằm tìm ra các điểm nghẽn và giải pháp khắc phục là yêu cầu cấp thiết đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Khóa luận xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu gồm:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu có hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động xuất khẩu thủy sản; phân tích, đánh giá thực trạng xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản của Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sang thị trường này, mang lại lợi nhuận ổn định và bền vững.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về xuất khẩu, xuất khẩu thủy sản và đặc điểm thị trường thủy sản Nhật Bản.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh giai đoạn 2018–2020, chỉ ra những kết quả đạt được cùng các hạn chế, nguyên nhân.
  3. Đề xuất phương hướng và các giải pháp cụ thể đối với doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản của Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh.
• Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh (trụ sở tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng số liệu hoạt động sản xuất kinh doanh và xuất khẩu giai đoạn 2018–2020; các dữ liệu tổng quan ngành thủy sản được tham chiếu trong giai đoạn 1997–2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng khung lý thuyết kinh tế đối ngoại và các văn bản quy phạm pháp luật làm nền tảng phân tích:

• Khái niệm và hình thức xuất khẩu: Vận dụng khái niệm xuất khẩu hàng hóa theo Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005. Phân loại hoạt động xuất khẩu thành các hình thức: xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu gián tiếp (ủy thác), gia công xuất khẩu, xuất khẩu tại chỗ, tạm nhập tái xuất và tạm xuất tái nhập (Điều 29 Luật Thương mại năm 2005), buôn bán đối lưu và xuất khẩu theo nghị định thư.
• Các nhân tố tác động: Phân loại thành nhóm nhân tố bên trong (chất lượng và cơ cấu sản phẩm, tiềm lực tài chính, nguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật - công nghệ, tài sản vô hình và uy tín thương hiệu) và nhóm nhân tố bên ngoài (chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chính sách thương mại, tỷ giá hối đoái, thuế quan, hạn ngạch, trợ cấp xuất khẩu, mức độ cạnh tranh nội địa và hạ tầng logistics).
• Khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật: Luật Thủy sản năm 2017; Quyết định số 79/QĐ-TTg ngày 18/01/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia phát triển ngành tôm Việt Nam đến năm 2025; Quyết định số 4354/QĐ-BNN-TCTS ngày 02/11/2020 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê duyệt Đề án phát triển sản xuất và xuất khẩu tôm càng xanh; các Hiệp định thương mại tự do như Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hệ thống ưu đãi phổ cập (GSP); các bộ tiêu chuẩn chất lượng gồm Tiêu chuẩn Nông sản Nhật Bản (JAS), Tiêu chuẩn Công nghiệp Nhật Bản (JIS), Tiêu chuẩn Môi trường Ecomark, hệ thống HACCP, GMP, ISO, cùng các quy định của Luật Vệ sinh an toàn thực phẩm, Luật Trách nhiệm sản phẩm và Luật Giao dịch thương mại chỉ định của Nhật Bản.
• Phương pháp nghiên cứu thực tế:
  • Phương pháp phân tích thống kê mô tả: Thu thập, phân loại, lập bảng biểu so sánh, phân tích cơ cấu, tốc độ tăng trưởng và tỷ trọng của các chỉ tiêu kinh tế (sản lượng, kim ngạch, tài chính, lao động).
  • Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Quan sát trực tiếp quy trình sản xuất, công tác kiểm định chất lượng và quy trình tác nghiệp xuất khẩu tại các phòng ban của doanh nghiệp trong quá trình thực tập.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh từ Phòng Kế toán tài vụ và Phòng Tổ chức hành chính của Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh; các báo cáo ngành của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP); Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2020 của Bộ Công Thương; tài liệu giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu thuỷ sản và thị trường thuỷ sản tại Nhật Bản

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế, đánh giá tổng quan ngành thủy sản Việt Nam và phân tích các đặc tính của thị trường Nhật Bản:

• Ngành thủy sản Việt Nam: Sản lượng thủy sản duy trì tăng trưởng liên tục trong 17 năm với mức bình quân 9,07%/năm, trong đó nuôi trồng tăng bình quân 12,77%/năm và khai thác tăng 6,442%/năm. Năm 2019, tổng sản lượng đạt khoảng 8,15 triệu tấn (khai thác 3,77 triệu tấn, nuôi trồng 4,38 triệu tấn). Diện tích nuôi tôm năm 2019 đạt 720 nghìn ha, sản lượng đạt 750 nghìn tấn (tôm sú 270 nghìn tấn, tôm chân trắng 480 nghìn tấn). Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành tăng từ 550 triệu USD (1995) và 758 triệu USD (1997) lên 8,5 tỷ USD (2019), trước khi giảm nhẹ 1,5% xuống 8,41 tỷ USD vào năm 2020 do Covid-19 và việc Nhật Bản giảm tần suất kiểm tra tôm Ấn Độ từ 100% xuống 30%.
• Thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2020:

Thị trường	Kim ngạch (Tỷ USD)	Tỷ trọng (%)	Tăng trưởng so với 2019 (%)
Hoa Kỳ	1,60	19,0	+10,4
Nhật Bản	1,43	17,0	-1,8
Trung Quốc	1,18	14,0	-4,8
EU	1,09	12,9	-16,0
Hàn Quốc	0,771	9,2	-1,4

• Thị trường thủy sản Nhật Bản: Quy mô dân số 127 triệu người. Mức tiêu thụ thủy sản bình quân đầu người có xu hướng giảm do già hóa dân số, tỷ lệ sinh giảm và xu hướng "Tây hóa" bữa ăn. Từ năm 2006, lượng tiêu thụ thịt đã vượt thủy sản; đến năm 2020, lượng tiêu thụ thịt cao hơn 30% so với thủy sản. Kênh phân phối gồm khoảng 900 chợ đầu mối, các công ty thương mại/nhập khẩu, trung tâm thương mại bán buôn, thị trường bán buôn trung gian và hệ thống bán lẻ (siêu thị, cửa hàng thủy sản). Nhật Bản áp dụng chế độ kiểm dịch nghiêm ngặt thông qua Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi xã hội cùng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng JAS, JIS, Ecomark.

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu thuỷ sản vào thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh

Chương 2 đi sâu phân tích toàn diện năng lực nội tại và hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp sang thị trường Nhật Bản giai đoạn 2018–2020:

• Lịch sử và nguồn lực công ty: Thành lập năm 1988 (tiền thân là Xí nghiệp Xuất khẩu Thủy sản II Quảng Ninh), cổ phần hóa năm 2007 với tên giao dịch AQUAPEXCO. Tổng số lao động là 340 người, trong đó nam chiếm 14,3% (50 người), nữ chiếm 85,7% (290 người); trình độ đại học và trên đại học đạt 17,6% (60 người), cao đẳng và trung cấp chiếm 73,6% (250 người), lao động khác chiếm 8,8% (30 người). Đội ngũ nghiệp vụ xuất nhập khẩu trực tiếp gồm 8 nhân sự, có trên 5 năm kinh nghiệm, 100% sử dụng tiếng Anh, 3 người thành thạo tiếng Nhật, 2 người có bằng đại học chuyên ngành thủy sản.
• Thực trạng máy móc, trang thiết bị kỹ thuật:

Tên trang thiết bị	Số lượng	Năm sản xuất	Nước sản xuất	Công suất	Tình trạng hiện tại
Máy hút chân không	5 chiếc	1990	Nga	1,5 kW	Quá cũ, hay bị hỏng hóc
Máy màng co	6 chiếc	2001	Italia	5,5 kW	Máy hoạt động tốt
Máy đóng đai	6 chiếc	1997	Trung Quốc	1,6 s/đai	Hoạt động chậm, hay hỏng
Máy dò kim loại	4 chiếc	2002	Nhật Bản	80 m/phút	Máy hoạt động tốt
Tủ cấp đông	7 chiếc	2000	Nhật Bản	1000 kg/mẻ	Hoạt động tốt
Máy cấp đông IQF	2 chiếc	1996	Trung Quốc	500 kg/h	Máy thường bị hỏng
Máy ép viên	1 chiếc	2000	Trung Quốc	0,5 tấn/h	Hoạt động bình thường
Hầm đông gió	1 cái	2003	Châu Âu	900 kg/mẻ	Hoạt động tốt

• Kết quả xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản:
  • Về kim ngạch và tỷ trọng: Kim ngạch xuất khẩu sang Nhật Bản năm 2018 đạt 45.125 triệu đồng (chiếm 42,8% tổng kim ngạch công ty); năm 2019 tăng lên 52.402 triệu đồng (tăng 7.277 triệu đồng, chiếm tỷ trọng 51,0%); năm 2020 giảm mạnh xuống 36.425 triệu đồng (chiếm 36,9% tổng kim ngạch).
  • Về sản lượng và cơ cấu mặt hàng: Sản lượng xuất khẩu sang Nhật đạt 1.143 tấn năm 2019 và giảm xuống 846 tấn năm 2020. Mặt hàng tôm giữ vai trò chủ lực (năm 2019 đạt 45.217 triệu đồng, năm 2020 đạt 32.486 triệu đồng); mặt hàng mực chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu.
  • Quy trình và phương thức xuất khẩu: Công ty thực hiện xuất khẩu theo điều kiện FOB (Incoterms) tại cảng biển Việt Nam. Hàng hóa được kiểm tra và cấp chứng nhận chất lượng bởi Cục Quản lý Chất lượng, An toàn Vệ sinh và Thú y Thủy sản (NAFIQAVED) trong thời hạn 15 ngày làm việc (thời gian kiểm tra hồ sơ 5 ngày) trước khi thực hiện thông quan hải quan.
  • Kênh phân phối: Doanh nghiệp xuất khẩu gián tiếp thông qua các nhà nhập khẩu và nhà bán buôn tại Nhật Bản, chưa tiếp cận trực tiếp các tập đoàn bán lẻ hay chuỗi siêu thị.

Chương 3: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh

Chương 3 trình bày mục tiêu phát triển đến năm 2030 và đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:

• Định hướng: Mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng sản phẩm giá trị gia tăng, giữ vững thị phần tại Nhật Bản.
• Giải pháp đối với doanh nghiệp:
  • Hiện đại hóa cơ sở vật chất, đầu tư thay thế các thiết bị lạc hậu (máy cấp đông IQF, máy hút chân không) nhằm đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.
  • Phát huy lợi thế chuỗi khép kín từ con giống, vùng nuôi tôm công nghiệp 100 ha (năng suất 3–4 tấn/ha) và vùng mặt nước 9.000 ha tại thị xã Quảng Yên để kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào.
  • Cơ cấu lại danh mục sản phẩm, chuyển dịch từ thủy sản sơ chế sang các sản phẩm chế biến sẵn, dạng phile tiện lợi đáp ứng thị hiếu mới của người tiêu dùng Nhật Bản.
  • Từng bước tiếp cận trực tiếp kênh phân phối bán lẻ lớn, giảm bớt chi phí trung gian; đẩy mạnh đào tạo chuyên môn và ngoại ngữ tiếng Nhật cho nhân sự xuất nhập khẩu.
• Giải pháp đối với Hiệp hội (VASEP) và tổ chức liên quan: Cung cấp thông tin thị trường, dự báo biến động giá cả và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các rào cản kỹ thuật.
• Kiến nghị với Nhà nước: Hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử, hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho hiện đại hóa công nghệ chế biến và tiếp tục đàm phán tháo gỡ rào cản kiểm dịch thông qua các FTA (VJEPA, CPTPP, RCEP).

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả chính: Khóa luận phản ánh toàn diện thực trạng hoạt động xuất khẩu của AQUAPEXCO sang Nhật Bản giai đoạn 2018–2020. Kim ngạch xuất khẩu đạt đỉnh 52.402 triệu đồng năm 2019 trước khi giảm xuống 36.425 triệu đồng năm 2020 do tác động của đại dịch Covid-19 và suy giảm tiêu dùng tại Nhật Bản. Nghiên cứu đã thống kê chi tiết tình trạng kỹ thuật của 8 loại máy móc chuyên dụng, chỉ rõ điểm nghẽn về công nghệ cũ (như máy hút chân không sản xuất năm 1990, máy cấp đông IQF sản xuất năm 1996 thường xuyên hư hỏng) ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.
• Giải pháp đề xuất: Hệ thống hóa các nhóm giải pháp từ cấp độ vi mô (doanh nghiệp) đến vĩ mô (hiệp hội ngành hàng, cơ quan quản lý Nhà nước), gắn với việc khai thác các chính sách quốc gia (Quyết định 79/QĐ-TTg, Quyết định 4354/QĐ-BNN-TCTS) và các cam kết ưu đãi thuế quan từ VJEPA, CPTPP.
• Đóng góp của nghiên cứu: Tác giả đã kết hợp số liệu thống kê thứ cấp nội bộ 3 năm với quan sát thực tế quy trình kiểm định NAFIQAVED và thủ tục hải quan tại doanh nghiệp, cung cấp một bức tranh thực tế về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chế biến thủy sản địa phương tại thị trường Nhật Bản.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dữ liệu nghiên cứu tập trung trong phạm vi hẹp giai đoạn 2018–2020 tại một doanh nghiệp cụ thể (AQUAPEXCO). Do doanh nghiệp chủ yếu xuất khẩu theo điều kiện FOB và phân phối qua nhà bán buôn trung gian tại Nhật Bản, khóa luận chưa tiếp cận được dữ liệu chi tiết về chi phí logistics quốc tế và biên lợi nhuận ở các khâu bán lẻ cuối cùng tại thị trường nước sở tại.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng chuỗi số liệu sang giai đoạn phục hồi kinh tế sau Covid-19; nghiên cứu khả năng chuyển đổi điều kiện giao hàng từ FOB sang CIF/DDP; phân tích sâu hơn tác động cắt giảm thuế quan theo lộ trình của các hiệp định thế hệ mới như CPTPP và RCEP đối với từng dòng sản phẩm chế biến sâu.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Quản trị logistics và Chuỗi cung ứng; các nhà nghiên cứu thực hiện đề tài về xuất khẩu nông lâm thủy sản sang thị trường Đông Á; cán bộ quản lý và nhân viên tác nghiệp xuất nhập khẩu tại các doanh nghiệp chế biến thủy sản.
• Nội dung giá trị: Bảng phân tích chi tiết hiện trạng thiết bị máy móc chế biến thủy sản; dữ liệu biến động kim ngạch và sản lượng tôm xuất khẩu sang Nhật Bản giai đoạn 2018–2020; quy trình kiểm tra chất lượng của NAFIQAVED kết hợp thủ tục thông quan hàng thủy sản xuất khẩu; phân tích hệ thống rào cản kỹ thuật và các kênh phân phối thủy sản đặc thù tại Nhật Bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giai đoạn 2018–2020, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của AQUAPEXCO sang Nhật Bản biến động ra sao và mặt hàng nào giữ vai trò chủ lực?
Kim ngạch xuất khẩu của công ty sang Nhật Bản năm 2018 đạt 45.125 triệu đồng, năm 2019 tăng lên mức cao nhất là 52.402 triệu đồng, sau đó giảm mạnh xuống 36.425 triệu đồng vào năm 2020 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 và nhu cầu tiêu thụ tại Nhật Bản sụt giảm. Tôm là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, đạt 45.217 triệu đồng năm 2019 và 32.486 triệu đồng năm 2020, chiếm đại đa số kim ngạch xuất khẩu của công ty tại thị trường này.

2. Tình trạng trang thiết bị máy móc phục vụ sản xuất và chế biến của công ty được ghi nhận như thế nào?
Nhiều thiết bị của công ty đã cũ và hay hỏng hóc làm ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất: máy hút chân không (5 chiếc, sản xuất năm 1990 tại Nga) ở tình trạng quá cũ, hay hỏng; máy đóng đai (6 chiếc, sản xuất năm 1997 tại Trung Quốc) hoạt động chậm và hay hỏng; máy cấp đông IQF (2 chiếc, sản xuất năm 1996 tại Trung Quốc) thường xuyên bị hỏng. Một số thiết bị còn hoạt động tốt gồm máy màng co (2001, Italia), máy dò kim loại (2002, Nhật Bản), tủ cấp đông (2000, Nhật Bản) và hầm đông gió (2003, Châu Âu).

3. Cơ cấu lao động và đội ngũ nhân sự làm nghiệp vụ xuất nhập khẩu trực tiếp của công ty có đặc điểm gì?
Công ty có tổng số 340 lao động, trong đó lao động nữ chiếm đa số (290 người, tương đương 85,7%), lao động nam là 50 người (14,3%). Về trình độ: Đại học và trên đại học chiếm 17,6%, cao đẳng và trung cấp chiếm 73,6%, lao động khác chiếm 8,8%. Riêng đội ngũ trực tiếp kinh doanh xuất nhập khẩu có 8 người, đều có trên 5 năm kinh nghiệm, 100% thành thạo tiếng Anh, 3 người thành thạo tiếng Nhật và 2 người có trình độ đại học chuyên ngành thủy sản.

4. Quy trình kiểm tra chất lượng và xin cấp phép xuất khẩu thủy sản của công ty diễn ra như thế nào?
Công ty gửi hồ sơ xin cấp phép xuất khẩu về Cục Quản lý Chất lượng, An toàn Vệ sinh và Thú y Thủy sản (NAFIQAVED). Trong vòng 5 ngày làm việc, NAFIQAVED tiến hành kiểm tra hồ sơ; trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan này sẽ cấp giấy phép xuất khẩu. Sau khi có giấy phép, hàng hóa được vận chuyển đến cảng tập kết để kiểm tra thực tế và làm thủ tục thông quan hải quan theo điều kiện FOB.

5. Thị trường tiêu thụ thủy sản Nhật Bản có những rào cản và xu hướng tiêu dùng nổi bật nào?
Người tiêu dùng Nhật Bản có xu hướng giảm tiêu thụ cá tươi nguyên con, chuyển dịch sang các sản phẩm chế biến sẵn, phile hoặc tiêu thụ thịt (lượng tiêu thụ thịt năm 2020 cao hơn 30% so với cá). Về rào cản, Nhật Bản áp đặt các quy định nghiêm ngặt theo Luật Vệ sinh an toàn thực phẩm, Luật Trách nhiệm sản phẩm, Luật Giao dịch thương mại chỉ định, cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật JAS, JIS, Ecomark và chế độ kiểm dịch thực phẩm chặt chẽ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Xuân Long đã khái quát hệ thống cơ sở lý luận về thương mại quốc tế và phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu thủy sản của Công ty Cổ phần Xuất khẩu thủy sản II Quảng Ninh sang thị trường Nhật Bản giai đoạn 2018–2020. Nghiên cứu đã làm rõ những thành quả về vùng nguyên liệu khép kín, đội ngũ nhân sự chuyên môn, đồng thời chỉ ra các hạn chế then chốt về công nghệ máy móc cũ và sự phụ thuộc vào kênh phân phối trung gian. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện từ đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm chế biến sâu đến các kiến nghị chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu thủy sản sang thị trường Nhật Bản một cách ổn định và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Những vấn đề lí luận cơ bản và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu thuỷ sản và thị trường thuỷ sản tại Nhật Bản  Chương II: Thực trạng tình hình xuất khẩu thuỷ sản vào thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh  Chương III: Định hướng và giải pháp nâng cao hoạt động xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Nhật Bản tại Công ty Cổ phần Xuất khẩu thuỷ sản II Quảng Ninh. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VÀ THỊ TRƯỜNG THUỶ SẢN TẠI NHẬT BẢN 1.1 Những vấn đề lí luận cơ bản về hoạt động xuất khẩu thuỷ sản 1.1 Khái niệm về xuất khẩu Xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa ra nước ngoài, nó không phải là hành vi bán hàng riêng lẻ mà là hệ thống bán hàng có tổ chức cả bên trong lẫn bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuận, thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triẻn, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân. Xuất khẩu là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương đã xuất hiện từ rất lâu đời và ngày càng phát triển lớn mạnh hơn. Về hình thức cơ bản của hoạt động xuất khẩu này là việc trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ.

Cho đến nay hoạt động xuất khẩu hàng hóa này ngày càng diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả các ngành nghề, các lĩnh vực kinh tế, không chỉ là hàng hóa hữu hình mà còn cả hàng hóa vô hình với tỷ trọng lớn hơn. Khoản 1 điều 28 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 quy định: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”.2 Vai trò của xuất khẩu Xuất khẩu đóng góp vào tăng trưởng kinh tế toàn cầu, mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào xuất khẩu được đo bằng tỷ lệ giữa giá trị xuất khẩu và tổng thu nhập quốc dân. Đối với những nền kinh tế mà cầu nội địa yếu, thì xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Xuất khẩu là cách mang lại nguồn ngoại tệ lớn nhất về cho đất nước, bên cạnh đó giúp các doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường tiêu thụ, quy mô sản xuất, từ đó giúp nền kinh tế tăng trưởng.

Hoạt động xuất khẩu góp phần làm nâng cao được chất lượng hàng hóa và thành phẩm. Với việc các quốc gia tham gia hội nhập toàn cầu hóa như hiện nay, thì việc cạnh tranh nhau khốc liệt về mặt hàng giữa các quốc gia là không thể tránh khỏi, thêm vào đó là sự cản trở quyết liệt của các hàng rào thuế quan và phi thuế quan của các nước đã đặt ra. Vì vậy để tồn tại và phát triển hơn, các quốc gia khi tham gia vào hoạt động xuất khẩu phải không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, thành phẩm và hạ 4 giá thành sản phẩm để tạo ra được sức cạnh tranh của hàng hóa nước mình nhằm đứng vững, phát triển trên thị trường. Nhờ có hoạt động xuất khẩu các doanh nghiệp có thêm nhiều cơ hội để tiêu thụ sản phẩm với khối lượng lớn và đa dang mẫu mã chủng loại hơn, đem lại nguồn ngoại tệ lớn làm cho tài chính công ty vững mạnh hơn để tái đầu tư vào quá trình sản xuất hơn.

Thông qua hoạt động xuất khẩu, các doanh nghiệp có thể mang lại thêm nhiều lợi ích cho xã hội, giúp tạo ra được nhiều công ăn việc làm tạo nguồn thu nhập ổn định, nâng cao trình độ văn hóa và tay nghề được cải thiện. Đồng thời tạo ra thu nhập để nhập khẩu thêm vật tư, máy móc, trang thiết bị phụ tùng phục vụ cho sản xuất cũng như đáp ưng nhu cầu ngày cao khắt khe hơn về chất lượng sản phẩm.3 Phân loại hoạt động xuất khẩu - Xuất khẩu trực tiếp: là hình thức xuất khẩu thông dụng nhất hiện nay. Theo đó, bên mua hàng và đơn vị bán hàng sẽ trực tiếp kí kết hợp đồng ngoại thương với nhau. Với điều kiện hợp đồng này phải tuân thủ và phù hợp với pháp luật của từng quốc gia, đồng thời đúng tiêu chuẩn của điều lệ mua bán quốc tế.

Ưu điểm của phương thức này là các doanh nghiệp sẽ được chủ động hơn trong hoạt động trao đổi, mua bán. Thương hiệu sẽ có tính chính danh, khẳng định được vị thế doanh nghiệp. Điều này tạo điều kiện phát triển về sau của doanh nghiệp trên trường quốc tế. - Xuất khẩu gián tiếp (uỷ thác): là hình thức mà bên bán hàng sẽ uỷ thác quyền cho một đơn vị khác để thực hiện các thủ tục xuất khẩu.

Bên nhận uỷ thác lúc này sẽ đứng ra thực hiện hợp đồng ngoại thương với danh nghĩa của mình. Hình thức uỷ thác xuất khẩu này thường được các doanh nghiệp nhỏ, mới thành lập sử dụng. Bởi lúc này họ chưa đủ kinh nghiệm về thị trường xuất khẩu, cũng như có những hạn chế về nhân lực, rào cản thủ tục, quy định nhà nước. - Gia công xuất khẩu: là hình thức xuất khẩu đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ gần đây.

Với loại hình này, thì công ty trong nước sẽ đóng vai trò như đơn vị gia công. Cụ thể họ sẽ nhận tư liệu sản xuất từ nước ngoài như máy móc, nguyên vật liệu. Sau đó sẽ dựa vào đơn đặt hàng để sản xuất hàng hóa theo yêu cầu. Số lượng hàng được sản xuất ra sẽ căn cứ chỉ định của người đặt hàng mà xuất khẩu ra nước ngoài.

- Xuất khẩu tại chỗ: là hình thức người mua vẫn là một công ty nước ngoài, nhưng hàng hóa không cần phải vượt qua biên giới quốc gia mà hoạt động xuất khẩu thực hiện ngay trên lãnh thổ của đơn vị bán hàng. Lợi ích của hình thức này là không 5 phải làm các thủ tục hải quan, mua bảo hiểm, thuê giao nhận vận tải, nên doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được một khoản chi phí rất lớn. - Tạm xuất tái nhập, tạm nhập tái xuất: Với hình thức tạm nhập tái xuất thì nước chủ nhà chỉ được xem là nơi gửi hàng tạm thời. Hàng hóa chỉ được nhập vào lãnh thổ một thời gian trước khi xuất sang nước thứ ba.

Với hình thức tạm xuất tái nhập thì hàng được xuất ra ngước ngoài tạm một thời gian, sau đó lại nhập về nước ban đầu. Theo quy định của pháp luật Việt Nam thì Tạm nhập, tái xuất hàng hóa là việc hàng hóa được đưa từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam. Tạm xuất, tái nhập hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra nước ngoài hoặc đưa vào các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật, có làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam và làm thủ tục nhập khẩu lại chính hàng hóa đó vào Việt Nam (điều 29 Luật Thương mại 2005). - Buôn bán đối lưu: là một hình thức trao đổi hàng hóa.

Lúc này người bán cũng sẽ là người mua, và người mua cũng sẽ là người bán. Để thực hiện được giao dịch thì hàng hóa phải có giá trị tương đương. Tên gọi khác của phương thức này là hàng đổi hàng hoặc xuất nhập khẩu liên kết. - Xuất khẩu theo nghị định thư giữa các Chính phủ: thường được diễn ra giữa các quốc gia có mối quan hệ mật thiết.4 Các nhân tố tác động đến hoạt động xuất khẩu  Nhân tố bên trong: Về sản phẩm: Chất lượng của sản phẩm đóng một vai trò vô cùng quan trọng giúp cho doanh nghiệp có thể cạnh tranh được so với các đối thủ trên thị trường xuất khẩu.

Các chỉ tiêu về chất lượng là một trong những rào cản phi thuế quan mà các nước áp dụng để bảo vệ nền sản xuất ở trong nước. Với việc đáp ứng được chất lượng yêu cầu sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng thâm nhập các thị trường nước ngoài hơn. Cơ cấu về sản phẩm cũng là một yếu tố tác động rất lớn đến việc xuất khẩu của doanh nghiệp, cơ cấu càng phong phú và đa dạng hơn càng đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Tuỳ theo thị trường và nền văn hóa tôn giáo khác nhau cần đa dạng mẫu mã và kiểu dáng để phù hợp với thị hiếu của khách hàng giúp doanh nghiệp thu hút thêm được nhiều khách hàng.

6 Về tiềm lực tài chính: Biểu hiện ở quy mô vốn hiện có và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Năng lực tài chính có thể làm hạn chế hoặc mở rộng thêm các khả năng khác của doanh nghiệp. Về nguồn nhân lực: Trình độ lãnh đạo và quản trị kinh doanh của ban giám đốc doanh nghiệp là nhân tố hết sức quan trọng, quyết định đến sự thành công trong kinh doanh của doanh nghiệp. Bởi trình độ và năng lực quản trị kinh doanh của giám đốc cho phép doanh nghiệp có được các chiến lược kinh doanh đúng đắn, đảm bảo cho doanh nghiệp có thể tận dụng được các cơ hội của thị trường quốc tế trên cơ sở khả năng vốn của mình.

Về cơ sở vật chất, máy móc hạ tầng, áp dụng công nghệ: là các tài sản cố định của doanh nghiệp có thể huy động vào kinh doanh như máy móc, nhà xưởng. Khi doanh nghiệp có cơ sở vật chất đầy đủ và hiện đại thì khả năng nắm bắt thông tin và sản xuất sẽ được cải thiện và nâng cao tạo ra các thành phẩm có chất lượng tốt đáp ứng được tiêu chuẩn và yêu cầu đặt ra Về các tài sản vô hình: là yếu tố về tiềm lực vô hình tạo nên sức mạnh trong hoạt động thương mại như về mức độ nổi tiếng, hình ảnh và thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế và nội địa, nhãn hiệu và sự uy tín cùng các mối quan hệ xã hội của lãnh đạo doanh nghiệp tạo dựng lên cho doanh nghiệp một chỗ đứng và dễ dàng chiếm được sự tin tưởng và thiện cảm của các khách hàng đối tác nước ngoài.  Nhân tố bên ngoài: Về chiến lược phát triển kinh tế - xã hội: chính sách và pháp luật liên quan đến hoạt động xuất khẩu của Nhà nước.