Giải Pháp Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang EU

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, xuất khẩu thủy sản đóng vai trò then chốt trong sự phát triển… 91 trang · Học viện Chính sách và Phát triển · 2023.

• Tác giả: Lê Quang Hiếu
• Người hướng dẫn: Ths. Phạm Thị Quỳnh Liên
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế Đối ngoại
• Đề tài: Giải Pháp Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang EU
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN
• 1.1. Cơ sở lý luận về xuất khẩu
• 1.1.1. Khái niệm về xuất khẩu
• 1.1.2. Đặc điểm về xuất khẩu
• 1.1.3. Các hình thức xuất khẩu chủ yếu
• 1.1.3.1. Xuất khẩu trực tiếp
• 1.1.3.2. Xuất khẩu ủy thác
• 1.1.3.3. Xuất khẩu tại chỗ
• 1.1.3.4. Buôn bán đối lưu
• 1.1.4. Quy trình xuất khẩu
• 1.1.5. Vai trò của hoạt động xuất khẩu đối với sự phát triển kinh tế xã hội
• 1.2. Ngành thủy sản
• 1.2.1. Khái niệm về xuất khẩu ngành thủy sản
• 1.2.2. Đặc điểm xuất khẩu thủy sản
• 1.2.3. Các yếu tố tác động tới xuất khẩu thủy sản
• 1.2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.3.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 1.2.3.3. Giá thành sản xuất
• 1.2.3.4. Kho bãi vận tải
• 1.2.3.5. Luật pháp và chính sách
• 1.2.4. Kinh nghiệm của một số quốc gia trong thúc đẩy xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU
• 1.2.4.1. Kinh nghiệm Trung Quốc
• 1.2.4.2. Kinh nghiệm Chile
• 1.2.4.3. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN 2017-2022
• 2.1. Ngành thủy sản Việt Nam
• 2.1.1. Tiềm năng ngành thủy sản Việt Nam
• 2.1.2. Tình hình sản xuất thủy sản Việt Nam
• 2.1.3. Tình hình xuất khẩu thủy sản Việt Nam
• 2.2. Tổng quan thị trường thủy sản EU
• 2.2.1. Quy mô nhập khẩu thủy sản của thị trường EU
• 2.2.2. Xu hướng tiêu dùng mặt hàng thủy sản của EU
• 2.3. Tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU giai đoạn 2017-2022
• 2.3.1. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU
• 2.3.2. Cơ cấu mặt hàng thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang EU
• 2.3.3. Cơ cấu thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU
• 2.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.4.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.4.3. Giá thành sản xuất thủy sản trong nước
• 2.4.4. Vận tải, kho bãi và thông tin liên lạc
• 2.4.5. Chính sách, hiệp định và rào cản của xuất khẩu thủy sản sang EU
• 2.5. Đánh giá về xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU
• 2.5.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN 2023 – 2030
• 3.1. Cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2023 – 2030
• 3.1.1. Thách thức
• 3.2. Mục tiêu và định hướng phát triển ngành thủy sản Việt Nam
• 3.2.1. Mục tiêu của ngành thủy sản Việt Nam
• 3.2.2. Định hướng phát triển ngành thủy sản Việt Nam đến năm 2030
• 3.3. Đề xuất giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Liên minh Châu Âu
• 3.3.1. Giải pháp đối với khâu sản xuất
• 3.3.1.1. Cải thiện giá sản xuất thủy sản
• 3.3.1.2. Tăng cường phát triển chuỗi cung ứng, kho bãi
• 3.3.1.3. Cải thiện chất lượng thủy sản xuất khẩu và xây dựng thương hiệu
• 3.3.2. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU
• 3.3.3. Nâng cao hiệu quả, tận dụng những ưu đãi từ EVFTA
• 3.3.4. Đề xuất kiến nghị
• 3.3.4.1. Kiến nghị đối với chính phủ
• 3.3.4.2. Kiến nghị đối với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Sang Thị Trường EU

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, xuất khẩu thủy sản đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU luôn giữ vị trí quan trọng, đạt trung bình khoảng 1 tỷ USD mỗi năm. Việt Nam có tiềm năng lớn về thủy sản với bờ biển dài, mạng lưới sông ngòi dày đặc và ngư dân giàu kinh nghiệm. Điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển ngành khai thác và nuôi trồng thủy sản, cung cấp nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu. Khóa luận này tập trung nghiên cứu các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thủy sản sang EU trong bối cảnh hiệp định EVFTA mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, xuất khẩu thủy sản đã trở thành một trong những lĩnh vực xuất khẩu quan trọng nhất của nền kinh tế.

1.1. Vai Trò Của Xuất Khẩu Thủy Sản Đối Với Nền Kinh Tế Việt Nam

Xuất khẩu thủy sản đóng góp đáng kể vào nguồn thu ngoại tệ, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người dân, đặc biệt ở các vùng ven biển. Ngành thủy sản không chỉ mang lại lợi nhuận kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an ninh lương thực và ổn định xã hội. Theo VASEP, xuất khẩu thủy sản luôn nằm trong danh sách những ngành có giá trị xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam, tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho ngư dân và doanh nghiệp. Sự phát triển của ngành thủy sản kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ như chế biến, bảo quản, và vận tải.

1.2. Tiềm Năng Phát Triển Thủy Sản Của Việt Nam Hiện Nay

Việt Nam có tiềm năng lớn về thủy sản nhờ vị trí địa lý thuận lợi, nguồn tài nguyên phong phú và kinh nghiệm lâu đời trong khai thác và nuôi trồng. Sự đa dạng về loài và hệ sinh thái biển tạo điều kiện cho phát triển các sản phẩm thủy sản có giá trị cao. Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào nuôi trồng và chế biến giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Việt Nam có khả năng tăng cường sản lượng và đa dạng hóa các sản phẩm thủy sản để đáp ứng nhu cầu của thị trường EU và các thị trường khác trên thế giới.

II. Thách Thức Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Vào Thị Trường EU

Mặc dù có nhiều tiềm năng, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định khắt khe về chất lượng thủy sản, an toàn vệ sinh thực phẩm, và nguồn gốc xuất xứ đặt ra áp lực lớn đối với các doanh nghiệp. Các hàng rào kỹ thuật và các yêu cầu về chứng nhận chất lượng thủy sản cũng là những rào cản đáng kể. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh thủy sản từ các quốc gia khác cũng gây khó khăn cho Việt Nam. Để vượt qua những thách thức này, các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của EU.

2.1. Các Tiêu Chuẩn EU Về Chất Lượng Thủy Sản Và An Toàn Vệ Sinh Thực Phẩm

Thị trường EU áp dụng các tiêu chuẩn EU rất nghiêm ngặt về chất lượng thủy sản và an toàn vệ sinh thực phẩm. Các quy định này bao gồm kiểm soát dư lượng kháng sinh, kim loại nặng, và các chất độc hại khác. Doanh nghiệp phải đảm bảo sản phẩm đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc xuất xứ, chứng nhận chất lượng thủy sản, và tuân thủ các quy trình sản xuất an toàn. Việc không tuân thủ các quy định này có thể dẫn đến việc sản phẩm bị trả lại hoặc cấm nhập khẩu vào EU. Theo quy định của EU, các sản phẩm thủy sản nhập khẩu phải được kiểm tra và chứng nhận bởi các cơ quan có thẩm quyền.

2.2. Rào Cản Hàng Rào Kỹ Thuật Và Các Yêu Cầu Về Chứng Nhận Chất Lượng Thủy Sản

Thị trường EU sử dụng nhiều hàng rào kỹ thuật để bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo chất lượng thủy sản. Các hàng rào kỹ thuật này bao gồm các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kiểm tra, và chứng nhận chất lượng thủy sản. Doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu này để có thể xuất khẩu sản phẩm sang EU. Việc đáp ứng các yêu cầu này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực, và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả. Theo các chuyên gia thương mại, việc vượt qua các hàng rào kỹ thuật là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam.

III. Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Thủy Sản Xuất Khẩu EU

Để tăng cường xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU, cần tập trung vào nâng cao giá trị gia tăng thủy sản. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào công nghệ chế biến, đa dạng hóa sản phẩm, và xây dựng thương hiệu thủy sản Việt Nam. Các doanh nghiệp cần tập trung vào sản xuất các sản phẩm thủy sản chế biến sâu, có giá trị cao hơn, thay vì chỉ xuất khẩu các sản phẩm thô. Việc xây dựng chuỗi cung ứng thủy sản bền vững và hiệu quả cũng là yếu tố quan trọng. Theo các chuyên gia kinh tế, nâng cao giá trị gia tăng thủy sản là con đường tất yếu để tăng cường khả năng cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường EU.

3.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Chế Biến Và Đa Dạng Hóa Sản Phẩm Thủy Sản

Việc đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại giúp nâng cao chất lượng thủy sản và tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Các doanh nghiệp cần tập trung vào sản xuất các sản phẩm thủy sản chế biến, như các sản phẩm ăn liền, sản phẩm đông lạnh, và các sản phẩm đóng hộp. Đa dạng hóa sản phẩm thủy sản giúp đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng EU và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Theo các chuyên gia công nghệ, việc ứng dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng thủy sản.

3.2. Xây Dựng Thương Hiệu Thủy Sản Việt Nam Trên Thị Trường EU

Xây dựng thương hiệu thủy sản Việt Nam là yếu tố quan trọng để tạo sự khác biệt và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường EU. Doanh nghiệp cần tập trung vào xây dựng hình ảnh thương hiệu uy tín, chất lượng, và đáng tin cậy. Việc quảng bá thương hiệu thủy sản thông qua các kênh truyền thông, hội chợ triển lãm, và các hoạt động xúc tiến thương mại giúp tăng cường nhận diện thương hiệu và thu hút người tiêu dùng. Theo các chuyên gia marketing, xây dựng thương hiệu là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự đầu tư liên tục.

IV. Tận Dụng Ưu Đãi Từ Hiệp Định EVFTA Để Thúc Đẩy Xuất Khẩu

Hiệp định EVFTA mang lại nhiều cơ hội cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU. Việc cắt giảm thuế quan và các rào cản thương mại giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của các sản phẩm thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa các ưu đãi từ EVFTA, doanh nghiệp cần nắm vững các quy định và thủ tục, nâng cao năng lực sản xuất, và đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và nguồn gốc xuất xứ. Theo Bộ Công Thương, EVFTA là một cơ hội lớn để Việt Nam tăng cường xuất khẩu sang thị trường EU.

4.1. Nắm Vững Quy Định Và Thủ Tục EVFTA Liên Quan Đến Thủy Sản

Để tận dụng tối đa các ưu đãi từ EVFTA, doanh nghiệp cần nắm vững các quy định và thủ tục liên quan đến thủy sản. Điều này bao gồm các quy định về thuế quan, quy tắc xuất xứ, và các yêu cầu về chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm. Việc hiểu rõ các quy định này giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro và tận dụng được các lợi thế cạnh tranh. Theo các chuyên gia pháp lý, việc nắm vững các quy định của EVFTA là yếu tố quan trọng để thành công trên thị trường EU.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Sản Xuất Và Đáp Ứng Yêu Cầu Chất Lượng

Để đáp ứng nhu cầu của thị trường EU và tận dụng các ưu đãi từ EVFTA, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực sản xuất và đáp ứng các yêu cầu về chất lượng. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực, và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả. Việc đảm bảo chất lượng sản phẩm giúp doanh nghiệp tạo được uy tín và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Theo các chuyên gia sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất và đảm bảo chất lượng là yếu tố then chốt để thành công trên thị trường EU.

V. Giải Pháp Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Thủy Sản Bền Vững Cho EU

Phát triển chuỗi cung ứng thủy sản bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo xuất khẩu thủy sản ổn định và bền vững sang thị trường EU. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ ngư dân, nhà nuôi trồng thủy sản, đến các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững, bảo vệ môi trường, và đảm bảo quyền lợi của người lao động là yếu tố then chốt. Theo các tổ chức phi chính phủ, phát triển chuỗi cung ứng thủy sản bền vững là con đường duy nhất để đảm bảo xuất khẩu lâu dài.

5.1. Xây Dựng Mối Quan Hệ Hợp Tác Giữa Các Thành Viên Trong Chuỗi Cung Ứng

Để phát triển chuỗi cung ứng thủy sản bền vững, cần xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa các thành viên trong chuỗi. Điều này bao gồm ngư dân, nhà nuôi trồng thủy sản, các doanh nghiệp chế biến, và các nhà xuất khẩu. Việc chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật, và phân chia lợi nhuận một cách công bằng giúp tăng cường sự tin tưởng và hợp tác giữa các bên. Theo các chuyên gia về chuỗi cung ứng, xây dựng mối quan hệ hợp tác là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của chuỗi cung ứng.

5.2. Áp Dụng Các Tiêu Chuẩn Bền Vững Và Bảo Vệ Môi Trường

Việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững và bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt để phát triển chuỗi cung ứng thủy sản bền vững. Điều này bao gồm việc sử dụng các phương pháp nuôi trồng và đánh bắt thân thiện với môi trường, giảm thiểu ô nhiễm, và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng EU và tăng cường uy tín thương hiệu. Theo các tổ chức môi trường, việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững là trách nhiệm của tất cả các bên liên quan trong chuỗi cung ứng.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Để Tăng Cường Xuất Khẩu Thủy Sản Sang EU

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU. Các chính sách hỗ trợ bao gồm cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ tài chính, và xúc tiến thương mại. Việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm thiểu các thủ tục hành chính, và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới cũng là yếu tố quan trọng. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, chính sách hỗ trợ của nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường xuất khẩu thủy sản.

6.1. Cung Cấp Thông Tin Thị Trường EU Và Xúc Tiến Thương Mại

Chính phủ nên tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp về vốn vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng, và các chương trình hỗ trợ lãi suất. Việc hỗ trợ tài chính giúp doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng thủy sản, và mở rộng sản xuất. Theo các chuyên gia tài chính, hỗ trợ tài chính là yếu tố quan trọng để giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn và phát triển.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động xuất nhập khẩu giữ vai trò chiến lược then chốt đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế. Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương giúp mở rộng thị trường, gia tăng giá trị trao đổi hàng hóa, tạo việc làm và nâng cao nguồn thu ngoại tệ. Trong cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam, thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi với đường bờ biển dài 3.260 km, mạng lưới sông ngòi dày đặc và nguồn lao động có kinh nghiệm khai thác, nuôi trồng lâu năm.

Thị trường Liên minh Châu Âu (EU) là một trong những đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của thủy sản Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt khoảng 1 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu sang khu vực này phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp, đặc biệt là cảnh báo "thẻ vàng" về khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) từ Ủy ban Châu Âu (EC), sự kiện Vương quốc Anh rời EU (Brexit), tác động của đại dịch COVID-19 cũng như các yêu cầu kỹ thuật khắt khe. Trong bối cảnh Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) có hiệu lực, việc nghiên cứu thực trạng và xây dựng giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thủy sản sang thị trường này mang tính cấp thiết cao.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường Liên minh Châu Âu (EU).
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xuất khẩu thủy sản.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU trong giai đoạn 2017 – 2022.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU giai đoạn 2023 – 2030 trong bối cảnh thực thi EVFTA.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian: Toàn bộ hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU, tập trung phân tích 6 thị trường thành viên chủ lực gồm Đức, Bỉ, Hà Lan, Pháp, Tây Ban Nha và Ý.
  • Về thời gian: Nghiên cứu dữ liệu thực trạng trong giai đoạn 2017 – 2022 và đề xuất định hướng, giải pháp cho giai đoạn 2023 – 2030.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các quy định pháp luật và lý thuyết thương mại quốc tế:

• Căn cứ pháp lý và khái niệm: Áp dụng định nghĩa xuất khẩu hàng hóa theo Khoản 1 Điều 28 Luật Thương mại năm 2005. Xuất khẩu thủy sản được xác định là hoạt động kinh doanh quốc tế đưa các sản phẩm thủy sản nuôi trồng, đánh bắt và chế biến trong nước ra thị trường nước ngoài thông qua thanh toán tiền tệ.
• Hệ thống hóa 6 hình thức xuất khẩu chủ yếu: Xuất khẩu trực tiếp (doanh nghiệp tự thực hiện từ nghiên cứu đến ký kết), xuất khẩu ủy thác (thông qua đơn vị trung gian nhận phí hoa hồng), xuất khẩu tại chỗ (giao hàng trên lãnh thổ nội địa theo chỉ định của đối tác nước ngoài), buôn bán đối lưu (trao đổi hàng hóa có giá trị tương đương), gia công hàng xuất khẩu (chế biến theo đơn đặt hàng nước ngoài) và tạm nhập tái xuất.
• Quy trình và nhân tố ảnh hưởng: Hệ thống hóa quy trình xuất khẩu gồm 8 bước từ nghiên cứu thị trường, tìm hiểu đối tác, đàm phán hợp đồng, xin cấp phép, kiểm tra chất lượng, thuê vận tải, mua bảo hiểm đến thông quan hải quan. Đồng thời, xác định 5 nhóm yếu tố tác động: điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội, giá thành sản xuất, hệ thống logistics - kho bãi bảo quản lạnh, cùng hệ thống chính sách và rào cản thương mại (Hiệp định SPS, TBT, EVFTA, quy chế IUU).
• Kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá bài học thực tiễn từ Trung Quốc (tập trung sản phẩm chủ lực theo từng thị trường, ban hành 5 kế hoạch nuôi trồng thủy sản "Xanh" năm 2021, mở rộng lồng nuôi công nghệ cao xa bờ) và Chile (chiến lược tập trung sản phẩm giá trị gia tăng cao như cá hồi và tôm, kiểm soát chuỗi cung ứng khép kín).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm:

• Phương pháp thu thập và thống kê số liệu thứ cấp từ các nguồn dữ liệu chuyên ngành.
• Phương pháp nghiên cứu, phân tích số liệu qua bảng biểu, biểu đồ trực quan hóa dữ liệu.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp, so sánh và đánh giá logic để rút ra nhận định và giải pháp thực tiễn.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Trung tâm Thương mại Quốc tế (Trademap), Cơ quan Thống kê Châu Âu (Eurostat), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), Tổng cục Thủy sản, Báo cáo Xuất nhập khẩu của Bộ Công Thương qua các năm (2017 - 2022), Hải quan Trung Quốc và dữ liệu chính phủ Chile.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về xuất khẩu thủy sản

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về thương mại quốc tế ngành thủy sản. Tác giả phân tích 7 vai trò quan trọng của xuất khẩu: là cơ sở mở rộng hoạt động kinh tế đối ngoại, giải quyết việc làm và nâng cao đời sống dân cư, tạo nguồn vốn phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa, tạo động lực phát triển liên ngành, nâng cao chất lượng sản phẩm nội địa, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mở rộng quy mô thị trường để tối ưu hóa chi phí.

Về đặc thù ngành hàng, thủy sản là mặt hàng thực phẩm tươi sống đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm cao, quy trình bảo quản lạnh nghiêm ngặt và chịu sự điều chỉnh của nhiều rào cản kỹ thuật quốc tế. Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển xuất khẩu thủy sản sang EU từ hai quốc gia dẫn đầu:

• Trung Quốc: Năm 2020 xuất khẩu thủy sản đạt 18,33 tỷ USD, riêng sang EU đạt 1,52 tỷ EUR; sản lượng nuôi trồng đạt 64 triệu tấn (chiếm khoảng 2/3 tổng sản lượng thế giới). Trung Quốc tập trung chuyển dịch sang mô hình nuôi trồng xanh nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm bờ biển và mở rộng lồng nuôi xa bờ.
• Chile: Kim ngạch sang EU năm 2020 đạt khoảng 1,5 tỷ USD với mức tăng trưởng bình quân 4,7%/năm giai đoạn 2016 - 2020, trong đó cá hồi chiếm 1,1 tỷ USD và tôm chiếm 154 triệu USD nhờ quản lý chất lượng theo chuỗi giá trị.

Từ đó, chương 1 đúc kết các bài học cho Việt Nam về đầu tư hạ tầng tàu thuyền đánh bắt xa bờ, ứng dụng công nghệ bảo quản sau thu hoạch, chuẩn hóa quy trình nuôi trồng bền vững và phát triển chuỗi liên kết dọc từ sản xuất đến xuất khẩu.

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2017 - 2022

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng sản xuất và xuất khẩu dựa trên nguồn số liệu thứ cấp giai đoạn 2017 – 2022:

• Năng lực sản xuất trong nước: Vùng biển Việt Nam có diện tích nội thủy và lãnh hải 226.000 km², vùng đặc quyền kinh tế 1 triệu km² cùng 4.000 hòn đảo. Cả nước phân chia thành 6 vùng kinh tế thủy sản, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long chiếm hơn 50% sản lượng và Bắc Trung Bộ - Duyên hải miền Trung chiếm trên 20%. Đến năm 2021, sản lượng nuôi trồng đạt 4.855 nghìn tấn (tăng liên tục từ mức 3.938 nghìn tấn năm 2017). Cả nước hiện có 825 cơ sở chế biến thủy sản quy mô công nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu với công suất 4,5 – 5 triệu tấn nguyên liệu/năm (tương đương gần 2,1 triệu tấn thành phẩm/năm), cùng 3.280 cơ sở quy mô nhỏ phục vụ nội địa.
• Tình hình xuất khẩu toàn cầu: Thủy sản Việt Nam có mặt tại hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ, đứng vị trí thứ 3 thế giới theo thống kê của FAO. Tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu đạt đỉnh 11 tỷ USD vào năm 2022. Hai nhóm mặt hàng chủ lực ra thế giới là tôm và cá tra (luôn chiếm trên 60% tổng giá trị).
• Thực trạng xuất khẩu sang thị trường EU: EU là thị trường tiêu thụ thủy sản lớn với quy mô nhập khẩu khoảng 9,3 triệu tấn (trị giá 50 tỷ EUR/năm), mức tiêu thụ bình quân đạt 25 kg/người/năm. Xuất khẩu của Việt Nam sang EU có sự biến động lớn:
  • Năm 2017 đạt đỉnh 1.480,7 triệu USD (chiếm 17,2% tổng xuất khẩu thủy sản cả nước).
  • Giai đoạn 2018 – 2020 sụt giảm liên tục, xuống mức thấp nhất vào năm 2020 với 958,7 triệu USD (giảm 26% so với năm 2019). Nguyên nhân do tác động của thẻ vàng IUU (bị áp dụng từ ngày 23/10/2017), biến động Brexit làm giảm nhu cầu khi Anh tách khỏi EU (thị trường từng tiêu thụ 280 - 340 triệu USD/năm từ Việt Nam) và đứt gãy chuỗi cung ứng vì dịch bệnh COVID-19.
  • Giai đoạn 2021 – 2022 phục hồi nhờ tận dụng EVFTA: năm 2021 đạt 1.076 triệu USD (tăng 12%) và năm 2022 đạt 1.300 triệu USD (tăng 11 - 23%), chiếm 11% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.
• Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu sang EU: Tôm luôn giữ vai trò chủ lực, chiếm trên 50% - 58% tổng kim ngạch (năm 2022 đạt 620,3 triệu USD); cá tra đứng thứ hai với tỷ trọng từ 10% - 18% (năm 2022 đạt 132,6 triệu USD); cá ngừ đứng thứ ba đạt 10% - 14% (năm 2022 đạt 148,2 triệu USD); nhóm hải sản khác đạt 329,5 triệu USD.
• Hạn chế được chỉ ra: Quy trình kiểm tra 100% lô hàng hải sản do thẻ vàng IUU làm phát sinh chi phí từ 15% - 20% và kéo dài thời gian thông quan; giá thành sản xuất còn cao do phụ thuộc nguyên liệu và chi phí thức ăn; công nghệ bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế; logistics chuỗi lạnh chưa tối ưu; phần lớn doanh nghiệp vẫn gia công xuất khẩu dạng thô hoặc sơ chế, thiếu thương hiệu riêng tại thị trường EU.

Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2023 – 2030

Trên cơ sở đánh giá bối cảnh thực thi EVFTA (với lộ trình xóa bỏ 220 dòng thuế về 0-22% và tiến tới 0% trong 3-7 năm) cùng mục tiêu chiến lược phát triển ngành thủy sản đến năm 2030, chương 3 đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Giải pháp khâu sản xuất và nuôi trồng: Kiểm soát chặt chẽ con giống, chuyển dịch sang các mô hình nuôi trồng thủy sản đạt chuẩn quốc tế (GAP, ASC, GlobalGAP); ứng dụng công nghệ xử lý môi trường nước để đảm bảo an toàn sinh học.
2. Cải thiện giá thành sản xuất: Tối ưu hóa chi phí đầu vào, chủ động nguồn thức ăn chăn nuôi trong nước nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu; mở rộng quy mô nuôi tập trung để tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô.
3. Phát triển chuỗi cung ứng và hệ thống logistics - kho bãi: Nâng cấp hệ thống kho lạnh bảo quản sau thu hoạch; hoàn thiện chuỗi liên kết logistics từ vùng nguyên liệu đến cảng biển nhằm giảm tỷ lệ hao hụt và giữ vững chất lượng tươi sống.
4. Nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu: Đầu tư dây chuyền chế biến sâu, chuyển hướng sang các mặt hàng giá trị gia tăng đóng hộp hoặc sơ chế tiện lợi phù hợp thị hiếu tiêu dùng EU; đăng ký chỉ dẫn địa lý và bảo hộ thương hiệu thủy sản Việt Nam.
5. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại: Tăng cường tham gia các hội chợ thủy sản quốc tế tại EU (như Brussels, Boston); nghiên cứu chuyên sâu thị hiếu tiêu dùng và văn hóa ẩm thực từng quốc gia thành viên (Đức, Bỉ, Hà Lan...).
6. Tận dụng tối đa ưu đãi từ EVFTA và tháo gỡ thẻ vàng IUU: Hướng dẫn doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ để được cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O); tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến nghị của EC về giám sát hành trình tàu cá, ghi chép nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản để sớm gỡ bỏ thẻ vàng IUU.

Kiến nghị quản lý: Đề xuất Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý về quản lý nghề cá, hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho hạ tầng nghề cá; kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tăng cường kiểm tra chất lượng an toàn thực phẩm, giám sát tàu cá tại các cảng cá và đàm phán gỡ bỏ các rào cản kỹ thuật với EC.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU trong chu kỳ 6 năm (2017 – 2022) thông qua số liệu cụ thể:

Chỉ số	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022
Tổng XK thủy sản Việt Nam (Triệu USD)	8.349	8.771	8.514	8.412	8.890	11.000
Giá trị XK sang thị trường EU (Triệu USD)	1.480,7	1.471,0	1.297,0	958,7	1.076,0	1.300,0
Tỷ trọng XK sang EU / Tổng XK (%)	17,2%	15,8%	15,1%	12,9%	12,0%	11,0%
Tăng trưởng XK sang EU so với năm trước (%)	21,0%	-1,0%	-12,0%	-26,0%	12,0%	11,0% - 23,0%
Kim ngạch Tôm xuất khẩu sang EU (Triệu USD)	862,8	838,2	689,9	517,1	613,1	620,3
Kim ngạch Cá tra xuất khẩu sang EU (Triệu USD)	203,0	243,9	235,4	127,7	106,1	132,6
Kim ngạch Cá ngừ xuất khẩu sang EU (Triệu USD)	141,9	158,3	139,6	135,3	144,0	148,2
Kim ngạch thủy sản khác sang EU (Triệu USD)	272,0	231,0	232,0	176,6	212,8	329,5

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Chứng minh EU là thị trường trọng điểm nhưng có độ nhạy cảm cao trước các cú sốc pháp lý và dịch bệnh, thể hiện qua mức sụt giảm sâu trong năm 2020 xuống 958,7 triệu USD.
  • Xác định cơ cấu mặt hàng xuất khẩu sang EU có sự tập trung cao độ vào tôm (trên 50%), cá tra và cá ngừ; phân tích rõ rào cản chi phí gia tăng 15% - 20% do kiểm soát 100% hồ sơ IUU.
  • Đánh giá hiệu ứng đòn bẩy bước đầu từ Hiệp định EVFTA kể từ sau ngày 01/8/2020 giúp kim ngạch xuất khẩu phục hồi đạt mốc 1,3 tỷ USD vào năm 2022.
• Đóng góp của khóa luận: Cung cấp hệ thống dữ liệu kinh tế thương mại hoàn chỉnh giai đoạn 2017 – 2022; làm rõ mối tương quan giữa quy chuẩn kỹ thuật quốc tế và năng lực cạnh tranh ngành hàng; đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gắn liền giữa sản xuất, chuỗi cung ứng và chính sách tận dụng hiệp định thương mại thế hệ mới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi dữ liệu phân tích thị trường thành viên chủ yếu tập trung vào 6 quốc gia lớn (Đức, Bỉ, Hà Lan, Pháp, Tây Ban Nha, Ý), chưa bao quát chi tiết toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU; các phân tích chi phí logistics và giá thành sản xuất dựa trên số liệu thứ cấp tổng hợp, chưa có điều kiện khảo sát thực địa trực tiếp tại các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động chi tiết của các tiêu chuẩn xanh trong khuôn khổ Thỏa thuận Xanh Châu Âu (European Green Deal), cơ chế truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số và khảo sát định lượng tác động sau khi EC chính thức gỡ bỏ cảnh báo thẻ vàng IUU đối với hải sản Việt Nam.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên, nghiên cứu viên thuộc các chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế và Quản trị chuỗi cung ứng; các nhà quản lý tại hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Phương pháp thu thập và xử lý chuỗi số liệu xuất nhập khẩu theo mã HS và phân loại ngành hàng.
  • Bảng tổng hợp thực trạng xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU giai đoạn 2017 – 2022 dưới tác động đồng thời của IUU, COVID-19 và EVFTA.
  • Mô hình kinh nghiệm phát triển xuất khẩu thủy sản bền vững của Trung Quốc và Chile.

Câu hỏi thường gặp

1. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang EU biến động như thế nào trong giai đoạn 2017 – 2022? Kim ngạch đạt mức cao 1.480,7 triệu USD năm 2017, sau đó giảm liên tiếp trong các năm 2018 (1.471 triệu USD), 2019 (1.297 triệu USD) và chạm đáy vào năm 2020 (958,7 triệu USD). Từ năm 2021, xuất khẩu phục hồi lên 1.076 triệu USD và đạt 1.300 triệu USD vào năm 2022 nhờ sự thích ứng sau dịch bệnh và tận dụng ưu đãi từ EVFTA.

2. Cảnh báo "thẻ vàng" IUU của EC từ ngày 23/10/2017 đã gây ra những khó khăn gì cho thủy sản Việt Nam? Thẻ vàng IUU khiến 100% các lô hàng hải sản khai thác xuất khẩu sang EU bị giữ lại kiểm tra nguồn gốc tại cảng đến, làm tăng chi phí phát sinh từ 15% đến 20%, kéo dài thời gian thông quan, gia tăng rủi ro kinh doanh và làm suy giảm tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu sang EU từ 17,2% năm 2017 xuống còn 11% năm 2022.

3. Cơ cấu mặt hàng thủy sản của Việt Nam xuất khẩu sang EU gồm những sản phẩm chủ lực nào? Ba mặt hàng chủ lực bao gồm: Tôm (chiếm tỷ trọng cao nhất, luôn trên 50% - 58%, đạt 620,3 triệu USD năm 2022), Cá tra (chiếm từ 10% - 18%, đạt 132,6 triệu USD năm 2022) và Cá ngừ (chiếm từ 10% - 14%, đạt 148,2 triệu USD năm 2022).

4. Bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc và Chile được tác giả chỉ ra là gì? Khóa luận chỉ ra rằng Trung Quốc thành công nhờ chiến lược phát triển sản phẩm chủ lực chuyên biệt theo từng thị trường và áp dụng 5 kế hoạch nuôi trồng xanh, lồng nuôi công nghệ cao xa bờ; trong khi Chile tập trung vào sản phẩm có giá trị gia tăng cao (như cá hồi đạt 1,1 tỷ USD) và kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng toàn bộ chuỗi cung ứng.

5. Hiệp định EVFTA mang lại những lợi thế thuế quan cụ thể nào cho thủy sản Việt Nam? Kể từ khi có hiệu lực vào ngày 01/8/2020, EVFTA đã cắt giảm khoảng 220 dòng thuế áp dụng cho các sản phẩm thủy sản Việt Nam xuống mức thuế suất 0% - 22%, các dòng thuế còn lại được cam kết xóa bỏ hoàn toàn về 0% theo lộ trình từ 3 đến 7 năm.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Quang Hiếu đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thương mại quốc tế ngành thủy sản và phân tích sâu sắc bức tranh xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2017 – 2022. Công trình làm rõ tác động đa chiều từ rào cản thẻ vàng IUU, biến động thị trường quốc tế và cơ hội cắt giảm thuế quan từ Hiệp định EVFTA đối với từng nhóm ngành hàng chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp thực tiễn từ khâu nuôi trồng, logistics đến xúc tiến thương mại nhằm định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh và kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU bền vững đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN 1.1 Cơ sở lý luận về xuất khẩu 1.Khái niệm về xuất khẩu Hiện nay các quốc gia trên thế giới đang hội nhập và phát triển thông qua hoạt động trao đổi hàng hóa đây là một xu hướng phổ biến trên thế giới hiện nay. Các quốc gia đang tham gia vào các hiệp định thương mại tự do nhằm giảm giá thành và tăng cường hoạt động thương mại giữa các quốc gia. Việc mở rộng thị trường và tăng cường hoạt động xuất khẩu có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn cho các quốc gia. Bằng cách trao đổi hàng hóa với nhau, các quốc gia có thể tận dụng được lợi thế cạnh tranh của mình để sản xuất các mặt hàng chất lượng cao với giá thành thấp hơn, từ đó đưa sản phẩm của mình vào thị trường quốc tế và thu về lợi nhuận lớn hơn.

Việc trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia cho phép chúng ta sử dụng những tài nguyên và kỹ năng của mỗi quốc gia để trao đổi và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của mỗi bên, như Việc trao đổi hàng hóa giữa quốc gia này với quốc gia khác cho phép một quốc gia trao đổi hàng hóa mà quốc gia đó có thế mạnh trong nước để đổi lấy hàng hóa mà quốc gia đó thiếu. Theo quy định tại Luật Thương mại 2005 Khoản 1 được nêu cụ thể trong điều 28 về xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa cụ thể như sau: Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Hoạt động xuất khẩu được thực hiện trên cơ sở thanh toán bằng đồng tiền của bất kỳ quốc gia nào hoặc sử dụng bằng đồng tiền của bên thứ ba làm cơ sở. Một cách khái quát, Xuất khẩu được hiểu là việc giao dịch hàng hóa và dịch vụ cho một quốc gia khác, trên cơ sở sử dụng tiền tệ làm phương thức thanh toán.

Chẳng hạn: Việt Nam xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ, sử dụng đồng tiền thanh toán là USD. Trong trường hợp này USD là ngoại tệ đối với Việt Nam nhưng là đồng tiền nội tệ của Mỹ. Còn trong trường hợp Việt Nam xuất khẩu hang hóa sang Thái Lan, và cũng thành toán bằng USD thì đồng USD ở đây là ngoại tệ đối với cả hai quốc gia xuất và nhập khẩu. Hiện tại, đồng USD là đồng tiền phổ biến trong hầu hết các hoạt động xuất khẩu trên thế giới, tuy nhiên trong tương lai có lẽ các giao dịch phổ biến giữa các quốc gia sẽ được thay thế bằng đồng CNY(Nhân Dân Tệ) của Trung Quốc đồng CNY thay thế đồng USD khi chính trị thế giới đa cực.

Tương lai xa hơn đồng tiền điện tử như Bitcoin sẽ sử dụng để giao dịch được nhanh chóng. Đặc điểm về xuất khẩu Xuất khẩu cực kỳ quan trọng đối với một nền kinh tế vì xuất khẩu sẽ cung cấp nhiều thị trường hơn cho hàng hóa của các cá nhân và doanh nghiệp. Hoạt động xuất khẩu giúp tạo ra nguồn thu nhập cho quốc gia xuất khẩu từ việc bán hàng hóa hoặc dịch vụ sang các quốc gia khác. Nhờ hoạt động xuất khẩu, các ngành công nghiệp xuất khẩu trong quốc gia được phát triển, tạo ra sự đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị cho nền kinh tế.

Hoạt động xuất khẩu cũng tăng cường quan hệ kinh tế giữa các quốc gia và mở ra cơ hội để thâm nhập vào thị trường quốc tế. Xuất khẩu là một trong những cách để giúp các quốc gia cân đối thương mại, nghĩa là tạo ra giá trị xuất khẩu bằng hoặc vượt qua giá trị nhập khẩu. Các hình thức xuất khẩu chủ yếu Ngày nay hàng hóa lưu thông trên toàn cầu là một hình thức hết sức phổ biến và được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng. Trong quá trình xuất nhập khẩu đo không tránh được các sai sót, nhầm lẫn làm cho quá trình xuất nhập khảu trở nêntrục trặc, khó khăn.

Vì vậy, ngày nay đã hình thành 6 hình thức xuất khẩu phổ biến là. Thứ nhất, xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là hình thức mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ mà bên mua và bên bán trực tiếp thỏa thuận, trao đổi, thương lượng về quyền lợi của mỗi bên phù hợp với pháp luật của các quốc gia các bên cùng tham gia ký kết hợp đồng. Xuất khẩu trực tiếp được tiến hành khá đơn giản. Hoạt động xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu độc lập của một doanh nghiệp xuất khẩu trên cơ sở nghiên cứu kỹ thị trường trong và ngoài nước, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh có lãi, đúng phương hướng, chính sách luật pháp của Nhà nước cũng như quốc tế.

Trong hoạt động xuất khẩu tự doanh, doanh nghiệp hoàn toàn nắm quyền chủ động và phải tự tiến hành các nghiệp vụ của hoạt động xuất khẩu từ nghiên cứu thị trường, lựa chọn đối tác bán hàng, lựa chọn phương thức giao dịch, đến việc ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để chi trả các chi phí phát sinh trong hoạt động kinh doanh và được hưởng toàn bộ phần lãi thu được cũng như phải tự chịu trách nhiệm nếu hoạt động đó thua lỗ. Khi xuất khẩu tự doanh thì doanh nghiệp được trích kim ngạch xuất khẩu, khi tiêu thụ hàng xuất khẩu doanh nghiệp phải chịu thuế doanh thu, thuế lợi tức. Thông thường, doanh nghiệp chỉ cần lập một hợp đồng xuất khẩu với nước ngoài.

4 Ưu điểm Do xuất khẩu trực tiếp là doanh nghiệp tự mình thâm nhập vào thị trường nên sẽ có sự am hiểu diễn biến của thị trường, biết thị trường biến động như thế nào,xu hướng của người tiêu dùng cần gì, muốn gì. Khi có bất cứ sự thay đổi thị hiếuthì doanh nghiệp sẽ cải biến, đưa ra từng phương án phù hợp để phát triển kinh doanh hiệu quả. Nhược điểm Kinh doanh quốc tế nên việc xảy ra sai xót, rủi ro do khoảng cách của về mặt ngôn ngữ, văn hóa, truyền thông… của người bán và người mua là việc không thể tránh khỏi. Những sai sót, rủi ro đó có thể là do người bán chưa hiểu hết về sản phẩm, con người hay phong tục tập quán của họ.

Trong xuất khẩu trực tiếp nếu người bán chưa có sự hiểu biết về thị trường hay thị hiếu của người tiêu dùng, có thể trong nước với chiến lượt mặt hàng đang kinh doanh là thuận lợi nhưng khi ở nước ngoài việc kinh doanh đó không được suôn sẻ thì đó cũng là một hạn chế của xuất khẩu trực tiếp. Chi phí vận chuyển hay rất nhiều các chi phí đi kèm thì cũng là một vấn đề quan trọng của xuất khẩu trực tiếp. Do đó một đơn hàng được thực hiện khi số lượng hàng hóa là rất lớn. Không những thế kiến thức kinh doanh cũng là một trong những hạn chế của việc kinh doanh ở nước ngoài.

Thứ hai, xuất khẩu ủy thác Hoạt động xuất khẩu uỷ thác là hoạt động xuất khẩu hình thành giữa một doanh nghiệp hoạt động trong nước có ngành hàng kinh doanh một số mặt hàng xuất khẩu nhưng không đủ điều kiện về khả năng tài chính, về đối tác kinh doanh. nên đã uỷ thác cho doanh nghiệp có chức năng trực tiếp giao dịch ngoại thương tiến hành xuất khẩu hàng hoá theo yêu cầu của mình. Bên nhận uỷ thác phải tiến hành đàm phán với nước ngoài để làm thủ tục xuất khẩu theo yêu cầu của bên uỷ thác và được hưởng một khoản hoa hồng gọi là phí uỷ thác. Quan hệ giữa doanh nghiệp uỷ thác và doanh nghiệp nhận uỷ thác được quy định đầy đủ trong hợp đồng uỷ thác.

Xuất khẩu uỷ thác có đặc điểm: trong hoạt động xuất khẩu này, doanh nghiệp xuất khẩu (nhận uỷ thác) không phải bỏ vốn, không phải xin hạn ngạch (nếu có), không phải nghiên cứu thị trường tiêu thụ vì không phải tiêu thụ hàng của doanh nghiệp mà chỉ đứng ra đại diện cho bên uỷ thác để giao dịch với doanh nghiệp nước ngoài, ký hợp đồng và làm thủ tục xuất khẩu hàng cũng như thay mặt cho bên uỷ thác khiếu nại đòi bồi thường với nước ngoài khi có tổn thất. Khi nhận uỷ thác, các doanh nghiệp xuất khẩu này (nhận uỷ thác) phải lập hai hợp đồng: Một hợp đồng mua bán hàng hoá với nước ngoài. Một hợp đồng nhận ủy thác với bên ủy thác. 5 Ưu điểm Xuất khẩu gián tiếp là hình thức xuất khẩu có một bên được ủy thác đứng ra đại diện cho nhà sản xuất nên doanh nghiệp việc phát triển tôt công ty hay hàng hóa được buôn bán thuận lợi ở nước ngoài là điều đương nhiên.

Do bên được ủy thác là người rất am hiều về các thủ tục xuất nhập khẩu, thông quan và cũng như là con người, phong tục, tập quán của thị trường nhắm đến. Đối với hình thức xuất khẩu gián tiếp này thì doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ là doanh nghiệp ưa chuộng hình thức này hơn do họ còn khá mới trên thị trường chưa có nhiều vốn, kinh nghiệm, nhân lực để có thể thực hiện các thủ tục cũngnhư việc kinh doanh nên việc dựa vào một bên thứ ba có kinh nghiệm là việc an toàn hơn. Nhược điểm Bên cạnh các ưu điểm thì nó cũng có các nhược điểm sau: Nhà sản xuất sẽ phảirất khó trong việc bắt kịp xu thế, thị hiếu của người tiêu dùng do người thực hiện buôn bán là một bên trung gian và họ còn phải phụ thuộc vào các yêu cầu của bêntrung gian. Và lợi nhuận của nhà sản xuất chắc chắn là sẽ bị giảm đi một phần docác chi phí thủ tục thông quan nhập cảnh ở bên phía trung gian thực hiện.

Thứ ba, hình thức xuất khẩu tại chỗ: Hình thức xuất khẩu tại chỗ là hình thức mới đang dần phổ biến. Xuất khẩu tại chỗ là trường hợp hàng hóa được sản xuất phục vụ xuất khẩu cho một thương nhân nước ngoài, nhưng hàng hóa sẽ được giao hàng trong nước cho một đơn vị theo chỉ định của thương nhân nước ngoài. Doanh nghiệp xuất khẩu bao gồm doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Với hình thức xuất khẩu tại chỗ này thì việc tiết kiệm chi phí vận chuyển chonhà sản xuất và nhập khẩu.

Không những thế hàng hóa còn được đảm bảo an toàn,ít tình trạng đỗ vỡ, hay hư hỏng do quá trình vận chuyển lâu dài, thời gian vận chuyển được rút ngắn.