CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI 1. Lý do chọn đề tài Thời gian qua, trên các chương trình thời sự, báo đài… luôn nhắc đến vấn đề: “Ô nhiễm trắng”. Vậy “Ô nhiễm trắng là gì?” hiện đang là câu hỏi mà rất nhiều người quan tâm. Đây là cụm từ được các nhà khoa học dùng để chỉ về ô nhiễm gây ra bởi túi nilon hay nói rộng hơn là chất thải nhựa.
Vấn đề này xảy ra khi các loại rác thải nhựa thải ra trong quá trình sinh hoạt, sản xuất không được xử lý đúng cách. Chúng tồn đọng trong môi trường và gây ra nhiều hệ lụy nguy hiểm khôn lường. Tuy nhiên, các sản phẩm làm từ nhựa đã và đang trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày của người dân. Nhựa được sử dụng để làm bao bì, túi, ly, quần áo, đồ chơi, đồ gia dụng, các sản phẩm công nghiệp, thậm chí vật liệu xây dựng.
Việc sản xuất và tiêu thụ nhựa gia tăng trong khi tỷ lệ tái chế thấp dẫn đến tăng lượng rác thải nhựa rò rỉ ra môi trường bên ngoài và đây đang là vấn đề vô cùng nhức nhối của toàn cầu, hầu hết ai cũng biết rằng chúng mang đến nhiều nguy hiểm cho nhân loại thế nhưng để hiểu rõ tác hại của rác thải nhựa không phải ai cũng nắm được. Nó không những tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, đến hoạt động hàng hải, đánh bắt hải sản, du lịch, môi trường sống… mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của con người. Theo báo cáo của Liên hợp quốc cho thấy mỗi năm lượng nhựa thải ra môi trường đủ để bao quanh trái đất bốn lần, trong đó có 13 triệu tấn chất thải nhựa được đổ ra đại dương. Mỗi phút sẽ có một triệu túi nhựa được tiêu thụ, nhưng mới chỉ có 27% trong số đó được xử lý và tái chế.
Theo số lượng thống kê, mỗi hộ gia đình Việt Nam thường thải ra hơn một túi ni-lông mỗi ngày. Như vậy sẽ có hàng triệu túi ni-lông được sử dụng và thải ra môi trường. Đây chính là gánh năng cho môi trường, thậm chí còn dẫn đến thảm họa cho các thế hệ tương lai của chúng ta. Bạn hãy tự tưởng tượng xem, nếu một ngày trên thế giới tràn ngập rác thải nhựa và túi nilon khó phân hủy, các loài sinh vật biển, vi sinh vật có lợi dưới đất 0 0 Tieu luan 2 không còn tồn tại, nguồn đất, nguồn nước bị ô nhiễm, các loài cây cối cũng chết dần vì các mảnh đất khô cằn chứa toàn rác thải.
Liệu cuộc sống của chúng ta khi đó sẽ như thế nào? Việc lạm dụng sử dụng sản phẩm nhựa, nhất là túi ni-lông khó phân huỷ, sản phẩm nhựa dùng một lần đã để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường, vấn đề ô nhiễm nhựa thật sự đáng báo động, đã, đang và sẽ gây thiệt hại to lớn cho môi trường sinh thái ở nước ta. Vì vậy, nhằm làm rõ hơn thực trạng về rác thải nhựa, nghiên cứu các giải pháp trong việc thu gom, xử lý rác thải nhựa hiện nay tại Việt Nam, nhóm chúng tôi chọn đề tài tiểu luận là: “Ảnh hưởng của rác thải nhựa tại Việt Nam”. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu về rác thải nhựa, nguồn gốc của rác thải nhựa. - Tìm hiểu thực trạng rác thải nhựa trên thế giới và tại Việt Nam.
- Tìm hiểu về ảnh hưởng của rác thải nhựa tại Việt Nam. - Tìm hiểu về công tác quản lý chất thải nhựa ở Việt Nam. - Đưa ra một số giải pháp để giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: rác thải nhựa.
- Phạm vi nghiên cứu: đánh giá, phân tích hiện trạng, chính sách và thực tiễn quản lý chất thải nhựa hiện nay tại Việt Nam. 0 0 Tieu luan 3 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT SINH RÁC THẢI NHỰA TẠI VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI 2. Rác thải nhựa là gì? Rác thải nhựa là tổng hợp toàn bộ vật dụng làm bằng nhựa (mà chủ yếu là nhựa PE) được thải ra môi trường. Đặc tính của rác thải nhựa là chúng không thể phân hủy được trong nhiều môi trường và tồn tại trong thời gian rất dài.
Nguồn gốc của rác thải nhựa Tại Việt Nam, các loại rác thải nhựa chủ yếu là túi ni-lông, vỏ chai nhựa bẩn, các sản phẩm nhựa sử dụng một lần, sản phẩm nhựa khó thu hồi, khó tái chế… phát sinh từ các nguồn sau: - Chất thải sinh hoạt của dân cư, khách vãng lai, du lịch: các túi nilon, chai nhựa, ống hút nhựa, thùng nhựa, hộp đựng thức ăn bằng nhựa… 0 0 Tieu luan 4 - Chất thải nhựa từ các chợ, tụ điểm buôn bán, nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí, khu văn hoá, … - Chất thải nhựa sinh hoạt từ các viện nghiên cứu, cơ quan, trường học, … - Chất thải nhựa từ các hoạt động sản xuất, nông nghiệp, thi công trong các nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp: 40% nhựa được sản xuất dùng để đóng gói, bao bì đựng các thực phẩm, đồ dùng sinh hoạt gia đình, các sản phẩm công nghiệp. Về nông nghiệp thì chất thải nhựa có thể phát sinh từ quá trình trồng trọt như ni- lông che phủ đất và để bọc hoa quả, bao bì phân bón, thuốc bảo vệ thực vật - tồn tại ở dạng chai nhựa, túi nhựa tráng kẽm khó phân hủy và được xếp vào danh mục chất thải nguy hại. - Chất thải nhựa từ sinh hoạt của công nhân trong các công trình xây dựng, cải tạo và nâng cấp, …: nhựa được sử dụng rất nhiều làm khung cửa, cửa nhựa, cổng, dàn giáo, bàn ghế, tủ, vải nhựa che phủ các công trình. - Chất thải nhựa từ khu vực y tế, bệnh viện: kim tiêm, gang tay, chai, lọ thuốc.
Khu dân cư, khách du lịch Cơ quan Nhà hàng, trương học khách sạn Rác thải nhựa Công nhân Khu vực y công trình tế, bệnh viện Nhà máy, xí nghiệp Hình 2.2 - Sơ đồ nguồn phát sinh rác thải nhựa 0 0 Tieu luan 5 2. Thực trạng phát sinh rác thải nhựa trên thế giới Minh chứng rõ ràng nhất về thực trạng ô nhiễm rác thải nhựa toàn cầu đang được thể hiện qua những con số thống kê sau: Về lượng tiêu thụ các đồ dùng nhựa: theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết mỗi phút cả thế giới tiêu thụ 1 triệu chai nhựa, mỗi năm có 5.000 tỷ túi nilon được sử dụng… Chưa kể đến các loại sản phẩm làm từ nhựa khác như: đồ dùng, bàn, ghế, tã, đồ chơi… Về lượng rác thải đổ ra môi trường: Đến nay thế giới đã sản xuất ra 8,3 tỉ tấn nhựa, trong đó có 6,3 tỷ tấn là rác thải nhựa. Trung bình mỗi năm thế giới thải ra môi trường khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó có khoảng 8 triệu tấn bị thải ra biển. Tổ chức Bảo vệ môi trường biển Ocean Conservancy còn dự báo là tới năm 2025, cứ 3 tấn cá sẽ có 1 tấn rác thải nhựa.
Về tốc độ tăng trưởng: trong 50 năm qua lượng nhựa được sử dụng tăng 20 lần, dự báo có thể gấp đôi trong 20 năm nữa. Chúng ta hãy cũng xem qua vài số liệu thống kê khác về lượng nhựa được tiêu thụ và thải ra của một số nước như Mỹ, Anh, New Zealand qua hình sau: 0 0 Tieu luan 6 Hình 2.3 - Tình trạng rác thải nhựa của một số nước trên thế giới Những con số khổng lồ này chắc hẳn sẽ khiến chúng ta phải giật mình. Chỉ vì thói quen và sự tiện dụng của đồ nhựa mà mỗi người sử dụng hằng ngày lại đã và đang góp phần gây ra ô nhiễm nghiêm trọng cho môi trường sống của chính chúng ta. Đồ dùng nhựa càng được ưa chuộng thì thực trạng ô nhiễm rác thải nhựa hiện nay sẽ không thể dừng lại.
Đặc biệt là khi mà rác thải nhựa là loại rác thải khó phân hủy, vì thế chúng đang là sức ép không hề nhỏ đối với việc xử lý rác của các quốc gia trên thế giới. Hiện chưa có thống kê nào về tổng số lượng rác thải nhựa mỗi quốc gia thải ra môi trường. Tuy nhiên một báo cáo cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ (EPA) đã thống kế được số lượng rác thải nhựa mỗi quốc gia thải ra biển như sau: Biểu đồ 2.1 – Top 12 quốc gia xả rác thải nhựa ra biển nhiều nhất trên thế giới Cụ thể, Trung Quốc và Indonesia lần lượt là 2 quốc gia xả nhiều rác thải nhựa ra biển nhất hiện nay với 8,8 triệu tấn và 3,2 triệu tấn mỗi năm. Việt Nam hiện đứng thứ 4 sau Philippines với 1,8 triệu tấn rác thải nhựa.
0 0 Tieu luan 7 Nhiều khu vực biển khác trên khắp thế giới cũng đang phải đương đầu với tình trạng ô nhiễm rác thải không kém phần nghiêm trọng. Chẳng hạn như chính quyền tại Hawaii (nơi nghỉ mát ưa thích của người dân Mỹ) đã phải đưa ra những lời cảnh báo, khi phát hiện nhiều hòn đảo nổi lớn gồm toàn những rác thải bằng chất dẻo đang tiến sát bờ biển của mình từ phía Tây Bắc, với diện tích lên tới 1.6 triệu km2, được các nhà khoa học đặt tên là “Bãi rác Khổng lồ của Thái Bình Dương”.4 – Rác thải nhựa trên bãi biển Mỹ Chúng ta đã thấy rõ nhưng con số về lượng tiêu thụ, sử dụng đồ nhựa và cả lượng rác thải nhựa thải ra môi trường nhiều tới mức nào. Thế mà hiệu quả công tác xử lý lượng rác thải đó lại vô cùng khiêm tốn. Theo thống kê từ các tổ chức như WHO và EPA cho thấy trong số 6,3 tỉ tấn là rác thải nhựa đang tồn tại trong môi trường thì chỉ có: 9% rác thải nhựa được tái chế, 12% rác thải nhựa được đốt và 79% còn lại tồn tại trong môi trường tự nhiên, bao gồm cả môi trường biển.
Dự báo năm 2050 sẽ có hơn 13 tỷ tấn rác thải nhựa được chôn lấp hoặc xả thẳng ra đại dương. Số liệu trên đang cho thấy việc xử lý, tái chế rác thải nhựa chưa mang lại hiệu quả cao. Chính thực trạng này đã khiến việc ô nhiễm rác thải nhựa trở nên báo động trên toàn cầu. Thực trạng phát sinh rác thải nhựa tại Việt Nam 2.
Sản xuất và tiêu thụ nhựa tại Việt Nam Năm 2015, Việt Nam sản xuất và tiêu thụ khoảng 5 triệu tấn nhựa; nguyên liệu chủ yếu là nhập khẩu (khoảng 80%), trong đó bao gồm phế liệu nhựa nhập khẩu. Đến năm 2017, ngành nhựa Việt Nam đã tiêu thụ khoảng 5,9 triệu tấn nguyên liệu nhựa nguyên sinh. Hiện cả nước có khoảng 2.