Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đề xuất phương án phân bổ tài nguyên nước và giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên nước cho thành phố cần thơ

Luận văn thạc sĩ đề xuất phương án phân bổ tài nguyên nước và giải pháp quản lý tổng hợp cho thành phố Cần Thơ, đảm bảo phát triển bền vững.

• Tác giả: Mai Việt Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Nghĩa Hùng
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Quy hoạch và Quản lý tài nguyên nước
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất phương án phân bổ tài nguyên nước và giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên nước cho Thành phố Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• BẢN CAM KẾT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của luận văn
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Kết quả dự kiến đạt được
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, ĐỊA HÌNH ĐỊA MẠO
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Địa hình địa mạo
• 1.2. ĐỊA CHẤT THỔ NHƯỠNG
• 1.3. KHÍ TƯỢNG, THỦY VĂN
• 1.3.1. Đặc điểm khí tượng, khí hậu
• 1.3.2. Đặc điểm Thủy văn
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM DÂN SINH – KINH TẾ XÃ HỘI
• 1.4.1. Đơn vị hành chính, dân số và vấn đề định cư
• 1.4.2. Lao động, thu nhập
• 1.4.3. Y tế, giáo dục, sức khỏe cộng đồng
• 1.4.4. Điện, nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường
• 1.4.5. Cơ cấu và tình hình phát triển kinh tế
• 1.4.6. Hiện trạng một số ngành kinh tế chính
• 1.5. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU ĐẾN QUẢN LÝ TỔNG HỢP TÀI NGUYÊN NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 1.5.1. Các nghiên cứu về quản lý tổng hợp tài nguyên nước trên thế giới
• 1.5.2. Quản lý tổng hợp tài nguyên nước ở Việt Nam
• 1.5.3. Quản lý tổng hợp tài nguyên nước ở Thành phố Cần Thơ
• 2. CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH NHU CẦU NƯỚC VÀ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CẤP NƯỚC CHO THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 2.1. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KHAI THÁC VÀ KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG
• 2.2. PHÂN LOẠI VÀ XÁC ĐỊNH CÁC ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG NƯỚC
• 2.2.1. Phân loại các đối tượng dùng nước
• 2.2.2. Xác định các ngành dùng nước
• 2.3. TÍNH TOÁN NHU CẦU SỬ DỤNG NƯỚC
• 2.3.1. Tính toán nhu cầu nước theo địa giới hành chính quận/huyện
• 2.3.2. Tổng nhu cầu nước 2012 và dự kiến 2020
• 2.4. TÍNH TOÁN CÂN BẰNG NƯỚC
• 2.4.1. Đề xuất, phân tích các kịch bản tính toán cân bằng nước
• 2.4.2. Mô hình tính toán ứng dụng
• 2.4.3. Kết quả tính toán cân bằng nước mùa kiệt
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN PHÂN BỔ TÀI NGUYÊN NƯỚC VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ TỔNG HỢP TÀI NGUYÊN NƯỚC CHO TP CẦN THƠ
• 3.1. PHƯƠNG ÁN PHÂN BỔ TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 3.1.1. Quan điểm và định hướng phân bổ tài nguyên nước
• 3.1.2. Nguyên tắc phân bổ tài nguyên nước
• 3.2. THỨ TỰ ƯU TIÊN TRONG TRƯỜNG HỢP HẠN HÁN, THIẾU NƯỚC
• 3.2.1. Nguyên tắc sử dụng nguồn nước
• 3.2.2. Thứ tự ưu tiên trong chia sẻ, phân bổ tài nguyên nước
• 3.3. TÍNH TOÁN PHÂN BỔ TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 3.3.1. Các kịch bản phân bổ tài nguyên nước vùng nghiên cứu
• 3.3.2. Phân bổ tài nguyên nước thời điểm hiện tại ứng với nhu cầu nước năm 2012 (Kịch bản 1)
• 3.3.3. Phân bổ tài nguyên nước cho nhu cầu dùng nước năm 2020 ứng với điều kiện nguồn cấp nước năm kiệt nước 2005 (kịch bản 2)
• 3.4. GIẢI PHÁP QUẢN LÝ TỔNG HỢP TÀI NGUYÊN NƯỚC CHO THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 3.4.1. Giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên nước
• 3.4.2. Kiểm soát hiệu quả dùng nước
• 3.4.3. Công tác kiểm soát trữ lượng, phân phối nước hợp lý
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý tài nguyên nước

Quản lý tài nguyên nước là một vấn đề cấp thiết tại Cần Thơ, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và gia tăng nhu cầu sử dụng nước. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá hiện trạng khai thác và quản lý nguồn nước mặt, nước ngầm, và nước mưa. Tài nguyên nước Cần Thơ chịu ảnh hưởng lớn từ chế độ dòng chảy sông Cửu Long và thủy triều biển Đông, dẫn đến sự biến động về chất lượng và khối lượng nước. Việc quản lý hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ, chính sách, và sự tham gia của cộng đồng.

1.1. Hiện trạng quản lý nước

Hiện trạng quản lý nước Cần Thơ cho thấy sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng và công nghệ hiện đại. Nguồn nước mặt bị ô nhiễm do xả thải công nghiệp và nông nghiệp, trong khi nước ngầm đang cạn kiệt do khai thác quá mức. Các giải pháp hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, đặc biệt trong mùa khô.

1.2. Thách thức trong quản lý

Các thách thức chính bao gồm sự biến động thời tiết, xâm nhập mặn, và sạt lở bờ sông. Quản lý tổng hợp tài nguyên nước cần được áp dụng để giải quyết các vấn đề này, đảm bảo sự cân bằng giữa cung và cầu nước.

II. Phân bổ tài nguyên nước

Phân bổ tài nguyên nước là một phần quan trọng trong nghiên cứu, nhằm đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong sử dụng nước. Nghiên cứu đề xuất các phương án phân bổ nước dựa trên nhu cầu của các ngành kinh tế và dân sinh. Phân bổ nước cần tuân thủ các nguyên tắc ưu tiên, đặc biệt trong tình huống hạn hán hoặc thiếu nước.

2.1. Nguyên tắc phân bổ

Nguyên tắc phân bổ nước dựa trên thứ tự ưu tiên: nước sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp, và các ngành khác. Phân bổ tài nguyên nước cần tính đến khả năng cấp nước từ các nguồn sông, kênh, và hồ chứa.

2.2. Kịch bản phân bổ

Nghiên cứu đề xuất hai kịch bản phân bổ nước: kịch bản hiện tại (2012) và kịch bản dự kiến (2020). Kết quả tính toán cho thấy sự chênh lệch lớn giữa nhu cầu và khả năng cấp nước, đặc biệt trong mùa kiệt.

III. Giải pháp quản lý tổng hợp

Giải pháp quản lý tổng hợp được đề xuất nhằm tối ưu hóa việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước. Các giải pháp bao gồm kiểm soát hiệu quả sử dụng nước, quản lý trữ lượng, và phân phối nước hợp lý. Quản lý tổng hợp tài nguyên nước cần kết hợp giữa công nghệ, chính sách, và sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Kiểm soát sử dụng nước

Giải pháp kiểm soát sử dụng nước bao gồm việc áp dụng công nghệ tiết kiệm nước, quản lý chất lượng nước, và giám sát các nguồn xả thải. Quản lý nước bền vững đòi hỏi sự phối hợp giữa các ngành và địa phương.

3.2. Phân phối nước hợp lý

Phân phối nước cần dựa trên nhu cầu thực tế và khả năng cấp nước từ các nguồn. Giải pháp quản lý tài nguyên bao gồm việc xây dựng các hồ chứa, hệ thống kênh dẫn, và cơ chế chia sẻ nguồn nước.

IV. Phát triển bền vững Cần Thơ

Phát triển bền vững Cần Thơ gắn liền với việc quản lý hiệu quả tài nguyên nước. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và gia tăng dân số. Chiến lược quản lý nước cần được tích hợp vào các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

4.1. Bảo vệ tài nguyên nước

Bảo vệ tài nguyên nước đòi hỏi sự tham gia của cộng đồng và các biện pháp pháp lý chặt chẽ. Bảo vệ tài nguyên nước bao gồm việc ngăn chặn ô nhiễm, khai thác bền vững, và phục hồi các nguồn nước bị suy thoái.

4.2. Chiến lược dài hạn

Chiến lược dài hạn bao gồm việc xây dựng các công trình thủy lợi, nâng cao nhận thức cộng đồng, và phát triển các nguồn nước thay thế. Phát triển bền vững Cần Thơ cần dựa trên sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nước là nguồn tài nguyên thiết yếu cho sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các đô thị lớn như Thành phố Cần Thơ. Theo ước tính, trên thế giới chỉ có khoảng 2,5% lượng nước là nước ngọt, trong đó chỉ 0,3% nằm trong các hệ thống sông, hồ và nguồn nước tự nhiên có thể khai thác. Thành phố Cần Thơ, với dân số hơn 1,22 triệu người, nằm trong lưu vực sông Mê Công, có nguồn nước mặt dồi dào nhưng biến động theo mùa và chịu ảnh hưởng mạnh của biến đổi khí hậu, khai thác thượng nguồn và ô nhiễm. Nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh do phát triển đô thị, công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ du lịch, trong khi nguồn nước mặt và nước ngầm có giới hạn và đang suy giảm về chất lượng và khối lượng.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng khai thác, nhu cầu sử dụng và khả năng cấp nước, từ đó đề xuất phương án phân bổ tài nguyên nước hợp lý và giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên nước cho Thành phố Cần Thơ giai đoạn đến năm 2020 và định hướng đến 2030. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ tài nguyên nước mặt trên địa bàn 9 quận huyện của thành phố, tập trung vào phân bổ nguồn nước cho các ngành sản xuất và sinh hoạt. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo cân bằng cung - cầu nước, giảm thiểu rủi ro thiếu nước, ô nhiễm và ngập lụt, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tổng hợp tài nguyên nước (IWRM) nhằm tối ưu hóa việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước trong lưu vực sông. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết cân bằng cung - cầu nước: Phân tích mối quan hệ giữa nguồn cung cấp nước mặt và nhu cầu sử dụng của các ngành, nhằm xác định khả năng đáp ứng và các kịch bản phân bổ nước trong điều kiện bình thường và hạn hán.
• Mô hình quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông: Tập trung vào việc phối hợp các bên liên quan, áp dụng nguyên tắc ưu tiên sử dụng nước, bảo vệ chất lượng nước và phát triển bền vững.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: tài nguyên nước mặt, cân bằng nước, phân bổ nước, quản lý tổng hợp tài nguyên nước, hạn hán, ô nhiễm nước, và mô hình thủy lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các số liệu đo đạc lưu lượng nước, mực nước, khí tượng thủy văn, điều tra sử dụng đất và nhu cầu nước của các ngành trên địa bàn Thành phố Cần Thơ giai đoạn 2012-2020. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 9 quận huyện với dữ liệu chi tiết về lưu lượng kênh trục, nhu cầu nước sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp, thủy sản và dịch vụ du lịch.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê và mô hình thủy lực để tính toán cân bằng nước, lưu lượng phân bổ và dự báo nhu cầu nước.
• Phân loại đối tượng sử dụng nước theo mục đích và phương thức sử dụng nhằm xác định nhu cầu cụ thể.
• Xây dựng các kịch bản phân bổ nước trong điều kiện bình thường và hạn hán dựa trên nguyên tắc ưu tiên và hiệu quả sử dụng.
• Phân tích SWOT và đề xuất giải pháp quản lý tổng hợp dựa trên kết quả phân tích thực trạng và dự báo.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2013-2015, bao gồm thu thập số liệu, phân tích, mô hình hóa và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn nước mặt dồi dào nhưng biến động lớn theo mùa: Lưu lượng bình quân kỳ triều ngày tại các kênh trục chính như sông Cần Thơ đạt 116,22 m³/s, kênh Cái Sắn 45,96 m³/s, sông Ô Môn 59,42 m³/s. Tuy nhiên, mùa khô lưu lượng chỉ chiếm 10-15% tổng lượng nước năm, gây thiếu nước cục bộ tại vùng sâu, xa.

2. Nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh và phân bổ không đồng đều: Năm 2012, tổng nhu cầu nước của các ngành đạt khoảng 2,2 tỷ m³, trong đó nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với gần 1,6 tỷ m³, thủy sản cũng chiếm tỷ trọng cao. Đến năm 2020, nhu cầu nước công nghiệp tăng 250%, dịch vụ du lịch tăng 270%, trong khi nhu cầu nông nghiệp ổn định hoặc giảm nhẹ do chuyển đổi cơ cấu sản xuất.

3. Phân bổ nước hiện tại chưa tối ưu, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước và ô nhiễm: Việc khai thác nước mặt chưa có kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt trong mùa kiệt, dẫn đến nguy cơ suy thoái nguồn nước. Ô nhiễm hữu cơ từ nuôi trồng thủy sản chiếm 70-80% lượng thức ăn dư thừa, ảnh hưởng đến chất lượng nước.

4. Ưu tiên phân bổ nước theo nguyên tắc sử dụng hợp lý và bền vững: Các kịch bản phân bổ nước đề xuất ưu tiên cấp nước sinh hoạt, sau đó là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Trong điều kiện hạn hán, thứ tự ưu tiên được xác định rõ để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nguồn nước mặt tại Cần Thơ vẫn còn khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới, nhưng biến động theo mùa và tác động của biến đổi khí hậu đòi hỏi phải có phương án phân bổ và quản lý tổng hợp hiệu quả. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, việc áp dụng mô hình cân bằng cung - cầu và phân bổ ưu tiên là phù hợp và cần thiết.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ lưu lượng nước theo mùa, bảng tổng hợp nhu cầu nước theo ngành và bản đồ phân bổ lưu lượng nước cho từng quận huyện. Việc quản lý tổng hợp tài nguyên nước không chỉ giúp cân bằng cung cầu mà còn góp phần giảm thiểu ô nhiễm và ngập lụt, bảo vệ môi trường sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống giám sát và quản lý nguồn nước mặt liên tục nhằm cập nhật dữ liệu lưu lượng, chất lượng nước và nhu cầu sử dụng theo thời gian thực, giúp điều chỉnh phân bổ kịp thời. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, thời gian: 1-2 năm.

2. Ưu tiên phân bổ nước sinh hoạt và nông nghiệp trong mùa khô, đồng thời áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước và công nghệ tưới tiên tiến để giảm thất thoát. Chủ thể: UBND Thành phố, các ngành nông nghiệp, thời gian: 3-5 năm.

3. Kiểm soát và xử lý ô nhiễm nguồn nước mặt, đặc biệt từ nuôi trồng thủy sản và công nghiệp, bằng việc tăng cường xử lý nước thải và áp dụng tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt. Chủ thể: Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp, thời gian: 2-4 năm.

4. Phát triển hạ tầng kỹ thuật phân phối nước đồng bộ, bao gồm nạo vét kênh rạch, xây dựng hồ điều hòa và hệ thống cấp nước tập trung, nhằm đảm bảo cung cấp nước ổn định và giảm thiểu ngập lụt. Chủ thể: Ban Quản lý dự án, thời gian: 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước và môi trường: Hỗ trợ xây dựng chính sách, quy hoạch và quản lý nguồn nước hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

2. Các nhà quy hoạch đô thị và phát triển kinh tế - xã hội: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp phân bổ nước hợp lý cho các dự án phát triển công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp, thủy sản và du lịch: Hiểu rõ nhu cầu và khả năng cung cấp nước, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất và đầu tư phù hợp.

4. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo chuyên ngành tài nguyên nước: Là tài liệu tham khảo khoa học, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu nâng cao về quản lý tổng hợp tài nguyên nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần quản lý tổng hợp tài nguyên nước cho Thành phố Cần Thơ?
   Quản lý tổng hợp giúp cân bằng cung cầu nước, bảo vệ chất lượng nguồn nước, giảm thiểu rủi ro thiếu nước và ô nhiễm, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và tăng trưởng dân số.

2. Nguồn nước mặt tại Cần Thơ có đủ đáp ứng nhu cầu không?
   Theo số liệu, nguồn nước mặt hiện còn dồi dào với lưu lượng kênh trục chính đạt trên 100 m³/s, đủ đáp ứng nhu cầu hiện tại và dự kiến đến năm 2020, nhưng cần quản lý chặt chẽ để tránh thiếu hụt trong mùa khô.

3. Ngành nào sử dụng nhiều nước nhất tại Cần Thơ?
   Nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với gần 1,6 tỷ m³ nước năm 2012, tiếp theo là thủy sản và sinh hoạt. Nhu cầu nước công nghiệp và dịch vụ tăng nhanh trong những năm tới.

4. Giải pháp nào được đề xuất để giảm ô nhiễm nguồn nước?
   Tăng cường xử lý nước thải công nghiệp và nuôi trồng thủy sản, áp dụng tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt, giám sát chất lượng nước thường xuyên và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5. Làm thế nào để phân bổ nước hiệu quả trong điều kiện hạn hán?
   Áp dụng nguyên tắc ưu tiên cấp nước sinh hoạt trước, sau đó là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ; sử dụng mô hình cân bằng cung cầu và kịch bản phân bổ nước linh hoạt theo tình hình thực tế.

Kết luận

• Thành phố Cần Thơ có nguồn nước mặt dồi dào nhưng biến động theo mùa và chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, khai thác thượng nguồn và ô nhiễm.
• Nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh, đặc biệt trong công nghiệp và dịch vụ, trong khi nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo về lượng nước sử dụng.
• Phân bổ tài nguyên nước cần dựa trên nguyên tắc ưu tiên và cân bằng cung cầu để đảm bảo phát triển bền vững.
• Giải pháp quản lý tổng hợp bao gồm giám sát liên tục, kiểm soát ô nhiễm, phát triển hạ tầng kỹ thuật và nâng cao hiệu quả sử dụng nước.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý, quy hoạch và các bên liên quan trong việc bảo vệ và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước tại Cần Thơ.

Triển khai hệ thống giám sát nguồn nước, hoàn thiện quy hoạch phân bổ nước và xây dựng chính sách quản lý tổng hợp phù hợp. Các cơ quan chức năng và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ nguồn nước cho tương lai bền vững của Thành phố Cần Thơ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, ĐỊA HÌNH ĐỊA MẠO 1.1 Vị trí địa lý Thành phố Cần Thơ có vị trí địa lý tại trung tâm vùng ĐBSCL, là điểm giao nhau của vùng Tây Nam sông Hậu với vùng Tứ giác Long Xuyên, vùng Bắc sông Tiền và vùng trọng điểm phía Nam. Thành phố nằm giữa một mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, cách biển Đông 80 km, cách thủ đô Hà Nội 1.800 km và cách thành phố Hồ Chí Minh 170 km (theo đường bộ). Tọa độ địa lý: 9o55’08” – 10o19’38” vĩ Bắc; 105o13’38” – 105o50’35” kinh Đông, - Phía Bắc giáp An Giang; - Phía Nam giáp Hậu Giang; - Phía Tây giáp Kiên Giang; - Phía Đông giáp 02 tỉnh Vĩnh Long và Đồng Tháp. Bản đồ hành chính thành phố Cần Thơ 1.2 Địa hình địa mạo Nhìn chung, địa hình Tp.Cần Thơ thuộc diện thấp và khá bằng phẳng.

Cao độ trung bình biến thiên trong khoảng 0.80 m và có thể chia ra hai vùng như sau: 6 Vùng I (vùng Ven sông): được giới hạn bởi sông Hậu, kênh Cái Sắn, kênh Bốn Tổng; kênh Đứng; kênh Bà Đầm, có cao độ biển đổi từ 0.0 m, hướng dốc chính từ Đông sang Tây. Các khu vực có nền địa hình cao (từ 1.5 m ) là dải đất nằm dọc bờ sông Hậu, quốc lộ I và QL 90, các khu vực thấp, có cao độ biển đổi từ 0.7m gồm nông trường Sông Hậu, phía Đông rạch Cần Thơ thuộc các xã Giai Xuân, Tân Thới, Thới An và phía Đông kênh 4000. Vùng II (vùng Trung Tâm): tiếp giáp với vùng I tới ranh của Tp.Cần Thơ và Kiên Giang có cao độ biến đổi từ 0.1m, hướng dốc chính từ Bắc - Nam, và từ Đông - Tây, nơi cao nhất là vùng Thạnh An, Thạnh Thắng, nông trường Cờ Đỏ, Thới lai, Đông Tân Hiệp, có cao độ từ 0,7 - 1,0m.2 ĐỊA CHẤT THỔ NHƯỠNG Vùng đồng bằng sông Cửu Long nói chung và khu vực Tp. Cần Thơ nói riêng được hình thành bởi các loại trầm tích nằm trên nền đá gốc Mezoic xuất hiện từ độ sâu gần mặt đất ở phía Bắc đồng bằng cho đến khoảng 1.000 m ở gần bờ biển.

Các dạng trầm tích có thể chia thành những tầng chính sau: Tầng Pleitocene (Q I-III): có chứa cát sỏi lẫn sét, bùn với trầm tích biển. Tầng Holocene (Q IV): nằm trên mặt, thuộc loại trầm tích trẻ, bao gồm sét và cát. Thành phần hạt từ mịn đến trung bình. Tầng Miocene (N1): có chứa sét và cát hạt trung bình.

Tầng Pliocene (N2): có chứa sét lẫn cát hạt trung bình. Các công trình thủy lợi và hạ tầng cơ sở phần lớn được xây dựng trên tầng Holocene nơi có các trầm tích mềm yếu. Tầng này có hàm lượng sét cao, lẫn nhiều tạp chất hữu cơ, thường ở trạng thái bão hòa nước nên khả năng chịu tải kém. Đất đai Tp.

Cần Thơ gồm 3 nhóm chính: Đất phù sa, đất phèn và đất bị xáo trộn. Đất phù sa: có diện tích 93.494 ha chiếm 66,74 % diện tích tự nhiên, phân bố dọc ven sông Hậu, cách sông từ 8 đến 20 km với chiều dài khoảng 75 km. Đất phù sa tập trung nhiều nhất ở huyện Thốt Nốt (37. Đây là loại đất tốt, hàng năm được ngập nước, bồi đắp thêm hàm lượng phù sa, không có các loại độc tố gây hại cho cây trồng, cho phép đa dạng hoá cây trồng ở mức cao.

Nền đất này đã được khai thác trên 200 năm và trong bộ tính thuế đất nông nghiệp, được phân loại I. Đất phèn: có diện tích 19.625 chiếm 14,01 % diện tích tự nhiên, đứng thứ 2 sau đất phù sa. Đất phèn ở Cần Thơ do đã được khai thác lâu năm, được tưới tiêu khá tốt, được lũ bồi đắp phù sa hàng năm nên hầu hết đều ở dạng đất phèn nhẹ (đất phèn nặng 7 chỉ chiếm 2,26%), nồng độ độc tố thấp, tầng Jarosite nằm sâu trên 50cm, nên ít ảnh hưởng đến cây trồng. Đất xáo trộn (đất líp, thổ cư.768 ha chiếm 14,11 % diện tích tự nhiên, phân bố tại cả 4 huyện và 4 quận nội thành; đây là quỹ đất rất quý cho việc trồng cây lâu năm… 1.3 KHÍ TƯỢNG, THỦY VĂN 1.1 Đặc điểm khí tượng, khí hậu Nhiệt độ trung bình hàng năm cao, thay đổi từ 26,5-27,30C (trung bình là 27 0C).

Nhiệt độ bình quân tháng thay đổi từ 25,0-28,50C. Tháng IV nóng nhất, nhiệt độ bình quân từ 27,6 –28,40C. Tháng I lạnh nhất, nhiệt độ bình quân từ 24,9 –25,20C. Độ ẩm tương đối trung bình năm từ 82-85%.

Tháng IX, X độ ẩm tương đối trung bình cao nhất 85-90%, tháng I, II độ ẩm tương đối trung bình thấp nhất 79-82%. Chênh lệch độ ẩm trung bình giữa tháng lớn nhất và nhỏ nhất là 13%, độ ẩm tăng dần từ biển vào đất liền. Thành phố Cần Thơ chịu ảnh hưởng của chế độ gió mùa; trong năm có 2 mùa gió: Đông Bắc (từ tháng XI đến tháng IV) trùng với mùa khô và Tây Nam (từ tháng V đến tháng X), trùng với mùa mưa. Lượng bốc hơi trung bình năm trong tỉnh khá lớn, đạt khoảng 1.000 mm (Cần Thơ 917 mm, Rạch Giá 1.164 mm, Sóc Trăng 878 mm).

Mùa khô, bốc hơi lớn, đạt giá trị lớn nhất vào tháng III, khoảng 110-120 mm (Rạch Giá 123 mm, Cần Thơ 110 mm, Sóc Trăng 122 mm). Mùa mưa, lượng bốc hơi nhỏ, thấp nhất là tháng X, từ 50-70 mm. Lượng mưa năm trung bình tương đối lớn (1. Tại Tân Hiệp 1.875 mm, Rạch Giá 2.116 mm, Cần Thơ 1.566 mm, Đại Ngãi 1.826 mm, Phụng Hiệp 1.680 mm, Sóc Trăng 1.829 mm, Vị Thanh 1.

Lượng mưa năm gỉam dần từ phía biển Tây vào trong đất liền.2 Đặc điểm Thủy văn 1.1 Đặc điểm hệ thống sông ngòi, kênh rạch a. Hệ thống kênh trục/ kênh cấp I Hệ thống kênh trục phân bố khá đều ở Tp. Cần Thơ, trung bình khoảng 4-5km có một kênh. Theo thứ tự từ phía Bắc xuống có các kênh sau: Rạch Giá Long Xuyên, Kênh Tròn, Cái Sắn, KH1, KH3, Thốt Nốt, Thơm Rơm, KH5, Ô Môn, Thị Đội, KH7, KH8, KH9, Xà No.

Ngoài ra còn có một số kênh như kênh Đứng, kênh Ven Lộ. Các 8 kênh này có chiều dài khoảng từ 30 đến 60km, bề rộng từ 10 đến 30m, độ sâu đáy khoảng từ -2. Mỗi kênh trục có hàng chục kênh nhánh nối vào. Tổng chiều dài hệ thống kênh trục khoảng trên 300 km.

Hệ thống kênh cấp II Theo thống kê, Tp. Cần Thơ hiện có khoảng 800 km kênh cấp II, mật độ trung bình khoảng 11m/ha. Mặt kênh cấp II thường rộng từ 6 đến 8m, cao độ đáy từ 0. Chiều dài mỗi kênh chỉ từ 1.

Hệ thống kênh cấp III Là hệ thống kênh gắn liền với mặt ruộng, hàng năm được nhân dân tự duy tu, nạo vét. Toàn tỉnh có khoảng 750 kênh cấp II, với chiều dài khoảng 1000 km, mật độ trung bình khoảng 8m/ha. Mặt kênh rộng 2-3m, cao độ đáy từ 0.2 Đặc điểm thủy văn dòng chảy a. Thủy triều biển Đông Triều biển Đông thuộc loại bán nhật triều không đều, biên độ triều lớn (3,00-3,50 m); mực nuớc chân triều dao động lớn (1,60-3,00 m), mực nước đỉnh triều dao động nhỏ (0,80-1,00 m).

Thời gian duy trì mực nước cao dài hơn thời gian duy trì mực nước thấp, đường mực nước bình quân ngày nằm gần với đường mực nước đỉnh triều. Một chu kỳ triều trung bình 15 ngày, trong đó có 1 kỳ triều cường và 1 kỳ triều kém. Mực nước bình quân 15 ngày đạt giá trị cao nhất vào tháng XII, I, thấp nhất vào tháng VI, VII. Chế độ thủy văn sông Mê Công, sông Hậu Dòng chảy trên lưu vực sông Mê Công được phân thành hai mùa rõ rệt, mùa khô từ tháng XII – V và mùa lũ từ tháng VI-XI.

Mùa khô lượng nước chỉ chiếm 10-15% tổng lượng nước trong năm, trong đó các tháng III-IV có lưu lượng kiệt nhất. Vào tháng VI, khi lũ sông Mê Công bắt đầu lên, nước từ sông chính theo sông Tonle Sap chảy ngược vào Biển Hồ. Thời gian chảy ngược duy trì đến cuối tháng IX, đầu tháng X, khi lũ trên sông chính vượt qua đỉnh cao nhất trong năm. Từ tháng X, XI, nước từ Biển Hồ bắt đầu chảy ra sông chính, bổ sung cho dòng chảy vào đồng bằng cuối mùa lũ và suốt cả mùa kiệt.

Trên sông Hậu (đoạn Long Xuyên - Đại Ngãi), chịu ảnh hưởng đồng thời của dòng chảy thượng nguồn và triều biển Đông mạnh, nên mực nước mùa kiệt tăng. Đường mực nước bình quân tăng dần từ Đại Ngãi lên thượng lưu và đạt đỉnh cao ở khu vực Ô Môn, sau đó giảm nhẹ lên phía Long Xuyên. Vì vậy, khoảng thời 9 gian tháng I, II mực nước bình quân đỉnh triều trên sông Hậu (từ cửa sông Ô Môn đến sông Cần Thơ) thường cao hơn mặt ruộng từ 20-30 cm. Một số nơi ven sông Hậu thuộc các huyện Ô Môn, Thốt Nốt, Phong Điền có khả năng tưới tự chảy vào lúc đỉnh triều.

Xu thế chung mực nước bình quân ở sông Tiền cao hơn ở sông Hậu. Kết quả lưu lượng thực đo cho thấy khoảng 33% lưu lượng sông Mê Công đựợc chuyển từ sông Tiền sang sông Hậu (mùa kiệt). Phía trên Vàm Nao, mực nước trung bình tại Tân Châu cao hơn Châu Đốc từ 0,20-0,30 m, phía dưới Vàm Nao mực nước bình quân tại Chợ Mới trên sông Tiền và Long Xuyên trên sông Hậu chênh nhau không nhiều (0,01-0,02 m). Do có nước ngọt từ thượng nguồn liên tục bổ sung về nên mực nước bình quân ở sông Hậu cao hơn mực nước bình quân ở phía biển Tây, đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các kênh trục tạo nguồn dẫn nước từ sông chính vào sâu trong nội đồng.

Mùa lũ từ tháng VI-XI, chiếm 85÷90% tổng lượng nước hàng năm, lớn nhất là các tháng VIII-IX; Hàng năm thường từ tháng VII, tại Châu Đốc mực nước đã gia tăng mạnh, cùng với mưa nội đồng làm ngập lụt ở khu vực đầu nguồn. Như vậy, trung bình khoảng 2 năm có 1 năm lũ tháng VIII đạt mức trên 3m tại Châu Đốc; đoạn từ Long Xuyên đến Cần Thơ Lũ cao nhất trong năm thường xảy ra thời gian từ hạ tuần tháng IX đến trung tuần tháng X (20/IX-10/X), với tần suất lớn hơn vào thượng tuần tháng X. Mực nước lũ cao nhất tại Châu Đốc là 4,90 m (năm 2000), Long Xuyên 2,67 m (1961), Cần Thơ 1,92 m (năm 1961). Trung bình 2 năm có 1 năm lũ vượt quá báo động cấp III ở Châu Đốc.

Chênh lệch mực nước lũ nhiều năm tại Châu Đốc là 2,24 m. Thời gian duy trì mực nước trên 3,00 m tại Châu Đốc khoảng 3 tháng, đối với năm lũ lớn và 2 tháng đối với năm lũ trung bình. Thời kỳ lũ lớn, cường suất lũ lên từ 3-4 cm/ngày trên dòng chính và 2-3 cm/ngày trong nội đồng.