Luận văn pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Thị Hƣơng
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Văn Tuyến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Xử Lý Bội Chi Ngân Sách Nhà Nƣớc - Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Thực Tiễn ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Những vấn đề lý luận về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.1. Khái quát chung về bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm của xử lý bội chi ngân sách nhà nước và các nguyên tắc xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Các phương thức xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.4. Mô hình pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.5. Các yếu tố cơ bản tác động đến pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.6. Nguyên tắc thiết kế, xây dựng mô hình pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.1.7. Các yếu tố cấu thành cơ bản của pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.1.1. Kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 2.1.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước
• 2.2. Thực tiễn điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam và một số kiến nghị
• 2.2.1. Thực tiễn điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam
• 2.2.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước và nâng cao tính hiệu quả trong thực tiễn xử lý bội chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam
• 2.3. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xử lý bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Xử lý bội chi ngân sách nhà nước là một trong những vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính công. Bội chi ngân sách nhà nước không chỉ ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính mà còn tác động đến phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, bội chi ngân sách nhà nước đã trở thành một thách thức lớn trong những năm gần đây. Theo số liệu thống kê, bội chi ngân sách nhà nước giai đoạn 2011-2020 có xu hướng tăng cao, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tìm kiếm các giải pháp hiệu quả để xử lý vấn đề này.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bội chi ngân sách nhà nước

Bội chi ngân sách nhà nước được hiểu là tình trạng tổng chi ngân sách lớn hơn tổng thu ngân sách trong một năm tài chính. Điều này có thể dẫn đến việc chính phủ phải vay mượn để bù đắp cho sự thiếu hụt này. Đặc điểm của bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam là thường xuyên xảy ra trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn.

1.2. Nguyên nhân dẫn đến bội chi ngân sách nhà nước

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bội chi ngân sách nhà nước, bao gồm: chi tiêu công tăng cao, thu ngân sách không đạt kế hoạch, và các yếu tố kinh tế vĩ mô như suy thoái kinh tế. Việc quản lý ngân sách chưa hiệu quả cũng là một trong những nguyên nhân chính.

II. Thách thức trong xử lý bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Việc xử lý bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc cân đối giữa chi tiêu và thu ngân sách. Nhiều chính sách tài chính chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến tình trạng bội chi kéo dài. Hơn nữa, việc vay mượn để bù đắp bội chi cũng tạo ra áp lực lớn lên nợ công.

2.1. Tác động của bội chi ngân sách đến nền kinh tế

Bội chi ngân sách nhà nước có thể dẫn đến lạm phát, tăng nợ công và giảm khả năng đầu tư công. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra rằng, nếu không có biện pháp xử lý kịp thời, bội chi ngân sách sẽ trở thành gánh nặng cho nền kinh tế.

2.2. Những khó khăn trong việc thực hiện chính sách tài chính

Việc thực hiện chính sách tài chính để giảm bội chi ngân sách gặp nhiều khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật và sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước. Hơn nữa, sự thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách cũng là một rào cản lớn.

III. Phương pháp xử lý bội chi ngân sách nhà nước hiệu quả

Để xử lý bội chi ngân sách nhà nước, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Một trong những phương pháp quan trọng là cải cách chính sách thuế và tăng cường quản lý chi tiêu công. Việc này không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính.

3.1. Cải cách chính sách thuế

Cải cách chính sách thuế nhằm tăng cường nguồn thu ngân sách là một trong những giải pháp quan trọng. Việc mở rộng cơ sở thuế và cải thiện quản lý thuế sẽ giúp tăng cường khả năng thu ngân sách nhà nước.

3.2. Tăng cường quản lý chi tiêu công

Quản lý chi tiêu công hiệu quả là yếu tố quyết định trong việc xử lý bội chi ngân sách. Cần có các biện pháp kiểm soát chi tiêu, đảm bảo rằng các khoản chi được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả.

IV. Kinh nghiệm quốc tế trong xử lý bội chi ngân sách nhà nước

Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng các biện pháp hiệu quả để xử lý bội chi ngân sách nhà nước. Kinh nghiệm từ các nước phát triển cho thấy, việc áp dụng các chính sách tài chính chặt chẽ và minh bạch có thể giúp giảm thiểu bội chi ngân sách.

4.1. Các mô hình thành công từ quốc tế

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình quản lý ngân sách hiệu quả, như mô hình ngân sách dựa trên kết quả. Mô hình này giúp tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng ngân sách.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi từ các quốc gia khác trong việc cải cách chính sách tài chính và quản lý ngân sách. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp Việt Nam xử lý bội chi ngân sách một cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho xử lý bội chi ngân sách nhà nước

Xử lý bội chi ngân sách nhà nước là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, Việt Nam cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc cải cách chính sách tài chính và tăng cường quản lý ngân sách sẽ là những bước đi cần thiết trong thời gian tới.

5.1. Định hướng chính sách tài chính trong tương lai

Định hướng chính sách tài chính trong tương lai cần tập trung vào việc cải cách hệ thống thuế và quản lý chi tiêu công. Điều này sẽ giúp giảm bội chi ngân sách và đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Tầm quan trọng của sự minh bạch trong quản lý ngân sách

Sự minh bạch trong quản lý ngân sách là yếu tố quyết định để tăng cường niềm tin của người dân và các nhà đầu tư. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo tính minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam trong những năm qua luôn là vấn đề kinh tế - pháp lý then chốt, tác động trực tiếp đến an ninh tài chính quốc gia và tăng trưởng vĩ mô. Giai đoạn 1996 - 2000, tỷ lệ bội chi ngân sách ở mức bình quân 2,8% GDP; sang giai đoạn 2001 - 2005 tăng lên 3,8% GDP; giai đoạn 2006 - 2008 duy trì ở mức 4,8% GDP. Đặc biệt, dưới tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và các gói kích cầu kinh tế, mức bội chi năm 2009 đã tăng vọt lên khoảng 6,9% GDP, năm 2010 ở mức 5,5% GDP, năm 2011 là 4,4% GDP, giai đoạn 2012 - 2013 đạt khoảng 4,8% GDP và năm 2014 chạm ngưỡng 5,3% GDP. Dù tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước đạt bình quân khoảng 24% GDP, nguồn thu hàng năm vẫn chỉ đủ trang trải nhu cầu chi thường xuyên tối thiểu và dành một phần nhỏ cho tích lũy đầu tư.

Trước áp lực thâm hụt kéo dài và nghĩa vụ trả nợ gia tăng, luận văn tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong cơ chế pháp lý điều chỉnh và xử lý bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là làm rõ hệ thống lý luận về cân đối ngân sách, phân tích mô hình pháp lý về xử lý bội chi, đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế và đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các vấn đề lý luận và thực tiễn điều chỉnh pháp luật đối với bội chi ngân sách trung ương và địa phương trong giai đoạn 10 năm (2004 - 2014), đồng thời gắn với các điểm mới của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để kiểm soát trần bội chi dưới mức 5,0% GDP do Quốc hội quyết định hàng năm, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công và bảo đảm an toàn nợ công quốc gia trong dài hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết tài chính công hiện đại và lý thuyết kinh tế học vĩ mô của John Maynard Keynes về vai trò điều tiết tài khóa của Nhà nước trong việc khắc phục suy thoái kinh tế. Bên cạnh đó, đề tài tiếp cận khung chuẩn mực quốc tế theo Cẩm nang Thống kê Tài chính Chính phủ (GFS) do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ban hành, nhằm chuẩn hóa phương pháp đo lường và quản trị thâm hụt tài khóa. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ tương tác giữa ba trụ cột: thể chế pháp lý ngân sách, kỷ luật tài khóa tổng thể và hiệu quả đầu tư công.

Trong khuôn khổ phân tích, các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa gồm:

• Bội chi ngân sách nhà nước: Tình trạng tổng chi ngân sách vượt quá tổng thu ngân sách trong một năm tài chính hợp pháp.
• Bội chi ngân sách tổng thể: Thước đo chênh lệch giữa tổng thu và tổng chi không bao gồm chi trả nợ gốc, được IMF khuyến nghị sử dụng rộng rãi.
• Bội chi ngân sách thường xuyên: Chênh lệch khi chi thường xuyên vượt quá các khoản thu ổn định mang tính định kỳ từ thuế, phí và lệ phí.
• Bội chi ngân sách cơ sở: Thước đo thâm hụt tổng thể loại trừ đi các nghĩa vụ chi trả tiền lãi vay phát sinh từ các khoản nợ trong quá khứ.
• Vay bù đắp bội chi: Cơ chế huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu chính phủ trong nước hoặc vay nợ nước ngoài từ nguồn ODA và thương mại quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn được thu thập từ báo cáo quyết toán ngân sách của Bộ Tài chính, cơ sở dữ liệu của Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, Tổng cục Thống kê và các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ chuỗi số liệu tài khóa của Việt Nam trải dài qua 15 năm (2000 - 2014) và bộ dữ liệu so sánh thể chế từ 4 quốc gia đại diện cho các nhóm nền kinh tế điển hình: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc và Singapore.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn các nền kinh tế có mô hình quản trị tài khóa tiêu biểu, phản ánh rõ các giải pháp củng cố tài khóa trong từng giai đoạn phát triển. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp với thống kê mô tả là vì phương pháp này cho phép nhận diện chính xác sự tương thích giữa quy định pháp luật Việt Nam với thông lệ quốc tế, đồng thời lượng hóa được tác động thực tế của chính sách tài khóa đối với ổn định vĩ mô. Timeline nghiên cứu được thực hiện đồng bộ, tập trung làm rõ giai đoạn trước và thời điểm ban hành Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức bội chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam duy trì xu hướng tăng qua các giai đoạn, từ mức bình quân 2,8% GDP giai đoạn 1996 - 2000 lên 4,8% GDP giai đoạn 2006 - 2008, đạt đỉnh 6,9% GDP năm 2009 và giữ ở mức 5,3% GDP vào năm 2014. Sự gia tăng này cho thấy thâm hụt ngân sách có nguy cơ tự tích tụ khi nợ công tăng làm tăng nghĩa vụ chi trả lãi vay hàng năm.

Thứ hai, tồn tại sự khác biệt đáng kể giữa cách tính bội chi của Việt Nam và chuẩn mực quốc tế GFS của IMF. Tại Việt Nam trước đây, chi trả nợ gốc được tính vào chi ngân sách nhưng một số khoản chi từ nguồn trái phiếu chính phủ hoặc vay về cho vay lại chưa được đưa đầy đủ vào cân đối chung, khiến bức tranh thâm hụt thực tế có sự chênh lệch so với số liệu công bố theo chuẩn quốc tế.

Thứ ba, cơ cấu bù đắp bội chi có sự chuyển dịch rõ nét. Giai đoạn sau năm 2000, Việt Nam đã chấm dứt hoàn toàn việc phát hành tiền để bù đắp thâm hụt, thay vào đó là kết hợp giữa vay nợ trong nước qua phát hành trái phiếu chính phủ và vay nợ nước ngoài thông qua nguồn vốn ODA. Tuy nhiên, tỷ trọng vay trong nước tăng nhanh đã tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất thị trường và tăng chi phí trả nợ của ngân sách trung ương.

Thứ tư, cơ chế phân cấp quản lý tài khóa còn nhiều điểm nghẽn. Trước khi Luật Ngân sách Nhà nước 2015 cho phép ngân sách địa phương cấp tỉnh được bội chi trong hạn mức, nhiều địa phương đã sử dụng các hình thức huy động gián tiếp, tạo ra rủi ro nợ tiềm ẩn tương tự như bài học từ các công ty tài chính địa phương tại Trung Quốc khi nguồn thu ngân sách trung ương tăng từ 33% năm 1993 lên hơn 50% năm 2001.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bội chi cao kéo dài tại Việt Nam bắt nguồn từ nhu cầu vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật và an sinh xã hội quá lớn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đồng thời, công tác quản lý và phân bổ vốn đầu tư công còn dàn trải, hiệu quả sử dụng nguồn vốn chưa tương xứng với quy mô chi tiêu.

So sánh với quốc tế, Hoa Kỳ từng ban hành Đạo luật Gramm-Rudman-Hollings năm 1985 và Đạo luật Omnibus năm 1990 để kiểm soát chi tiêu, giúp ngân sách đạt mức thặng dư khoảng 3% GDP vào năm 1998 và giảm nợ ròng xuống 41% GDP. Nhật Bản từng ghi nhận tỷ lệ phát hành trái phiếu bù đắp chi tiêu chạm đỉnh 34,7% vào thập niên 1970, sau đó đã ban hành Luật Cơ cấu tài chính chính phủ nhằm đưa bội chi về mức dưới 3% GDP trước năm 2003. Trong khi đó, Singapore duy trì thặng dư ngân sách trung bình 15% tổng thu suốt 30 năm (1965 - 1995) nhờ chuyển đổi sang mô hình lập ngân sách theo kết quả đầu ra từ năm 1996 và giữ nợ nước ngoài dưới 0,1% GDP.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện biến động tỷ lệ bội chi trên GDP giai đoạn 1996 - 2014 so với ngưỡng trần 5,0% của Quốc hội, kết hợp cùng bảng thống kê so sánh cơ cấu vay trong nước và vay ngoài nước để minh họa rõ nét áp lực gia tăng nghĩa vụ nợ công.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa khung pháp lý xác định bội chi ngân sách theo chuẩn mực quốc tế GFS của IMF. Quốc hội và Bộ Tài chính cần tiến hành sửa đổi các văn bản hướng dẫn Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, đưa toàn bộ các khoản chi từ nguồn vốn trái phiếu chính phủ và các khoản vay về cho vay lại vào cân đối ngân sách tổng thể, mục tiêu giảm sai số giữa dự toán và quyết toán xuống dưới 5,0% trong giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ hai, thiết lập kỷ luật tài khóa nghiêm ngặt với trần bội chi cụ thể. Chính phủ cần xây dựng kế hoạch tài chính trung hạn, từng bước kéo giảm tỷ lệ bội chi ngân sách nhà nước từ mức 5,3% GDP năm 2014 xuống dưới 4,0% GDP vào năm 2018 và hướng tới mục tiêu 3,5% GDP vào năm 2020, bảo đảm an toàn mức trần nợ công quốc gia không vượt quá 65% GDP.

Thứ ba, cơ cấu lại thu - chi ngân sách theo hướng bền vững. Bộ Tài chính phối hợp với Tổng cục Thuế mở rộng cơ sở thu thuế, chống thất thu, bảo đảm tỷ lệ huy động vào ngân sách đạt 24% - 25% GDP. Đồng thời, triệt để cắt giảm tối thiểu 10% chi thường xuyên không cấp thiết để bảo đảm nguyên tắc: tổng thu thuế, phí và lệ phí phải lớn hơn tổng chi thường xuyên, tạo nguồn tích lũy tối thiểu 15% cho chi đầu tư phát triển.

Thứ tư, đổi mới quy trình lập và chấp hành ngân sách theo kết quả đầu ra. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Bộ Tài chính triển khai áp dụng mô hình quản lý ngân sách theo đầu ra tương tự kinh nghiệm của Singapore, gắn trách nhiệm của người đứng đầu bộ ngành, địa phương với hiệu quả phân bổ vốn và kiên quyết đình chỉ các dự án đầu tư công có tỷ suất hoàn vốn nội bộ thấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Các đại biểu Quốc hội, chuyên viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách, cán bộ Bộ Tài chính và Sở Tài chính các địa phương có thể sử dụng luận văn làm tài liệu căn cứ để xây dựng quy chế giám sát trần nợ công, thẩm tra dự toán ngân sách và hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành luật.

Thứ hai, nhà nghiên cứu kinh tế và chuyên gia phân tích chính sách: Các chuyên gia tại các viện nghiên cứu kinh tế vĩ mô có thể khai thác bộ dữ liệu tài khóa 15 năm và hệ thống so sánh chuẩn mực GFS để phát triển các mô hình dự báo thâm hụt tài khóa và đánh giá tác động lan tỏa của đầu tư công.

Thứ ba, giảng viên và học viên sau đại học: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng và Quản lý công có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo giảng dạy chuyên sâu về thể chế ngân sách và phương pháp nghiên cứu luật học so sánh.

Thứ tư, chuyên gia của các định chế tài chính quốc tế: Các chuyên viên phân tích thuộc Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) có thể tìm thấy góc nhìn thực chứng về cơ chế quản trị tài khóa của Việt Nam để xây dựng các chương trình tài trợ và tư vấn chính sách công phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 có bước đột phá nào trong việc kiểm soát bội chi? Luật năm 2015 đã quy định rõ ràng bội chi ngân sách bao gồm bội chi ngân sách trung ương và bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh. Đồng thời, luật xác lập nguyên tắc mang tính kỷ luật thép: khoản vay bù đắp bội chi chỉ được sử dụng cho chi đầu tư phát triển, tuyệt đối không được sử dụng cho chi thường xuyên.

Tại sao Việt Nam và các nước loại bỏ hoàn toàn biện pháp phát hành tiền để bù đắp bội chi? Phát hành tiền trực tiếp tạo ra sự gia tăng đột biến của lượng tiền cung ứng trong lưu thông, dẫn đến nguy cơ lạm phát phi mã và suy giảm giá trị đồng nội tệ. Bài học từ các nước Mỹ Latinh giai đoạn thập niên 1980 cho thấy giải pháp này gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng hơn nhiều so với việc phát hành trái phiếu chính phủ.

Kinh nghiệm quản lý tài khóa của Singapore mang lại giá trị thực tiễn nào cho Việt Nam? Singapore kiểm soát nợ công hiệu quả nhờ duy trì thặng dư ngân sách trung bình 15% tổng thu giai đoạn 1965 - 1995 và áp dụng mô hình lập ngân sách theo kết quả đầu ra từ năm 1996. Việt Nam có thể học hỏi việc phân bổ ngân sách dựa trên hiệu quả đầu ra thay vì chỉ kiểm soát các yếu tố đầu vào.

Việc xác định trần bội chi 5,0% GDP có phải là giới hạn bất biến đối với mọi nền kinh tế? Mức 5,0% GDP là ngưỡng cảnh báo an toàn được áp dụng tại nhiều quốc gia đang phát triển nhằm ngăn ngừa rủi ro vỡ nợ và khủng hoảng cán cân thanh toán. Tuy nhiên, giới hạn này có thể được điều chỉnh linh hoạt tùy thuộc vào hiệu quả đầu tư công, tốc độ tăng trưởng kinh tế và khả năng kiểm soát tiết kiệm của khu vực tư nhân.

Mô hình thuế phân bổ điều hòa của Nhật Bản giúp ích gì cho cân đối ngân sách địa phương? Nhật Bản áp dụng tỷ lệ phân chia cố định các sắc thuế lớn (32% thuế thu nhập, thuế công ty, thuế rượu và 24% - 25% thuế tiêu thụ, thuốc lá) cho địa phương để bù đắp thiếu hụt. Cơ chế này vừa bảo đảm tính công bằng dịch vụ công, vừa buộc chính quyền địa phương phải tái cơ cấu nếu vượt trần vay nợ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bội chi ngân sách nhà nước, các tiêu chí xác định thâm hụt và mô hình pháp lý điều chỉnh theo chuẩn mực quốc tế GFS.
• Công trình phân tích sâu sắc thực trạng bội chi của Việt Nam từ 2,8% GDP giai đoạn 1996 - 2000 lên mức đỉnh 6,9% GDP năm 2009 và duy trì khoảng 5,3% GDP năm 2014.
• Đề tài đúc kết các bài học kinh nghiệm giá trị về kiểm soát chi tiêu từ Hoa Kỳ, cơ chế điều hòa tài khóa của Nhật Bản, phân cấp ngân sách của Trung Quốc và quản lý theo kết quả đầu ra của Singapore.
• Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, trọng tâm là chuẩn hóa cách tính bội chi, kiểm soát trần thâm hụt dưới 4,0% GDP và triệt để tiết kiệm 10% chi thường xuyên.
• Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan hữu quan cần khẩn trương ban hành hệ thống nghị định hướng dẫn Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 và thiết lập khuôn khổ quản trị tài chính trung hạn 2016 - 2020. Hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để nắm bắt trọn vẹn luận cứ khoa học và giải pháp hoàn thiện thể chế tài chính công tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về xử lý bội chi ngân sách nhà nước và mô hình pháp luật về xử lý bội chi ngân sách nhà nước. Chương 2: Kinh nghiệm quốc tế trong điều chỉnh pháp luật về xử lý bội chi NSNN và thực tiễn ở Việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Những vấn đề lý luận về xử lý bội chi ngân sách nhà nƣớc 1.

Khái quát chung về bội chi ngân sách nhà nước 1. Khái niệm bội chi ngân sách nhà nước Theo Cẩm nang Thống kê tài chính chính phủ (GFS) do Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) ban hành, khái niệm thu và chi ngân sách có thể được khái quát như sau: Thu ngân sách là các khoản thu vào quỹ ngân sách mà không kèm theo, không làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả trực tiếp cho các đối tượng có nghĩa vụ phải nộp ngân sách. Thu NSNN bao gồm: các khoản thu thuế, phí và các khoản thu khác (kể cả viện trợ không hoàn lại), không bao gồm các khoản vay trong và ngoài nước. Trên phương diện khác, thu NSNN là những khoản thu mang tính chất cưỡng bức hay là trách nhiệm của mọi người hoặc của thành phần kinh tế đối với nhà nước.

Chi NSNN là các khoản chi ra từ ngân sách không làm phát sinh nghĩa vụ phải bồi hoàn trực tiếp đối với các đối tượng được thụ hưởng ngân sách, đó chính là toàn bộ khoản thực chi theo luật định trong 1 năm tài khóa. Chi NSNN bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, các khoản chi khác, chi trả lãi vay nhưng không bao gồm chi trả nợ gốc tiền vay. Cũng theo Cẩm nang thống kê tài chính của chính phủ, bội chi ngân sách được xác định bằng chênh lệch giữa chi ngân sách và thu ngân sách. Ở đây sự khác biệt giữa các quốc gia chính là phạm vi các khoản thu và chi ngân sách được đưa vào trong cân đối ngân sách.

Việc xác định phạm vi các khoản 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thu, chi ngân sách khác nhau sẽ đem đến các kết quả khác nhau về mức bội chi NSNN. Hiện nay, để đảm bảo được sự ổn định về kinh tế vĩ mô nhiều nước đã đưa ra các giới hạn trần về bội chi NSNN và xem đây như một yêu cầu cần thiết để đảm bảo kỷ luật tài khóa tổng thể trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp mức độ bội chi NSNN không phải là vấn đề quan trọng mà thay vào đó là hiệu quả của việc phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính có được từ việc chấp nhận bội chi NSNN mới là vấn đề cần được lưu tâm nhất [18]. Xuất phát từ quan điểm về quản lý ngân sách giữa các quốc gia và các tổ chức, có nhiều quan niệm khác nhau về bội chi NSNN.

Hiểu một cách cơ bản nhất, bội chi NSNN là một hiện tượng kinh tế, là tình trạng tổng chi NSNN mà chính phủ phải thực hiện lớn hơn các khoản thu mà chính phủ thu được trong một năm tài chính. Ở phạm vi rộng hơn, bội chi NSNN là hiện tượng NSNN không cân đối được (thể hiện ở chênh lệch giữa cung và cầu về nguồn lực tài chính của Nhà nước). Để thực hiện được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở tầm vĩ mô và trong từng lĩnh vực, địa bàn cụ thể thì cân đối NSNN không chỉ bao gồm cân đối giữa tổng thu và tổng chi, cân đối giữa các khoản thu và các khoản chi NSNN mà còn phải đảm bảo cân đối về phân bổ chuyển giao nguồn lực giữa các cấp trong hệ thống NSNN, đồng thời phải kiểm soát được tình trạng NSNN. Trong đó, bội chi NSNN là tình trạng cần được quan tâm đặc biệt, bởi vì, nó biểu hiện cho sự thiếu hụt nguồn lực so với nhu cầu, có tác động đa chiều đối với nền kinh tế và chứa đựng nhiều mâu thuẫn nội tại.

Theo quy định của Luật NSNN năm 2015 thì bội chi NSNN bao gồm bội chi ngân sách trung ương và bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh. Bội chi ngân sách trung ương được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách trung ương không bao gồm chi trả nợ gốc và tổng thu ngân sách 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trung ương. Bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh là tổng hợp bội chi ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương, được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách cấp tỉnh không bao gồm chi trả nợ gốc và tổng thu ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương. Bội chi NSNN được xác định theo công thức sau: Bội chi NSNN (bội chi NSTW) = Tổng số thu NSTW - Tổng chi NSTW Trong đó: Thu NSTW, gồm: (i) các khoản thu từ thuế, phí; (ii) các khoản thu hồi vốn từ các tổ chức kinh tế; thu hồi vốn cho vay; các khoản thu nhập từ vốn góp, đầu tư, cho vay của Nhà nước; (iii) các khoản thu viện trợ không hoàn lại; (iv) thu kết dư từ năm trước chuyển sang.

Chi NSTW, gồm: (i) chi đầu tư phát triển (gồm cả chi cho vay); (ii) chi thường xuyên; (iii) chi viện trợ; (iv) chi trả nợ gốc và lãi các khoản do Chính phủ vay; (v) chi chuyển nguồn của NSTW sang năm sau. Nguồn bù đắp bội chi ngân sách nhà nước gồm: (i) Vay trong nước từ phát hành trái phiếu chính phủ, công trái xây dựng Tổ quốc và các khoản vay trong nước khác theo quy định của pháp luật; (ii) Vay ngoài nước từ các khoản vay của Chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế và phát hành trái phiếu chính phủ ra thị trường quốc tế, không bao gồm các khoản vay về cho vay lại [16, Điều 7]. Tuy nhiên, Luật NSNN không quy định về mức khống chế tỷ lệ bội chi tương đối (tỷ lệ % tính theo GDP). Từ năm 2002 đến nay, mức bội chi NSNN được Quốc hội quyết định hàng năm duy trì ổn định không quá 5% GDP.

Một số quốc gia khi tính bội chi NSNN chỉ tính đến bội chi liên quan đến hoạt động NSNN do chính quyền trung ương trực tiếp thực hiện. Đi đôi với quan điểm này là việc không cho NSĐP bội chi. Cách xác định phạm vi tính bội chi ngân sách hẹp như vậy là nhằm thiết lập kỷ luật tài chính tổng thể trong điều kiện năng lực quản lý có nhiều hạn chế. Luật NSNN Việt Nam năm 2015 đã quy định NSĐP được phép bội chi.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cách xác định bội chi ngân sách nhà nước Ngày nay, bội chi NSNN đã trở thành hiện tượng phổ biến không chỉ đối với những quốc gia đang phát triển mà ngay cả đối với những quốc gia phát triển cũng gặp phải vấn đề này. Việc tính toán mức thâm hụt ngân sách ở mỗi quốc gia thường có sự khác biệt do cách thức xác định phạm vi thu, chi ngân sách có sự không đồng nhất. Theo thông lệ quốc tế, thu trong cân đối ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu vào quỹ NSNN mà khoản thu đó không kèm theo, không làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả trực tiếp.

Thu trong cân đối NSNN phải thực sự là khoản thu có tính chất cưỡng bức như thuế chẳng hạn. Chi trong cân đối NSNN là các khoản chi ra từ NSNN được đảm bảo bằng các nguồn thu NSNN trong cân đối. Điều này cũng có nghĩa là những khoản chi của nhà nước nhưng do các nguồn khác đảm nhiệm thì không tính vào trong cân đối NSNN. Như vậy, theo thông lệ quốc tế, thu trong cân đối NSNN bao gồm: các khoản thu thuế, phí và các khoản thu khác (kể cả viện trợ không hoàn lại) mà không bao gồm các khoản vay trong và ngoài nước.

Chi trong cân đối NSNN bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, các khoản chi khác, chi trả lãi vay mà không bao gồm chi trả nợ gốc tiền vay.1: Cơ cấu ngân sách nhà nước hàng năm Thu ngân sách Chi ngân sách Cân đối ngân sách nhà nƣớc nhà nƣớc nhà nƣớc A. Thu thường xuyên D. Chi thường xuyên G. Bù đắp bội chi (thuế, phí, lệ phí) B.

Thu về vốn (bán tài E. Chi đầu tư - Lấy từ nguồn dự trữ sản Nhà nước) F. Cho vay thuần (=cho C. Thu viện trợ - Vay thuần (= vay mới – trả nợ gốc) vay mới – thu nợ gốc) (Nguồn: Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội 2010).

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dựa trên sự phân tích nói trên, có thể đưa ra công thức tính bội chi NSNN theo thông lệ quốc tế của một năm như sau: Bội chi NSNN = Tổng chi - Tổng thu = (D+E+F) – (A+B+C) = G (1) Công thức trên cho thấy bức tranh tổng quát về tình hình NSNN. Kết quả của nó có thể dùng để phân tích tác động của bội chi NSNN đến tình hình tiền tệ, cầu trong nước và cán cân thanh toán. cách tính cả công thức (1) cũng còn có hạn chế. Những mức bội chi như nhau là kết quả của công thức (1) có thể gây ra những tác động hoàn toàn khác nhau, vì chúng còn phụ thuộc nhiều vào cơ cấu thu, chi; nguồn bù đắp bội chi.

Đi liền với mức bội chi tuyệt đối, cần xác định chi tiêu phần trăm so với GDP. Đây là chỉ số tổng hợp về tình hình NSNN và là chỉ số được sử dụng rộng rãi để phản ánh tình hình NSNN của một quốc gia. Có nhiều cách tính khác nhau để đo lường (gần đúng) hiện tượng bội chi NSNN, nhưng dù dùng cách tính nào cũng phải xem xét, kết hợp với cơ cấu thu, chi NSNN. Có như vậy mới thấy được tác động của bội chi NSNN đối với nền kinh tế.

Bội chi ngân sách có thể được tiếp cận và định nghĩa dựa theo nhiều tiêu chí khác nhau. Việc sử dụng thước đo bội chi nào để phản ánh được tình hình tài khóa phụ thuộc vào mục tiêu của việc phân tích và điều hành chính sách tài khóa, ngân sách của mỗi nước trong từng giai đoạn. Thông thường để phản ánh được chính xác thực trạng bức tranh tài khóa của chính phủ đòi hỏi cần phải sử dụng các thước đo bội chi ngân sách khác nhau.