Luận văn thạc sĩ: Phân bổ ngân sách nhà nước - Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân bổ ngân sách nhà nước kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Trọng Vinh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Cẩm Nhung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Phân Bổ Ngân Sách Nhà Nước: Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Hàm Ý Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách nhà nước
• 1.3. Những vấn đề cơ bản về ngân sách Nhà nước
• 1.4. Những vấn đề cơ bản về phân bổ ngân sách Nhà nước
• 1.5. Các tiêu chí phân bổ ngân sách Nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khung phân tích
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp phân tích tổng hợp
• 2.4. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.5. Phương pháp so sánh
• 2.6. Phương pháp case study
• 2.7. Phương pháp định lượng
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 3.1. Lý do lựa chọn Hàn Quốc và Trung Quốc
• 3.2. Kinh nghiệm một số quốc gia trên Thế giới
• 3.3. Kinh nghiệm Hàn Quốc
• 3.4. Kinh nghiệm từ Trung Quốc
• 3.5. Bài học kinh nghiệm chung của Hàn Quốc và Trung Quốc trong phân bổ NSNN
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ GIẢI PHÁP PHÂN BỔ HIỆU QUẢ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO VIỆT NAM
• 4.1. Các vấn đề nổi cộm trong phân bổ ngân sách Nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 4.2. Các kết quả đã đạt được trong phân bổ NSNN ở Việt Nam
• 4.3. Những hạn chế trong phân bổ NSNN ở Việt Nam
• 4.4. Kết quả và một số hàm ý từ mô hình kinh tế lượng
• 4.5. Định hướng phân bổ ngân sách Nhà nước của Việt Nam trong thời gian tới
• 4.6. Giải pháp phân bổ ngân sách Nhà nước hiệu quả cho Việt Nam trong thời gian tới
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Kinh nghiệm quốc tế về phân bổ ngân sách

Kinh nghiệm từ các quốc gia như Hàn Quốc và Trung Quốc cho thấy rằng việc phân bổ ngân sách nhà nước có thể đạt hiệu quả cao nếu được thực hiện một cách khoa học và minh bạch. Hàn Quốc đã thành công trong việc xây dựng một hệ thống ngân sách chặt chẽ, trong đó ngân sách được phân bổ dựa trên các tiêu chí rõ ràng và có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng. Theo nghiên cứu của Bộ Chiến lược và Tài chính Hàn Quốc, ngân sách được phân bổ cho các lĩnh vực trọng điểm như giáo dục, y tế và công nghệ, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. Trung Quốc cũng đã có những cải cách quan trọng trong hệ thống ngân sách, với việc ban hành luật ngân sách mới vào năm 1994, giúp tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát phân bổ ngân sách. Những cải cách này đã giúp Trung Quốc tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách, từ đó đạt được những thành tựu kinh tế đáng kể.

1.1. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc

Hàn Quốc đã áp dụng nhiều biện pháp để tối ưu hóa quản lý ngân sách. Một trong những điểm nổi bật là việc phân bổ ngân sách dựa trên các chỉ tiêu phát triển cụ thể, giúp chính phủ có thể theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách. Theo Christine Kim (2017), Hàn Quốc đã chú trọng vào việc tạo ra việc làm và giảm chi tiêu không cần thiết, đồng thời tìm kiếm các nguồn tăng trưởng mới. Điều này cho thấy rằng việc phân bổ ngân sách công không chỉ đơn thuần là việc phân chia nguồn lực mà còn là một chiến lược phát triển kinh tế tổng thể.

1.2. Kinh nghiệm từ Trung Quốc

Trung Quốc đã thực hiện nhiều cải cách trong quản lý ngân sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Theo James L. Chan, việc cải cách luật ngân sách đã giúp tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát phân bổ ngân sách. Hệ thống ngân sách của Trung Quốc hiện nay không chỉ tập trung vào việc phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực như nông nghiệp và an sinh xã hội mà còn chú trọng đến việc phát triển công nghệ và an ninh quốc phòng. Điều này cho thấy rằng việc phân bổ ngân sách công cần phải linh hoạt và phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước.

II. Thực trạng phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Việt Nam đã có những bước tiến trong việc quản lý ngân sách, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế. Việc phân bổ ngân sách hiện nay chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và chưa có sự gắn kết chặt chẽ với các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Theo báo cáo, nhiều ngành trọng điểm vẫn chưa được phân bổ ngân sách một cách hợp lý, dẫn đến hiệu quả sử dụng ngân sách chưa cao. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc phân bổ ngân sách công tại Việt Nam cần phải được cải cách để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển bền vững.

2.1. Những vấn đề nổi cộm trong phân bổ ngân sách

Một trong những vấn đề lớn trong phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam là sự thiếu minh bạch và công bằng trong việc phân bổ nguồn lực. Nhiều địa phương và ngành nghề vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ ngân sách, dẫn đến tình trạng bất bình đẳng trong phát triển. Theo nghiên cứu của UNDP, việc đánh giá hiệu quả phân bổ ngân sách cần phải được thực hiện một cách toàn diện hơn, không chỉ dựa vào các chỉ tiêu kinh tế mà còn phải xem xét đến các yếu tố xã hội và môi trường.

2.2. Hạn chế trong quản lý ngân sách

Hạn chế trong quản lý ngân sách tại Việt Nam còn thể hiện qua việc thiếu các tiêu chí rõ ràng trong phân bổ ngân sách. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc phân bổ ngân sách hiện nay chưa thực sự phản ánh đúng nhu cầu phát triển của các ngành và địa phương. Điều này dẫn đến việc một số lĩnh vực quan trọng như giáo dục và y tế không được đầu tư đúng mức, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công. Cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả của phân bổ ngân sách nhà nước, từ đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

III. Bài học cho Việt Nam từ kinh nghiệm quốc tế

Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác là rất cần thiết để cải thiện phân bổ ngân sách nhà nước tại Việt Nam. Các quốc gia như Hàn Quốc và Trung Quốc đã cho thấy rằng việc xây dựng một hệ thống ngân sách minh bạch, có sự giám sát chặt chẽ và phân bổ hợp lý có thể mang lại hiệu quả cao trong phát triển kinh tế. Việt Nam cần áp dụng các tiêu chí phân bổ ngân sách rõ ràng, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình này. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

3.1. Cải cách quản lý ngân sách

Cải cách quản lý ngân sách cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và toàn diện. Việt Nam cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng cho việc phân bổ ngân sách, từ đó đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc sử dụng nguồn lực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các tiêu chí phân bổ dựa trên nhu cầu thực tế của các ngành và địa phương sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

3.2. Tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình

Việc tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình trong phân bổ ngân sách nhà nước là rất quan trọng. Các cơ quan chức năng cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích và đạt hiệu quả cao nhất. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự tin tưởng của người dân đối với chính phủ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phân bổ ngân sách Nhà nước (NSNN) là một trong những công cụ quan trọng nhất của Chính phủ trong việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững. Theo báo cáo của Bộ Tài chính Việt Nam, giai đoạn 2008-2017, công tác phân bổ NSNN đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế về hiệu quả và tính hợp lý. Câu hỏi nghiên cứu trọng tâm của luận văn là: làm thế nào để phân bổ NSNN hiệu quả hơn, học hỏi kinh nghiệm quốc tế từ các quốc gia như Hàn Quốc và Trung Quốc, nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích kinh nghiệm quốc tế trong phân bổ NSNN, đánh giá thực trạng phân bổ ngân sách tại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2017, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào phân bổ NSNN của Việt Nam, Hàn Quốc và Trung Quốc, với dữ liệu chính thức từ các báo cáo ngân sách và thống kê kinh tế trong khoảng thời gian 2008-2017.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách phân bổ ngân sách Nhà nước, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính công, đồng thời giảm thiểu bất bình đẳng tài chính giữa các địa phương và ngành nghề.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về ngân sách Nhà nước và lý thuyết về phân bổ ngân sách hiệu quả.

1. Lý thuyết ngân sách Nhà nước: Ngân sách Nhà nước được hiểu là hệ thống các mối quan hệ kinh tế xã hội phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế xã hội. Các đặc điểm quan trọng bao gồm tính pháp lý, tính không hoàn trả trực tiếp, và vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế.

2. Lý thuyết phân bổ ngân sách hiệu quả: Hiệu quả phân bổ ngân sách được đánh giá dựa trên mối quan hệ giữa nguồn lực sử dụng và kết quả đầu ra tổng thể cho xã hội. Các tiêu chí đánh giá bao gồm hiệu quả về sự tuân thủ pháp luật, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả chính trị. Chỉ số phát triển con người (HDI) được sử dụng làm thước đo kinh tế - xã hội trong đánh giá hiệu quả phân bổ chi tiêu ngân sách.

Các khái niệm chính bao gồm: ngân sách Nhà nước, phân bổ ngân sách, hiệu quả phân bổ, thâm hụt ngân sách, định mức phân bổ, và các tiêu chí phân bổ như dân số, trình độ phát triển, diện tích tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng, trong đó phương pháp định tính chiếm ưu thế do tính chất phức tạp và đa chiều của công tác phân bổ ngân sách.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Bộ Tài chính Việt Nam, Tổng cục Thống kê, các nghiên cứu quốc tế, và các tài liệu học thuật liên quan. Dữ liệu sơ cấp bao gồm số liệu dự toán và quyết toán thu - chi ngân sách Nhà nước giai đoạn 2008-2017.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích tổng hợp các tài liệu lý luận và thực tiễn.
  • Thống kê mô tả để trình bày số liệu về cân đối ngân sách, dự toán thu - chi, phân bổ ngân sách theo lĩnh vực và địa phương.
  • So sánh phân tích giữa Việt Nam và hai quốc gia điển hình là Hàn Quốc và Trung Quốc.
  • Case study để phân tích chi tiết kinh nghiệm phân bổ ngân sách của Hàn Quốc và Trung Quốc.
  • Phân tích định lượng sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (panel data) với hàm sản xuất Cobb-Douglas để đánh giá tác động của phân bổ ngân sách Nhà nước đến tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) giai đoạn 2009-2015, với cỡ mẫu 63 tỉnh, sử dụng phương pháp ước lượng FGLS nhằm xử lý các vấn đề về phương sai sai số và tự tương quan.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2008-2017, đồng thời tổng hợp và so sánh kinh nghiệm quốc tế trong khoảng thời gian tương ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả phân bổ ngân sách tại Việt Nam còn hạn chế: Dữ liệu cho thấy tỷ lệ phân bổ ngân sách cho các ngành trọng điểm như khoa học công nghệ, giáo dục và y tế chưa tương xứng với nhu cầu phát triển. Ví dụ, tốc độ tăng phân bổ ngân sách cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ giai đoạn 2008-2016 chỉ đạt khoảng 5-7% mỗi năm, thấp hơn nhiều so với mức tăng trưởng GDP.

2. Kinh nghiệm quốc tế thành công từ Hàn Quốc và Trung Quốc: Hàn Quốc đã đạt thặng dư ngân sách liên tiếp trong ba năm gần đây nhờ tăng thuế doanh nghiệp và phân bổ ngân sách hợp lý, tập trung vào các lĩnh vực tạo việc làm và phát triển khoa học công nghệ. Trung Quốc áp dụng mô hình kế toán ngân sách chặt chẽ, cải cách luật ngân sách và tăng cường trách nhiệm giải trình, giúp tăng trưởng kinh tế ổn định và nâng cao đời sống nhân dân.

3. Mô hình kinh tế lượng cho thấy phân bổ ngân sách Nhà nước có tác động tích cực đến GRDP: Kết quả hồi quy dữ liệu bảng giai đoạn 2009-2015 cho thấy hệ số hồi quy của biến ngân sách Nhà nước (BUDGET) có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, với hệ số dương, chứng tỏ phân bổ ngân sách Nhà nước đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) cũng có ảnh hưởng tích cực, cho thấy môi trường kinh doanh thuận lợi góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến phân bổ ngân sách: Ngoài các tiêu chí dân số, diện tích tự nhiên, trình độ phát triển, còn có yếu tố chủ quan như năng lực quản lý của bộ máy hành chính địa phương và mối quan hệ giữa các đơn vị cấp ngân sách và sử dụng ngân sách ảnh hưởng lớn đến hiệu quả phân bổ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế trong phân bổ ngân sách tại Việt Nam chủ yếu do cơ chế phân bổ còn dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu tính khoa học và chưa gắn chặt với hiệu quả đầu ra. So với Hàn Quốc và Trung Quốc, Việt Nam chưa có hệ thống quản lý ngân sách chặt chẽ và minh bạch, cũng như chưa áp dụng đầy đủ các tiêu chí đánh giá hiệu quả phân bổ ngân sách.

Việc sử dụng mô hình Cobb-Douglas trong phân tích tác động của ngân sách Nhà nước đến GRDP đã cung cấp bằng chứng định lượng quan trọng, khẳng định vai trò của ngân sách trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về vai trò của chính sách tài khóa trong phát triển kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tốc độ tăng trưởng phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực trọng điểm giữa Việt Nam, Hàn Quốc và Trung Quốc, cũng như bảng thống kê các chỉ số kinh tế vĩ mô liên quan đến ngân sách của ba quốc gia trong giai đoạn nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống phân bổ ngân sách dựa trên tiêu chí khoa học và minh bạch: Áp dụng các tiêu chí phân bổ dựa trên dân số, trình độ phát triển, hiệu quả sử dụng ngân sách và năng lực quản lý địa phương. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với các địa phương.

2. Tăng cường vai trò giám sát và trách nhiệm giải trình trong phân bổ ngân sách: Thiết lập cơ chế giám sát độc lập, công khai kết quả phân bổ và sử dụng ngân sách nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Quốc hội, Ủy ban Kiểm toán Nhà nước.

3. Ưu tiên phân bổ ngân sách cho các ngành trọng điểm thúc đẩy tăng trưởng bền vững: Tập trung nguồn lực cho giáo dục, khoa học công nghệ, y tế và cơ sở hạ tầng. Thời gian: liên tục trong các kế hoạch ngân sách hàng năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

4. Phát triển năng lực quản lý ngân sách tại địa phương: Đào tạo, nâng cao kỹ năng và năng lực cho cán bộ quản lý ngân sách địa phương, đồng thời cải thiện môi trường kinh doanh để tăng hiệu quả sử dụng ngân sách. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Bộ Nội vụ, các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách: Giúp hoàn thiện chính sách phân bổ ngân sách, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế tài chính công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về phân bổ ngân sách.

3. Cán bộ quản lý ngân sách tại các địa phương: Hỗ trợ nâng cao năng lực phân bổ và sử dụng ngân sách hiệu quả, phù hợp với đặc thù địa phương.

4. Các tổ chức quốc tế và nhà tài trợ: Tham khảo để hiểu rõ hơn về cơ chế phân bổ ngân sách tại Việt Nam, từ đó hỗ trợ các chương trình phát triển phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân bổ ngân sách Nhà nước là gì?
   Phân bổ ngân sách Nhà nước là quá trình thiết lập và vận hành cơ chế phân chia nguồn tài chính giữa các cấp ngân sách và đơn vị sử dụng theo các tiêu chí và định mức nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nước.

2. Tại sao phân bổ ngân sách tại Việt Nam còn nhiều hạn chế?
   Nguyên nhân chính là do cơ chế phân bổ còn dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu tính khoa học, chưa gắn chặt với hiệu quả đầu ra và thiếu minh bạch trong quản lý.

3. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Hàn Quốc và Trung Quốc là hai quốc gia điển hình với hệ thống phân bổ ngân sách minh bạch, có trách nhiệm giải trình cao và ưu tiên đầu tư cho các ngành trọng điểm như khoa học công nghệ và giáo dục.

4. Phân bổ ngân sách ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng kinh tế địa phương?
   Phân bổ ngân sách hợp lý giúp tăng cường đầu tư cho các lĩnh vực trọng điểm, cải thiện cơ sở hạ tầng và môi trường kinh doanh, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách?
   Cần xây dựng hệ thống tiêu chí phân bổ khoa học, tăng cường giám sát, ưu tiên các ngành trọng điểm và phát triển năng lực quản lý ngân sách tại địa phương.

Kết luận

• Phân bổ ngân sách Nhà nước là công cụ quan trọng trong điều tiết kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững.
• Thực trạng phân bổ ngân sách tại Việt Nam còn nhiều hạn chế về hiệu quả và tính minh bạch.
• Kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc và Trung Quốc cung cấp bài học quý giá về quản lý và phân bổ ngân sách hiệu quả.
• Mô hình kinh tế lượng cho thấy phân bổ ngân sách Nhà nước có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế địa phương.
• Cần triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách trong thời gian tới, tập trung vào minh bạch, trách nhiệm giải trình và ưu tiên các ngành trọng điểm.

Next steps: Triển khai xây dựng hệ thống tiêu chí phân bổ ngân sách mới, tăng cường đào tạo cán bộ quản lý ngân sách, và thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý và nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng các giải pháp đề xuất, góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách Nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, danh mục các bảng, danh mục các hình, danh mục các từ viết tắt, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc chia làm 4 chƣơng. Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về ngân sách Nhà nƣớc và phân bổ ngân sách Nhà nƣớc. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Kinh nghiệm quốc tế trong phân bổ ngân sách Nhà nƣớc của một số quốc gia trên thế giới.

Chƣơng 4: Thực trạng phân bổ ngân sách Nhà nƣớc và giải pháp phân bổ hiệu quả ngân sách Nhà nƣớc cho Việt Nam. 7 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Về cơ bản, phân bổ ngân sách Nhà nƣớc dựa trên vai trò của Nhà nƣớc trongphân bổ nguồn lực. Tuy nhiên, hiện nay trƣớc đòi hỏi phải phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế đặt ra yêu cầu đối với việc huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực vốn sao cho đƣợc nhiều nhất, hiệu quả nhất và hợp lý nhất phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế.

Vấn đề này đã đƣợc nghiên cứu bởiMai Ngọc Cƣờng (2006), Nguyễn Thị Hải Hà (2013), Vũ Sỹ Cƣờng (2013), Vũ Nhƣ Thăng(2015),… đánh giá và phân tích phân bổ nguồn lực cho các ngành và khu vực kinh tế khác nhau. Các nghiên cứu này tập trung vào phân tích cơ chế phân bổ các nguồn ngân sách Nhà nƣớc (NSNN) và nguồn vốn ngoài NSNN. Về cơ chế phân bổ nguồn vốn NSNN, theo một số nghiên cứu đánh giá, việc phân bổ cơ bản đã đáp ứng cơ bản thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của Nhà nƣớc và cấp chính quyền địa phƣơng, có tính minh bạch, đảm bảo sự công bằng và bình đẳng trong phân bổ nguồn lực NSNN (Vũ Nhƣ Thăng, 2015). Ngoài ra, các nghiên cứu cũng chỉ ra Nhà nƣớc rất chú ý đến tiêu chí công bằng khi thực hiện phân bổ, và đƣa ra bằng chứng về phân bổ dựa trên tiêu chí dân số, dân số trung bình cùng với việc áp dụng các chỉ tiêu theo từng lĩnh vực đã đƣợc xác định theo vùng và các tiêu chí đặc thù: ngƣời dân tộc thiểu số, xã biên giới, tỷ lệ hộ nghèo.

Tuy nhiên, một số nghiên cứu chỉ ra rằng trong một số lĩnh vực, việc phân bổ ngân sách còn nhiều hạn chế, cơ chế chƣa cụ thể, chƣa phù hợp, phân cấp nhƣng thiếu kỷ luật tài khóa (Nguyễn Thị Hải Hà, 2013) dẫn đến nguồn lực phân bổ không đạt hiệu quả, không tƣơng xứng với kết quả đầu ra (Phạm 8 z Văn Vang, 2007); chƣa có sự ƣu tiên đối với các ngành công nghệ cao, các ngành có khả năng dẫn dắt chuyển đối cơ cấu kinh tế theo hƣớng hiện đại hóa (Mai Ngọc Cƣờng, 2006), chƣa có sự ƣu tiên phù hợp với các lĩnh vực, trình độ, chƣa có tiêu chí về lƣợng ngƣời đƣợc thụ hƣởng kết quả (Hà Huy Thành, 2002). Về phân bổ nguồn vốn ngoài NSNN, Vũ Huy Chƣơng (2002) và Lê Du Phong (2006) cũng đã đề cập đến việc phân bổ nguồn vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) nhƣ một loại nguồn lực. Các tác giả này cho rằng hầu hết vốn FDI vẫn đƣợc phân bổ vào các lĩnh vực chƣa thực sự phát triển chẳng hạn các hoạt động lắp ráp đơn giản, có tạo công ăn việc làm không đòi hỏi tay nghề cao, nhƣng không mang lại nhiều cơ hội cho khu vực tƣ nhân trong nƣớc. Về cơ chế phân bổ trên thị trƣờng tài chính, nghiên cứu của tác giả Vũ Thị Dậu (2009) cho rằng thị trƣờng tín dụng chịu sự tác động trực tiếp khá lớn của Nhà nƣớc và việc phân bổ vốn trên thị trƣờng tín dụng còn chịu ảnh hƣởng của các quyết định hành chính.

Những năm gần đây, có sự thay đổi sở hữu khi nhiều ngân hàng thuộc sở hữu Nhà nƣớc đã đƣợc chuyển sang thành ngân hàng cổ phần thông qua việc bán cổ phần. Tuy nhiên, Nhà nƣớc vẫn nắm giữ cổ phần trong nhiều ngân hàng thƣơng mại một cách trực tiếp hoặc thông qua doanh nghiệp Nhà nƣớc và ngân hàng thuộc sở hữu Nhà nƣớc. Mặc dù nắm giữ ít vốn cổ phần trong các ngân hàng thƣơng mại nhƣng nó vẫn có ảnh hƣởng tới các quyết định cho vay. Một số nghiên cứu cũng đã phân tích khả năng tiếp cận nguồn vốn trên thị trƣờng tín dụng.

Theo Vũ Huy Chƣơng (2002), các doanh nghiệp thuộc kinh tế Nhà nƣớc thƣờng đƣợc ƣu tiên trong tiếp cận nguồn vốn. Việc tiếp cận nguồn vốn cũng phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp (doanh nghiệp nhỏ thì khó tiếp cận) hoặc doanh nghiệp hoạt động thuộc lĩnh vực nông– lâm– thủy 9 z sản chịu khả năng tiếp cận nguồn vốn khó nhất (Lƣơng Minh Huân và Vũ Hùng Cƣờng, 2014). Về tiêu chí đánh giá hiệu quả phân bổ ngân sách nhà nƣớc, nghiên cứu của Chƣơng trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP – United Nations Development Programme) đã xây dựng tiêu chí để đánh giá hiệu quả của việc phân bổ chi tiêu ngân sách bằng việc sử dụng chỉ số phát triển con ngƣời (HDI) bằng cách xác định tỷ lệ giữa mức tăng HDI so với tổng chi ngân sách trong một giai đoạn nhất định. Tuy nhiên, cách thức tiếp cận này chỉ đánh giá chủ yếu về mặt kinh tế– xã hội mà chƣa đánh giá đƣợc những yếu tố về mặt chính trị và sự tuân thủ phát luật của hoạt động ngân sách Nhà nƣớc cũng nhƣ đánh giá hiệu quả ngân sách trong ngắn hạn.

Theo Bùi Đại Dũng (2007), hiệu quả ngân sách không dễ dàng xác định đƣợc do những tác động của ngân sách Nhà nƣớc đến xã hội rất đa dạng và phức tạp. Hiệu quả phân bổ ngân sách Nhà nƣớc nên đƣợc đánh giá dƣới các góc độ: hiệu quả về sự tuân thủ, hiệu quả về mặt kinh tế, hiệu quả về mặt xã hội, hiệu quả về mặt chính trị. Về nghiên cứu quốc tế, nghiên cứu Open Budget Survey 2015 &2017 của tổ chức: Quan hệ đối tác ngân sách quốc tế (IBP – International Budget Partnership)đã đƣa ra khảo sát 102 quốc gia từ khắp nơi trên Thế giới, đo lƣờng ba khía cạnh về cách chính phủ quản lý tài chính công. Thứ nhất, tính minh bạch ngân sách: Số tiền, mức độ chi tiết và tính kịp thời của chính sách; thông tin ngân sách đƣợc cung cấp công khai.

Thứ hai, quá trình phân bổ ngân sách mà Chính phủ đang cung cấp cho xã hội theo: ngành, lĩnh vực, địa phƣơng. Thứ ba, giám sát ngân sách: năng lực và thẩm quyền của các cơ quan có thẩm quyền liên quan. Qua nghiên cứu có thể thấy rằng: phân bổ NSNN của hầu hết các quốc gia khảo sát đã ngày càng đƣợc công khai, minh bạch hơn về nội dung thu, chi; dần hình thành các cơ quan giám sát và đƣa ra các tiêu chí để đánh giá phân bổ NSNN một cách hiệu quả; đồng thời về định 10 z mức phân bổ NSNN chịu ảnh hƣởng của các nhân tố: dân số, diện tích tự nhiên của địa phƣơng, mục tiêu kế hoạch phát triển đất nƣớc theo thời kỳ,… Các nghiên cứu quốc tế về trƣờng hợp điển hình, bài luận văn sẽ nghiên cứu trƣờng hợp của Hàn Quốc và Trung Quốc. Về trƣờng hợp Hàn Quốc, nghiên cứu The Budget System of Korea (2014)của Bộ chiến lƣợc và tài chính Hàn Quốc (Ministry of strategy and finance, Republic of Korea) đã đƣa ra một cách đầy đủ từ tổng quát đến chi tiết về hệ thống ngân sách của Hàn Quốc, đƣa ra các nội dung về: chức năng của ngân sách, cấu trúc tài chính của Chính phủ Trung ƣơng và chính quyền địa phƣơng, quy mô tài chính công, quản lý tình hình tài chính, các chƣơng trình hợp tác Công tƣ – Tƣ nhân,cách thức tổ chức ngân sách và cơ cấu pháp luật của ngân sách, quy trình và hệ thống của ngân sách Nhà nƣớc.Điểm nổi bật trongnghiên cứu này đó là đã đƣa ra đƣợc các yêu cầu đáp ứng để nhận ngân sách cũng nhƣ đƣa ra các hệ thống quản lý hiệu quả và nghiên cứu đƣợc tính khả thi của phân bổ ngân sách Nhà nƣớc,đƣa ra những thành công đạt đƣợc về kinh tế và xã hội nhƣ: phục hồi kinh tế và tăng trƣởng cao, tạo việc làm, ổn định xã hội và nâng cao chất lƣợng an toàn cuộc sống của công dân, tạo lòng tin của nhân dân đối với Chính phủ.

Theo Reuters (2017), South Korea reports third straight annual budget surplus in 2017, Seoul – South Korea.Bài viết đƣa ra thành công của Hàn Quốc trong thặng dƣ ngân sách, trong đó đƣa ra hai nhân tố chính dẫn đến thành công này đó là: tăng thuế doanh nghiệp dẫn đến tăng thu Chính phủ cùng với đó là phân bổ ngân sách Nhà nƣớc hợp lý, có hiệu quả dẫn đến ngân sách Nhà nƣớc thặng dƣ. Christine Kim (2017),chỉ rõ: Hàn Quốc chú trọng tập trung vào tạo thêm công ăn việc làm, giảm bớt chi tiêu và tìm kiếm các nguồn tăng trƣởng kinh tế mới. Phân bổ chi tiêu ngân sách Nhà nƣớc vẫn tăng dần qua các năm 11 z nhƣng tăng một cách bền vững và có hiệu quả bám sát theo tốc độ tăng trƣởng kinh tế. Phân bổ ngân sách Nhà nƣớc tập trung vào các lĩnh vực tạo công ăn việc làm, phục hồi hoạt động kinh tế, phúc lợi xã hội, lĩnh vực sức khỏe cho ngƣời lao động,…Các dự án hoạt động không có hiệu quả sẽ bị loại bỏ, tập trung đầu tƣ ngân sách vào phát triển khoa học – công nghệ.

Ngoài ra, Hàn Quốc tăng thu ngân sách Nhà nƣớc bằng cách phát hành trái phiếu Chính phủ, đây là cách huy động nguồn ngân sách một cách bền vững và tiền ẩn ít rủi ro. Theo Trading Economics (2018), South Korea Government Budget 1988 – 2018, Seoul – South Korea. Bài nghiên cứu đƣa ra những dữ liệu và phân tích một cách tổng quát về một số tiêu chí liên quan đến ngân sách Nhà nƣớc Hàn Quốc nhƣ: Nợ chính phủ/GDP, giá trị ngân sách Nhà nƣớc, chi tiêu và thu nhập Chính phủ, mức phân bổ chi tiêu ngân sách Nhà nƣớc/GDP,… Về trƣờng hợp Trung Quốc, theo James L.Chan, Budget Accounting in China: Continuity and Change, University of Illinois at Chicago. Nghiên cứu chỉ ra: theo mô hình XHCN, kế toán Chính phủ ở Trung Quốc đã trở thành kế toán ngân sách.

Với liên kết chặt chẽ giữa kế toán và ngân sách, chính những thay đổi trong hệ thống kinh tế Trung Quốc nói chung, và trong tài chính nói riêng đã mang lại những thay đổi trong hệ thống kế toán, ngân sách của Chính phủ Trung Quốc. Với việc ban hành luật ngân sách mới năm 1994 và sửa đổi nhiều lần qua các năm, đã nhanh chóng thúc đẩy tốc độ cải cách và đổi mới ở Trung Quốc.