Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA AN TOÀN LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm liên quan 1. An toàn, vệ sinh lao động Lao động là quá trình mà con người thực hiện với mục tiêu tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của xã hội và cá nhân. Trong quá trình này, người lao động sử dụng công cụ lao động để thực hiện công việc và tác động lên các vật thể hoặc nguyên liệu để tạo ra sản phẩm hoặc giá trị.
Khoản 2 Điều 3 Luật An toàn và vệ sinh lao động năm 2015 quy định: “An toàn lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm nhằm bảo đảm không xảy ra thương tật, tử vong đối với con người trong quá trình lao động” [13]. “Vệ sinh lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố có hại gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe cho con người trong quá trình lao động” [13]. Trong các khái niệm trên, an toàn lao động, vệ sinh lao động được hiểu là tập hợp các biện pháp nhằm bảo vệ tính mạng và sức khỏe của người lao động ở mức rủi ro thấp nhất có thể trong môi trường làm việc, đồng thời đảm bảo hiệu suất và chất lượng công việc. Văn hóa an toàn lao động Văn hoá an toàn và vệ sinh lao động, gọi là "Safety Culture" trong tiếng Anh, là một tập hợp giá trị, thái độ và hành vi liên quan đến việc đảm bảo môi trường làm việc an toàn và vệ sinh.
Nó bao gồm sự cam kết của Chính phủ, người sử dụng lao động và người lao động trong việc phòng ngừa nguy cơ và tai nạn lao động. Mục tiêu là xây dựng môi trường làm việc mà tất cả mọi người đều tham gia và chịu trách nhiệm đối với an toàn và vệ sinh lao động. Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Văn hóa an toàn lao động gồm 3 yếu tố: Hệ thống pháp luật hoàn chỉnh của Nhà Nước; Sự tự giác, tự thân 7 nêu cao ý thức tự bảo vệ mình của người lao động; Việc doanh nghiệp chấp hành pháp luật, tạo điều kiện tốt nhất để thực thi quy trình, quy phạm an toàn lao động. Xây dựng và duy trì văn hoá an toàn vệ sinh lao động mang tính phòng ngừa đòi hỏi cần phải tận dụng tất cả các phương tiện sẵn có nhằm nâng cao sự hiểu biết, kiến thức và nhận thức chung về các nguy cơ, rủi ro cũng như cách phòng ngừa và kiểm soát chúng.
Như vậy có thể nói, VH ATLĐ cũng là một bộ phận không thể tách rời của văn hóa doanh nghiệp. Nó cũng chứa đựng yếu tố: đạo đức và pháp luật. Yếu tố pháp luật được thể hiện thông qua hệ thống pháp luật hoàn chỉnh của Nhà nước, trong đó gồm có những quy định cho quy trình, quy phạm về bảo hộ lao động, an toàn lao động. Yếu tố đạo đức được thể hiện ở cái tâm của người sử dụng lao động đối với người lao động, thể hiện ở việc thực thi nghiêm chỉnh những quy trình, quy phạm về Bảo hộ lao động; chăm lo đời sống, tình cảm của người lao động.
Ngày nay, trên thế giới các quốc gia ngày càng coi trọng công tác ATVSLĐ. Do đó, đã có những “tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội” và các “quy tắc ứng xử” (COC) được đưa ra, cùng có 3 điểm chung: Một là, chăm sóc sức khỏe người lao động; Hai là, đảm bảo điều kiện ATVSLĐ; Ba là, bảo vệ môi trường. Tất cả những sản phẩm ra đời mà vi phạm một trong ba điểm này đều bị coi là “sản phẩm không sạch” và “bị thế giới tẩy chay ” Từ những định nghĩa trên, văn hóa an toàn được nhìn nhận ở các khía cạnh khác nhau: − Xét từ khía cạnh ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội: Để xây dựng và thành công trong việc thực hiện văn hóa an toàn lao động trong lĩnh vực sản xuất, việc quán triệt tầm quan trọng của an toàn lao động là một điểm chính yếu. Tất cả các bên liên quan, bao gồm cơ quan quản lý, người sử dụng lao 8 động và người lao động, cần tập trung mạnh mẽ vào việc đảm bảo an toàn vệ sinh lao động, coi đó là một ưu tiên hàng đầu trong quá trình làm việc và sản xuất.
Điều này thể hiện mức độ quan trọng đối với sự an toàn và sức khỏe của con người trong môi trường làm việc. - Xét từ khía cạnh pháp lý và tổ chức quản lý: Để thực hiện văn hóa an toàn một cách hiệu quả, mỗi tổ chức và cá nhân phải tận tâm cam kết tuân thủ các quy định và chính sách về an toàn vệ sinh lao động, đồng thời cải thiện khả năng quản lý an toàn và vệ sinh lao động. An toàn lao động không chỉ đơn thuần là một quyền lợi mà còn là nghĩa vụ của mọi người lao động. Điều này là cơ bản và không thể bị bỏ qua.
An toàn lao động không chỉ đảm bảo sức khỏe và tính mạng của mọi người, mà còn mang lại hạnh phúc và an ninh cho tất cả chúng ta. Đây là một quy tắc đạo đức mà mọi người cần tuân thủ và thực hiện. - Ở khía cạnh phương pháp hành động: Cần lấy biện pháp phòng ngừa là chính, chống và khắc phục là biện pháp tình thế để giải quyết hậu quả khi xảy ra mất ATLĐ. - Xét từ khía cạnh giá trị đạo đức, tinh thần và truyền thống dân tộc: cần phải có một quan niệm và một thái độ nhân văn, có trách nhiệm đầy đủ với ý thức tự giác yêu thương, chia sẻ, hợp tác với nhau trên tinh thần “Thương người như thể thương thân”, “một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”, cần bảo đảm an toàn vệ sinh lao động, phòng ngừa rủi ro, tai nạn lao động.
Bằng việc thực hành đầy đủ cả năm khía cạnh nội dung trên, chúng ta có thể đạt được một tiến bộ đáng kể trong công tác an toàn vệ sinh lao động. Điều này sẽ giúp chúng ta thích nghi với thời kỳ mới và xây dựng một môi trường làm việc mới, phù hợp với các thách thức hiện tại. Quan trọng hơn, nó sẽ giúp chúng ta xây dựng một văn hóa an toàn đúng nghĩa, một văn hóa có tính nhân văn. Văn hóa an toàn là một khía cạnh quan trọng trong mọi lĩnh vực hoạt động của cá nhân và tổ chức.
Tuy nhiên, trong phạm vi của đề tài này, ta sẽ 9 tập trung vào việc nghiên cứu và giới hạn về văn hóa an toàn trong môi trường doanh nghiệp. Chúng ta sẽ tiếp cận vấn đề này với khái niệm sau đây: “Văn hóa an toàn là hoạt động an toàn vệ sinh lao động của cơ sở sản xuất kinh doanh hay doanh nghiệp mà ở đó mọi người có nhận thức, quan niệm đúng đắn về an toàn vệ sinh lao động , coi việc bảo đảm điều kiện làm việc an toàn và vệ sinh, phòng chống tốt TNLĐ, BNN cho người lao động là quyền rất cơ bản – nhân quyền, cần được tôn trọng”. Văn hóa an toàn chính là thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility - CSR), trong đó doanh nghiệp sẽ chịu toàn bộ trách nhiệm về những ảnh hưởng đến xã hội từ các quyết định và hoạt động của mình. Trong góc độ văn hóa, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp thể hiện thông qua cam kết của họ đối với xã hội, qua việc tuân thủ các quy tắc an toàn lao động và các biện pháp bảo đảm vệ sinh lao động trong quá trình sản xuất.
Điều này đóng góp quan trọng vào việc xây dựng kinh tế bền vững và thúc đẩy các giá trị như bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, an toàn lao động, quyền lợi của lao động và phát triển cộng đồng. Trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực an toàn lao động đòi hỏi việc đảm bảo sức khỏe và an toàn cho người lao động, cải thiện môi trường làm việc và ngăn ngừa tai nạn lao động. Sự tự nguyện và tự giác trong việc tuân thủ các quy định pháp lý liên quan là rất quan trọng, vì việc không tuân thủ có thể gây ra hậu quả xã hội và ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp. Trách nhiệm xã hội bao gồm khía cạnh kinh tế, pháp lý, đạo đức và nhân văn, vừa là sự tự nguyện, vừa là sự bắt buộc trong việc sử dụng lao động.
Xây dựng văn hóa an toàn lao động trong doanh nghiệp Xây dựng văn hóa an toàn lao động bao gồm việc tạo ra hệ thống chính sách và lựa chọn các biện pháp nhằm đảm bảo an toàn trong quá trình làm việc. Nó nhấn mạnh việc phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và rủi ro về cháy nổ. Đồng thời, nó cũng đề cao việc xây dựng ý thức, thái độ và 10 thói quen làm việc an toàn. Hệ thống này cũng bao gồm việc thiết lập quy tắc và chuẩn mực ứng xử cho tất cả các thành viên và nhân viên liên quan trong quá trình lao động sản xuất, nhằm đảm bảo vệ sinh an toàn lao động.
Để xây dựng văn hóa an toàn mạnh mẽ, doanh nghiệp cần tập trung vào việc lựa chọn và thực hiện một loạt các giá trị và tiêu chuẩn quan trọng liên quan đến an toàn vệ sinh lao động. Điều quan trọng nhất là tuân thủ chặt chẽ các quy định của Nhà nước về an toàn lao động, đảm bảo rằng mọi hoạt động sản xuất diễn ra trong môi trường an toàn và đúng quy định. Sử dụng công nghệ tiên tiến và biện pháp bảo vệ lao động hiệu quả là một phần quan trọng trong việc này. Đồng thời, tạo ra môi trường làm việc văn hóa, nơi mọi người được đặt lên hàng đầu và được chăm sóc về sức khỏe và an toàn.
Tuyên truyền và giáo dục người lao động về an toàn lao động là không thể thiếu để nâng cao nhận thức của họ về quyền và trách nhiệm trong việc bảo vệ bản thân và đồng nghiệp. Kiểm tra, giám sát và đánh giá thường xuyên là cần thiết để đảm bảo rằng các biện pháp an toàn được thực hiện đúng cách. Cuối cùng, việc đánh giá và điều chỉnh giá trị và tiêu chuẩn cần được thực hiện để đảm bảo sự phù hợp với xu hướng và yêu cầu hiện đại, đồng thời duy trì tinh thần của văn hóa an toàn trong môi trường sản xuất ngày càng phức tạp và đòi hỏi sự hội nhập quốc tế. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đã chỉ rõ rằng việc xây dựng văn hóa an toàn không thể thiếu sự đóng góp từ cả nhà nước, doanh nghiệp và người lao động.