Tổng quan nghiên cứu

Nguồn nhân lực là nhân tố trung tâm quyết định sự thành bại và năng lực cạnh tranh của mọi tổ chức trong kỷ nguyên hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi số. Đối với hệ thống an sinh xã hội, sự phát triển bền vững của cơ quan bảo hiểm gắn liền với việc xây dựng đội ngũ cán bộ công chức, viên chức có trình độ cao và tác phong chuyên nghiệp. Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội được thành lập và chính thức đi vào hoạt động từ năm 1997. Trải qua hơn 20 năm xây dựng và phát triển, đơn vị luôn nỗ lực thực hiện nhiệm vụ an sinh, đảm bảo quyền lợi bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cho hàng trăm nghìn người lao động cùng nhân dân trên địa bàn.

Tuy nhiên, trước áp lực mở rộng diện bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân và bảo hiểm xã hội cho mọi người lao động, các yêu cầu đặt ra cho đội ngũ nhân sự ngày càng khắt khe. Thực tiễn hoạt động tại Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân cho thấy công tác quản lý và phát triển nhân lực vẫn còn những rào cản nhất định về cơ cấu, kỹ năng giao tiếp công vụ và chế độ đãi ngộ. Nhằm giải quyết các điểm nghẽn thực tế đó, luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng chất lượng nhân lực trong giai đoạn 3 năm từ 2016 đến 2018, đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp mang tính chiến lược đến năm 2025.

Mục tiêu cụ thể của công trình là chuẩn hóa 100% danh mục vị trí việc làm, nâng tỷ lệ hài lòng của công dân khi thực hiện thủ tục hành chính lên trên 90%, và tạo lập môi trường làm việc thúc đẩy năng suất lao động. Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc cả về mặt học thuật lẫn ứng dụng thực tiễn cho các cơ quan hành chính sự nghiệp công lập tại đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết phát triển nguồn nhân lực hiện đại và các quan điểm quản trị nhân sự công của Trần Xuân Cầu, Mai Quốc Chánh và Nguyễn Ngọc Quân. Chất lượng nguồn nhân lực được nhìn nhận là một thể thống nhất gồm ba chiều kích cốt lõi: Thể lực, Trí lực và Tâm lực.

Thể lực đóng vai trò là nền tảng vật chất, được lượng hóa dựa trên quy định phân loại sức khỏe 5 bậc từ loại A đến loại D theo Quyết định số 2136/QĐ-BYT của Bộ Y tế. Trí lực là yếu tố quyết định năng suất làm việc, phản ánh qua trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, năng lực công nghệ thông tin theo Thông tư số 03/2014/TT-BTTTT và trình độ ngoại ngữ 6 bậc theo chuẩn Thông tư số 01/2014/TT-BGDĐT. Tâm lực đại diện cho đạo đức nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, thái độ phục vụ nhân dân và tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Bên cạnh đó, tác giả ứng dụng lý thuyết vị trí việc làm và khung năng lực theo khuôn khổ Nghị định số 36/2013/NĐ-CP, Nghị định số 41/2012/NĐ-CP và Quyết định số 657/QĐ-BNV. Quy trình 8 bước xác định vị trí việc làm được vận dụng triệt để nhằm làm rõ bản mô tả công việc, tiêu chuẩn ngạch viên chức và hệ thống năng lực hành vi cần thiết cho từng bộ phận nghiệp vụ bảo hiểm xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp đồng bộ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực chứng. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo tổng kết tình hình thực hiện nhiệm vụ, báo cáo tiền lương và hồ sơ nhân sự của Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân các năm 2016, 2017 và 2018.

Đối với nguồn dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra xã hội học bằng bảng hỏi vào tháng 3 năm 2019. Quy mô mẫu được xác định dựa trên tiêu chuẩn tỷ lệ 5 quan sát cho 1 biến đo lường của Bollen (1998) và Hair cùng các cộng sự (1998). Với 24 biến quan sát, kích thước mẫu tối thiểu cần đạt là 120 mẫu. Nhằm tối ưu hóa độ tin cậy, tác giả phát ra 140 phiếu khảo sát và thu về 135 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 96,4%. Cơ cấu mẫu phân bổ gồm 95 phiếu thu thập từ người dân, tổ chức đến giao dịch và 40 phiếu từ cán bộ, viên chức trực tiếp công tác tại đơn vị.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu số liệu theo chuỗi thời gian 2016 - 2018 và phương pháp tổng hợp phân tích nhân tố. Việc lựa chọn các phương pháp này giúp phản ánh trực quan thực trạng định lượng, đồng thời cung cấp luận cứ vững chắc để đánh giá các yếu tố định tính về tâm lý và động lực làm việc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về mặt trí lực và trình độ chuyên môn, 100% cán bộ viên chức và lao động hợp đồng tại Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân đều đạt trình độ chuyên môn từ cao đẳng trở lên, trong đó tỷ lệ có trình độ đại học và sau đại học chiếm trên 85%. Đội ngũ nhân sự nắm vững quy trình xử lý chế độ chính sách. Tuy nhiên, sự phân bổ giữa các nhóm chuyên ngành đào tạo chưa thực sự đồng đều, đặc biệt là sự thiếu hụt chuyên gia sâu về công nghệ thông tin và ngoại ngữ ứng dụng.

Thứ hai, về cơ cấu nhân lực, tỷ lệ lao động nữ chiếm tỷ trọng áp đảo với trên 65% tổng số nhân sự của cơ quan. Điều này tạo thuận lợi lớn trong công tác hành chính, văn thư và chăm sóc người tham gia bảo hiểm, song cũng tạo áp lực điều phối nhân lực khi có các đợt thanh tra đột xuất, công tác lưu động địa bàn hoặc làm việc tăng ca vào ngày thứ 7.

Thứ ba, kết quả khảo sát từ 95 người dân và tổ chức chỉ ra rằng trên 80% người được hỏi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và phẩm chất đạo đức của viên chức. Mặc dù vậy, vẫn còn khoảng 15% ý kiến phản ánh sự chưa hài lòng về kỹ năng giải thích thủ tục hành chính, tốc độ tiếp nhận hồ sơ tại bộ phận một cửa và phong cách giao tiếp khi gặp các tình huống tranh chấp chế độ phức tạp.

Thứ tư, khảo sát 40 cán bộ viên chức ghi nhận mức thu nhập hiện tại cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt theo ngạch bậc nhà nước, nhưng chỉ có khoảng 30% viên chức thực sự thỏa mãn với các phúc lợi ngoài lương. Hơn 70% cán bộ bày tỏ nguyện vọng được tham gia các khóa tập huấn ngắn hạn định kỳ về kỹ năng xử lý xung đột và ứng dụng phần mềm nghiệp vụ chuyên sâu.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng so sánh thâm niên và biểu đồ phân bổ mức độ hài lòng theo thang đo 5 mức Likert, có thể nhận thấy một bức tranh đa chiều về áp lực công việc. Cường độ giải quyết hồ sơ tăng bình quân 10% đến 15% mỗi năm trong giai đoạn 2016 - 2018 đã đẩy người lao động vào trạng thái làm việc quá tải, dẫn đến việc phải duy trì chế độ làm việc thêm giờ vào ngày thứ 7.

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc công tác quy hoạch nguồn nhân lực chưa gắn kết chặt chẽ với dự báo khối lượng công việc dài hạn. Cơ chế tự chủ tài chính và khoán chi thường xuyên chưa được vận dụng linh hoạt, khiến thu nhập tăng thêm chưa tạo được bước đột phá để giữ chân nhân tài có trình độ cao trước sức hút từ khu vực tư nhân.

So sánh với các nghiên cứu của Lê Hùng Sơn (2018) về chiến lược phát triển nhân lực ngành Bảo hiểm xã hội Việt Nam, kết quả nghiên cứu tại quận Thanh Xuân củng cố luận điểm rằng năng lực phục vụ nhân dân chỉ có thể được cải thiện khi đồng thời nâng cao đạo đức công vụ và cải cách chính sách đãi ngộ. Việc hoàn thiện khung năng lực không chỉ là yêu cầu nội bộ mà là điều kiện tiên quyết để xây dựng nền hành chính phục vụ văn minh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa khung năng lực và danh mục vị trí việc làm. Ban Giám đốc Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân cần chủ trì rà soát 100% các vị trí công tác trước năm 2023. Loại bỏ dứt điểm tư duy nợ tiêu chuẩn chuyên môn, yêu cầu mọi viên chức chưa đạt chuẩn năng lực phải hoàn thành bồi dưỡng tự thân trong thời hạn tối đa 6 tháng, hướng tới mục tiêu 100% cán bộ đáp ứng hoàn hảo khung năng lực vào năm 2025.

Thứ hai, đổi mới nội dung và phương thức đào tạo bồi dưỡng. Phối hợp với Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội tổ chức khóa đào tạo kỹ năng giao tiếp công vụ và ứng xử văn hóa công sở định kỳ 5 ngày mỗi năm cho toàn bộ cán bộ tiếp dân. Tăng cường đào tạo tin học quản lý cơ sở dữ liệu và tiếng Anh chuyên ngành an sinh xã hội cho trên 80% đội ngũ chuyên viên giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ ba, cải cách chính sách đãi ngộ và tạo động lực làm việc. Thực hiện triệt để cơ chế khoán chi thường xuyên nhằm tinh gọn bộ máy và tạo nguồn quỹ tăng thu nhập thực tế thêm 15% đến 20% cho người lao động. Xây dựng quỹ hỗ trợ y tế nội bộ, triển khai gói bảo hiểm thân thể toàn diện ngoài chế độ bắt buộc, đồng thời có chính sách khen thưởng xứng đáng cho các sáng kiến cải tiến thủ tục hành chính.

Thứ tư, thiết lập hệ thống đánh giá thành tích 360 độ và siết chặt kỷ cương đạo đức. Đưa tiêu chí đo lường sự hài lòng của công dân vào chỉ số đánh giá thi đua hàng quý. Yêu cầu viên chức ký cam kết như một lời thề đạo đức nghề nghiệp, kiên quyết xử lý kỷ luật đối với các hành vi sách nhiễu và vinh danh kịp thời những tấm gương tận tụy phục vụ nhân dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà quản lý, lãnh đạo tại các cơ quan Bảo hiểm xã hội quận, huyện và thành phố. Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn về xây dựng khung năng lực, phương thức tổ chức bộ máy và giải pháp khoán chi quản lý nhằm nâng cao hiệu suất làm việc của viên chức ngành an sinh.

Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản trị nhân lực, Quản lý công và Kinh tế lao động. Đề tài đóng góp bộ khung lý thuyết vững chắc về 3 chiều kích Thể lực - Trí lực - Tâm lực cùng phương pháp thiết kế mẫu khảo sát thực chứng theo chuẩn Bollen và Hair.

Nhóm thứ ba là giảng viên tại các học viện, trường đại học đào tạo khối ngành hành chính, luật và khoa học xã hội. Tài liệu là nguồn học liệu tình huống sinh động phục vụ giảng dạy các học phần về Quản trị nhân sự khu vực công và Đạo đức công vụ.

Nhóm thứ tư là các chuyên viên nhân sự và tổ chức cán bộ tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Bản mô tả công việc, hệ thống tiêu chí đánh giá thành tích và biểu mẫu khảo sát trong luận văn có thể được chuyển giao trực tiếp để thiết lập bộ chỉ số đo lường hiệu quả công việc tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đánh giá chất lượng nguồn nhân lực dựa trên những trụ cột nào? Nghiên cứu đánh giá toàn diện qua ba chiều kích bao gồm thể lực theo tiêu chuẩn phân loại 5 bậc của Bộ Y tế, trí lực thể hiện qua bằng cấp chuyên môn, tin học, ngoại ngữ và tâm lực phản ánh qua ý thức kỷ luật, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần phục vụ công dân.

Quy mô mẫu khảo sát 140 phiếu được xác định dựa trên căn cứ khoa học nào? Kích thước mẫu được tính toán theo công thức chuẩn tỷ lệ 5 quan sát cho 1 biến đo lường của Hair và Bollen. Với bảng hỏi gồm 24 biến quan sát, số mẫu tối thiểu là 120 phiếu. Việc tác giả phát ra 140 phiếu và thu về 135 phiếu hợp lệ đảm bảo độ tin cậy thống kê cao cho nghiên cứu.

Thực trạng thu nhập và chế độ đãi ngộ tại đơn vị được phản ánh như thế nào? Thu nhập của cán bộ tại đơn vị đảm bảo mặt bằng chung của khối cơ quan nhà nước nhưng tăng chậm so với chi phí sinh hoạt đô thị. Khảo sát cho thấy chỉ có khoảng 30% viên chức hài lòng với phúc lợi ngoài lương, đòi hỏi phải đẩy mạnh khoán chi thường xuyên để nâng cao thu nhập.

Giải pháp đào tạo kỹ năng giao tiếp của luận văn có điểm gì đột phá? Luận văn đề xuất chương trình huấn luyện bắt buộc 5 ngày hàng năm dành riêng cho cán bộ tiếp dân. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng giải quyết tình huống phức tạp, thái độ hòa nhã, kỹ năng lắng nghe và hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ bảo hiểm nhanh chóng.

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể ứng dụng cho các địa phương khác không? Hoàn toàn có thể ứng dụng rộng rãi. Khung năng lực, quy trình khảo sát mức độ hài lòng của công dân và các giải pháp cải cách đãi ngộ có tính tương thích cao với tất cả các cơ quan bảo hiểm xã hội cấp quận, huyện trên phạm vi toàn quốc.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý thuyết về chất lượng nguồn nhân lực trong đơn vị sự nghiệp công lập theo 3 chiều kích Thể lực, Trí lực và Tâm lực.
  • Lượng hóa chính xác thực trạng đội ngũ qua kết quả điều tra thực nghiệm 135 phiếu khảo sát tại Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân giai đoạn 2016 - 2018.
  • Xây dựng 7 nhóm giải pháp đột phá, trọng tâm là chuẩn hóa khung năng lực, đổi mới đào tạo 5 ngày kỹ năng giao tiếp và cơ chế khoán chi thường xuyên.
  • Xác lập lộ trình thực thi rõ ràng, đặt mục tiêu hoàn thiện 100% chuẩn hóa nhân sự và đạt mức hài lòng của người dân trên 90% trước năm 2025.
  • Cung cấp cẩm nang thực tiễn có giá trị chuyển giao cao cho công tác quản trị nhân sự tại các cơ quan hành chính sự nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Đầu tư cho nguồn nhân lực chính là hình thức đầu tư sinh lợi cao nhất và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững cho cơ quan công quyền. Ban Lãnh đạo Bảo hiểm xã hội quận Thanh Xuân cùng các cơ quan quản lý cấp trên cần nhanh chóng thể chế hóa các đề xuất của luận văn vào chương trình hành động hàng năm, qua đó xây dựng một tập thể cán bộ vững vàng chuyên môn, trong sạch đạo đức và hết lòng vì sự nghiệp an sinh xã hội của đất nước.