PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Lí do khách quan “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân” 1 - mỗi người làm giáo dục đều hiểu rõ và nhận thức sâu sắc về khẳng định trên, vì giáo dục không chỉ đào tạo ra con người có tri thức mà là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp” 2. Nghị quyết TƯ 2, Khóa VIII, BCH Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra nhiệm vụ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học.
Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học. Phát triển phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân nhất là trong thanh niên” 3 Tại hội nghị trung ương 6, khóa IX có những kết luận quan trọng “Đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khóa, làm chủ kiến thức tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay.2 của Luật giáo dục (2005) đã nêu: “Yêu cầu nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. 1 1 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2001), Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật ngành Giáo dục và Đào tạo Việt Nam. Nxb Chính trị Quốc gia, trang 29.
2 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2007), Luật Giáo Dục và nghị định qui định chi tiết hướng dẫn thi hành. Nhà xuất bản Lao động- Xã hội, trang 6. 3 Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Khóa VIII Đảng Cộng sản Việt Nam. NXB Chính trị Quốc gia năm 1997, trang 41 1 Thực hiện lời dạy của Bác Hồ “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt”, trong từng giai đoạn ngành giáo dục đã phát động nhiều phong trào thi đua.
Cùng với các cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”, “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, và để tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục toàn diện cho học sinh, ngày 22 tháng 7 năm 2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo ra chỉ thị 40/2008/CT- BGDĐT phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013, kèm theo đó là kế hoạch triển khai số 307/KH-BGDĐT chỉ đạo các Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn các trường phổ thông xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện theo các yêu cầu và nội dung được nêu trong chỉ thị. Ngày 19/8/2008, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thống nhất ban hành Kế hoạch liên ngành số: 7575/KHLN/BGDĐT-BVHTTDL-TƯĐTN triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông năm học 2008-2009 và giai đoạn 2008-2013 với một trong những nội dung cơ bản: “Ngành Giáo dục và Đào tạo, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh huy động lực lượng và hệ thống cơ sở vật chất của mình để phối hợp thực hiện và huy động sự tham gia, đóng góp của toàn xã hội triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các nhà trường, qua đó ngành Giáo dục và Đào tạo, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có điều kiện hoàn thành toàn diện và hiệu quả hơn nhiệm vụ của ngành mình, tổ chức mình”. Theo đó, mỗi trường học cần phải thực hiện cuộc vận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” (XDTHTT- HSTC) nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và hạn chế tối đa tình trạng học sinh bỏ học, cũng chính là chuẩn bị cho xã hội những người lao động năng động, tích cực, tự tin và biết “học cách chung sống với nhau” - learning to live together- một trong bốn trụ cột giáo dục của thế kỷ XXI mà UNESCO đã đưa ra. 2 Thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là phấn đấu cho mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục toàn diện.
Vì vậy, phong trào này cũng phát huy được những giá trị truyền thống của phong trào thi đua “Dạy tốt, học tốt” làm cho các thành viên trong đơn vị giáo dục đều tự giác thực hiện khẩu hiệu “Dân chủ, Kỷ cương, Tình thương, Trách nhiệm”; “Mỗi thầy giáo, cô giáo là tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo”; mỗi học sinh đều được tạo điều kiện thuận lợi để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập, năng động, linh hoạt và có những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. Mục đích chủ yếu và ý nghĩa quan trọng nhất của việc xây dựng trường học thân thiện nhằm tạo nên một môi trường giáo dục (cả về vật chất lẫn tinh thần) an toàn, bình đẳng, tạo hứng thú cho học sinh (HS) trong học tập, góp phần đảm bảo quyền được đi học và học hết cấp của HS; nâng cao chất lượng giáo dục trên cơ sở tập trung mọi nỗ lực của nhà trường vì người học, với các mối quan tâm thể hiện thái độ thân thiện và tinh thần dân chủ. Lí do chủ quan Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đầy ấn tượng để tiến tới đảm bảo mọi trẻ em đều được tiếp cận với nền giáo dục chất lượng. Với tỷ lệ 96% trẻ trong độ tuổi từ 6-11 đăng ký đi học tiểu học.
Tuy nhiên, những kết quả đạt được này vẫn còn hạn chế do có sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận với giáo dục, chất lượng giáo dục. Học sinh thuộc các cộng đồng dân tộc thiểu số, học sinh sống ở vùng núi, hải đảo, vùng sâu, vùng xa gặp rất nhiều khó khăn trong việc học tập. Mặt khác, trong các trường phổ thông hiện nay hoạt động chính đó là dạy và học. Hoạt động này thực hiện chủ yếu trong lớp học nhưng môi trường học tập phần lớn còn đơn điệu và kém hấp dẫn, chưa tạo hứng thú tích cực cho học sinh.
Bên cạnh đó, phần lớn học sinh có ý thức học tập chưa cao, tiếp thu bài chậm. Nhiều em xem việc học là nhiệm vụ nặng nề, miễn cưỡng. Một số em tham gia học tập một cách thờ ơ, thụ động, thậm chí còn trốn tiết, bỏ học. 3 Để giải quyết trình trạng nêu trên, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà trường, gia đình và xã hội.
Trong đó, xây dựng môi trường học tập thân thiện (XDMTHTTT) là một trong những giải pháp hữu hiệu khuyến khích học sinh vượt qua những khó khăn và tìm được hứng thú trong học tập. Hứng thú sẽ đánh thức khả năng tiềm ẩn của các em, giúp cải thiện kết quả học tập, giúp các em tự tin vào khả năng của chính mình và tin tưởng vào sự quan tâm của nhà trường, thầy cô, bạn bè. Đó chính là điều kiện phát triển, động lực thúc đẩy các em thiết lập những mục đích học tập thiết thực và nỗ lực thực hiện để đi đến thành công. Trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang là một trường chuyên biệt có hai cấp học THCS và THPT dành cho học sinh con em người dân tộc Khmer sống trên địa bàn tỉnh An Giang.
Do điều kiện sống và học tập còn gặp nhiều khó khăn và ý thức nâng cao tri thức còn thấp nên các em chưa phát huy được tính tích cực, chủ động trong học tập, trong sinh hoạt và vẫn còn tình trạng bỏ học hàng năm. Từ thực trạng trên, người nghiên cứu chọn đề tài: “Xây dựng môi trường học tập thân thiện- học sinh tích cực tại trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang” nhằm tạo cho học sinh một môi trường sao cho đối với mỗi học sinh thì mỗi ngày đến trường luôn là một ngày vui, với những bài học thật thú vị, với môi trường sư phạm ấm áp tình thầy cô, bạn bè, với những dấu ấn đẹp không thể nào quên. Khi đó, nhà trường sẽ trở thành ngôi nhà thứ hai mà học sinh muốn luôn gắn bó. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tìm ra những biện pháp cần thiết và khả thi để xây dựng môi trường học tập thân thiện nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang.
ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU - Môi trường học tập thân thiện- học sinh tích cực cho học sinh trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU Hoạt động học tập và sinh hoạt của HS trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang. 4 Hoạt động giảng dạy và giáo dục của giáo viên và viên chức trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Giả định rằng: Môi trường học tập của trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang chưa đảm bảo về tính thân thiện tích cực phù hợp với điều kiện nội trú.
Nhà trường nặng về dạy kiến thức khoa học chưa quan tâm đúng mức đến giáo dục kỹ năng hòa nhập cho học sinh dân tộc. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, đề tài xác định 3 nhiệm vụ cơ bản sau: - Nhiệm vụ 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về môi trường học tập thân thiện- học sinh tích cực. - Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực trạng môi trường học tập và sinh hoạt tại trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang. - Nhiệm vụ 3: Đề xuất các biện pháp xây dựng MTHTTT nhằm nâng cao tính tích cực học tập của học sinh trường THPT Dân Tộc Nội Trú An Giang.
Khảo ngiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Để thực hiện các nhiệm vụ trên, đề tài phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau: 7.