Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch và Hiệu Quả Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Hệ thống pháp luật minh bạch là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền. 376 trang · Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Như Phát
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Như Phát
• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học xã hội
• Đề tài: Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch và Hiệu Quả Trong Nhà Nước Pháp Quyền
• Loại tài liệu: sách
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Phần thứ nhất: HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN: GIÁ TRỊ VÀ NHỮNG THUỘC TÍNH CƠ BẢN
• 1.1. I. Khái niệm và vai trò của pháp luật trong nhà nước pháp quyền
• 1.1.1. 1. Khái niệm pháp luật
• 1.1.2. 3. Vai trò của pháp luật trong nhà nước pháp quyền
• 1.1.3. 4. Nghiên cứu pháp luật từ cách tiếp cận liên ngành
• 1.2. II. Pháp luật và phát triển: giá trị xã hội của pháp luật trong nhà nước pháp quyền
• 1.2.1. 1. Mối tương quan giữa pháp luật và phát triển trong nhà nước pháp quyền
• 1.2.2. 3. Tổng quan về du nhập pháp luật - Di sản và xây dựng thể chế
• 1.3. III. Những thuộc tính cơ bản của pháp luật trong nhà nước pháp quyền: công bằng, dân chủ, công khai, minh bạch, thống nhất và đồng bộ
• 1.3.1. 1. Pháp luật phải nhất quán (thống nhất và đồng bộ)
• 1.3.2. 2. Pháp luật phải công khai và dễ dàng truy cập đối với người dân
• 1.3.3. 3. Pháp luật phải tin cậy được và dự đoán trước được
• 1.3.4. 4. Pháp luật phải đảm bảo công bằng xã hội
• 1.4. IV. Hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền - cơ sở pháp lý cho việc tổ chức và hoạt động của các thiết chế nhà nước
• 1.4.1. 1. Khái quát chung về nhận thức vai trò tổ chức và hoạt động của các thiết chế nhà nước trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.4.2. 2. Hệ thống pháp luật điều chỉnh tổ chức và hoạt động của các thiết chế nhà nước hiện hành
• 1.5. V. Hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền - cơ sở pháp lý cho mối liên hệ dân chủ giữa cá nhân, nhà nước với các thiết chế tự quản và xã hội dân sự
• 1.5.1. 1. Nhận diện mối liên hệ dân chủ giữa cá nhân, nhà nước với các thiết chế tự quản của xã hội dân sự trong nhà nước pháp quyền
• 1.5.2. 2. Hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền - cơ sở pháp lý cho mối liên hệ dân chủ giữa cá nhân, nhà nước với các thiết chế tự quản của xã hội dân sự
• 1.6. VI. Hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền - cơ sở pháp lý cho tổ chức quyền lực nhà nước khoa học và dân chủ thể hiện ở nguyên tắc phân công quyền lực: giữa các phạm vi quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp; giữa trung ương và địa phương
• 1.6.1. 1. Các dòng tư tưởng của nhân loại về tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước
• 1.6.2. 2. Hiến pháp 1946 đối với việc phân công quyền lực giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp; giữa trung ương và địa phương
• 1.6.3. 3. Hiến pháp 1959 đối với việc tổ chức quyền lực nhà nước
• 1.6.4. 4. Quan điểm phân công, phối hợp quyền lực trong Hiến pháp 1980
• 1.6.5. 5. Quan điểm phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong Hiến pháp 1992 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001)
• 1.7. VII. Hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền - cơ sở pháp lý cho sự độc lập và đảm bảo công lý của tòa án và cơ quan tư pháp
• 1.7.1. 1. Nhà nước pháp quyền và hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền
• 1.7.2. 2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho sự độc lập và đảm bảo công lý của Tòa án và các cơ quan tư pháp
• 1.8. VIII. Hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền - cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ các quyền con người, quyền cơ bản của công dân
• 1.8.1. 1. Mối quan hệ giữa pháp luật và quyền con người, quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền
• 1.8.2. 2. Hệ thống pháp luật bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 1.8.3. 3. Đánh giá chung về hệ thống pháp luật bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 1.8.4. 4. Những vấn đề hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 2. Phần thứ hai: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. I. Hình thức và cơ cấu của hệ thống pháp luật - thực trạng và nhu cầu đổi mới
• 2.1.1. 1. Hình thức bên ngoài của hệ thống pháp luật
• 2.1.2. 2. Cơ cấu bên trong của hệ thống pháp luật
• 2.2. II. Thực trạng của hoạt động xây dựng pháp luật
• 2.2.1. 1. Sáng kiến xây dựng pháp luật
• 2.2.2. 2. Quy trình soạn thảo pháp luật - Vai trò của RIA
• 2.2.3. 3. Thực trạng về hệ thống kiểm soát chất lượng quy định pháp luật và thực hiện RIA ở Việt Nam
• 2.2.4. 4. Thực trạng pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật
• 2.3. III. Thực trạng của hoạt động thi hành và áp dụng pháp luật
• 2.3.1. 1. Thực thi và áp dụng pháp luật đảm bảo xây dựng hiệu quả Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay
• 2.3.2. 2. Hình thức thi hành và áp dụng pháp luật
• 2.3.3. 3. Cơ chế thi hành và áp dụng pháp luật
• 2.3.4. 4. Ý thức pháp luật và vai trò của ý thức pháp luật trong việc thi hành và áp dụng pháp luật
• 2.3.5. 5. Pháp chế và yêu cầu của pháp chế xã hội chủ nghĩa
• 2.4. IV. Thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam - nhận diện trên các tiêu chí thống nhất, đồng bộ, minh bạch, công khai
• 2.4.1. 1. Lạm phát văn bản quy phạm pháp luật
• 2.4.2. 2. Thống nhất, đồng bộ, minh bạch, công khai của hệ thống pháp luật - những cam kết của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế
• 3. Phần thứ ba: YÊU CẦU VỀ TÍNH THỐNG NHẤT, ĐỒNG BỘ, MINH BẠCH, HIỆU QUẢ CỦA HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 3.1. I. Các tiêu chí bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 3.1.1. 1. Tiêu chí đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ
• 3.1.2. 2. Tiêu chí đảm bảo tính minh bạch
• 3.1.3. 3. Tiêu chí đảm bảo tính hiệu quả
• 3.2. II. Yêu cầu, đòi hỏi của nhà nước pháp quyền đối với tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật
• 3.2.1. 1. Yêu cầu, đòi hỏi của nhà nước pháp quyền đối với tính thống nhất của hệ thống pháp luật
• 3.2.2. 2. Yêu cầu, đòi hỏi của nhà nước pháp quyền đối với tính minh bạch của hệ thống pháp luật
• 3.2.3. 3. Yêu cầu, đòi hỏi của nhà nước pháp quyền đối với tính hiệu quả của hệ thống pháp luật
• 3.3. III. Kinh nghiệm quốc tế về đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật quốc gia
• 3.3.1. 1. Pháp điển hóa và hợp nhất văn bản pháp luật
• 3.3.2. 2. Giải thích pháp luật
• 4. Phần thứ tư: ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010 - 2020
• 4.1. I. Định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2020
• 4.1.1. 1. Nhu cầu hoàn thiện
• 4.1.2. 2. Định hướng hoàn thiện
• 4.2. II. Các giải pháp chung đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2020
• 4.2.1. 1. Thay đổi cách tiếp cận về hệ thống pháp luật Việt Nam
• 4.2.2. 2. Kiến nghị quy trình ba giai đoạn trong hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật, bảo đảm cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong thời gian tới
• 4.2.3. 3. Nhóm các giải pháp cho đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả trong hoạt động xây dựng pháp luật
• 4.2.4. 4. Nhóm các giải pháp cho đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả trong hoạt động thực hiện và áp dụng pháp luật
• 4.2.5. 5. Nhóm các giải pháp tổ chức nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật Việt Nam
• 4.2.6. 6. Nhóm các giải pháp tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật Việt Nam
• 4.3. III. Các giải pháp cụ thể đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 - Đề xuất trong một số lĩnh vực pháp luật cấp bách
• 4.3.1. 1. Các giải pháp đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các thiết chế nhà nước
• 4.3.2. 2. Các giải pháp đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của pháp luật về mối quan hệ cá nhân, Nhà nước và các thiết chế tự quản
• 4.3.3. 3. Các giải pháp đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của pháp luật bảo đảm quyền con người, quyền công dân
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch

Hệ thống pháp luật minh bạch là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền. Minh bạch trong pháp luật không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin mà còn tạo ra sự tin tưởng vào các cơ quan nhà nước. Để đạt được điều này, cần có những quy định rõ ràng và dễ hiểu, đồng thời đảm bảo rằng các quy trình xây dựng pháp luật được công khai và minh bạch.

1.1. Khái Niệm Minh Bạch Trong Pháp Luật

Minh bạch trong pháp luật được hiểu là sự rõ ràng và dễ hiểu của các quy định pháp lý. Điều này giúp người dân có thể dễ dàng tiếp cận và hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

1.2. Vai Trò Của Minh Bạch Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Minh bạch đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng lòng tin của người dân đối với Nhà nước. Khi pháp luật được công khai, người dân sẽ cảm thấy an tâm hơn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

II. Những Thách Thức Trong Việc Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Hiệu Quả

Việc xây dựng một hệ thống pháp luật hiệu quả gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật, sự phức tạp trong quy trình thực thi và áp dụng pháp luật là những yếu tố cản trở sự phát triển của Nhà nước pháp quyền.

2.1. Thiếu Đồng Bộ Trong Các Quy Định Pháp Luật

Sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc áp dụng và thực thi. Điều này không chỉ gây khó khăn cho các cơ quan thực thi mà còn làm giảm hiệu quả của hệ thống pháp luật.

2.2. Phức Tạp Trong Quy Trình Thực Thi Pháp Luật

Quy trình thực thi pháp luật hiện nay còn nhiều phức tạp, gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận và thực hiện quyền lợi của mình. Cần có những cải cách để đơn giản hóa quy trình này.

III. Phương Pháp Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch

Để xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải cách quy trình xây dựng pháp luật, tăng cường sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội là những giải pháp cần thiết.

3.1. Cải Cách Quy Trình Xây Dựng Pháp Luật

Cải cách quy trình xây dựng pháp luật nhằm đảm bảo rằng các quy định được xây dựng dựa trên sự tham gia của nhiều bên liên quan, từ đó tạo ra sự đồng thuận và minh bạch.

3.2. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Người Dân

Khuyến khích người dân tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật. Điều này cũng giúp người dân cảm thấy có trách nhiệm hơn với các quy định pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch

Hệ thống pháp luật minh bạch không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy rằng những quốc gia có hệ thống pháp luật minh bạch thường có chỉ số phát triển cao hơn và ít tham nhũng hơn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Minh Bạch Pháp Luật

Nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia có hệ thống pháp luật minh bạch thường có chỉ số phát triển kinh tế cao hơn. Điều này chứng tỏ rằng minh bạch trong pháp luật có tác động tích cực đến sự phát triển của xã hội.

4.2. Các Mô Hình Minh Bạch Thành Công Trên Thế Giới

Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng thành công các mô hình minh bạch trong pháp luật, từ đó tạo ra sự tin tưởng và hợp tác giữa Nhà nước và người dân.

V. Kết Luận Về Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch

Xây dựng hệ thống pháp luật minh bạch và hiệu quả là một nhiệm vụ quan trọng trong việc phát triển Nhà nước pháp quyền. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo rằng hệ thống pháp luật phục vụ tốt nhất cho người dân.

5.1. Tương Lai Của Hệ Thống Pháp Luật Minh Bạch

Tương lai của hệ thống pháp luật minh bạch phụ thuộc vào sự quyết tâm của Nhà nước và sự tham gia của người dân. Cần có những chính sách cụ thể để thúc đẩy sự phát triển này.

5.2. Những Đề Xuất Cải Cách Hệ Thống Pháp Luật

Đề xuất cải cách hệ thống pháp luật cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch, đồng bộ và hiệu quả. Điều này sẽ giúp xây dựng một Nhà nước pháp quyền vững mạnh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Vấn đề và câu hỏi nghiên cứu chính

• Giá trị và thuộc tính cốt lõi: Những thuộc tính bản chất nào (thống nhất, đồng bộ, minh bạch, hiệu quả) định hình hệ thống pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam?
• Khoảng trống thực tiễn: Nguyên nhân dẫn đến tình trạng "lạm phát văn bản", thiếu tính khả thi, sự can thiệp tùy tiện của văn bản hành chính và rào cản độc lập tư pháp tại Việt Nam là gì?
• Tiếp cận liên ngành: Làm thế nào để ứng dụng các lý thuyết kinh tế học pháp luật (chi phí giao dịch, lý thuyết trò chơi, lựa chọn duy lý) vào việc phân tích và hoạch định chính sách công?
• Định hướng cải cách: Khung tiêu chí và giải pháp đột phá nào cần được triển khai trong quy trình lập pháp, thực thi và áp dụng pháp luật giai đoạn 2010 - 2020 và tầm nhìn dài hạn?

2. Danh mục thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Nhà nước pháp quyền (Rule of Law / Rechtsstaat)
2. Thượng tôn pháp luật
3. Đánh giá tác động quy phạm (Regulatory Impact Assessment - RIA)
4. Kinh tế học pháp luật (Law and Economics)
5. Chi phí giao dịch (Transaction Costs)
6. Pháp luật thực định (Positive Law)
7. Luật tự nhiên (Natural Law)
8. Lạm phát văn bản quy phạm pháp luật
9. Pháp điển hóa (Codification)
10. Hợp nhất văn bản pháp luật
11. Án lệ (Case law / Precedent)
12. Hiệu quả Pareto (Pareto Efficiency)
13. Thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information)
14. Hàng hóa công (Public Goods)
15. Độc lập tư pháp (Judicial Independence)
16. Chế định pháp luật
17. Giải thích pháp luật (Statutory Interpretation)
18. Quy trình lập pháp ba giai đoạn

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Đổi mới phương pháp luận: Tiên phong chuyển dịch từ lối nghiên cứu câu chữ, giáo điều sang tiếp cận liên ngành (kết hợp luật học, xã hội học và kinh tế học thể chế).
• Xây dựng hệ tiêu chí định lượng và định tính: Thiết lập bộ thước đo chuẩn hóa về tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả theo các tiêu chuẩn quốc tế (WTO, BTA, OECD).
• Đề xuất quy trình lập pháp ba giai đoạn: Tách bạch và chuẩn hóa quy trình từ khâu hoạch định chính sách công, soạn thảo văn bản đến đánh giá thi hành sau ban hành.
• Tái định vị vai trò của tư pháp và án lệ: Khẳng định quyền giải thích pháp luật và kiến tạo công lý của Tòa án như một trụ cột bắt buộc trong Nhà nước pháp quyền.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG SEO CHI TIẾT

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và đẩy mạnh cải cách thể chế, việc xây dựng một hệ thống pháp luật chuẩn mực là nền tảng sống còn của quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn xây dựng và thực thi pháp luật tại Việt Nam trong nhiều năm qua vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tình trạng quy định chồng chéo, văn bản hướng dẫn chậm trễ và lạm phát công văn hành chính đã làm suy giảm đáng kể tính khả thi của chính sách.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, công trình chuyên khảo "Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Thống Nhất, Đồng Bộ, Minh Bạch và Hiệu Quả Trong Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam" do PGS. Nguyễn Như Phát chủ biên cùng tập thể nhà khoa học Viện Nhà nước và Pháp luật đã được công bố. Tài liệu giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn về việc thiếu vắng một khung đánh giá chất lượng quy phạm toàn diện.

Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu mang tính đột phá khi kết hợp giữa lý luận nhà nước - pháp luật kinh điển với kinh tế học thể chế hiện đại. Công trình không chỉ cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng pháp lý mà còn đề xuất lộ trình cải cách thể chế có tính ứng dụng cao cho giai đoạn chuyển đổi.

+-------------------------------------------------------------------------+
|     HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN (VIỆT NAM)             |
+-------------------------------------------------------------------------+
       |                        |                       |
       v                        v                       v
[CƠ SỞ LÝ THUYẾT]       [TIẾP CẬN LIÊN NGÀNH]   [THỰC TRẠNG & CẢI CÁCH]
- Luật tự nhiên/thực định - Kinh tế học pháp luật - Khắc phục lạm phát văn bản
- Thượng tôn pháp luật    - Chi phí giao dịch     - Chuẩn hóa quy trình RIA
- Độc lập tư pháp         - Lý thuyết trò chơi    - Lộ trình lập pháp 3 giai đoạn

---

Nội dung chi tiết

1. Cơ sở lý thuyết và giá trị cốt lõi của hệ thống pháp luật trong Nhà nước pháp quyền

Nghiên cứu làm rõ sự phát triển tư tưởng pháp quyền từ cội nguồn triết học cổ đại đến tư duy hiện đại. Trong lịch sử tư tưởng, cuộc tranh luận giữa trường phái luật tự nhiên (Natural Law) và pháp luật thực định (Positive Law) đã định hình nên các nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Pháp luật không đơn thuần là ý chí chủ quan hay mệnh lệnh cưỡng chế của người cầm quyền. Ngược lại, pháp luật phải phản ánh lẽ công bằng, đạo lý tự nhiên và bảo vệ phẩm giá con người.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi từ tư duy "nhân trị, pháp chế xã hội chủ nghĩa truyền thống" sang "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa" đòi hỏi sự thay đổi căn bản về nhận thức. Quyền lực nhà nước không thể đứng trên pháp luật. Toàn bộ bộ máy công quyền, tổ chức chính trị và công dân đều phải chịu sự ràng buộc bởi các chuẩn mực pháp lý minh bạch.

       Mô hình cai trị truyền thống              Nhà nước pháp quyền hiện đại
    +--------------------------------+        +--------------------------------+
    |           NHÀ NƯỚC             |        |           PHÁP LUẬT            |
    |  (Mệnh lệnh hành chính, ý chí) |        |    (Công lý, Lẽ công bằng)     |
    +--------------------------------+        +--------------------------------+
                   |                                          |
                   v                                          v
    +--------------------------------+        +--------------------------------+
    |           PHÁP LUẬT            |        |      NHÀ NƯỚC & XÃ HỘI         |
    |     (Công cụ quản lý thuần túy)|        |  (Bình đẳng tuân thủ pháp luật)|
    +--------------------------------+        +--------------------------------+

Bên cạnh đó, nhóm tác giả phân tích sâu sắc các lý thuyết vĩ mô về tương quan giữa pháp luật và sự hưng thịnh quốc gia. Dẫn chứng từ các luận điểm kinh điển của Karl Marx và Max Weber (Das rationale Recht), tài liệu chỉ ra rằng một nền pháp luật duy lý, tiên liệu được và bảo vệ hữu hiệu quyền tài sản chính là bệ đỡ cho nền kinh tế thị trường phát triển. Khi quyền tự do khế ước và quyền con người được hiến định vững chắc, các nguồn lực xã hội sẽ được giải phóng tối đa.

+---------------------------------------------------------------------------+
| CÁC THUỘC TÍNH BẢN CHẤT CỦA PHÁP LUẬT TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN          |
+---------------------------------------------------------------------------+
| 1. Tính Thống nhất & Đồng bộ: Loại bỏ xung đột thứ bậc và chồng chéo ngang|
| 2. Tính Công khai & Minh bạch: Tiếp cận dễ dàng, quy trình xây dựng rõ ràng|
| 3. Tính Dự đoán & Tiên liệu: Ổn định, không hồi tố tùy tiện               |
| 4. Tính Công bằng & Nhân văn: Bảo vệ quyền con người, thúc đẩy công lý    |
+---------------------------------------------------------------------------+

2. Tiếp cận liên ngành: Ứng dụng kinh tế học thể chế và công cụ RIA

Điểm sáng học thuật vượt trội của tài liệu là ứng dụng trường phái Kinh tế học pháp luật (Law and Economics). Phân tích pháp luật từ góc độ vi mô cho thấy con người hành xử theo nguyên tắc duy lý và vị lợi (Rational Choice). Do đó, một quy phạm pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi nó tạo ra động lực kinh tế hợp lý và giảm thiểu chi phí xã hội.

                 +---------------------------------------------+
                 |       KINH TẾ HỌC PHÁP LUẬT (LAW & ECON)    |
                 +---------------------------------------------+
                   /              |             |            \
                  v               v             v             v
       [Thuyết Chi Phí    [Thuyết Cân Bằng  [Lý Thuyết     [Bất Cân Xứng
          Giao Dịch]         & Pareto]       Trò Chơi]      Thông Tin]
              |                   |              |               |
              v                   v              v               v
        Giảm phí tổn       Tối ưu hóa lợi   Dự báo phản    Minh bạch hóa
        thương thảo,       ích phân bổ      ứng hành vi    thông tin thị
        thực thi luật       xã hội          của chủ thể    trường & vốn

Nghiên cứu vận dụng xuất sắc các khung lý thuyết kinh tế hiện đại:

• Thuyết chi phí giao dịch (Ronald Coase): Chứng minh rằng quy định pháp luật rườm rà sẽ làm tăng chi phí tìm kiếm, thương thảo và giám sát. Pháp luật hiệu quả phải đóng vai trò tối thiểu hóa chi phí giao dịch cho doanh nghiệp và người dân.
• Lý thuyết trò chơi (Game Theory): Giải thích hiện tượng bất tuân pháp luật khi cơ chế chế tài và giám sát lỏng lẻo, tạo ra thế cân bằng tiêu cực (mọi người cùng vi phạm).
• Thuyết thông tin bất cân xứng: Làm rõ cơ sở cho sự can thiệp của nhà nước trong các lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng, thị trường tài chính và quản lý đất đai.

Từ nền tảng lý thuyết trên, tài liệu nhấn mạnh vai trò bắt buộc của Đánh giá tác động quy phạm (Regulatory Impact Assessment - RIA). RIA không chỉ là thủ tục hình thức mà là công cụ lượng hóa chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis) trước khi ban hành chính sách. Nhóm tác giả đề xuất quy trình lập pháp ba giai đoạn:

1. Hoạch định và đánh giá chính sách công độc lập.
2. Soạn thảo văn bản quy phạm kỹ thuật.
3. Rà soát, giám sát và đánh giá hiệu quả thi hành hậu ban hành.

       QUY TRÌNH LẬP PHÁP BA GIAI ĐOẠN ĐỀ XUẤT
+----------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 1: HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH VÀ ĐÁNH GIÁ RIA |
| (Xác định mục tiêu, lượng hóa chi phí - lợi ích)   |
+----------------------------------------------------+
                         |
                         v
+----------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 2: KỸ THUẬT SOẠN THẢO VÀ LẤY Ý KIẾN      |
| (Chuẩn hóa câu chữ, tham vấn công khai, thẩm tra)  |
+----------------------------------------------------+
                         |
                         v
+----------------------------------------------------+
| GIAI ĐOẠN 3: TỔ CHỨC THỰC THI VÀ ĐÁNH GIÁ HẬU KIỂM |
| (Giám sát thi hành, rà soát bãi bỏ điều bất cập)   |
+----------------------------------------------------+

3. Thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam và định hướng hoàn thiện

Phân tích thực trạng cho thấy hệ thống pháp luật Việt Nam đang đối mặt với căn bệnh "lạm phát văn bản quy phạm". Số lượng luật, nghị định, thông tư ban hành quá lớn nhưng tuổi thọ ngắn và liên tục phải sửa đổi. Đáng báo động hơn, tình trạng lạm dụng công văn hành chính để hướng dẫn nghiệp vụ đã tạo ra sự tùy quyền, vi phạm nguyên tắc công khai và minh bạch.

+--------------------------------------------------------------------------+
| THỰC TRẠNG ĐIỂM NGHẼN                  HỆ QUẢ PHÁP LÝ                    |
+--------------------------------------------------------------------------+
| - Lạm phát văn bản quy phạm            -> Chồng chéo, khó tra cứu        |
| - Lạm dụng công văn hành chính         -> Tạo sự tùy quyền, rủi ro pháp lý|
| - Tòa án phụ thuộc, thiếu án lệ        -> Khó khăn trong tiếp cận công lý|
| - Xung đột lợi ích nhóm khi làm luật   -> Chính sách bị méo mó, kém khả thi|
+--------------------------------------------------------------------------+

Về hoạt động tư pháp, hệ thống tòa án vẫn còn phụ thuộc nhiều vào văn bản hành chính của cơ quan cấp trên, chưa phát huy đầy đủ vai trò bảo vệ công lý độc lập. Quyền giải thích pháp luật hiện giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhưng trên thực tế ít được vận hành hiệu quả. Do đó, việc công nhận và phát triển án lệ (Precedents) là yêu cầu cấp thiết để lấp đầy các lỗ hổng pháp lý mà luật thành văn chưa dự liệu hết.

Để giải quyết triệt để các tồn tại này, tài liệu đề xuất nhóm giải pháp đồng bộ giai đoạn 2010 - 2020:

• Đẩy mạnh pháp điển hóa và hợp nhất văn bản: Tinh gọn hệ thống văn bản, loại bỏ các quy định lỗi thời, xây dựng Bộ chỉ mục pháp luật tường minh.
• Tăng cường độc lập tư pháp: Trao quyền giải thích pháp luật thực tế cho Thẩm phán thông qua xét xử, tạo cơ chế bảo vệ quyền con người hữu hiệu.
• Đảm bảo các cam kết quốc tế: Tương thích hóa hệ thống pháp luật với các chuẩn mực minh bạch của WTO, hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu này là công trình nghiên cứu chuyên sâu, đặc biệt hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ hoạch định chính sách và lập pháp: Cung cấp khung phương pháp luận hiện đại, kỹ năng phân tích chính sách và phương pháp thực hiện RIA chuẩn xác trong quy trình xây dựng luật.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Luật So sánh, Triết học Pháp quyền và Kinh tế học Thể chế.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư: Nâng cao tư duy diễn giải pháp luật, tiếp cận các nguồn luật bổ trợ như án lệ, tập quán thương mại và nguyên tắc lẽ công bằng.
• Chuyên gia tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Giúp nhận diện rủi ro thể chế, hiểu rõ bản chất vận hành của chính sách và nâng cao năng lực phản biện chính sách kinh doanh.

Kiến thức nền cần có: Người đọc nên có hiểu biết căn bản về hệ thống chính trị Việt Nam, cơ cấu văn bản quy phạm pháp luật và các khái niệm luật học đại cương để tiếp thu nội dung tốt nhất.

---

Câu hỏi thường gặp

Đánh giá tác động quy phạm (RIA) là gì và đóng vai trò như thế nào?

RIA là quy trình nhận diện, lượng hóa chi phí và lợi ích của một chính sách pháp luật trước khi ban hành. RIA giúp cơ quan lập pháp lựa chọn phương án tối ưu, hạn chế sự can thiệp bất hợp lý vào thị trường và ngăn ngừa tác động tiêu cực đến xã hội.

Làm thế nào để giải quyết tình trạng lạm phát văn bản quy phạm pháp luật?

Quy trình xử lý gồm ba bước chính:

1. Kiểm soát chặt chẽ sáng kiến lập pháp qua công cụ RIA bắt buộc.
2. Thực hiện pháp điển hóa và hợp nhất văn bản quy phạm định kỳ.
3. Áp dụng cơ chế hồi tố bãi bỏ tự động (Sunset Clause) đối với các quy định không còn phù hợp thực tiễn.

Tại sao kinh tế học pháp luật lại cần thiết trong cải cách thể chế?

Kinh tế học pháp luật cung cấp công cụ thực nghiệm để dự báo hành vi tuân thủ của các chủ thể xã hội. Phương pháp này giúp nhà lập pháp thiết kế quy định vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa giảm thiểu chi phí giao dịch, tránh nguy cơ thất bại thị trường.

Khi nào Tòa án nên áp dụng án lệ và lẽ công bằng để xét xử?

Tòa án áp dụng án lệ và lẽ công bằng khi văn bản quy phạm pháp luật chưa có quy định, quy định không rõ ràng hoặc có xung đột. Việc áp dụng này diễn ra trong quá trình xét xử nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý kịp thời cho người dân.

Sự khác biệt cốt lõi giữa "Pháp trị" và "Pháp quyền" là gì?

Pháp trị (Rule by Law) xem pháp luật thuần túy là công cụ của nhà nước để quản lý xã hội. Ngược lại, Pháp quyền (Rule of Law) đặt pháp luật ở vị trí tối thượng, buộc mọi nhánh quyền lực nhà nước phải tuân thủ các nguyên tắc công bằng, dân chủ và bảo vệ quyền con người.

---

Kết luận

Cuốn sách "Xây Dựng Hệ Thống Pháp Luật Thống Nhất, Đồng Bộ, Minh Bạch và Hiệu Quả Trong Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam" là một công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc.

3 điểm cốt lõi đọng lại từ công trình:

• Pháp luật trong Nhà nước pháp quyền phải lấy con người làm trung tâm, bảo đảm tính minh bạch, tiên liệu được và công bằng xã hội.
• Hoạt động lập pháp cần chuyển đổi mạnh mẽ sang cách tiếp cận liên ngành, lấy công cụ đánh giá tác động quy phạm (RIA) và kinh tế học pháp luật làm nền tảng.
• Độc lập tư pháp và sự công nhận án lệ là điều kiện tiên quyết để bảo vệ công lý và kiểm soát quyền lực nhà nước hiệu quả.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh Chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới, các luận điểm trong công trình này vẫn giữ nguyên giá trị thời sự. Bạn đọc quan tâm đến cải cách thể chế và khoa học pháp lý có thể khai thác tài liệu này làm cẩm nang nghiên cứu nền tảng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng câu: "Tất cả mọi người sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền được tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc". Dù thoáng có bóng dáng pháp luật tự nhiên, sau năm 1954, nền pháp chế Xôviết dần được truyền bá, khái niệm pháp chế xã hội chủ nghĩa được du nhập. Theo đó, pháp chế xã hội chủ nghĩa là trật tự xã hội được một đảng cộng sản lãnh đạo, đường lối của đảng ấy được thể hiện thành luật, mọi cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và người dân có nghĩa vụ chấp hành.

Trong điều kiện chiến tranh, một nhóm nghiên cứu luật học được hình thành, không gian tư tưởng của họ được hình thành trong ý thức hệ Mác - Lênin. Nhóm này đã du nhập lý luận nhà nước và pháp luật từ các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt từ Liên Xô và Cộng hòa Dân chủ Đức. Thuyết ấy xem pháp luật là một thành phần của kiến trúc thượng tầng, bị quyết định bởi quan hệ sản xuất. Tương ứng với các hình 1.

Việt Nam Cộng hòa, Chế độ Tưpháp, 1967. Nguyễn Đình Lộc, "Hồ Chí Minh: Tư tường "Trăm điều phải có thần linh pháp quyền" và việc xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam", Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 5 (52), tháng 5/2005. 19 XÂY DỰNG HỆ THÓNG PHÁP LUẬT. thái kinh tế xã hội, người ta chia pháp luật theo xã hội chủ nô, phong kiến, tư bản và xã hội chủ nghĩa.

Luật pháp được hiểu là những quy định do nhà nước ban hành, tức là luật thành văn. Qua nhiều thập kỷ, thế giới quan ấy ngấm dần thành quan niệm về luật của người Việt Nam thời nay. Người ta hiểu sống và làm việc theo pháp luật là tuân thủ pháp luật do nhà nước ban hành. Tuy nhiên, nếu quan sát lối sống thực dụng của người Việt Nam thường thấy nếu việc tuân thủ mang tới lợi ích thì dễ dàng tuân thủ, nếu luật chưa hợp lý và nhà nước sửa không kịp, thì người ta vận dụng luật, lách luật, vượt rào, hay tệ hom là "làm luật", "trà tiền luật" để tiện ứng xử theo ý mình.

Tóm lại, người ta hiểu luật là mệnh lệnh của nhà nước. Theo nhãn quan ấy, thẩm phán nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và dựa vào văn bản pháp luật của nhà nước mà xét xử. Luật thành văn trở thành nguồn pháp luật duy nhất. Thẩm phán chưa được thừa nhận là chủ thể "sáng tạo pháp luật" vì không có quyền giải thích pháp luật chính thức.

Người ta hầu như đã quên rằng có một thời luật còn đồng nghĩa với đạo lý, công lý, với lẽ tự nhiên vĩnh hàng, trung chính ở đời, tựa như những con trãi được thêu trên những bộ tòa phục, một con vật một sừng, cứ nhàm chỗ cong mà húc (Vũ Văn Mầu, 1967). Nếu văn bản pháp luật trái với công lý, lẽ phải ở đời, tức là trái với luật tự nhiên, thì tòa án phải có quyền giải thích, tuyên hủy chúng. Nguồn gốc pháp luật Pháp luật thường khởi nguyên từ những tập tục hình thành lâu đời, khi được nhà nước thừa nhận chúng trờ thành luật. Đôi khi các bộ luật lớn thường cũng là các tục lệ được khái quát, pháp điển hóa thành luật.

Ở các quốc gia phương Đông chịu ảnh hưởng của Nho giáo, luật trước hết được hiểu là hình luật răn đe, trừng trị những kẻ không biết tới lễ, nghĩa và các giá trị khác của đạo làm người. Truyền thống ấy người ta gọi là nội nho, ngoại pháp. 20 Phần thứ nhất. Hệ thống pháp luật.

Nội Nho, tức là đề cao nhân trị, lấy giáo hóa theo ngũ thường làm nền móng tiết chế hành vi con người. Ngoại pháp, tức là những nền tảng đạo đức và ứng xử đó của Nho giáo được nhà nước bảo vệ, bất tuân bị trừng trị. Tư tưởng này ảnh hưởng đến cách thức tổ chức chính quyền, trong lục bộ của triều đình bên cạnh Bộ Hình có Ẹộ Lễ. Thời Lý, Trần, khi tam giáo đồng nguyên, người ta đồn rằng pháp luật Việt Nam có những dấu ấn của chủ nghĩa nhân đạo, từ bi từ đạo Phật.

Cho tới thời Lê, ngoài sự nổi lên của Khổng giáo như một học thuyết cai trị, người ta thấy đầy ắp những tập tục và thói quen của người Việt được phản ánh trong 712 điều của Quốc triều Hình luật (Bộ luật Hồng Đức). Điều ấy đương nhiên cũng được minh chứng trong Hoàng Việt luật lệ, dù có nhiều phân tích cho rằng bộ luật triều Gia Long này đã quá lệ thuộc vào Đại Thanh luật lệ. Cũng như thế, khi đọc 1.455 điều của Dân luật Bắc Kỳ năm 1931, người ta không khỏi ngạc nhiên rằng người soạn luật thời thuộc Pháp đã tỷ mỷ ghi nhận các tục lệ của người Việt Nam, từ ma chay, hương hỏa, vợ chính, vợ thứ, đích tử, đích tôn, đoạn mãi, điển mãi, kỵ điền, hậu điền, quan hệ lối xóm hay làm công gán nạ. Như vậy, pháp luật có nguồn gốc từ những chuẩn mực ứng xử trong văn hóa mỗi dân tộc, khi nhà nước thừa nhận và tổ chức thi hành những tục lệ ấy chúng trở thành luật.

Những xứ có tư tưởng triết lý, văn hóa,. mạnh mẽ thì thường cũng tạo đà cho sự ra đời của pháp luật ổn định. Luật pháp dường như liên quan mật thiết tới tín ngưỡng, đạo đức và niềm tin, luật là một phần của văn hóa chứ không chỉ là công cụ của chính quyền. Bởi vậy, nếu xã hội thiếu niềm tin, thiếu các giá trị cơ bản của đạo làm người, thì luật trên giấy dù có tinh vi và hiện đại cũng khó có thể được thi hành.

Nguồn pháp luật Người ta tìm được pháp luật ở những đâu khi xử án thì nơi ấy được gọi là nguồn của pháp luật. Bị giới hạn bởi cách hiểu pháp 21 XÂY DỰNG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT. thành văn do nhà nước ban hành, thẩm Nam khi xử án trước hế bản pháp luật dưới đây: Hiến pháp, Bộ luật, Luật, Nghị quyết cùa Quốc hội Pháp lệnh, Nghị quyết của UBTV Quốc hội T ______________ Nghị định Chính phủ Nghị quyết Thông tư HĐTP TANDTC VKSNDTC Quyết định TTg L 1 ------- Nghị quyết 4 Thông tư7*— ------ của các Bộ 1L Văn bản liên tịch giữa bộ, HĐND cấp tinh VKSNDTC. TCXH J Nghị quyết HĐND Cắp huyện Nghị quyết HĐND Quyết định UBND Cấp tinh cấp xã T Quyết định ƯBND cấp huyện Quyết định UBND cấp xã Nguồn: Điều 2 Luật ban hành quy phạm pháp luật (2008).

Các nguôn pháp luật khác Nếu xem pháp luật là hiện thân của công lý, của "lưới ừời lồng lộng", có những nguồn luật sau bổ khuyết cho văn bản pháp luật: (i) án lệ do các tòa án tuyên trong quá trình diễn giải luật, (ii) tập quán, thông lệ, (iii) học thuyết pháp lý và (iv) lẽ công bằng. Đây là một điều không mới. Dân luật Bắc Kỳ 1931 (Dân luật thi hành tại các tòa Nam án Bắc Kỳ) quy định tại Điều 4 rằng: "Khi nào không có điều luật thi hành được, thì quan Thẩm phán xử theo tập quán phong tục, và nếu không có phong tục, thì xử theo lẽ phải và sự công bằng, cùng là châm chước tục riêng, thói quen và tình ý của đưcmg sự. Quan Thẩm phán sẽ giải quyết theo luật học và án lệ".

Đáng lưu ý các tòa án Việt Nam ngày nay về cơ bản vẫn lệ thuộc vào văn bản pháp luật hoặc chỉ đạo bằng văn bản của tòa cấp trên, mà chưa đủ tự 22 Phần thứ nhất. Hệ thống pháp luật. tin để áp dụng các nguồn luật đa dạng như được nêu từ những năm 1931. Các bản án của tòa án Việt Nam mới bắt đầu được tập hợp và công bố khá rời rạc từ những năm 2004, các nguyên tắc hình thành án lệ mới đang được thảo luận, về bản chất, các nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng pháp luật thường là tập hợp kinh nghiệm và nhận định của Tòa án nhân dân tối cao trong quá trình xử án, song chúng được tập hợp thành một văn bản pháp luật hơn là những án lệ với lập luận của tòa án.

Tập quán và thông lệ có thể là một nguồn pháp luật (Điều 3, Bộ luật dân sự 2005), tuy nhiên, tòa cấp dưới thường chỉ an tâm vận dụng chúng khi đã được tòa cấp trên cho ý kiến cụ thể. Học lý và lẽ công bằng dường như chưa thể trở thành nguồn luật trong thực tiễn xét xử của các tòa án Việt Nam. Công văn và chỉ đạo Trong thực tiễn, công văn của cơ quan hành chính và chỉ đạo của lãnh đạo các cấp ảnh hưởng đáng kể đến thực thi pháp luật ở Việt Nam. Theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2008, công văn và chỉ đạo của lãnh đạo chính phủ, các bộ và ủy ban nhân dân về nguyên tắc chỉ có giá trị hướng dẫn nội bộ đối với thuộc cấp trong bộ máy hành chính, không có hiệu lực áp dụng bắt buộc như pháp luật đối với người dân.

Trên thực tế, công chức Việt Nam phải chấp hành nguồn văn bản này. số lượng công văn tăng đáng kể theo thời gian. Theo VCCI, trong giai đoạn 2005 - 2008 đã có 9.470 công văn có nội dung quy phạm pháp luật được ban hành liên quan tới môi trường kinh doanh ở Việt Nam, nhiều gấp 3 lần số công văn ban hành trong 18 năm trước đó (1987 - 2004). Điều này cho thấy cơ quan hành chính can thiệp mạnh mẽ vào kinh doanh không bằng văn bản pháp luật, mà bằng công văn và các quyết định hành chính.

Điều này cũng không xa lạ ở các nước khác, ngoài luật thường còn có quy chế hành chính (law and regulation). Chỉ có điều, khi quyền lợi của người dân bị hạn chế một cách bất hợp lý 23 XÂY DỰNG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT bời quy tắc hành chính, về nguyên tắc người dân có thể khởi kiện ra tòa hành chính yêu cầu vô hiệu hóa những công văn và chi đạo đó. Điều ấy cần tới một tinh thần công dân, có dũng khí đòi và bảo vệ quyền của mình, thậm chí khởi kiện chính quyền khi cần thiết. Điều ấy cũng cần tới một hệ thống tòa án độc lập, bảo vệ công lý.

Trên thực tế cả hai điều ấy còn thiếu ở Việt Nam, những vụ kiện nhằm vô hiệu hóa quy chế hành chính còn rất hiếm. Bản chất pháp luật Pháp luật về căn bản là những quy phạm xã hội để duy trì cuộc sống của con người một cách có trật tự, hòa bình.