Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thành Nam
• Người hướng dẫn: Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. Các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.3. Các kết quả nghiên cứu thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam
• 1.4. Những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam
• 1.5. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm và các loại hình bảo lãnh ngân hàng
• 2.1.2. Khái niệm, nội dung, vai trò của hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.1.3. Các rủi ro phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 2.2.1. Khái niệm pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2.2. Đặc điểm của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2.3. Nội dung của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2.4. Những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.3. Kết luận
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 1996
• 3.1.2. Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2010
• 3.1.3. Giai đoạn từ năm 2010 đến nay
• 3.2. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.2. Các quy định về chủ thể thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.3. Các quy định về hợp đồng cấp bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.4. Các quy định về hợp đồng bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.5. Các quy định về giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.3. Kết luận
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.1.1. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống ngân hàng
• 4.1.2. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải đáp ứng được các tiêu chí hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính thống nhất, tính phù hợp, tính khả thi của hệ thống pháp luật
• 4.1.3. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải khắc phục được những bất cập trong pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.2.1. Sửa đổi khái niệm bảo lãnh ngân hàng, bổ sung khái niệm hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.2. Quy định nguyên tắc bảo đảm tính độc lập của BLNH thành một điều khoản riêng biệt trong nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH
• 4.2.3. Hoàn thiện nội dung các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.4. Thay đổi tên gọi và cấu trúc văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.5. Một số giải pháp khác
• 4.3. Kết luận
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng (BLNH) đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Từ khi được quy định chính thức trong Quyết định số 192/NH-QĐ năm 1992, pháp luật về BLNH đã trải qua nhiều thay đổi và phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để hoàn thiện khung pháp lý này. Việc hiểu rõ về khái niệm, đặc điểm và vai trò của BLNH là rất cần thiết để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo lãnh ngân hàng

Bảo lãnh ngân hàng là một cam kết của ngân hàng nhằm đảm bảo nghĩa vụ tài chính của bên thứ ba. Vai trò của BLNH không chỉ giúp tăng cường niềm tin giữa các bên giao dịch mà còn thúc đẩy hoạt động kinh tế, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn.

1.2. Đặc điểm của hoạt động bảo lãnh ngân hàng

Hoạt động BLNH có những đặc điểm riêng biệt như tính chất hợp đồng, tính độc lập và tính rủi ro. Những đặc điểm này ảnh hưởng đến cách thức thực hiện và quản lý hoạt động bảo lãnh trong thực tiễn.

II. Những thách thức trong pháp luật bảo lãnh ngân hàng hiện nay

Mặc dù pháp luật về bảo lãnh ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các quy định hiện hành còn thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Điều này dẫn đến nhiều rủi ro cho các ngân hàng và các bên liên quan.

2.1. Các quy định pháp luật còn thiếu sót

Nhiều quy định về trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng còn sơ sài, không rõ ràng. Điều này gây khó khăn cho các tổ chức tín dụng trong việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

2.2. Rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng

Rủi ro trong hoạt động BLNH có thể đến từ nhiều phía, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Những rủi ro này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và tài chính của ngân hàng.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng

Để hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng, cần có những phương pháp cụ thể nhằm khắc phục các bất cập hiện tại. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật là cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

3.1. Sửa đổi khái niệm và quy định về bảo lãnh ngân hàng

Cần xây dựng lại khái niệm về bảo lãnh ngân hàng để phản ánh đúng bản chất và vai trò của hoạt động này. Các quy định pháp luật cũng cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn.

3.2. Tăng cường tính minh bạch trong quy trình bảo lãnh

Việc tăng cường tính minh bạch trong quy trình bảo lãnh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao niềm tin của các bên tham gia. Cần có các quy định rõ ràng về trách nhiệm và quyền lợi của các bên liên quan.

IV. Ứng dụng thực tiễn của pháp luật bảo lãnh ngân hàng

Pháp luật về bảo lãnh ngân hàng không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các ngân hàng và tổ chức tín dụng cần áp dụng các quy định này để đảm bảo hoạt động bảo lãnh diễn ra hiệu quả và an toàn.

4.1. Kinh nghiệm quốc tế trong bảo lãnh ngân hàng

Nghiên cứu các mô hình bảo lãnh ngân hàng từ các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm quý báu. Những quy định tiên tiến từ nước ngoài có thể được áp dụng để cải thiện khung pháp lý trong nước.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực tiễn áp dụng

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng đúng các quy định về bảo lãnh ngân hàng có thể giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho pháp luật bảo lãnh ngân hàng

Việc hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng là một quá trình liên tục và cần thiết. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn.

5.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật trong tương lai

Cần có các chính sách rõ ràng để hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh ngân hàng, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức của các bên liên quan về pháp luật bảo lãnh ngân hàng sẽ giúp tăng cường hiệu quả thực thi và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của Tiến sĩ Nguyễn Thành Nam với đề tài "Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam" (Chuyên ngành: Luật Kinh tế, Mã số: 62 38 50 01, thực hiện tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Lê Thị Thu Thủy và TS. Đinh Dũng Sỹ) là một công trình tiên phong trong việc kiến tạo nền tảng lý luận và thực tiễn chuyên sâu về pháp luật điều chỉnh quan hệ bảo lãnh thương mại tại Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế thị trường chuyển dịch từ năm 1990 và đẩy mạnh hội nhập quốc tế (WTO, các hiệp định thương mại song phương và đa phương), bảo lãnh ngân hàng (BLNH) nổi lên như một công cụ tài chính then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro giao dịch, thúc đẩy lưu thông thương mại và tạo dựng niềm tin hợp đồng. Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý (research gap) cốt lõi tồn tại dai dẳng là sự nhầm lẫn mang tính hệ thống giữa chế định "bảo lãnh dân sự truyền thống" (suretyship) quy định tại Điều 361 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2005 và "bảo lãnh ngân hàng độc lập" (demand/independent guarantee) trong luật kinh tế - ngân hàng và tập quán quốc tế. Các nghiên cứu trước đây (như Võ Đình Toàn 2002, Lê Nguyên 1996) chủ yếu tiếp cận dưới góc độ nghiệp vụ kinh tế ngân hàng hoặc giải thích kỹ thuật giao dịch thuần túy, chưa định hình được cấu trúc lý luận chuẩn mực về bản chất pháp lý song trùng: vừa là giao dịch bảo đảm độc lập, vừa là hình thức cấp tín dụng bằng chữ ký.

Luận án đặt ra và giải quyết 5 nhóm câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) trọng tâm:

• RQ1 & H1: Bản chất pháp lý của BLNH và hoạt động BLNH là gì? Giả thuyết cho rằng BLNH là một hợp đồng độc lập, không thể đơn phương hủy ngang, phân biệt hoàn toàn với bảo lãnh phụ thuộc trong dân sự; hoạt động BLNH cấu thành hai quan hệ pháp luật độc lập nhưng chi phối lẫn nhau (hợp đồng cấp bảo lãnh và hợp đồng bảo lãnh).
• RQ2 & H2: Pháp luật về hoạt động BLNH cần được hiểu và cấu trúc như thế nào? Giả thuyết khẳng định pháp luật điều chỉnh hoạt động này bao gồm 5 nhóm quy phạm cốt lõi: trình tự thủ tục, chủ thể, hợp đồng cấp bảo lãnh, hợp đồng bảo lãnh, và giải quyết tranh chấp.
• RQ3 & H3: Các yếu tố nào chi phối sự vận động của pháp luật BLNH? Giả thuyết xác lập 4 nhóm nhân tố tác động: thể chế hóa đường lối kinh tế của Đảng và Nhà nước, mức độ tương thích với tập quán quốc tế (URDG, ISP 98), năng lực thực thi của hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD), và yêu cầu quản trị rủi ro hệ thống.
• RQ4 & H4: Thực trạng pháp luật Việt Nam giai đoạn 1990-2015 bộc lộ những xung đột và bất cập gì? Giả thuyết chỉ rõ sự mâu thuẫn giữa BLDS 2005, Luật Các TCTD 2010 và Thông tư 28/2012/TT-NHNN với các chuẩn mực quốc tế của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC).
• RQ5 & H5: Giải pháp hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật BLNH tại Việt Nam cần lộ trình nào? Giả thuyết đề xuất xây dựng nguyên tắc tính độc lập của cam kết bảo lãnh thành điều khoản riêng biệt, tái cấu trúc văn bản quy phạm và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp.

Khung lý thuyết (Theoretical Framework) của luận án tích hợp học thuyết Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật, lý thuyết quan hệ pháp luật, lý thuyết hợp đồng, lý thuyết quyền tự do kinh doanh và lý thuyết tín dụng ngân hàng hiện đại. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử 25 năm chia làm 3 giai đoạn: Giai đoạn 1990-1996 (chuyển đổi ban đầu, khởi điểm từ Quyết định số 192/NH-QĐ ngày 17/09/1992 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước); Giai đoạn 1997-2010 (hình thành khuôn khổ Luật NHNN và Luật Các TCTD năm 1997); Giai đoạn 2010-2015 (áp dụng Luật Các TCTD 2010, BLDS 2005, Thông tư 28/2012/TT-NHNN). Về giá trị định lượng trong nghiệp vụ, luận án phân tích chi tiết các định mức bảo lãnh như bảo lãnh thực hiện hợp đồng (thường chiếm 10% đến 15% giá trị hợp đồng cơ sở), bảo lãnh dự thầu (chiếm 1% đến 5% giá trị gói thầu), và bảo lãnh tạm ứng (100% giá trị tiền ứng trước). Ý nghĩa khoa học của luận án tạo ra bước ngoặt trong tư duy lập pháp ngân hàng tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong và ngoài nước cho thấy hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc về bản chất pháp lý của quan hệ bảo lãnh. Luồng quan điểm thứ nhất theo trường phái truyền thống (Civil Law Suretyship), đại diện bởi các phân tích dựa trên BLDS 2005 và nghiên cứu của Võ Đình Toàn (2002), coi BLNH là một dạng giao dịch bảo đảm mang tính phụ thuộc/phái sinh vào hợp đồng cơ sở; bên bảo lãnh chỉ có nghĩa vụ chi trả khi bên được bảo lãnh vi phạm thực tế nghĩa vụ và người thụ hưởng phải chứng minh được thiệt hại. Ngược lại, luồng quan điểm thứ hai theo trường phái ngân hàng hiện đại và luật thương mại quốc tế, được khởi xướng bởi Roeland F. Bertrams (1996, 2004) trong tác phẩm "Bank Guarantees in International Trade", Roy Goode (1992) trong "Guide to the ICC Uniform Rules for Demand Guarantees", Michelle Kelly-Louw (2008) với luận án "Selective Legal Aspects of Bank Demand Guarantees", và Grace Longwa Kayembe (2008) trong "The Fraud Exception in Bank Guarantee". Trường phái này khẳng định BLNH là cam kết thanh toán độc lập (independent undertaking / demand guarantee), tách rời hoàn toàn khỏi hợp đồng cơ sở; nghĩa vụ thanh toán của TCTD phát sinh ngay khi người thụ hưởng xuất trình bộ chứng từ đòi tiền phù hợp bề mặt (complying demand).

Tại Việt Nam, các công trình của Lê Nguyên (1996 - "Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng"), Lê Thị Thu Thủy (2006 - "Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng"), Vũ Thị Khánh Phượng (2011), Bùi Đức Giang (2012) và nhóm nghiên cứu Vietcombank (2013) đã bước đầu tiếp cận các khía cạnh kỹ thuật hoặc thực tiễn quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II. Tuy nhiên, các công trình này tồn tại ba khoảng trống cơ bản: (1) Chưa phân định ranh giới pháp lý giữa thuật ngữ "bảo lãnh" và "hoạt động bảo lãnh ngân hàng"; (2) Thiếu khung phân tích toàn diện 5 chế định điều chỉnh quy trình BLNH; (3) Chưa đề xuất được cơ chế nội luật hóa đồng bộ các tập quán quốc tế của ICC như URDG 458, URDG 758, URCG 325, ISP 98.

Về mặt so sánh quốc tế, luận án định vị thực trạng Việt Nam bên cạnh hai trường hợp điển hình:

1. Hoa Kỳ: Đạo luật Ngân hàng Quốc gia (National Bank Act) từng cấm các NHTM phát hành cam kết bảo lãnh trực tiếp; các ngân hàng đã sáng tạo ra "Thư tín dụng dự phòng" (Standby Letter of Credit - SBLC) để bảo đảm nghĩa vụ. Đến Quy chế Diễn giải (Interpretative Ruling) năm 1977, Tòa án và cơ quan quản lý liên bang Mỹ đã chính thức thừa nhận giá trị pháp lý của cam kết thanh toán độc lập do ngân hàng phát hành.
2. Cộng hòa Pháp và Liên minh Châu Âu: Bộ luật Dân sự Pháp năm 2004 đã phân tách rành mạch tại Điều 2288 về "bảo đảm phụ thuộc" (suretyship) và Điều 2321 về "bảo lãnh độc lập" (independent guarantee); đồng thời Chỉ thị 2006/48/EC của EU và Điều 19b Luật Ngân hàng Cộng hòa Séc (sửa đổi 2006) quy định bảo lãnh ngân hàng là một hình thức cấp tín dụng chính thức. Định vị của luận án đã vượt lên trên các khảo cứu mô tả đơn thuần để xác lập nền tảng lý luận sửa đổi căn bản pháp luật bảo lãnh kinh tế tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp nền tảng cho khoa học luật kinh tế thông qua việc mở rộng và tái định hình các học thuyết pháp lý chuyên ngành:

• Tái cấu trúc khái niệm Bảo lãnh ngân hàng: Luận án chỉ ra điểm nghẽn của Điều 361 BLDS 2005 và Điều 4 Luật Các TCTD 2010 khi đồng nhất hành vi bảo lãnh với quan hệ hợp đồng. Tác giả xác lập luận điểm đột phá:

"Bảo lãnh ngân hàng là một hợp đồng mang tính độc lập và không thể đơn phương hủy ngang, được giao kết giữa người bảo lãnh là các ngân hàng, TCTD với người nhận bảo lãnh để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của người được bảo lãnh (là khách hàng của ngân hàng, TCTD) đối với người nhận bảo lãnh, theo đó người bảo lãnh cam kết thanh toán một khoản tiền xác định theo thỏa thuận khi người nhận bảo lãnh xuất trình các chứng từ phù hợp với điều khoản và trong thời hạn có hiệu lực của hợp đồng bảo lãnh."

• Xác lập phạm trù lý luận "Hoạt động bảo lãnh ngân hàng": Định chế hóa hoạt động BLNH dưới góc độ dịch vụ kinh doanh tiền tệ có thu phí và cấp tín dụng bằng chữ ký (signature credit):

"Hoạt động bảo lãnh ngân hàng là một hoạt động có tính dịch vụ do ngân hàng, TCTD thực hiện nhằm cấp tín dụng cho khách hàng, theo đó ngân hàng, TCTD cam kết bảo đảm nghĩa vụ tài chính của khách hàng trong trường hợp khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đối với bên thứ ba."

• Hệ thống hóa mô hình rủi ro đa chủ thể: Chỉ rõ rủi ro không chỉ giới hạn ở bên bảo lãnh (rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý/xung đột tài phán) mà còn tác động trực tiếp đến bên được bảo lãnh (rủi ro bị đòi tiền gian lận/lạm dụng) và bên nhận bảo lãnh (rủi ro từ chối thanh toán sai luật).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án dựa trên mô hình quan hệ pháp luật nhị nguyên tương tác độc lập:

[Khách hàng / Bên được bảo lãnh] 
                               (Cam kết / Hợp đồng BLNH độc lập)

Nội dung cốt lõi của khung phân tích khẳng định:

"Hai quan hệ pháp luật này tuy tồn tại độc lập với nhau nhưng có ảnh hưởng chi phối lẫn nhau, theo đó, hợp đồng cấp bảo lãnh là căn cứ hình thành hợp đồng bảo lãnh, còn hợp đồng bảo lãnh là bằng chứng về việc thực hiện hợp đồng cấp bảo lãnh giữa ngân hàng bảo lãnh đối với khách hàng."

Khung phân tích bao quát 5 trụ cột lập pháp:

1. Quy phạm điều chỉnh trình tự, quy trình thẩm định, phát hành và kiểm tra tính hợp lệ của bộ chứng từ.
2. Quy phạm xác định tư cách, điều kiện cấp phép và năng lực chủ thể (TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, bên chỉ thị trong bảo lãnh đối ứng).
3. Quy chế pháp lý về hợp đồng cấp bảo lãnh (điều kiện cấp tín dụng, biện pháp bảo đảm đối ứng, thỏa thuận nhận nợ bắt buộc).
4. Quy chế pháp lý về hợp đồng bảo lãnh / cam kết bảo lãnh (tính độc lập, tính không thể hủy ngang, điều kiện thanh toán theo yêu cầu).
5. Cơ chế giải quyết tranh chấp và ngoại lệ gian lận (fraud exception).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp phương pháp luận nghiên cứu luật học so sánh (comparative legal analysis) và phân tích quy phạm (dogmatic legal analysis). Thiết kế nghiên cứu vận hành đa tầng:

• Tầng lý thuyết: Khảo cứu các học thuyết hợp đồng, học thuyết phân phối rủi ro và các bộ quy tắc quốc tế của ICC (URDG 458, URDG 758, ISP 98).
• Tầng thực định: Rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2015.
• Tầng thực chứng: Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật, quy trình phát hành bảo lãnh và tranh chấp thực tế tại các NHTM lớn (Vietcombank, Agribank, SHB, Techcombank).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được tiến hành chặt chẽ qua 4 bước:

1. Thu thập dữ liệu thứ cấp và chuẩn mực pháp lý: Tổng hợp các đạo luật (BLDS 1995, 2005; Luật Các TCTD 1997, 2010), các văn bản dưới luật (Quyết định 192/NH-QĐ, Quyết định 283/2000/QĐ-NHNN, Thông tư 28/2012/TT-NHNN, dự thảo Thông tư thay thế sau này là Thông tư 07/2015/TT-NHNN).
2. Khảo cứu tập quán và án lệ quốc tế: Phân tích các điều khoản của URDG 758 (Điều 2 về định nghĩa, Điều 4 về tính không thể hủy ngang, Điều 5 về tính độc lập), các nghiên cứu của Roy Goode (1992) và Roeland Bertrams (2004).
3. Phân tích so sánh và đối chiếu quy chuẩn (Triangulation): Đối chiếu 3 chiều giữa (i) Lý luận khoa học pháp lý - (ii) Quy định thực định Việt Nam - (iii) Tập quán thương mại quốc tế nhằm nhận diện xung đột và lỗ hổng lập pháp.
4. Kiểm tra độ tin cậy và giá trị nội tại: Thẩm định tính logic và giá trị lập luận thông qua phản biện học thuật tại các hội thảo chuyên gia của Khoa Luật - ĐHQGHN, ý kiến tư vấn từ Vụ Pháp chế Ngân hàng Nhà nước và các chuyên gia tài chính - ngân hàng.

Data và phân tích

• Phân loại sản phẩm BLNH theo mục đích: Bảo lãnh thực hiện hợp đồng (10%-15% giá trị hợp đồng cơ sở), bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước (tương ứng 100% tiền đặt cọc), bảo lãnh thanh toán/trả chậm (100% gốc và lãi), bảo lãnh dự thầu (1%-5% giá trị dự thầu), và bảo lãnh bảo hành/chất lượng sản phẩm.
• Phân loại theo phương thức phát hành: Bảo lãnh trực tiếp (mô hình 3 bên) và bảo lãnh gián tiếp (mô hình 4 bên: Bên chỉ thị - Instructing Bank, Bên phát hành - Issuing Bank, Bên được bảo lãnh - Principal, Bên nhận bảo lãnh - Beneficiary thông qua Bảo lãnh đối ứng - Counter Guarantee).
• Phân loại theo điều kiện thanh toán: Bảo lãnh trả tiền ngay (Demand Guarantee / First Demand Guarantee) chỉ yêu cầu văn bản đòi tiền và tuyên bố vi phạm; Bảo lãnh kèm chứng từ (Documentary Guarantee) yêu cầu phán quyết trọng tài, bản án tòa án hoặc biên bản giám định độc lập.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã phát hiện 5 điểm nghẽn pháp lý mang tính cấu trúc trong hệ thống pháp luật Việt Nam:

1. Xung đột giữa tính phụ thuộc của BLDS và tính độc lập của BLNH: BLDS 2005 xem bảo lãnh là nghĩa vụ phụ thuộc vào quan hệ chính, dẫn đến việc Tòa án Việt Nam thường yêu cầu TCTD dừng thanh toán khi có tranh chấp hợp đồng cơ sở, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc độc lập quy định tại Điều 5 URDG 758.
2. Khái niệm luật định chưa chuẩn xác: Điều 4 Luật Các TCTD 2010 định nghĩa BLNH là "hình thức cấp tín dụng", nhấn mạnh nghĩa vụ nhận nợ của khách hàng nhưng làm mờ nhạt bản chất cam kết thanh toán độc lập với bên nhận bảo lãnh.
3. Lỗ hổng trong quy chế bảo lãnh đối ứng và bảo lãnh gián tiếp: Thông tư 28/2012/TT-NHNN chưa làm rõ quyền và nghĩa vụ của bên chỉ thị (instructing party), gây lúng túng cho các NHTM Việt Nam khi tham gia các dự án đấu thầu quốc tế.
4. Thiếu vắng quy định về ngoại lệ gian lận (Fraud Exception): Pháp luật Việt Nam chưa có hướng dẫn rõ ràng về tiêu chí xác định gian lận rõ ràng (clear fraud) để Tòa án ban hành biện pháp khẩn cấp tạm thời ngăn chặn việc đòi tiền bất hợp pháp.
5. Bất cập trong cơ chế nhận nợ bắt buộc: Chưa có khung pháp lý đồng bộ về việc tự động chuyển đổi nghĩa vụ trả thay thành khoản nợ vay bắt buộc áp dụng lãi suất quá hạn, dẫn đến tỷ lệ phát sinh nợ xấu kỹ thuật tại các ngân hàng thương mại.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện học thuyết về nghĩa vụ bảo đảm độc lập trong luật kinh tế, thiết lập cơ sở phân định giữa giao dịch bảo đảm dân sự phi thương mại và công cụ bảo lãnh tài chính chuyên nghiệp.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá sự tương thích giữa văn bản lập pháp quốc gia và các bộ quy tắc tập quán quốc tế (URDG 758, ISP 98), có thể nhân rộng để đánh giá các chế định tài trợ thương mại khác như L/C, Factoring, Forfaiting.
• Về mặt thực tiễn ngân hàng: Chuẩn hóa quy trình thẩm định tín dụng bảo lãnh, quản trị rủi ro hồ sơ và soạn thảo mẫu cam kết bảo lãnh song ngữ chuẩn quốc tế cho các TCTD tại Việt Nam.
• Về mặt chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ trực tiếp cho việc sửa đổi Thông tư 28/2012/TT-NHNN (chính là tiền đề cho sự ra đời của Thông tư 07/2015/TT-NHNN) và định hướng hoàn thiện BLDS 2015, Luật Các TCTD sửa đổi.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung vào hoạt động BLNH thương mại vì mục tiêu lợi nhuận của các TCTD; chưa bao quát sâu các hình thức bảo lãnh công/bảo lãnh chính phủ phi lợi nhuận (do Bộ Tài chính hoặc Ngân hàng Phát triển thực hiện).
• Hạn chế về dữ liệu tranh chấp: Do tính chất bảo mật ngân hàng và cơ sở dữ liệu án lệ Việt Nam giai đoạn trước 2015 còn hạn chế, các phân tích tranh chấp thực tế chủ yếu dựa trên các vụ việc điển hình được công bố công khai.
• Hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Nghiên cứu cơ chế áp dụng án lệ và chế tài xử lý ngoại lệ gian lận (fraud exception) trong bảo lãnh độc lập tại Tòa án Việt Nam.
  2. Tác động của chuyển đổi số, công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và hợp đồng thông minh (Smart Contracts) đối với việc tự động hóa phát hành và thực thi cam kết BLNH điện tử.
  3. Hoàn thiện khung pháp lý về bảo lãnh nhà ở hình thành trong tương lai theo Luật Kinh doanh bất động sản.
  4. Quản trị rủi ro thanh khoản và an toàn vốn theo tiêu chuẩn Basel III đối với các cam kết ngoại bảng (off-balance-sheet commitments) phát sinh từ hoạt động bảo lãnh.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Định hình giáo trình giảng dạy Luật Ngân hàng, Luật Kinh tế tại các cơ sở đào tạo luật hàng đầu (ĐHQGHN, Trường ĐH Luật Hà Nội, Học viện Ngân hàng); trở thành công trình tham khảo bắt buộc cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học về chế định bảo đảm nghĩa vụ.
• Tác động lập pháp và hoạch định chính sách: Đóng góp trực tiếp vào quá trình soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tạo bước đột phá trong việc thừa nhận nguyên tắc độc lập của bảo lãnh và chấp nhận dẫn chiếu các tập quán quốc tế như URDG 758 trong giao dịch nội địa.
• Chuyển đổi thực tiễn ngành ngân hàng: Giúp các ngân hàng thương mại Việt Nam (Vietcombank, BIDV, Agribank, VietinBank, Techcombank, SHB...) tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ bảo lãnh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, giảm thiểu tranh chấp và phòng ngừa rủi ro bồi hoàn trong các hợp đồng thương mại xuất nhập khẩu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận hệ thống lý luận hoàn chỉnh, cơ sở dữ liệu học thuật phong phú và phương pháp so sánh luật học mẫu mực về tài chính - ngân hàng.
• Giảng viên và chuyên gia nghiên cứu: Sử dụng làm học liệu nghiên cứu chuyên sâu về luật so sánh và sự tiếp biến tập quán quốc tế vào pháp luật Việt Nam.
• Khối Ngân hàng và Tổ chức Tín dụng: Ứng dụng các giải pháp về soạn thảo cam kết, thẩm định bảo đảm đối ứng và quản trị rủi ro pháp lý trong hoạt động cấp bảo lãnh.
• Thẩm phán, Trọng tài viên và Luật sư: Nắm vững bản chất độc lập của bảo lãnh để đưa ra phán quyết chuẩn xác, tránh việc áp dụng nhầm lẫn các quy định bảo lãnh dân sự để phong tỏa quyền đòi tiền hợp pháp của người thụ hưởng.
• Cơ quan quản lý nhà nước (NHNN, Bộ Tư pháp): Tham khảo các kiến nghị lập pháp cụ thể để xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và tương thích toàn cầu.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng và hoàn thiện học thuyết về "Bảo lãnh độc lập" (Independent Guarantee) trong khoa học pháp lý Việt Nam, chứng minh một cách khoa học rằng BLNH không phải là giao dịch phụ thuộc theo Điều 361 BLDS 2005 mà là một cam kết thanh toán đơn phương độc lập, không thể hủy ngang, cấu thành từ hai quan hệ hợp đồng riêng biệt (hợp đồng cấp bảo lãnh và hợp đồng bảo lãnh).
2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây như thế nào? Khác với các nghiên cứu trước (Lê Nguyên 1996, Võ Đình Toàn 2002) chỉ phân tích đơn ngành kinh tế hoặc diễn giải thuần túy các điều luật hiện hành, luận án kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với phương pháp so sánh luật học đa chiều (đối chiếu quy định thực định Việt Nam với Bộ luật Dân sự Pháp 2004, án lệ Hoa Kỳ 1977, Chỉ thị EU 2006 và URDG 758 của ICC).
3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì? Phát hiện rằng việc thiếu nguyên tắc độc lập trong văn bản quy phạm đã khiến các Tòa án Việt Nam thường xuyên ban hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm "đình chỉ thanh toán bảo lãnh" mỗi khi có tranh chấp ở hợp đồng cơ sở, vô hình trung biến bảo lãnh ngân hàng thành công cụ bị lạm dụng để trì hoãn nghĩa vụ thanh toán.
4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Luận án cung cấp khung đối chiếu 5 trụ cột lập pháp chuẩn hóa, cho phép nhân rộng để nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện các chế định cấp tín dụng và tài trợ thương mại khác trong hệ thống pháp luật ngân hàng Việt Nam.
5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được định hình ra sao? Định hình lộ trình nghiên cứu tích hợp: xây dựng án lệ về ngoại lệ gian lận trong BLNH, xây dựng khung pháp lý cho bảo lãnh dự án bất động sản, chuẩn hóa hoạt động BLNH xuyên biên giới và thích ứng với số hóa ngân hàng (Fintech, Blockchain, Smart Contracts).

Kết luận

1. Xác lập hệ thống lý luận khoa học hoàn chỉnh: Luận án là công trình tiến sĩ đầu tiên giải quyết căn bản, toàn diện các vấn đề lý luận về BLNH, phân định rành mạch bản chất pháp lý giữa BLNH và bảo lãnh dân sự truyền thống.
2. Xây dựng các khái niệm chuẩn mực: Đưa ra các định nghĩa chuẩn xác về "Bảo lãnh ngân hàng" và "Hoạt động bảo lãnh ngân hàng", khẳng định vai trò kép: biện pháp bảo đảm độc lập và hình thức cấp tín dụng bằng chữ ký.
3. Phân tích thực trạng 5 chiều sâu sắc: Đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật Việt Nam giai đoạn 1990-2015 qua 5 nội dung: trình tự thủ tục, chủ thể, hợp đồng cấp bảo lãnh, hợp đồng bảo lãnh, và giải quyết tranh chấp.
4. Đề xuất giải pháp lập pháp đột phá: Kiến nghị quy định nguyên tắc tính độc lập của BLNH thành một điều khoản riêng biệt trong luật; tái cấu trúc hệ thống văn bản hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước.
5. Tương thích hóa tập quán quốc tế: Đặt nền tảng cho việc nội luật hóa các thông lệ quốc tế tiên tiến của ICC (URDG 758, ISP 98), bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất và khả thi của hệ thống pháp luật ngân hàng Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận án gồm có 04 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 2. Những vấn đề lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng Chƣơng 3. Thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam Chƣơng 4.

Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Đề tài “Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam” chƣa từng đƣợc nghiên cứu ở cấp độ tiến sĩ luật học. Tuy nhiên, cho đến nay các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài cũng tƣơng đối đa dạng, có thể tạm chia thành các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc và công trình nghiên cứu trong nƣớc. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc thƣờng nghiên cứu về hoạt động BLNH dƣới góc độ kinh tế học hoặc trên cơ sở pháp luật nƣớc ngoài, hầu nhƣ không có công trình nào đề cập đến hoạt động BLNH ở Việt Nam hoặc pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam, tuy nhiên những nội dung về lý luận về hoạt động BLNH tại các công trình này cũng có nhiều giá trị tham khảo.

Đối với công trình nghiên cứu trong nƣớc, các tác giả cũng thƣờng nghiên cứu hoạt động BLNH dƣới góc độ kinh tế học hoặc tổng hợp, nghiên cứu một số khía cạnh pháp lý về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Những tài liệu này có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu lý luận và thực trạng pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Tại Chƣơng 1 này, nghiên cứu sinh sẽ trình bày khái quát các kết quả nghiên cứu đã đƣợc công bố liên quan đến đề tài, đồng thời đánh giá về giá trị tham khảo của các công trình đó trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài. Từ những đánh giá về kết quả nghiên cứu tại các công trình khoa học đó, nghiên cứu sinh sẽ đƣa ra các giả thuyết nghiên cứu, kết quả nghiên cứu dự kiến đạt đƣợc và các phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng để thực hiện đề tài.

Để thuận lợi cho việc nghiên cứu và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đề tài, việc đánh giá các công trình đã công bố liên quan đến luận án đƣợc thực hiện theo các vấn đề nghiên cứu nhƣ sau: các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động BLNH và pháp luật về hoạt động BLNH, các kết quả nghiên cứu thực trạng pháp luật về hoạt động BLNH và những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng 1. Lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng - Về khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH Ở Việt Nam, có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH nhƣng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này cũng không nhiều.

Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về vấn đề này có thể kể đến nhƣ: Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Quốc gia Hà Nội (2005) [10]; Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội (2012) [8], Giáo trình tín dụng ngân hàng của Học viện Ngân hàng (2001) [16]. Tại một số công trình khoa học khác có đề cập đến khái niệm BLNH thông qua khái niệm “bảo lãnh” nhƣ: bài viết Một số vấn đề về quan hệ BLNH ở nước ta hiện nay của Võ Đình Toàn (2002) [58], tác phẩm Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) [37]. Ở nƣớc ngoài, cũng có một số công trình khoa học đề cập đến khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH có thể kể đến nhƣ: cuốn sách Bank Guarantees in International Trade (dịch là: bảo lãnh ngân hàng trong thƣơng mại quốc tế) của Roland F. Một số công trình khoa học khác nghiên cứu về BLNH dƣới khái niệm “Guarantee” (bảo lãnh) và “Demand Guarantee” hay “Bank Demand Guarantee” (dịch là: bảo lãnh trả tiền ngay/bảo lãnh ngân hàng trả tiền ngay) nhƣ: cuốn sách Guide to the ICC Uniform Rules for Demand Guarantees (dịch là: Hƣớng dẫn bộ quy tắc thống nhất của ICC về bảo lãnh trả tiền ngay) của Roy Goode (1992) [83]; Luận án tiến sĩ luật học “Selective Legal Aspects of Bank Demand Guarantees” (dịch là: Một số khía cạnh pháp lý lựa chọn về bảo lãnh ngân hàng trả tiền ngay) của Michelle Kelly-Louw (2008) [111].

Từ các khái niệm về BLNH đƣợc đề cập trong các công trình nghiên cứu nêu trên, nghiên cứu sinh có thể đánh giá nhƣ sau: Một là, cho đến nay chƣa có khái niệm thống nhất về BLNH. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hai là, các khái niệm về BLNH thƣờng đƣợc trình bày theo hƣớng mô tả kỹ thuật bảo lãnh (phản ánh đối tƣợng bảo lãnh, trách nhiệm bảo lãnh) chứ không đề cập dƣới khía cạnh pháp lý là một quan hệ hợp đồng giữa bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh thể hiện dƣới dạng quyền và nghĩa vụ của hai bên đối với nhau. Ba là, các khái niệm chƣa nêu rõ đƣợc bản chất của BLNH là một hợp đồng bảo đảm nhằm bảo đảm cho nghĩa vụ của bên đƣợc bảo lãnh đối với bên nhận bảo lãnh. - Về khái niệm, đặc điểm, nội dung hoạt động BLNH Hiện nay, các công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài thƣờng ít đề cập đến các vấn đề về khái niệm, đặc điểm, nội dung hoạt động BLNH.

Một số công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu bản chất của cam kết bảo lãnh hoặc bản chất của quan hệ bảo lãnh nhƣ: cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) [37], bài viết “Một số vấn đề về quan hệ BLNH ở nƣớc ta hiện nay” của Võ Đình Toàn (2002) [58], bài viết “Xác định lại bản chất quan hệ bảo lãnh ngân hàng trong các quy định của pháp luật” của Nguyễn Thành Nam (2013) [19]. Mặc dù các công trình này đã chỉ ra đƣợc bản chất của bảo lãnh là một quan hệ hợp đồng giữa hai bên, một bên là ngƣời phát hành bảo lãnh (bên bảo lãnh) và một bên là ngƣời thụ hƣởng bảo lãnh (bên nhận bảo lãnh). Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nêu trên chƣa lý giải đƣợc bản chất của hoạt động BLNH, cũng nhƣ xác định các nội dung cụ thể của hoạt động BLNH. Nhƣ vậy, có thể kết luận rằng hiện nay còn thiếu vắng các nghiên cứu về hoạt động BLNH trong các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nƣớc.

Vì vậy, trong thực tế hiện còn nhiều cách hiểu khác nhau về hoạt động BLNH. - Về các rủi ro phát sinh trong hoạt động BLNH Hoạt động BLNH đem lại nguồn thu không nhỏ từ phí bảo lãnh nhƣng hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tuy nhiên, đến nay cũng không nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về các rủi ro mà TCTD phải đối mặt trong hoạt động BLNH và phƣơng thức nào để hạn chế các rủi ro đó. Chẳng hạn: trong cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] [37], mặc dù tác giả đã dành hẳn một phần (phần III) nghiên cứu về những rủi ro của bảo lãnh và tín dụng dự phòng nhƣng mới nhìn nhận rủi ro dƣới góc độ của bên đƣợc bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh.

Tại một số công trình khoa học khác thì không trực tiếp nghiên cứu các rủi ro trong hoạt động BLNH mà chỉ nghiên cứu chung về các rủi ro trong hoạt động tín dụng ngân hàng và các biện pháp để quản trị các loại rủi ro này, cụ thể nhƣ: cuốn sách Rủi ro tín dụng thương mại ngân hàng – Lý luận và thực tiễn của Trƣơng Quốc Cƣờng, Đào Minh Phúc, Nguyễn Đức Thắng (2010) [5], bài viết "Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại trong quá trình hội nhập quốc tế" của Lê Văn Dũng (2007) [6], bài viết “Xây dựng khung quản lý rủi ro hoạt động hƣớng tới giám sát ngân hàng trên cơ sở rủi ro” của Nhóm nghiên cứu quản trị rủi ro hoạt động Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (2013) [38], bài viết: “Triển khai Basel II: khi nào và tiếp cận nhƣ thế nào?” của Phạm Đỗ Nhật Vinh (2013) [68]. Các công trình này cũng có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu cách thức nhận diện rủi ro và các phƣơng thức quản lý rủi ro hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích và phạm vi nghiên cứu của luận án, nội dung các công trình nêu trên chƣa đề cập đầy đủ và toàn diện các rủi ro phát sinh trong hoạt động BLNH. Lý luận pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng Nội dung lý luận pháp luật về hoạt động BLNH bao gồm 3 vấn đề cơ bản là: Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH, nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH và những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động BLNH.

- Về khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH Hiện nay, các công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài nghiên cứu chƣa đầy đủ các vấn đề lý luận về pháp luật hoạt động BLNH nhƣ khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH trong khi việc làm rõ khái niệm và đặc điểm của pháp luật có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tƣợng áp dụng, phƣơng pháp điều chỉnh và nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, ở từng giác độ cụ thể thì đến nay cũng có một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến các nội dung nêu trên, cụ thể tại các công trình sau đây: Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Quốc gia Hà Nội (2005) [10]; Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội (2012) [8]. Qua nghiên cứu các công trình nêu trên có thể đánh giá nhƣ sau: + Đến nay, chƣa công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện các vấn đề về khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH.