Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Vững Mạnh Trên Địa Bàn Tây Nguyên Hiện Nay

Bài viết phân tích các giải pháp xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh tại Tây Nguyên, góp phần phát triển bền vững vùng đất này.

• Người hướng dẫn: PGS, TS Phạm Văn Thắng
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước
• Đề tài: Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Vững Mạnh Tại Tây Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ VÀ XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ VỮNG MẠNH TRÊN ĐỊA BÀN TÂY NGUYÊN
• 1.1. Hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên
• 1.2. Những vấn đề cơ bản về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN TÂY NGUYÊN
• 2.1. Thực trạng xây dựng hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn Tây Nguyên
• 2.2. Nguyên nhân và một số kinh nghiệm xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, YÊU CẦU VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ VỮNG MẠNH TRÊN ĐỊA BÀN TÂY NGUYÊN HIỆN NAY
• 3.1. Sự phát triển của tình hình nhiệm vụ và phương hướng, yêu cầu xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay
• 3.2. Những giải pháp tăng cường xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Tây Nguyên

Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh là nhiệm vụ then chốt trong bối cảnh Tây Nguyên hiện nay. Đây là yếu tố quyết định đến sự ổn định và phát triển bền vững của khu vực. Hệ thống chính trị cơ sở đóng vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, việc củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống này là vô cùng quan trọng. Luận án tiến sĩ của Học viện Chính trị Bộ Quốc phòng năm 2014 đã nhấn mạnh: 'Xây dựng HTCTCS là một nội dung trọng yếu của đổi mới chính trị ở nước ta hiện nay, tuy nhiên hiện nay đang có rất nhiều vấn đề mới đặt ra, đòi hỏi phải đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn...'. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích thực trạng, thách thức và giải pháp để xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh tại Tây Nguyên, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước. Chú trọng phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, đảm bảo an ninh trật tự, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò của Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở ở Tây Nguyên

Hệ thống chính trị cơ sở (HTCTCS) ở Tây Nguyên bao gồm các tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cấp xã, phường, thị trấn. Vai trò của HTCTCS là chấp hành và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân tộc. HTCTCS cũng có vai trò quan trọng trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh ở cơ sở, đặc biệt quan trọng đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

1.2. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Tác Động Đến Hệ Thống Chính Trị Tây Nguyên

Tây Nguyên là khu vực có nhiều đặc điểm kinh tế - xã hội đặc thù, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ thống chính trị. Địa bàn có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống, trình độ dân trí còn hạn chế, kinh tế chủ yếu là nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng còn yếu kém, đời sống vật chất và tinh thần của người dân còn nhiều khó khăn. Tình hình an ninh trật tự còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, nhất là các vấn đề liên quan đến đất đai, tôn giáo, dân tộc. Các yếu tố này đòi hỏi hệ thống chính trị phải có những giải pháp phù hợp, linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Từ luận án, có thể thấy, sự yếu kém của HTCTCS là nguyên nhân cơ bản dẫn đến những diễn biến phức tạp, bạo loạn chính trị ở Tây Nguyên trong thời gian vừa qua.

II. Thách Thức Trong Củng Cố Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Tây Nguyên

Việc xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh ở Tây Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Năng lực lãnh đạo và quản lý của một bộ phận cán bộ, đảng viên còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu còn diễn ra, gây bức xúc trong nhân dân. Các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân. Sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên cũng là những nguy cơ tiềm ẩn. Quán triệt Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, BCHTW Đảng khoá IX “Về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn”, các tỉnh Tây Nguyên đã thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng và phát huy vai trò của HTCTCS.

2.1. Năng Lực Lãnh Đạo và Quản Lý Yếu Kém tại Cơ Sở

Một trong những thách thức lớn nhất là năng lực lãnh đạo và quản lý của một bộ phận cán bộ, đảng viên ở cơ sở còn yếu kém. Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Khả năng nắm bắt và giải quyết các vấn đề thực tiễn còn lúng túng, thiếu sáng tạo. Kỹ năng vận động quần chúng, đối thoại với nhân dân còn yếu. Điều này dẫn đến hiệu quả công việc thấp, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị. Theo luận án, trình độ, năng lực của phần lớn cán bộ cấp xã còn hạn chế, nhất là cán bộ cấp xã người DTTS; cơ chế và chất lượng hoạt động của HTCTCS còn bất cập.

2.2. Nguy Cơ Tham Nhũng và Suy Thoái Đạo Đức Cán Bộ

Tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên cũng là một thách thức lớn. Hiện tượng này gây bức xúc trong nhân dân, làm xói mòn lòng tin vào Đảng và Nhà nước. Các hành vi vi phạm pháp luật, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi cá nhân, gây thất thoát tài sản của Nhà nước và nhân dân cần được ngăn chặn và xử lý nghiêm minh. Việc phòng chống tham nhũng phải được thực hiện một cách đồng bộ, quyết liệt, không có vùng cấm.

2.3. Âm Mưu Diễn Biến Hòa Bình Chống Phá Hệ Thống Chính Trị

Các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân. Chúng xuyên tạc lịch sử, bóp méo sự thật, tung tin đồn nhảm để gây hoang mang dư luận, làm suy giảm lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Các hoạt động truyền đạo trái phép, lợi dụng các tổ chức phi chính phủ để can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam cũng cần được theo dõi, ngăn chặn kịp thời. Theo luận án, hoạt động của HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên bên cạnh những thuận lợi, phải đối mặt với không ít những khó khăn thách thức: – , - còn diễn biến do điều kiện lịch sử, địa lý, những hạn chế, khuyết điểm chủ quan và các thế lực thù địch đang ráo riết thực hiện âm mưu, thủ đoạn “DBHB”, bạo loạn lật đổ gây mất ổn định chính trị, mưu toan thành lập “Nhà nước Đê Ga tự trị”.

III. Giải Pháp Củng Cố Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Vững Mạnh ở Tây Nguyên

Để xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh ở Tây Nguyên, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên, tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đẩy mạnh phòng chống tham nhũng, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Luận án nhấn mạnh việc xác định phương hướng, yêu cầu và đề xuất những giải pháp cơ bản xây dựng HTCTCS vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Cán Bộ Đảng Viên Cơ Sở

Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên là yếu tố then chốt để xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh. Cần chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên. Xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực, trình độ, tâm huyết với công việc, gần dân, hiểu dân, tôn trọng dân. Thực hiện nghiêm túc các quy định về đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ, đảm bảo lựa chọn được những người xứng đáng vào các vị trí lãnh đạo, quản lý.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục Chính Trị Tư Tưởng và Đạo Đức

Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu. Cần thường xuyên quán triệt các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, về truyền thống yêu nước, về bản sắc văn hóa dân tộc. Nâng cao ý thức cảnh giác cách mạng, đấu tranh chống lại các luận điệu xuyên tạc, sai trái của các thế lực thù địch. Theo công trình nghiên cứu của Chu Húc Đông, cần 'Kiên trì phương châm quản lý đảng nghiêm minh, triển khai cuộc xây dựng đảng phong liêm chính và đấu tranh chống tham nhũng'.

3.3. Phát Huy Quyền Làm Chủ Của Nhân Dân và Dân Chủ Cơ Sở

Phát huy quyền làm chủ của nhân dân là một trong những nguyên tắc cơ bản của xây dựng hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa. Cần tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào việc xây dựng và giám sát hoạt động của hệ thống chính trị. Thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, đảm bảo quyền được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra của nhân dân. Lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân dân, giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo, không để xảy ra tình trạng khiếu kiện vượt cấp, gây mất ổn định tình hình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu tại Tây Nguyên

Các giải pháp xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh cần được triển khai một cách đồng bộ và sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương ở Tây Nguyên. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, các tổ chức trong hệ thống chính trị. Thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiệu quả hoạt động, kịp thời điều chỉnh những hạn chế, bất cập. Tổng kết kinh nghiệm, nhân rộng các mô hình tốt, cách làm hay để nâng cao hiệu quả công tác. Đồng thời nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, điều tra, khảo sát điểm một số xã, phường, thị trấn thuộc các tỉnh Tây Nguyên từ năm 2001 đến năm

4.1. Mô Hình Điểm Xây Dựng Nông Thôn Mới ở Tây Nguyên

Xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân nông thôn. Ở Tây Nguyên, việc xây dựng nông thôn mới cần gắn liền với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển kinh tế - xã hội bền vững, bảo vệ môi trường. Cần lựa chọn những mô hình phù hợp, phát huy vai trò chủ thể của người dân, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

4.2. Kinh Nghiệm Củng Cố Hệ Thống Chính Trị ở Vùng Đồng Bào DTTS

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số có nhiều đặc điểm văn hóa, phong tục tập quán khác biệt. Việc củng cố hệ thống chính trị ở vùng này cần có những giải pháp phù hợp, tôn trọng bản sắc văn hóa dân tộc, phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, giải thích để đồng bào hiểu rõ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, cần giải quyết kịp thời các vấn đề bức xúc của đồng bào, tạo sự đồng thuận trong xã hội.

V. Đánh Giá Hiệu Quả và Tác Động của Giải Pháp Đã Thực Hiện

Việc đánh giá hiệu quả và tác động của các giải pháp đã thực hiện là rất quan trọng để có những điều chỉnh phù hợp. Cần có những tiêu chí cụ thể, rõ ràng để đánh giá một cách khách quan, toàn diện. Cần thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, lắng nghe ý kiến của nhân dân, của các chuyên gia để có được những đánh giá chính xác nhất. Từ đó, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu để tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính trị cơ sở ở Tây Nguyên.

5.1. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở

Để đánh giá hiệu quả xây dựng hệ thống chính trị cơ sở cần có những tiêu chí rõ ràng, cụ thể. Các tiêu chí có thể bao gồm: số lượng đảng viên mới được kết nạp, số lượng cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng, mức độ hài lòng của người dân đối với hoạt động của hệ thống chính trị, số lượng vụ việc khiếu nại, tố cáo được giải quyết, tình hình an ninh trật tự, mức độ phát triển kinh tế - xã hội... Các tiêu chí này cần được lượng hóa để có thể so sánh, đánh giá một cách khách quan.

5.2. Phân Tích Ưu Điểm và Hạn Chế của Mô Hình Đang Triển Khai

Phân tích ưu điểm và hạn chế của các mô hình đang triển khai giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện, sâu sắc hơn. Cần chỉ ra những mặt mạnh, những thành công đã đạt được, đồng thời cũng cần thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, những tồn tại để có những giải pháp khắc phục. Việc phân tích cần dựa trên số liệu thực tế, trên kết quả khảo sát, đánh giá của các cơ quan chức năng, của nhân dân.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng và Tương Lai Hệ Thống Chính Trị Tây Nguyên

Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh ở Tây Nguyên là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, lâu dài. Đây là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao đời sống của nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong tương lai, cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, tăng cường đầu tư, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân để xây dựng Tây Nguyên ngày càng giàu đẹp, văn minh.

6.1. Bài Học Kinh Nghiệm Xây Dựng Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Tây Nguyên

Qua quá trình xây dựng hệ thống chính trị cơ sở ở Tây Nguyên, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quý báu. Thứ nhất, phải luôn quán triệt sâu sắc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Thứ hai, phải dựa vào dân, phát huy sức mạnh của nhân dân. Thứ ba, phải xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực. Thứ tư, phải tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các sai phạm.

6.2. Định Hướng Phát Triển Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Tây Nguyên Tương Lai

Trong tương lai, hệ thống chính trị cơ sở ở Tây Nguyên cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện. Cần tập trung vào các nhiệm vụ: Nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý của Đảng. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Nhà nước. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội. Tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước (Mã số: 63 31 02 03) tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Văn Thắng và PGS.TS Phạm Xuân Mát, giải quyết một vấn đề mang tính chiến lược sống còn đối với an ninh quốc gia và thể chế chính trị: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên.

Bối cảnh khoa học của nghiên cứu khởi nguồn từ những biến động chính trị sâu sắc tại địa bàn chiến lược Tây Nguyên, đặc biệt là hai đợt bạo loạn chính trị và "điểm nóng" bùng phát vào năm 2001 và năm 2004 tại Đắk Lắk và Đắk Nông. Phân tích thực chứng từ gần 20 năm công tác thực tế của tác giả cho thấy nguyên nhân cốt lõi dẫn đến khủng hoảng bắt nguồn từ sự suy yếu, tê liệt cục bộ của hệ thống chính trị cơ sở (HTCTCS). Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Trong khi các công trình trước đây của Hoàng Chí Bảo (2004) hay Chu Văn Thành (2004) chỉ tập trung vào mô hình HTCTCS nông thôn đồng bằng Bắc Bộ thuần nhất, thì cấu trúc thể chế chính trị - xã hội cấp cơ sở tại địa bàn đa tộc người, chịu sự đan xen phức tạp giữa luật tục buôn làng cổ truyền và thiết chế quyền lực nhà nước hiện đại tại Tây Nguyên vẫn chưa được giải mã một cách hệ thống.

Luận án thiết lập 3 câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Những nhân tố đặc thù nào chi phối cấu trúc, cơ chế vận hành và tính bền vững của HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên?
2. Thực trạng năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng, hiệu lực quản lý của chính quyền cấp xã và vai trò tập hợp quần chúng của Mặt trận Tổ quốc cùng các đoàn thể tại 5 tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2001–2013 bộc lộ những khuyết tật thể chế nào?
3. Hệ giải pháp mang tính đột phá nào có thể bảo đảm chuyển hóa toàn diện HTCTCS Tây Nguyên thành "pháo đài chính trị" vững chắc trước các thách thức an ninh phi truyền thống và âm mưu "Diễn biến hòa bình"?

Khung lý thuyết của công trình được định vị trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân, kết hợp với lý thuyết thể chế chính trị học và Nghị quyết 17-NQ/TW (Khóa IX) về đổi mới HTCTCS xã, phường, thị trấn; Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Tây Nguyên. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 5 tỉnh Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng) với 61 đơn vị cấp huyện, 722 đơn vị cấp xã (597 xã, 77 phường, 47 thị trấn) và 7.616 thôn, buôn, bon, plei, plơi; khung thời gian khảo sát thực chứng kéo dài từ năm 2001 đến năm 2013.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế và trong nước phản ánh các luồng quan điểm học thuật đa chiều về thể chế chính trị cơ sở và an ninh vùng sắc tộc:

Luồng nghiên cứu quốc tế về thể chế chính trị và quản trị địa phương: Các học giả phương Tây như Yves Meny (1991), Theodore J. Lowi và Benjamin Ginsberg (1992), Rolf H. Thee và Frank L. Sodaro (1998) tập trung luận giải mô hình đa nguyên chính trị, tự quản địa phương và sự phân quyền trong xã hội công dân tư bản. Ngược lại, nghiên cứu của V. Bondar (1986) về cấu trúc Đảng Cộng sản Liên Xô trong hệ thống Xô Viết khẳng định vai trò hạt nhân lãnh đạo toàn diện của đảng mác-xít đối với các cơ quan quyền lực nhà nước địa phương. Tại Trung Quốc, công trình của Tinh Tinh (2002) và bài viết của Vương Tề Ngạn (2009) phân tích mô hình kết hợp quản trị hành chính cấp hương trấn (xã/thị trấn) với cơ chế tự trị dân làng thông qua Ủy ban dân làng theo Luật Tổ chức Ủy ban Dân làng, tạo động lực kép giữa quản lý nhà nước và dân chủ cơ sở.

Luồng nghiên cứu nhân học, dân tộc học và an ninh thực dân/hậu thực dân: Các công trình thực dân của Henri Maitre (1912 - Les Jungles moïs), Georges Condominas (Về người M’nông Ga), Jacques Dournes (2002, 2003) và nghiên cứu thời chiến của Gerald Hickey (1982 - Free in the Forest: Ethnohistory of the Vietnamese Central Highlands 1954-1976) đã khảo sát cấu trúc xã hội truyền thống của các sắc tộc bản địa. Tuy nhiên, các tác giả phương Tây thường bị giới hạn bởi góc nhìn dân tộc học thuần túy hoặc chủ ý chính trị phân hóa sắc tộc, xem nhẹ tính thống nhất quốc gia và bản chất kinh tế - chính trị của khối đại đoàn kết.

Luồng nghiên cứu thể chế chính trị trong nước: Đỗ Nguyên Phương và Trần Ngọc Đường (1992), Vũ Hoàng Công (2002), Tô Huy Rứa, Nguyễn Cúc, Trần Khắc Việt (2003), Chu Văn Thành (2004), Hoàng Chí Bảo (2004), Trần Đình Hoan (Chương trình KX.10-02, 2008), Nguyễn Phú Trọng (2008), Lê Hữu Nghĩa và Bùi Đình Bôn (2008, 2013) đã xác lập hệ thống lý luận căn bản về HTCTCS ở Việt Nam. Về địa bàn Tây Nguyên, Bùi Minh Đạo (2010) khảo cứu thiết chế buôn làng; Nguyễn Trường Sơn (2009) tiếp cận vai trò lực lượng vũ trang chống "Diễn biến hòa bình"; Lê Nhị Hòa (2012) phân tích kết hợp kinh tế - quốc phòng; Nguyễn Văn Hào (2012) khảo sát tính tiền phong của đảng viên; Nguyễn Thành Dũng (2012) tập trung vào cán bộ cấp huyện.

Vị thế học thuật (Academic Positioning): Luận án tạo bước tiến đột phá khi vượt qua sự chia cắt đơn ngành, tổng hợp liên ngành giữa Chính trị học, Khoa học Xây dựng Đảng, Xã hội học nông thôn và Dân tộc học chính trị để xây dựng mô hình tích hợp vận hành HTCTCS tại vùng đặc thù Tây Nguyên, trực tiếp đối thoại và lấp đầy các hạn chế của những công trình đi trước.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và mở rộng lý luận Xây dựng Đảng và Nhà nước trong điều kiện vận hành thể chế chính trị tại địa bàn đa dân tộc, chậm phát triển kinh tế và xung đột văn hóa - tôn giáo tiềm ẩn:

1. Mở rộng lý thuyết về bản chất và chức năng của HTCTCS: Khẳng định HTCTCS không thuần túy là bộ máy thừa hành hành chính cấp dưới cùng mà là thực thể chính trị - xã hội sống động, đóng vai trò nền tảng bảo đảm sự trường tồn của chế độ XHCN, "cầu nối" chuyển hóa ý chí chính trị của Đảng thành quyền làm chủ thực tế của nhân dân.
2. Lý giải tính quy luật trong tương tác giữa thiết chế quyền lực nhà nước và thiết chế tự quản truyền thống: Phát hiện ra rằng sự tồn tại của thiết chế già làng, chủ làng, luật tục và hương ước buôn làng cổ truyền không đối lập tuyệt đối với chính quyền cấp xã, mà có thể chuyển hóa thành "cánh tay nối dài" nếu cơ chế thể chế hóa dung nạp được vai trò của các nhân sĩ, trí thức, người có uy tín và già làng bản địa.
3. Xác lập hệ tiêu chí khoa học đánh giá HTCTCS vững mạnh: Đề xuất khung 4 tiêu chuẩn định lượng và định tính toàn diện: (1) Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng (TCCSĐ) và hiệu lực của bộ máy chính quyền, đoàn thể; (2) Chất lượng lãnh đạo quản lý phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững; (3) Năng lực bảo tồn bản sắc văn hóa rừng, xây dựng nếp sống văn minh; (4) Khả năng chủ động củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với an ninh nhân dân, đập tan mọi âm mưu bạo loạn lật đổ từ cơ sở.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Lý luận Mác - Lênin về nhà nước và quyền làm chủ của quần chúng nhân dân; Lý thuyết thể chế chính trị hiện đại; và Xã hội học buôn làng Tây Nguyên.

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình áp dụng cho các đơn vị hành chính cấp xã vùng Tây Nguyên và các địa bàn miền núi, biên giới có cấu trúc dân tộc - tôn giáo tương đồng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin. Thiết kế nghiên cứu kết hợp đa tầng (multi-level design), liên kết giữa phân tích thể chế vĩ mô (chính sách Trung ương, Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị) với khảo sát vi mô tại các xã, thôn, buôn làng. Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu, khảo sát thực địa) và phân tích định lượng dữ liệu thống kê hành chính.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Quy trình thu thập dữ liệu: Tiến hành khảo cứu báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 17-NQ/TW của 5 tỉnh ủy Tây Nguyên và Ban Chỉ đạo Tây Nguyên; tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị (2001–2010); hệ thống tư liệu điều tra thực địa của tác giả trong suốt giai đoạn 2001–2013.
• Kỹ thuật tam giác đạc (Triangulation): Đối chiếu chéo 4 nguồn dữ liệu: (1) Dữ liệu văn bản hành chính nhà nước; (2) Số liệu thống kê xã hội học; (3) Quan sát tham dự thực tế tại hiện trường các điểm nóng chính trị; (4) Ý kiến chuyên gia tại các cơ quan nghiên cứu lý luận và Học viện Chính trị.

Data và phân tích

Mẫu khảo sát phản ánh toàn cảnh bức tranh thực trạng địa bàn:

• Toàn vùng có diện tích 54.474 km² (chiếm 16,3% diện tích cả nước), dân số đầu năm 2013 đạt hơn 5.282.000 người, gồm 47 dân tộc anh em, trong đó có 13 dân tộc thiểu số (DTTS) bản địa với trên 2.000.000 người (chiếm 28,2% dân số toàn vùng).
• Địa giới hành chính bao gồm 5 tỉnh, 61 huyện, 722 xã/phường/thị trấn (597 xã, 77 phường, 47 thị trấn) với 7.616 thôn, buôn, bon, tổ dân phố.
• Biên giới quốc gia dài 591 km (150 km giáp tỉnh Attapeu - Lào, 441 km giáp 2 tỉnh Ratanakiri và Mondulkiri - Campuchia) với 4 cửa khẩu quốc tế.
• Mật độ dân số bình quân 35 người/km², dân số bình quân đạt 6.264 người/xã.
• Phân tích thống kê thực trạng phản ánh: GDP bình quân đầu người của vùng chỉ đạt 66,98% so với bình quân cả nước; tỷ lệ cán bộ cấp cơ sở vùng đồng bào DTTS có trình độ đại học, cao đẳng chỉ đạt vỏn vẹn 2,1%; tình trạng "trắng" đảng viên và "trắng" chi bộ ở các thôn, buôn vùng sâu vùng xa còn tồn tại phổ biến trước năm 2005.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, nhận diện khuyết tật thể chế dẫn đến khủng hoảng an ninh chính trị: Luận án chứng minh sự suy thoái, tê liệt cục bộ của HTCTCS là nguyên nhân sâu xa tạo kẽ hở cho các thế lực phản động FULRO lưu vong kích động biểu tình, bạo loạn năm 2001 và 2004 nhằm mưu toan thành lập cái gọi là "Nhà nước Đê Ga tự trị". Khi sự cố xảy ra, đội ngũ cán bộ cơ sở bộc lộ rõ sự bất cập: "Khả năng xử lý tình huống của một số cán bộ lãnh đạo chủ chốt bộc lộ rõ sự yếu kém, bị động, lúng túng trước các tình huống, còn trông chờ ỷ lại vào trên. Cán bộ đảng, chính quyền ở một số nơi bị tác động, vô hiệu hóa khi FULRO hoạt động mạnh".

Thứ hai, mâu thuẫn giữa quy mô địa lý và năng lực quản trị hành chính: Diện tích bình quân một xã ở Tây Nguyên rộng gấp 2 đến 3 lần xã miền xuôi, địa hình đèo dốc chia cắt hiểm trở, dân cư sinh sống phân tán xen kẽ nương rẫy khiến mô hình hành chính truyền thống bị mất kiểm soát cục bộ, tạo ra các "vùng lõm quyền lực" nếu thiếu sự hiện diện vững chắc của TCCSĐ.

Thứ ba, nghịch lý về trình độ cán bộ và bất cập trong chính sách dân tộc: Tỷ lệ cán bộ cơ sở có trình độ đại học, cao đẳng chỉ đạt 2,1%, đội ngũ cán bộ người DTTS tại chỗ vừa thiếu vừa yếu, một bộ phận lớn cán bộ người Kinh không biết tiếng dân tộc bản địa, không am hiểu phong tục tập quán dẫn đến tình trạng xa dân, quan liêu, hành chính hóa, làm giảm sút lòng tin của đồng bào vào Đảng và Nhà nước.

Thứ tư, xung đột âm ỉ về đất đai và biến đổi không gian sinh tồn văn hóa: Luận án chỉ ra đất đai đối với đồng bào Tây Nguyên không đơn thuần là tư liệu sản xuất mà là không gian thiêng văn hóa - xã hội. Việc buông lỏng quản lý đất đai nông lâm trường, tình trạng di dân tự do ồ ạt làm thu hẹp không gian sinh tồn của đồng bào bản địa, dẫn đến nạn khiếu kiện kéo dài và suy thoái bản sắc văn hóa: “Văn hóa Tây Nguyên xét về bản chất là văn hóa rừng”, việc suy giảm tài nguyên rừng trực tiếp kéo theo nguy cơ "chảy máu cồng chiêng", làm lung lay thiết chế buôn làng truyền thống.

Thứ năm, vai trò xung kích của lực lượng vũ trang trong củng cố thế trận lòng dân: Nghiên cứu chứng minh sự tham gia trực tiếp của Binh đoàn 15, Binh đoàn Tây Nguyên và Quân khu 5 vào công tác dân vận, chuyển giao kỹ thuật canh tác, giúp dân xóa đói giảm nghèo và củng cố cấp ủy, chính quyền cơ sở là nhân tố quyết định phục hồi ổn định chính trị tại các vùng trọng điểm.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp luận cứ khoa học khẳng định tính tất yếu của việc củng cố bản chất giai cấp công nhân gắn liền với tính nhân dân, tính dân tộc sâu sắc của HTCTCS tại địa bàn chiến lược đặc thù.
• Về mặt chính sách và quản trị thực tiễn:
  1. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức TCCSĐ: Xóa bỏ triệt để tình trạng buôn, thôn "trắng" đảng viên và "trắng" chi bộ; chuẩn hóa quy trình phát triển đảng viên là người DTTS bản địa.
  2. Đổi mới phương thức quản lý của chính quyền cấp xã: Chuyển đổi tư duy quản lý mệnh lệnh hành chính sang "chính quyền phục vụ", giải quyết dứt điểm các tranh chấp đất đai, cấp đất ở và đất sản xuất cho đồng bào thiếu đất.
  3. Thể chế hóa vai trò của già làng và người có uy tín: Kết hợp hài hòa giữa luật tục với pháp luật nhà nước thông qua quy chế dân chủ cơ sở, phát huy vai trò nòng cốt của già làng trong hòa giải cơ sở và quản lý cộng đồng.
  4. Chuẩn hóa đội ngũ cán bộ: Ban hành chính sách đặc thù quy định bắt buộc cán bộ công tác tại vùng DTTS phải học tiếng bản địa và am hiểu văn hóa dân tộc; nâng mức phụ cấp và chế độ đãi ngộ cho cán bộ cơ sở buôn làng.

Limitations và Future Research

• Hạn chế của nghiên cứu: Dữ liệu định lượng chủ yếu dựa trên báo cáo hành chính tổng kết của các địa phương và cơ quan Trung ương; chưa thực hiện được các mô hình kinh tế lượng hoặc phân tích định lượng nâng cao (như Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định độ nhạy giữa từng biến số năng lực cán bộ và mức độ tin cậy chính trị của nhân dân.
• Điều kiện biên: Kết quả nghiên cứu gắn liền với đặc điểm địa chính trị - tôn giáo - dân tộc của 5 tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2001–2013; việc khái quát hóa sang các vùng đồng bào DTTS khác (như Tây Bắc hay Tây Nam Bộ) đòi hỏi phải điều chỉnh thích ứng với tập quán tôn giáo và cơ cấu cư dân sở tại.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):
  1. Đánh giá tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số trong quản trị công cấp xã tại vùng đồng bào DTTS Tây Nguyên.
  2. Khảo sát sự biến chuyển của các hệ phái tôn giáo mới (đặc biệt là đạo Tin Lành) và tác động của chúng đối với cấu trúc gắn kết cộng đồng buôn làng.
  3. Xây dựng bộ chỉ số định lượng đánh giá "Sức khỏe thể chế của hệ thống chính trị cơ sở" áp dụng cho các xã biên giới.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Cung cấp hệ thống tài liệu chuyên khảo chuẩn mực phục vụ đào tạo cao cấp lý luận chính trị, cử nhân xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước tại Học viện Chính trị, Học viện Lục quân và hệ thống các trường chính trị 5 tỉnh Tây Nguyên.
• Tác động chính sách: Luận án trực tiếp cung cấp các luận cứ khoa học chuẩn xác phục vụ việc tổng kết, điều chỉnh và ban hành các nghị quyết mới của Bộ Chính trị, Ban Chỉ đạo Tây Nguyên và Tỉnh ủy các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng về củng cố an ninh quốc phòng và thế trận lòng dân.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy quá trình bảo tồn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể (Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên), giải quyết đất sản xuất cho hàng chục ngàn hộ đồng bào nghèo, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo và bảo đảm hòa hợp dân tộc bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận khung phân tích hoàn chỉnh về xây dựng Đảng và chính quyền cơ sở ở vùng đa sắc tộc, tôn giáo đặc thù.
• Giảng viên các trường chính trị và học viện quân đội: Sử dụng các dữ liệu thực chứng và hệ thống giải pháp làm giáo trình giảng dạy chuyên đề công tác dân vận, an ninh Tây Nguyên.
• Lãnh đạo cấp ủy, chính quyền địa phương 5 tỉnh Tây Nguyên: Ứng dụng các quy trình xây dựng chi bộ, kiện toàn HĐND - UBND và công tác quy hoạch, đào tạo cán bộ DTTS bản địa.
• Các nhà hoạch định chính sách Trung ương (Ban Dân vận, Ban Tổ chức Trung ương, Ủy ban Dân tộc): Tham khảo luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ cán bộ cơ sở và phân bổ nguồn lực phát triển vùng Tây Nguyên.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng lý thuyết thể chế chính trị Mác - Lênin bằng việc luận giải sâu sắc cơ chế dung nạp và tương tác biện chứng giữa thiết chế quyền lực nhà nước hiện đại (TCCSĐ, HĐND, UBND, MTTQ cấp xã) với thiết chế xã hội cổ truyền bán tự quản (buôn, bon, plei, già làng, luật tục). Luận án khẳng định sức mạnh của HTCTCS Tây Nguyên chỉ được thiết lập vững chắc khi các quy chuẩn pháp luật được chuyển hóa mềm dẻo, tương thích với chuẩn mực văn hóa rừng và tâm lý dân tộc bản địa.

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So sánh với các nghiên cứu trước (như Nguyễn Trường Sơn 2009 chỉ tiếp cận từ góc độ quốc phòng, hay Bùi Minh Đạo 2010 thuần túy dân tộc học), luận án sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành (Chính trị học - Quân sự - Dân tộc học) với chuỗi dữ liệu thực chứng kéo dài 13 năm (2001–2013). Phương pháp kết hợp nghiên cứu bàn giấy với dữ liệu xử lý trực tiếp từ các cuộc bạo loạn chính trị 2001, 2004 mang lại tính xác thực và độ tin cậy vượt trội.

3. Phát hiện thực chứng nào gây bất ngờ nhất trong luận án?

Tỷ lệ cán bộ cơ sở có trình độ đại học, cao đẳng tại vùng đồng bào DTTS chỉ đạt vỏn vẹn 2,1%, trong khi phần lớn cán bộ người Kinh không thông thạo ngôn ngữ bản địa và thiếu am hiểu phong tục tập quán. Đây chính là "điểm nghẽn" thể chế chí tử làm tê liệt chức năng cảnh báo sớm của chính quyền cơ sở trước các cuộc bạo loạn chính trị.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xây dựng quy trình 4 bước chuẩn hóa trong xây dựng HTCTCS vững mạnh: (1) Khảo sát, phân loại chính xác thực trạng TCCSĐ và năng lực cán bộ xã; (2) Thực hiện cơ chế điều động, luân chuyển cán bộ quân đội, công an tăng cường về xã trọng điểm; (3) Quy hoạch, đào tạo cấp tốc đội ngũ cán bộ trẻ người DTTS tại chỗ; (4) Thể chế hóa quy chế phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền với già làng, chức sắc tôn giáo tiến bộ.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Trọng tâm nghiên cứu tiếp theo chuyển dịch vào 3 trụ cột: (1) Ứng dụng quản trị số và dữ liệu dân cư để nâng cao hiệu lực quản lý đất đai, tài nguyên rừng; (2) Giải quyết xung đột giữa làn sóng di dân tự do mới với cộng đồng dân cư bản địa; (3) Đổi mới phương thức tập hợp quần chúng của MTTQ trong bối cảnh các tổ chức tôn giáo phát triển mạnh trên không gian mạng.

Kết luận

1. Khẳng định vững chắc vị trí địa - chiến lược "nóc nhà Đông Dương" của Tây Nguyên và chứng minh HTCTCS là nền tảng quyết định bảo đảm sự ổn định chính trị và an ninh quốc phòng toàn vùng.
2. Tổng kết toàn diện bài học xương máu từ các cuộc khủng hoảng chính trị 2001, 2004, xác định sự yếu kém của HTCTCS là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến mất ổn định.
3. Đề xuất hệ thống 4 tiêu chuẩn khoa học định lượng và định tính đánh giá HTCTCS vững mạnh tại địa bàn đa dân tộc đặc thù.
4. Thiết lập hệ giải pháp đồng bộ từ củng cố hạt nhân lãnh đạo của TCCSĐ, nâng cao hiệu lực chính quyền công bộc, đổi mới hiệp thương dân chủ của MTTQ đến chuẩn hóa cán bộ DTTS bản địa.
5. Tạo bước đột phá phương pháp luận trong việc kết hợp sức mạnh của bộ máy nhà nước với thiết chế buôn làng cổ truyền, xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc đập tan mọi âm mưu "Diễn biến hòa bình" và mưu toan thành lập "Nhà nước Đê Ga tự trị".

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, tổng quan vấn đề nghiên cứu, 3 chương (6 tiết), kết luận, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã được công bố liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Lý do lựa chọn đề tài Hệ thống chính trị cơ sở là cấp chấp hành, trực tiếp tổ chức thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ, huy động mọi nguồn lực của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh ở cơ sở. HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên có trách nhiệm to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, chăm lo đời sống cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên. Quán triệt Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, BCHTW Đảng khoá IX “Về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn”, các tỉnh Tây Nguyên đã thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng và phát huy vai trò của HTCTCS.

TCCSĐ ở nhiều nơi được củng cố và tăng cường; chính quyền cấp xã được kiện toàn, hoạt động khá hiệu quả; MTTQ và các đoàn thể hoạt động theo đúng chức năng, nhiệm vụ. Tuy nhiên, trước yêu cầu nhiệm vụ thời kỳ mới, HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên đã bộc lộ không ít hạn chế, khuyết điểm, một số xã, phường, thị trấn, vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng bị hạ thấp, các đoàn thể tồn tại một cách hình thức; hiệu lực, hiệu quả quản lý điều hành của bộ máy chính quyền còn yếu. Trình độ, năng lực của phần lớn cán bộ cấp xã còn hạn chế, nhất là cán bộ cấp xã người DTTS; cơ chế và chất lượng hoạt động của HTCTCS còn bất cập; điều kiện, phương tiện làm việc còn thiếu thốn; một số vấn đề về chính sách cán bộ ở cơ sở chưa được quan tâm đúng mức; kinh tế - xã hội phát triển chưa vững chắc, tỷ lệ hộ đói nghèo cao, việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống và xây dựng 7 đời sống văn hoá mới cho đồng bào Tây Nguyên chưa được quan tâm đúng mức; các vụ việc khiếu kiện tập thể liên quan đến quyền lợi đất đai của đồng bào, tình trạng quan liêu, tham nhũng, mất đoàn kết nội bộ của đội ngũ cán bộ cơ sở, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân còn xẩy ra nghiêm trọng ở nhiều địa phương cơ sở. Những yếu kém của HTCTCS ở một số nơi đã và đang làm giảm sút lòng tin của nhân dân, dẫn đến gây hậu quả xấu về kinh tế, chính trị - xã hội.

Trong những năm tới, hoạt động của HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên bên cạnh những thuận lợi, phải đối mặt với không ít những khó khăn thách thức: – , - còn diễn biến do điều kiện lịch sử, địa lý, những hạn chế, khuyết điểm chủ quan và các thế lực thù địch đang ráo riết thực hiện âm mưu, thủ đoạn “DBHB”, bạo loạn lật đổ gây mất ổn định chính trị, mưu toan thành lập “Nhà nước Đê Ga tự trị”. Điều đó đặt ra yêu cầu khách quan, cấp bách phải quan tâm xây dựng HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên thực sự vững mạnh. Vì vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề “Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay” làm đề tài luận án là vấn đề cơ bản, cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Đề tài luận án không trùng lặp về nội dung với các công trình nghiên cứu đã công bố trong những năm gần đây.

Mục đích nghiên cứu Nhằm góp phần xây dựng HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên vững mạnh, tạo cơ sở vững chắc cho xây dựng Tây Nguyên giàu mạnh về kinh tế, ổn định về chính trị, – an ninh, phát triển nhanh, bền vững về văn hóa, đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH,HĐH đất nước. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu * Đối tượng nghiên cứu Xây dựng HTCTCS vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên là đối tượng nghiên cứu của luận án. 8 * Phạm vi nghiên cứu Những vấn đề lý luận, thực tiễn, yêu cầu, giải pháp xây dựng HTCTCS vững mạnh bao gồm HTCTCS xã, phường, thị trấn ở các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng. Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, điều tra, khảo sát điểm một số xã, phường, thị trấn thuộc các tỉnh Tây Nguyên từ năm 2001 đến năm.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài * Đóng góp mới về khoa học - Làm rõ tính đặc thù của HTCTCS trên địa bàn Tây Nguyên và quan niệm xây dựng HTCTCS vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên. - Tổng kết một số kinh nghiệm xây dựng HTCTCS vững mạnh trên địa bàn Tây Nguyên. - Đề xuất giải pháp xây dựng TCCSĐ, chính quyền, MTTQ, các đoàn thể nhân dân và đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ người dân tộc bản địa trên địa bàn Tây Nguyên. * Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án Góp phần làm rõ thêm những vấn đề cơ bản về HTCTCS và xây dựng HTCTCS các xã, phường, thị trấn trên địa bàn Tây Nguyên.

Kết quả nghiên cứu của luận án cung cấp thêm những luận cứ khoa học giúp cấp uỷ, chính quyền, ban ngành đoàn thể các tỉnh Tây Nguyên xác định chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo, tiến hành xây dựng HTCTCS vững mạnh. Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu, giảng dạy trong hệ thống các học viện, nhà trường, nhất là ở các trường chính trị tỉnh, trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện, quận, thành phố thuộc các tỉnh Tây Nguyên và các học viện, nhà trường quân đội. 9 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1.

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Các công trình nghiên cứu về hệ thống chính trị Một số sách viết về nền chính trị các nước tư bản: Chính trị so sánh - về các nền dân chủ Đức, Mỹ, Pháp, Anh, Ý (1991), Yves Meny [165]; American Government Freedom and Power (sự tự do và quyền lực của chính phủ Mỹ) (1992), Theodore j.Lowi, Benjamin Ginsberg; Chính trị học so sánh (1998), Rolf H. Thee và Frank L.Sodaro; Từ điển về chính quyền và chính trị Hoa Kỳ (2002), Jay M. Các học giả trên đều cố gắng luận giải rằng đa nguyên chính trị là đặc trưng của thể chế chính trị tư sản và HTCT tư bản chủ nghĩa.

Ở hầu hết các nước tư bản, ngoài các đảng tư sản còn có các đảng cộng sản và các đảng của các tầng lớp xã hội khác. Các đảng phái chính trị, tổ chức quần chúng hoàn toàn độc lập với chính quyền, trong đó, đảng cộng sản được quyền tồn tại hợp pháp với tư cách là tổ chức chính trị đối lập, đối kháng với các đảng tư sản. Bên cạnh đó, quyền lực của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội cũng ngày càng tăng lên. Hoạt động của các tổ chức đó trên một số phương diện đã làm tăng thêm quyền lực chính trị cho nhân dân.

Các công trình trên đã làm rõ những vấn đề về hệ thống chính quyền nhà nước ở các nước tư bản; mối quan hệ giữa đảng phái chính trị và cơ quan nhà nước ở các nước tư bản, chức năng quản lý địa phương do cơ quan hành chính hoặc cơ quan tự quản thực hiện. Ở các nước tư bản cho dù chính quyền địa phương được tổ chức theo mô hình tự quản và xã hội công dân được xem như là độc lập đối với nhà nước nhưng hoạt động của nó vẫn phải nằm trong 10 khuôn khổ hiến pháp và pháp luật. Các chính trị gia tư sản cho rằng cơ cấu quyền lực chính trị ở các nước tư bản có sự tham gia của nhân dân, có các đảng chính trị cạnh tranh, nhờ đó mà tăng quyền lực chính trị cho nhân dân. Nhưng về thực chất, sự ra đời của HTCT tư bản chủ nghĩa là nhằm bảo vệ quyền lực chính trị của giai cấp tư sản, bản chất của HTCT tư bản chủ nghĩa vẫn là sự thống trị của giai cấp tư sản đối với toàn bộ đời sống xã hội, nhà nước ấy là nhà nước của giai cấp tư sản, hiến pháp, pháp luật là thể hiện ý chí của giai cấp tư sản cầm quyền, nền dân chủ tư sản thực chất chỉ là dân chủ với thiểu số giai cấp tư sản và vì giai cấp tư sản.

Ở Liên Xô có công trình bàn về Đảng Cộng sản Liên Xô trong hệ thống chính trị của xã hội Xô Viết (những vấn đề phương pháp luận nghiên cứu) (1986) của V.Bôn-đa-rơ [161] đã phân tích rõ mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản Liên Xô và những bộ phận cấu thành khác trong HTCT; luận giải vai trò của Đảng Cộng sản Liên Xô thực hiện quyền lực chính trị trong xã hội XHCN, lãnh đạo xã hội; phân tích tác động qua lại của quyền lực nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống quản lý nhà nước gồm Xô Viết tối cao Liên Xô, 15 Xô Viết tối cao của các nước cộng hòa liên bang, 20 Xô Viết tối cao của các nước cộng hòa tự trị, hơn 50 nghìn Xô Viết địa phương hợp thành hệ thống thống nhất của các cơ quan quyền lực nhà nước. Mặc dù hệ thống XHCN ở Liên Xô và Đông Âu đã sụp đổ năm 1991 nhưng thành quả xây dựng CNXH hơn 70 năm của Đảng Cộng sản Liên Xô là những bài học quí giá về xây dựng HTCT xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. Ở Trung Quốc có công trình Cải cách chính phủ cơn lốc chính trị cuối thế kỷ XX (2002) của Tinh Tinh [131] đã trích dẫn, tổng hợp quan điểm của nhiều lãnh tụ Đảng Cộng sản Trung Quốc trong công cuộc cải cách cơ cấu nền hành chính, xem đó là một cuộc cách mạng.