Vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh bolikhamxay hiện nay

Luận án tiến sĩ về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Bolikhamxay, Lào. Nghiên cứu chuyên sâu về xã hội học nông thôn.

• Tác giả: Kanha Senthammavong
• Người hướng dẫn: Lê Ngọc Hùng
• Trường học: Học Viện Chính Trị Quốc Gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xã Hội Học
• Đề tài: Vai Trò Của Hệ Thống Chính Trị Cấp Cơ Sở Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Ở Tỉnh Bolikhamxay Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 0.1. Những nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới
• 0.2. Nghiên cứu về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở
• 0.3. Nghiên cứu về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới
• 0.4. Kết quả, hạn chế của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VAI TRÒ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TỈNH BOLIKHAMXAY
• 1.1. Một số khái niệm - công cụ tiếp cận nghiên cứu của luận án
• 1.2. Các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu luận án
• 1.3. Quan điểm, đường lối của Đảng Nhân dân cách mạng Lào về nông thôn và xây dựng nông thôn mới
• 2. THỰC TRẠNG VAI TRÒ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TỈNH BOLIKHAMXAY
• 2.1. Đặc điểm kinh tế, xã hội, văn hoá và kết quả xây dựng nông thôn mới của tỉnh Bolikhamxay, nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào
• 2.2. Thực trạng thực hiện vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bolikhamxay, nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào
• 2.3. Đánh giá về kết quả thực hiện, sự chuyển biến các tiêu chí xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bolikhamxay
• 3. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TỈNH BOLIKHAMXAY
• 3.1. Các yếu tố tác động đến vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bolikhamxay, nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào
• 3.2. Những giải pháp cơ bản phát huy vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bolikhamxay
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ, BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Chính Trị Cơ Sở Tại Bolikhamxay 55

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong công cuộc xây dựng nông thôn mới Bolikhamxay. Nông thôn đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Sự phát triển của nông thôn ảnh hưởng lớn đến sự thành công của sự nghiệp phát triển toàn diện, bền vững kinh tế-xã hội đất nước Lào theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Chương trình xây dựng nông thôn mới đã được Đảng Nhân dân Cách mạng Lào chú trọng sau Đại hội IX, thể hiện rõ tính cần thiết và ý nghĩa của nó đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở được xác định là chủ thể trực tiếp đưa đường lối, quan điểm của Đảng và Nhà nước Lào đến nhân dân, đồng thời triển khai các kế hoạch, chương trình cụ thể về xây dựng nông thôn mới phù hợp với thực tiễn địa phương. Luận án đặt mục tiêu hệ thống hóa lý luận, đánh giá thực trạng, phân tích yếu tố tác động và đề xuất giải pháp phát huy vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở.

1.1. Vị Trí Quan Trọng Của Nông Thôn Trong Phát Triển Lào

Nông thôn không chỉ là nơi sinh sống của phần lớn dân số Lào mà còn là nền tảng kinh tế quan trọng, đặc biệt là trong sản xuất nông nghiệp. Sự phát triển kinh tế nông thôn Bolikhamxay bền vững là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh lương thực, giảm nghèo và ổn định xã hội. Việc xây dựng nông thôn mới góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, tạo điều kiện cho họ tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục và văn hóa tốt hơn.

1.2. Hệ Thống Chính Trị Cấp Cơ Sở Cầu Nối Đảng Và Dân

Hệ thống chính trị cấp cơ sở, bao gồm Đảng ủy xã, phường Bolikhamxay, Ủy ban nhân dân xã, phường và Hội đồng nhân dân xã, phường, đóng vai trò như một cầu nối giữa Đảng và Nhà nước với nhân dân. Hệ thống này chịu trách nhiệm truyền đạt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của người dân. Sự hiệu quả của hệ thống chính trị cấp cơ sở có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thực hiện các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn.

1.3. Xây Dựng Nông Thôn Mới Cơ Hội Phát Triển Toàn Diện

Chương trình xây dựng nông thôn mới Bolikhamxay không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến các lĩnh vực khác như văn hóa, xã hội, môi trường và an ninh trật tự. Mục tiêu là xây dựng một nông thôn phát triển toàn diện, bền vững, có cơ sở hạ tầng hiện đại, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, môi trường sống được bảo vệ và an ninh trật tự được đảm bảo. Sự tham gia tích cực của người dân là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của chương trình.

II. Thực Trạng Thách Thức Xây Dựng Nông Thôn Bolikhamxay 58

Mặc dù đã có những thành tựu nhất định, việc xây dựng nông thôn mới Bolikhamxay vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn chuyển dịch còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Kết cấu hạ tầng, đặc biệt là giao thông, điện, nước sạch, trường học, trạm y tế, còn nhiều thiếu thốn. Tình trạng sản xuất nông nghiệp còn phụ thuộc vào thời tiết, cơ cấu cây trồng, vật nuôi chậm đổi mới. Tỷ lệ người dân bị bệnh không được khám chữa kịp thời và học sinh không có điều kiện đến trường vẫn còn cao. Vai trò lãnh đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, còn nhiều bất cập, hạn chế. Cần có những giải pháp khả thi để phát huy vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới.

2.1. Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Thôn Còn Chậm

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ ở khu vực nông thôn diễn ra chậm chạp, chưa tạo ra nhiều việc làm mới và thu nhập ổn định cho người dân. Năng suất lao động trong nông nghiệp còn thấp, giá trị gia tăng không cao. Cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp ở nông thôn, tạo điều kiện cho người dân chuyển đổi việc làm.

2.2. Thiếu Hụt Cơ Sở Hạ Tầng Thiết Yếu

Cơ sở hạ tầng ở nhiều vùng nông thôn còn thiếu thốn, đặc biệt là hệ thống giao thông, điện, nước sạch, trường học và trạm y tế. Điều này gây khó khăn cho sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt của người dân, đồng thời hạn chế khả năng tiếp cận các dịch vụ công cộng. Cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn để tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội.

2.3. Bất Cập Trong Lãnh Đạo Điều Hành Của Cấp Cơ Sở

Vai trò lãnh đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, đối với xây dựng nông thôn mới còn nhiều bất cập, hạn chế. Chưa có sự phân định rõ ràng giữa vai trò lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý của chính quyền, dẫn đến tình trạng chồng chéo, bao biện. Cần nâng cao năng lực lãnh đạo, điều hành của cán bộ cấp cơ sở, đồng thời tăng cường phân cấp, trao quyền cho địa phương.

III. Giải Pháp Nâng Cao Vai Trò Chính Trị Cơ Sở Bí Quyết 57

Để phát huy vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới Bolikhamxay, cần có các giải pháp đồng bộ, toàn diện. Trước hết, cần nâng cao nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong công cuộc xây dựng nông thôn mới. Thứ hai, cần kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Thứ ba, cần tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng và quản lý nông thôn mới. Thứ tư, cần có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cấp, các ngành. Cuối cùng, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Vai Trò Hệ Thống Chính Trị

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và người dân về vai trò và tầm quan trọng của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới. Cần làm rõ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Sự nhận thức đúng đắn sẽ tạo động lực cho sự tham gia tích cực và hiệu quả.

3.2. Kiện Toàn Tổ Chức Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ

Cần rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị cấp cơ sở, đảm bảo tinh gọn, hiệu quả. Cần chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Cần có chính sách thu hút, đãi ngộ để thu hút cán bộ giỏi về công tác ở nông thôn.

3.3. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Người Dân

Cần tạo điều kiện để người dân tham gia tích cực vào quá trình lập kế hoạch, triển khai và giám sát các chương trình, dự án xây dựng nông thôn mới. Cần tôn trọng ý kiến, nguyện vọng của người dân và đảm bảo quyền lợi của họ. Sự tham gia của người dân sẽ giúp đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của các hoạt động xây dựng nông thôn.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Xây Dựng Nông Thôn Mới Bolikhamxay 59

Luận án tiến hành đánh giá hiệu quả xây dựng nông thôn mới Bolikhamxay dựa trên các tiêu chí cụ thể. Đánh giá này bao gồm việc khảo sát ý kiến của người dân, cán bộ, công chức và phân tích các số liệu thống kê. Kết quả đánh giá cho thấy, xây dựng nông thôn mới đã mang lại những chuyển biến tích cực trên nhiều mặt, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần khắc phục để đảm bảo tính bền vững của quá trình phát triển nông thôn Bolikhamxay.

4.1. Khảo Sát Ý Kiến Của Người Dân Và Cán Bộ

Việc khảo sát ý kiến của người dân và cán bộ là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá hiệu quả xây dựng nông thôn mới. Khảo sát giúp thu thập thông tin về mức độ hài lòng của người dân đối với các dịch vụ công, chất lượng cơ sở hạ tầng và những thay đổi trong đời sống kinh tế - xã hội. Ý kiến của cán bộ giúp đánh giá khách quan hơn về quá trình triển khai các chương trình, dự án và những khó khăn, thách thức gặp phải.

4.2. Phân Tích Số Liệu Thống Kê Về Phát Triển Nông Thôn

Phân tích số liệu thống kê về các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, như thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ hộ nghèo, tỷ lệ lao động có việc làm, tỷ lệ học sinh đi học, tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế, giúp đánh giá một cách định lượng về hiệu quả xây dựng nông thôn mới. Số liệu này cũng cho thấy những lĩnh vực nào đạt được kết quả tốt và những lĩnh vực nào cần được cải thiện.

4.3. Đảm Bảo Tính Bền Vững Của Quá Trình Phát Triển

Đánh giá hiệu quả xây dựng nông thôn mới không chỉ tập trung vào những thành tựu đạt được mà còn xem xét đến tính bền vững của quá trình phát triển. Cần đảm bảo rằng các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và văn hóa truyền thống. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế để đảm bảo sự tham gia liên tục của người dân vào quá trình phát triển.

V. Yếu Tố Tác Động Giải Pháp Phát Huy Hiệu Quả 60

Nhiều yếu tố tác động đến vai trò hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới. Các yếu tố này bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa địa phương, trình độ dân trí, năng lực của đội ngũ cán bộ và sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp trên. Để phát huy hiệu quả vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở, cần nhận diện và có giải pháp khắc phục các yếu tố tiêu cực, đồng thời phát huy các yếu tố tích cực. Các giải pháp này cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng địa phương.

5.1. Tác Động Của Điều Kiện Tự Nhiên Kinh Tế Xã Hội

Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội có ảnh hưởng lớn đến khả năng thực hiện vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Ví dụ, địa phương có địa hình khó khăn, kinh tế kém phát triển, trình độ dân trí thấp sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc xây dựng nông thôn mới. Cần có các chính sách hỗ trợ đặc biệt cho các địa phương này.

5.2. Vai Trò Của Đội Ngũ Cán Bộ Và Sự Lãnh Đạo

Năng lực của đội ngũ cán bộ và sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp trên đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Cán bộ có năng lực, tâm huyết và được sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao sẽ có thể phát huy tối đa vai trò của mình trong xây dựng nông thôn mới.

5.3. Giải Pháp Điều Chỉnh Phù Hợp Với Từng Địa Phương

Các giải pháp phát huy vai trò hệ thống chính trị cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng địa phương. Không có một công thức chung áp dụng cho tất cả các địa phương. Cần có sự linh hoạt, sáng tạo trong việc lựa chọn và triển khai các giải pháp để đạt được hiệu quả cao nhất.

VI. Tương Lai Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Bolikhamxay 53

Luận án đưa ra những dự báo về tương lai xây dựng nông thôn mới tại Bolikhamxay. Quá trình này sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, với sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị và người dân. Mục tiêu là xây dựng một nông thôn hiện đại, văn minh, giàu đẹp, có môi trường sống tốt và an ninh trật tự được đảm bảo. Thành công của xây dựng nông thôn mới sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Lào.

6.1. Tiếp Tục Đẩy Mạnh Quá Trình Xây Dựng Nông Thôn

Quá trình xây dựng nông thôn mới sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới, với sự tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

6.2. Xây Dựng Nông Thôn Hiện Đại Văn Minh Giàu Đẹp

Mục tiêu là xây dựng một nông thôn hiện đại, văn minh, giàu đẹp, có cơ sở hạ tầng đồng bộ, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao và môi trường sống được bảo vệ.

6.3. Góp Phần Vào Sự Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

Thành công của xây dựng nông thôn mới sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Lào, giúp giảm nghèo, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xã hội học (Mã số: 9310301) với đề tài "Vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bolikhamxay hiện nay" do nghiên cứu sinh Kanha Senthammavong thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Lê Ngọc Hùng và PGS.TS. Đỗ Văn Quân tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (Hà Nội, 2024). Công trình nghiên cứu trong bối cảnh nông thôn chiếm phần lớn diện tích tự nhiên và khoảng 85% dân số nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, đóng vai trò nền tảng đối với sự nghiệp phát triển toàn diện, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa được Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khởi xướng từ Đại hội IX.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm nằm ở việc các công trình trước đây tại Lào chủ yếu tiếp cận vấn đề xây dựng nông thôn mới hoặc hệ thống chính trị dưới góc độ khoa học chính trị, công tác xây dựng Đảng hoặc kinh tế học đơn thuần; chưa có một công trình nào khảo sát tổng thể, mang tính hệ thống dựa trên bằng chứng thực nghiệm (empirical evidence) dưới lăng kính xã hội học để lượng hóa mức độ thực thi 7 nhóm vai trò chức năng của hệ thống chính trị cấp cơ sở cũng như sự tương quan giữa năng lực cán bộ và kết quả chuyển biến nông thôn.

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Hệ thống chính trị cấp cơ sở ở tỉnh Bolikhamxay có những vai trò như thế nào trong xây dựng nông thôn mới?
2. Hệ thống chính trị cấp cơ sở đã và đang thực hiện các vai trò của mình như thế nào trong thực tiễn?
3. Những nhân tố nào có ảnh hưởng quyết định đến việc thực hiện vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trên địa bàn nghiên cứu?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập tương ứng:

• Giả thuyết H1: Hệ thống chính trị cấp cơ sở tại tỉnh Bolikhamxay vận hành thông qua 7 vai trò chức năng cơ bản gồm: Nắm bắt chỉ thị/nghị quyết; Xây dựng kế hoạch; Tuyên truyền vận động; Tổ chức thực hiện; Huy động nguồn lực; Kiểm tra, giám sát; Sơ kết, tổng kết và đề xuất kiến nghị.
• Giả thuyết H2: Hệ thống chính trị cấp cơ sở ở tỉnh Bolikhamxay đã thực hiện khá tốt các vai trò trong xây dựng nông thôn mới nhưng mức độ hoàn thành không đồng đều giữa các khâu.
• Giả thuyết H3: Trình độ học vấn và năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ là những yếu tố nội tại tác động mạnh mẽ nhất đến hiệu quả thực thi vai trò xây dựng nông thôn mới.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết vai trò tổ chức (Organizational Role Theory) và Lý thuyết sự tham gia của cộng đồng (Community Participation Theory). Phạm vi không gian được triển khai tại 7 huyện thuộc tỉnh Bolikhamxay (với trung tâm là huyện Pakxan cùng 6 huyện: Khamkeuth, Pakkading, Borikhane, Viengthong, Thaphabath, Xaychamphone; quy mô dân số toàn tỉnh 320.580 người). Khảo sát xã hội học định lượng được thực hiện trên mẫu $N = 500$ (gồm 250 cán bộ, công chức và 250 người dân) kết hợp với 35 cuộc phỏng vấn sâu (20 cán bộ và 15 người dân) trong khung thời gian dữ liệu từ năm 2016 đến năm 2021.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy hai luồng nghiên cứu chính chi phối lĩnh vực này:

Thứ nhất, luồng nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới và sự tham gia cộng đồng. Tại Lào, Bun Thong Chít Ma Ni (2011, 2012) khẳng định: "Phát triển nông thôn mới thực chất là phát triển con người ở nông thôn, làm cho nhân dân các bộ tộc ở vùng nông thôn biết làm ăn một cách tiến bộ và có hiệu quả, đảm bảo cho mọi người dân nông thôn được sinh sống ấm no, hạnh phúc, tự do, bình đẳng...". Tại Việt Nam, Đỗ Văn Quân (2014) khi phân tích vốn xã hội trong phát triển tam nông đã chỉ ra: "Vốn xã hội ở nông thôn chưa đủ sức để tạo nên những cú hích phát triển về kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội từ bên trong". Bùi Quang Dũng (2015) và Nguyễn Việt Anh (2014) nhấn mạnh sự cần thiết của phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân (participatory approach), tránh áp đặt hành chính thuần túy.

Thứ hai, luồng nghiên cứu về thể chế và tổ chức hệ thống chính trị cơ sở. Sa Mut Thong Sổm Pa Nít (2018) đã phân tích mô hình nhất thể hóa bí thư kiêm trưởng bản tại Lào: "Việc chia tách chức danh đảng và chính quyền ra riêng thì không phù hợp với đặc điểm văn hóa, phong tục, truyền thống của nền hành chính Lào. Từ Đại hội IX đến nay, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào thực hiện chế độ kiêm nhiệm hai chức vụ... Đây là một vấn đề cấp thiết để thu gọn bộ máy, mọi công việc có thể triển khai và tiến hành tốt hơn và nhanh hơn". Tuy nhiên, các nghiên cứu của Hoàng Chí Bảo (2002, 2004), Kham Bay Ma La Sing (2012), Phạm Đức Kiên (2015), và Lương Thị Thu Hằng (2015) lại chỉ ra xung đột tiềm tàng: mô hình tập trung quyền lực dễ dẫn đến xu hướng "cấp trên bao biện làm thay cho cấp dưới, cấp dưới ỷ lại dựa dẫm", triệt tiêu tính phản biện và làm suy giảm sự chủ động của cộng đồng nếu thiếu quy chế dân chủ cơ sở minh bạch.

Về mặt so sánh quốc tế, nghiên cứu định vị thực tiễn Lào trong tương quan với hai mô hình phát triển nông thôn điển hình:

1. Mô hình Nông thôn mới Xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc (Dự án MISP 2006; Trác Vệ Hoa 2008; Cát Chí Hoa 2009): Coi trọng việc tái cấu trúc thể chế nông thôn gắn với quản trị tập trung của Đảng Cộng sản, thúc đẩy hiện đại hóa nông nghiệp quy mô lớn.
2. Mô hình Phong trào Làng mới (Saemaul Undong) của Hàn Quốc (Chu Tiến Quang, Lê Xuân Đình 2007): Dựa trên nguyên lý ba trụ cột "Cần cù - Tự lực - Hợp tác", chuyển từ hỗ trợ vật chất ban đầu của nhà nước sang kích hoạt năng lực tự quản của cộng đồng dân cư.

Luận án định vị mình ở giao điểm thực chứng: không chỉ đánh giá sự chỉ đạo hành chính của bộ máy Đảng - Nhà nước mà đo lường trực tiếp mức độ hài hòa giữa năng lực quản trị công quyền và sự phản hồi từ cộng đồng nông dân địa phương.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết vai trò tổ chức trong bối cảnh các quốc gia chuyển đổi mô hình kinh tế nông thôn dưới sự lãnh đạo duy nhất của Đảng cách mạng. Thông qua việc phân rã vai trò trừu tượng thành hệ thống 7 vai trò chức năng đo lường được bằng các chỉ báo thực nghiệm, nghiên cứu chứng minh rằng hiệu quả hoạt động của thiết chế chính trị cơ sở không chỉ phụ thuộc vào cơ chế ủy quyền quyền lực chính trị mà bị chi phối mạnh mẽ bởi cấu trúc năng lực cá nhân (học vấn, lý luận chính trị, năng lực quản lý nhà nước) của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Đồng thời, luận án làm phong phú Lý thuyết sự tham gia của cộng đồng thông qua việc làm rõ tính hai mặt của cơ chế kiêm nhiệm: một mặt gia tăng tốc độ ban hành quyết định hành chính, mặt khác tạo ra rào cản xã hội học khiến sự tham gia của người dân bị giới hạn ở khâu đóng góp nguồn lực (lao động, tài chính) thay vì tham gia vào khâu lập kế hoạch và giám sát chính sách.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều giữa 3 nhóm lý thuyết: Lý thuyết hệ thống chính trị - tổ chức, Lý thuyết phát triển cộng đồng và Lý thuyết vốn xã hội.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Mô hình được thiết kế chuyên biệt cho hệ thống quản trị hành chính cấp cơ sở (cụm bản và bản) tại các quốc gia đang phát triển thuộc khối xã hội chủ nghĩa khu vực Đông Nam Á, nơi tồn tại mô hình quản trị thống nhất giữa tổ chức Đảng và bộ máy hành chính nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường nhận thức luận kết hợp Thực chứng (Positivism) và Diễn giải (Interpretivism) thông qua triết lý thực dụng (Pragmatism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods) đa cấp được xây dựng để đối chiếu chéo giữa dữ liệu định lượng quy mô lớn và dữ liệu định tính chuyên sâu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu định lượng áp dụng công thức xác định quy mô mẫu điều tra xã hội học theo công thức tiêu chuẩn:

$$N = \frac{N_t \cdot t^2 \cdot 0.25}{N_t \cdot \varepsilon^2 + t^2 \cdot 0.25}$$

Trong đó:

• $N_t$: Dung lượng của cả tổng thể điều tra.
• $N$: Dung lượng mẫu cần xác định.
• $t$: Độ tin cậy của thông tin ($t = 3$ tương ứng với độ tin cậy $99.7%$).
• $\varepsilon$: Sai số cho phép ($\varepsilon = 0.10$, tức $10%$).

1. Mẫu cán bộ, công chức cấp cơ sở: Tổng thể cán bộ cấp huyện/cơ sở toàn tỉnh là $N_t = 1932$ người. Mẫu tính toán tối thiểu là: $$N = \frac{1932 \times 3^2 \times 0.25}{1932 \times (0.1)^2 + 3^2 \times 0.25} = 201 \text{ người}$$ Tác giả nâng quy mô khảo sát thực tế lên $N = 250$ cán bộ.

2. Mẫu nhân dân: Tổng thể dân số toàn tỉnh năm 2020 là $N_t = 320.580$ người. Mẫu tính toán tối thiểu là: $$N = \frac{320580 \times 3^2 \times 0.25}{320580 \times (0.1)^2 + 3^2 \times 0.25} = 224 \text{ người}$$ Tác giả nâng quy mô khảo sát thực tế lên $N = 250$ người dân.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân chùm nhiều giai đoạn được áp dụng trên cả 7 huyện:

• Huyện trung tâm Pakxan: chọn 40 mẫu/nhóm.
• 6 huyện còn lại (Khamkeuth, Pakkading, Borikhane, Viengthong, Thaphabath, Xaychamphone): mỗi huyện chọn 35 mẫu/nhóm.
• Mỗi huyện đều phân tầng đại diện: 1 cụm bản miền núi, 1 cụm bản đồng bằng, 1 cụm bản trung du; chọn ngẫu nhiên 10 - 15 người/cụm bản.

Quy trình kiểm tra độ tin cậy: Tiến hành khảo sát thử nghiệm (pilot test) với 10 phiếu (5 cán bộ, 5 người dân) để hiệu chỉnh thuật ngữ trước khi điều tra chính thức. Toàn bộ 500 phiếu thu về đều hợp lệ ($100%$).

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Thang đo Likert 5 mức độ được lượng hóa theo khoảng cách giá trị (interval span):

$$\text{Khoảng cách bước nhảy} = \frac{\text{Maximum} - \text{Minimum}}{5} = \frac{5 - 1}{5} = 0.80$$

Quy ước giá trị điểm trung bình:

• Mức 1 ($1.00 - 1.80$): Rất thấp / Rất kém
• Mức 2 ($1.81 - 2.60$): Thấp / Kém
• Mức 3 ($2.61 - 3.40$): Trung bình
• Mức 4 ($3.41 - 4.20$): Khá
• Mức 5 ($4.21 - 5.00$): Tốt / Rất cao

Đặc tính mẫu	Nhóm Cán bộ ($N=250$)	Nhóm Nhân dân ($N=250$)
Độ tuổi	Trung bình 40.5 tuổi	Đa dạng các nhóm tuổi
Giới tính	Nam: 72.4% (181) | Nữ: 27.6% (69)	Nam: 58.4% (146) | Nữ: 41.6% (104)
Hôn nhân	Có gia đình: 82.0% (205) | Chưa: 15.6%	Có gia đình: 75.6% (189) | Ly thân: 10.0%
Trình độ học vấn / Chuyên môn	Đại học: 54.0% (135) | Cao đẳng: 26.0% (65)	THCS: 46.8% (117) | Tiểu học: 14.8% (37)
Lý luận chính trị	Cao cấp: 36.0% | Trung cấp: 27.2% | Chưa qua ĐT: 29.6%	-
Quản lý nhà nước	Chuyên viên: 46.8% | CV chính/cao cấp: 23.6% | Bồi dưỡng: 23.2%	-
Khối công tác / Nghề nghiệp	Khối Đảng: 32.8% | Chính quyền: 39.6% | Đoàn thể: 27.6%	Nông dân: 52.8% | Công nhân: 16.4% | Buôn bán: 13.2%
Vị trí công tác	Lãnh đạo, quản lý: 56.4% | Nhân viên: 43.6%	-

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích dữ liệu thực chứng chỉ ra 4 phát hiện bước ngoặt:

1. Khoảng cách nhận thức và đánh giá chéo giữa cán bộ và người dân (Dual-Perspective Discrepancy): Có sự phân hóa rõ rệt trong việc đánh giá mức độ hoàn thành vai trò của hệ thống chính trị cơ sở. Cán bộ tự đánh giá cao các vai trò mang tính hành chính - chỉ đạo như "nắm bắt chỉ thị, nghị quyết" và "xây dựng kế hoạch" đạt mức Khá ($3.41 - 4.20$). Ngược lại, người dân đánh giá các vai trò mang tính thực thi trực tiếp như "tổ chức thực hiện", "huy động nguồn lực" và "kiểm tra, giám sát" chỉ dừng ở mức Trung bình ($2.61 - 3.40$).

2. Sự nghẽn mạch trong khâu kiểm tra, giám sát và đề xuất chính sách: Dữ liệu định lượng và phỏng vấn sâu cho thấy vai trò "kiểm tra, giám sát" và "sơ kết, tổng kết, đề xuất kiến nghị lên cấp trên" là hai mắt xích yếu nhất trong hệ thống chính trị cơ sở tỉnh Bolikhamxay. Phương thức lãnh đạo bộc lộ hiện tượng "cấp trên bao biện làm thay cho cấp dưới, cấp dưới ỷ lại, dựa dẫm vào cấp trên; nhiều chủ trương của tổ chức Đảng, chính quyền cấp trên không được cụ thể hóa, thể chế hóa kịp thời".

3. Tác động quyết định của trình độ chuyên môn và lý luận chính trị (Kiểm định giả thuyết H3): Trong khi tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học đạt 54.0%, vẫn còn tới 29.6% cán bộ cơ sở chưa qua đào tạo lý luận chính trị và 6.0% chưa qua đào tạo quản lý nhà nước. Tương quan phân tích chỉ ra rằng các cụm bản có tỷ lệ cán bộ đạt chuẩn lý luận cao cấp ($36.0%$) và trung cấp ($27.2%$) đạt điểm số chuyển biến tiêu chí nông thôn mới ở mức Khá cao hơn có ý nghĩa thống kê so với các cụm bản có cán bộ chưa qua đào tạo.

4. Nghịch lý chuyển dịch sinh kế và cơ sở hạ tầng nông thôn: Dù phong trào xây dựng nông thôn mới đạt được các chuyển biến tích cực bước đầu, cơ cấu GDP giai đoạn 2016-2020 của tỉnh Bolikhamxay cho thấy khu vực nông thôn chưa có bước đột phá về công nghiệp hóa. Tỷ lệ nông dân chiếm tới 52.8% mẫu khảo sát dân cư, sản xuất nông nghiệp vẫn phụ thuộc nặng nề vào điều kiện tự nhiên, mạng lưới giao thông, điện, nước sạch và trạm y tế vùng sâu còn thiếu thốn nghiêm trọng, khiến nhiều tiêu chí hạ tầng chỉ được nhân dân xếp loại ở mức Trung bình.

                 Nhóm Vai trò Hành chính            Nhóm Vai trò Thực thi
                 (Cán bộ đánh giá cao)             (Người dân đánh giá thấp)

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý luận: Bổ sung luận cứ khoa học khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa năng lực thiết chế chính trị cơ sở và mức độ hiện đại hóa nông thôn tại các nền kinh tế đang phát triển; thiết lập khung phân tích 7 vai trò chuẩn hóa cho xã hội học quản lý và xã hội học nông thôn.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp quy trình kết hợp đánh giá kép (cán bộ vs người dân) cùng công thức xác định mẫu phân chùm đa tầng, có thể chuyển giao áp dụng cho các nghiên cứu xã hội học thực nghiệm tại các địa bàn có điều kiện địa hình phức tạp.
• Khuyến nghị chính sách và thực tiễn:
  1. Hoàn thiện thể chế: Phân định rành mạch thẩm quyền, trách nhiệm giữa tổ chức Đảng và bộ máy chính quyền cơ sở trong việc ra quyết định và chịu trách nhiệm giải trình.
  2. Đổi mới phương thức nhất thể hóa: Tiếp tục duy trì mô hình bí thư kiêm trưởng bản nhưng phải thiết lập cơ chế giám sát độc lập từ Mặt trận Lào xây dựng đất nước và các tổ chức đoàn thể.
  3. Chuẩn hóa nhân lực: Xóa bỏ tỷ lệ 29.6% cán bộ chưa qua đào tạo lý luận chính trị thông qua các chương trình bồi dưỡng tập trung, nâng cao năng lực ứng dụng khoa học kỹ thuật trong quản trị nông thôn.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu có 3 giới hạn học thuật cần được ghi nhận khách quan:

• Giới hạn không gian và địa bàn: Nghiên cứu chỉ tập trung tại 1 tỉnh (Bolikhamxay), chưa thể phản ánh toàn diện các đặc thù phân hóa văn hóa - xã hội sâu sắc giữa các vùng miền khác tại Lào (như các tỉnh phía Bắc có tỷ lệ người dân tộc thiểu số cao hơn hoặc các tỉnh Nam Lào).
• Thiết kế dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional design): Khảo sát thực địa tập trung vào năm 2021 và hồi cứu số liệu giai đoạn 2016-2020, chưa ghi nhận được đầy đủ các biến động kinh tế vĩ mô và sự thay đổi chính sách trong giai đoạn hậu COVID-19.
• Quy mô mẫu định tính: Cỡ mẫu 35 người phỏng vấn sâu tuy đáp ứng tính bão hòa thông tin tại địa bàn nhưng còn hạn chế trong việc phân rã chuyên sâu theo từng nhóm dân tộc thiểu số đặc thù.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

1. Mở rộng nghiên cứu dọc (Longitudinal study) theo dõi sự biến đổi các tiêu chí nông thôn mới tại Bolikhamxay sau chu kỳ 5 năm tiếp theo.
2. Triển khai nghiên cứu so sánh liên vùng (Comparative inter-provincial analysis) giữa 3 miền Bắc, Trung, Nam của Lào.
3. Nghiên cứu sâu về tác động của quá trình chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thực thi vai trò quản trị của hệ thống chính trị cấp cơ sở.
4. Đánh giá chuyên biệt về vai trò bình đẳng giới và sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị cơ sở nông thôn Lào (nhằm giải quyết thực trạng nữ giới chỉ chiếm 27.6% trong đội ngũ cán bộ khảo sát).

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Đặt nền móng tài liệu tham khảo chuyên khảo chuẩn mực về xã hội học chính trị nông thôn tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; mở ra hướng tiếp cận định lượng hóa năng lực quản trị công quyền cấp cơ sở cho các luận án tiến sĩ tiếp theo.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm gồm 500 mẫu khảo sát và hệ số đánh giá Likert trực tiếp cho Tỉnh ủy, Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Chính quyền tỉnh Bolikhamxay trong việc hoạch định Nghị quyết phát triển nông thôn giai đoạn mới.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy tính minh bạch trong việc huy động đóng góp của nhân dân, bảo vệ quyền làm chủ của người nông dân theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng.
• Ý nghĩa quốc tế: Tăng cường sự giao lưu học thuật và trao đổi kinh nghiệm phát triển giữa hai nền học thuật Việt Nam - Lào, đóng góp vào kho tàng nghiên cứu so sánh về chuyển đổi nông thôn xã hội chủ nghĩa tại Đông Nam Á.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Xã hội học / Khoa học Chính trị: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp và bộ công cụ bảng hỏi chuẩn hóa về vai trò của hệ thống chính trị cơ sở.
• Lãnh đạo cấp ủy và Chính quyền tỉnh Bolikhamxay: Nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế, các tiêu chí nông thôn mới đang ở mức "trung bình" để tập trung nguồn lực can thiệp.
• Cán bộ lãnh đạo cấp cơ sở (Bản và Cụm bản): Tự soi chiếu các hạn chế về năng lực chuyên môn, từ đó nâng cao kỹ năng lập kế hoạch và đối thoại với cộng đồng.
• Cộng đồng cư dân nông thôn Lào: Hưởng lợi từ các chính sách nông thôn mới thực chất hơn, gia tăng tiếng nói phản biện và mức độ hưởng thụ các công trình phúc lợi.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết vai trò tổ chức thông qua việc thiết lập và kiểm định thành công mô hình 7 vai trò chức năng của hệ thống chính trị cơ sở trong bối cảnh thể chế nhất thể hóa chính trị tại Lào, chứng minh rằng sự ủy quyền hành chính từ trên xuống chỉ phát huy hiệu lực khi được dung hòa với vốn xã hội và sự tham gia chủ động từ dưới lên của cộng đồng.

2. Phương pháp nghiên cứu có cải tiến gì so với các công trình trước đây? Khác với các nghiên cứu thuần túy định tính hoặc chỉ khảo sát đơn lẻ một đối tượng trước đó (như công trình của Kham Bay Ma La Sing 2012 hay Sa Mut Thong Sổm Pa Nít 2018), luận án thiết kế phương pháp hỗn hợp đối sánh kép (dual-perspective cross-evaluation) trên cùng một bộ tiêu chí Likert giữa 250 cán bộ và 250 người dân, kết hợp 35 phỏng vấn sâu phân tầng địa hình nghiêm ngặt (núi, trung du, đồng bằng) đạt độ tin cậy $t=3$ ($99.7%$).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Sự phân hóa đối nghịch sâu sắc giữa mức độ tự đánh giá của cán bộ (đạt loại Khá ở khâu ban hành nghị quyết/kế hoạch) với sự hài lòng của người dân (xếp loại Trung bình ở khâu tổ chức và kiểm tra), chỉ ra rằng việc hoàn thiện chỉ tiêu trên văn bản hành chính chưa đồng nghĩa với sự chuyển biến thực chất trong đời sống sinh kế nông thôn.

4. Quy trình nghiên cứu có khả năng tái lập (Replication Protocol) không? Hoàn toàn có khả năng tái lập. Luận án công khai chi tiết công thức chọn mẫu, các tham số phương sai, phân bổ mẫu theo từng huyện, cấu trúc bảng hỏi Likert với khoảng cách phân đoạn $0.80$ và quy trình xử lý dữ liệu bằng phần mềm SPSS 20.0.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Định hướng mở rộng từ mô hình đánh giá vai trò tĩnh sang mô hình quản trị nông thôn thích ứng (Adaptive Rural Governance), tập trung vào phân tích chuỗi thời gian về chuyển đổi số hóa cấp bản, phân tầng xã hội sau công nghiệp hóa và nâng cao quyền năng chính trị cho phụ nữ nông thôn các bộ tộc Lào.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Kanha Senthammavong đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận xã hội học về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong công cuộc xây dựng nông thôn mới tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
2. Xây dựng và kiểm định thành công bộ chỉ báo 7 vai trò chức năng thông qua khảo sát thực nghiệm quy mô 500 mẫu tại tỉnh Bolikhamxay.
3. Chỉ ra bức tranh thực trạng chân thực về sự khập khiễng giữa chỉ đạo hành chính và kết quả thực thi cơ sở, làm rõ các rào cản về cơ cấu kinh tế và hạ tầng nông thôn.
4. Chứng minh thực nghiệm mối quan hệ nhân quả giữa trình độ chuyên môn, lý luận chính trị của cán bộ với sự chuyển biến các tiêu chí nông thôn mới.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ đổi mới phương thức lãnh đạo, kiện toàn cơ chế kiêm nhiệm đến chuẩn hóa đào tạo cán bộ, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn Lào trong kỷ nguyên phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Một số công trình nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới ở Lào và Việt Nam Tác giả Bun-Thoong Chít-ma-ni (2012) trong luận án “Đảng nhân dân cách mạng Lào lãnh đạo xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay” [15] đã nêu và phân tích các đặc điểm của nông thôn Lào, qua phương thức Đảng nhân dân cách mạng Lào lãnh đạo xây dựng nông thôn mới; rút ra những kinh nghiệm, đề xuất một số giải pháp có tính đặc thù, khả thi nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng nhân dân cách mạng Lào trong việc xây dựng nông thôn mới hiện nay. Bùi Nhựt Phong (2011) trong bài viết “Một số lý thuyết và chủ đề nghiên cứu phát triển nông nghiệp - nông thôn qua lăng kính xã hội học” [60] đã khẳng định mặc dù tỉ lệ đô thị hóa ngày càng tăng trên phạm vi toàn cầu, hình thành các khu đô thị và siêu đô thị hiện đại, nhưng phần lớn dân cư trên thế giới vẫn đang sống ở khu vực nông thôn.

Hiện nay, sự tập trung dân cư ở các nước có thu nhập thấp và tầm quan trọng của xã hội nông thôn trong các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội ở các quốc gia thuộc thế giới thứ ba khiến cho việc hiểu xã hội nông thôn và các mối tương tác của nó với xã hội tổng thể ngày càng có ý nghĩa. Từ đó tác giả đã trình bày các chủ thuyết, chủ đề và hệ vấn đề nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp - nông thôn hiện nay dưới quan điểm xã hội học. Trong đó, nội dung lý thuyết phát triển cộng đồng mà tác giả trình bày sẽ được nghiên cứu sinh vận dụng để làm cơ sở việc trình bày lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu. Nguyễn Việt Anh (2014) “Xây dựng nông thôn mới: lựa chọn mục tiêu ưu tiên.

Nghiên cứu trường hợp xã Tân Thịnh, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc 17 Giang” [2]. Một nghiên cứu đi sâu vào việc phân tích sự lựa chọn các mục tiêu ưu tiên thực hiện của một xã điểm. Nghiên cứu nhận định “Tân Thịnh nhận được sự hỗ trợ lớn về vốn từ nguồn ngân sách; triển khai theo chiều rộng và chủ yếu tập trung vào hạ tầng nông thôn. Khó khăn xuất phát từ sản xuất và thu nhập của cộng đồng khiến việc xây dựng nông thôn mới đã trùng xuống và không đảm bảo tính liên tục của chương trình.

Mục tiêu ưu tiên, điều kiện cần cho xây dựng nông thôn mới là nâng cao thu nhập (nội lực của cộng đồng), vì vậy lựa chọn ưu tiên là tập trung vào các hạng mục cải thiện điều kiện sản xuất kinh doanh và thu nhập của cộng đồng. Các mục tiêu khác của nông thôn mới sẽ chỉ được thực hiện khi thu nhập của người dân được đảm bảo. Với phương pháp nghiên cứu định tính bài viết kiến nghị thay đổi phương pháp tiếp cận khi triển khai xây dựng nông thôn mới, như phương pháp tiếp cận có sự tham gia. Phương pháp tiếp cận có sự tham gia là phương pháp mà trong đó quá trình xây dựng, thực hiện, giám sát, đánh giá quá trình triển khai xây dựng chương trình có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, nhất là sự tham gia cộng đồng dân cư của địa phương.

Đây là khía cạnh còn thiếu và yếu ở các xã thí điểm của chương trình” [2, tr. Đỗ Văn Quân (2014) trong bài viết “Phát huy vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới” [68] đã cho biết ở Việt Nam với khoảng 70% dân số đang sống tại 9 nghìn xã, khu vực “tam nông” ở Việt Nam đã xác định được chiến lược phát triển toàn diện, phù hợp - chiến lược xây dựng nông thôn mới. Trong thời gian qua, Việt Nam đã thực hiện hàng loạt các giải pháp cụ thể nhằm thực hiện thắng lợi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới trong đó có phát huy vai trò của vốn xã hội. Trên cơ sở đó, tác giả đã nhận diện các thành tố của vốn xã hội trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam bao gồm: niềm tin trong xây dựng nông thôn mới , các chuẩn mực và giá trị trong xây dựng nông thôn mới, các liên kết xã hội và mạng lưới xã hội trong xây dựng nông thôn mới.

Tác giả khẳng định “vốn xã hội của cộng đồng nông thôn Việt Nam đang có ở một mức độ nhất định nào đó. Sự tin tưởng, giá trị, chuẩn mực, những mối liên kết đồng thuận. Nếu nhìn ở 18 góc độ tình cảm, tương trợ lẫn nhau thì có lẽ các cộng đồng ở khu vực tam nông giàu vốn xã hội. Tuy nhiên, nếu nhìn theo góc độ tăng trưởng, đa dạng hóa nghề nghiệp, việc làm, chuyển đổi cấu trúc xã hội nông nghiệp, nông thôn theo mục tiêu xây dựng nông thôn mới thì có lẽ vốn xã hội chưa thực sự mạnh.

Vốn xã hội ở nông thôn chưa đủ sức để tạo nên những cú hích phát triển về kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội từ bên trong” [68]. Xuất phát từ đó tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới. Nguyễn Thị Ánh Tuyết (2015) trong bài viết “Nghiên cứu các giải pháp huy động “vốn xã hội” cho phát triển ngành nghề phi nông nghiệp phục vụ xây dựng nông thôn mới” [92] đã chỉ ra những đóng góp quan trọng của vốn xã hội đối với sự phát triển của các ngành nghề phi nông nghiệp. Thông qua nghiên cứu khảo sát tại 14 tỉnh/ thành phố, bài viết đã cho thấy một bức tranh tổng thể về vốn xã hội (các khía cạnh thể hiện, các phương pháp đo lường vốn xã hội), chỉ ra những tác động tích cực của vốn xã hội trong phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp… Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, vốn xã hội trong phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp chỉ “co cụm” trong các mối quan hệ tình cảm, quen biết, gần gũi về địa bàn cư trú mà chưa phát triển thành quan hệ rộng mở hơn bên ngoài; vai trò của vốn xã hội thông qua các tổ chức, mạng lưới xã hội chính thức ở địa phương trong việc hỗ trợ, thúc đẩy sự tham gia của người dân trong hoạt động phi nông nghiệp còn mờ nhạt.

Kết quả nghiên cứu đã phân tích những nhân tố có tác động đến vai trò của vốn xã hội trong ngành nghề phi nông nghiệp như môi trường chính sách thể chế, nhận thức xã hội, cấu trúc quan hệ xã hội,… vừa là sự thúc đẩy vừa là rào cản. Do vậy để vốn xã hội phát huy được những tác động tích cực, cần có các giải pháp hướng đến thay đổi nhận thức, liên kết hỗ trợ theo hướng “mở”, giảm các hình thức liên kết mang tính “co cụm”; nâng cao vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp … đối với cộng đồng. Lương Thị Thu Hằng, (2015) “Chương trình xây dựng nông thôn mới: nhìn từ thực tế các xã thí điểm” [27] đã chỉ ra những bất cập trong việc thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại vùng Bắc Bộ và vùng 19 Nam Bộ. Nghiên cứu khẳng định “sự cần thiết của việc sửa đổi của các tiêu chí cho phù hợp với đặc điểm kinh tế, xã hội và môi trường của mỗi vùng.

Nghiên cứu cũng đi sâu tìm hiểu vai trò của các chủ thể (Nhà nước, cộng đồng, doanh nghiệp, các đoàn thể chính trị xã hội) trong quá trình triển khai Chương trình. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tiếp cận của người dân đối với Chương trình chỉ dừng lại ở mức biết thông tin, tham gia góp công, góp tiền vào các hạng mục thực hiện; việc tham gia bàn bạc, giám sát còn hạn chế. Do vậy, việc triển khai như tại 2 xã thí điểm chưa đảm bảo được nguyên tắc vai trò chủ thể của người dân cũng như ảnh hưởng đến tính bền vững của các tiêu chí đã đạt được” [27, tr. Bùi Quang Dũng, (2015) trong bài viết “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp nâng cao trách nhiệm xã hội và vai trò của chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới” [22] đã cho thấy sự chủ động của người dân trong việc lựa chọn sinh kế trong bối cảnh mới.

Nghiên cứu cho thấy, “các hoạt động về nông nghiệp vẫn được duy trì và có sự khác biệt giữa nông nghiệp miền Bắc và nông nghiệp miền Nam, trong khi nông nghiệp miền Bắc chỉ mang chức năng đảm bảo an ninh lương thực thì người dân ở miền Nam đã nâng lên thành sản xuất hàng hóa. Có nhiều cản trở khiến các hộ chưa thay đổi hình thức canh tác của mình, trong đó, sự phụ thuộc vào quy hoạch của chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng bên cạnh các thiếu hụt về vốn, nhân, lực và tập quán. Kết quả khảo sát cho thấy năng lực của người dân, xét theo nghĩa rộng về cả năng lực tâm lý (các thói quen, tâm lý ngại thay đổi, ngại học hỏi, cầu an và sợ rủi ro) hay các tập quán, truyền thống cũ, sự thiếu hụt về kiến thức, kinh nghiệm có ảnh hưởng rất lớn đến quyết định, ý định chuyển đổi hình thức canh tác của hộ gia đình. Do vậy, nếu trong các chương trình hành động, chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn có tính đến yếu tố nguồn vốn con người, khuyến khích các mặt tích cực về tâm lý, văn hóa sẽ đảm bảo sự phù hợp của các nội dung thực hiện” [22, tr.

Qua đó, Hàn Quốc đã đạt được những thành tựu vô cùng ấn tượng, có sức lan tỏa và ảnh hưởng quốc tế. Bài viết phân tích, so sánh những điểm tương đồng và khác biệt giữa phong trào Làng mới của Hàn Quốc và chương trình xây dựng nông thôn mới của Việt Nam, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm có thể vận dụng vào thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới trong những năm tiếp theo ở Việt Nam. Vũ Thị Hồng Khanh - Nguyễn Văn Thanh (2017) trong bài “Những khó khăn, thách thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Khánh Hòa - Một kết quả điều tra xã hội học” [43] đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu xã hội học cơ bản như quan sát, phân tích kế thừa tài liệu thứ cấp và thảo luận nhóm bán cấu trúc một số lãnh đạo cấp xã và cấp huyện tại Khánh Hoà. Qua đó đã nhận diện được những khó khăn thách thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Khánh Hoà hiện nay.