MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế Nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở Việt Nam có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay, nông nghiệp, nông dân, nông thôn của nước ta đã đạt được những thành tựu khá toàn diện và to lớn: Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hoá, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả; đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia; đời sống kinh tế - xã hội ở nông thôn có nhiều thay đổi và tiến bộ rõ rệt. Tuy nhiên, những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và chưa đồng đều giữa các vùng.
Nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt nguồn lực cho phát triển sản xuất; nghiên cứu, chuyển giao khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn còn thấp, tỉ lệ hộ nghèo cao, nhất là vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc. Vấn đề quan trọng đặt ra là cần phải thực hiện chương trình phát triển nông thôn một cách cụ thể và phù hợp với bối cảnh nông thôn Việt Nam hiện tại và tương lai, trên cơ sở phát huy nội lực của cộng đồng nông thôn. Để giải quyết những vấn đề này, chính phủ đã triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2015, định hướng đến năm 2020 với 19 bộ tiêu chí.
Tỉnh Đắk Nông là một tỉnh biên giới được tái thành lập từ 01/01/2004, qua hơn 10 năm hình thành và phát triển, nền kinh tế phát triển nhanh trên các lĩnh vực theo hướng tích cực phát huy tiềm năng lợi thế của tỉnh, đã tạo ra bước đột phá quan trọng. Tuy nhiên, quy mô nền kinh tế còn nhỏ, chất lượng thấp; thiếu sự gắn kết chặt chẽ giữa nông nghiệp với công nghiệp, thương mại- dịch vụ trong quá trình phát triển, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi chậm…Là một tỉnh biên giới, kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội còn thấp kém; đời sống nhân dân còn khó khăn, do vậy Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế quá trình xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Đắk Nông gặp nhiều khó khăn hơn đa số các tỉnh thành khác trong cả nước. Thị xã Gia Nghĩa là tỉnh lỵ tỉnh Đắk Nông, hiện có 08 đơn vị hành chính cấp xã gồm 05 phường và 03 xã là Quảng Thành, Đắk R’Moan, Đắk Nia. Nhìn chung, đời sống của nhân dân ở các xã đại đa số vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Các ngành thương mại, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp phát triển chậm. Tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế của các xã chiếm tỷ lệ còn cao (trên 92%). Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và dân sinh chưa hoàn chỉnh, chất lượng kém gây nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo, hộ dân tộc thiểu số trên địa bàn còn tương đối cao nên việc nhận thức về xây dựng nông thôn mới trong nhân dân còn hạn chế.
Việc thực hiện theo các chỉ tiêu xây dựng nông thôn mới trên địa bàn còn chậm so với kế hoạch lộ trình đề án đã được phê duyệt đề ra. Như vậy, là đô thị trung tâm của tỉnh, với tiềm năng, thế mạnh của mình, được sự quan tâm sát sao của chính quyền tỉnh, nhưng quá trình thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới của thị xã qua 4 năm chưa đạt yêu cầu theo kế hoạch đề ra. Theo kết quả khảo sát đánh giá của Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới của thị xã về thực trạng nông thôn hiện nay chưa có xã nào đạt quá 9 tiêu chí. Công cuộc xây dựng nông thôn mới vẫn còn trông chờ vào phần lớn là đầu tư xây dựng cơ bản của nhà nước, vai trò của chính quyền xã chưa được phát huy tối đa, chưa phát huy sức mạnh tổng hợp từ tỉnh – thị xã – xã; chưa huy động, thu hút sự đầu tư của xã hội nhất là trong nhân dân.
Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền xã Đắk Nia, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông” nhằm góp phần thực hiện chương trình nông thôn mới của xã Đắk Nia, từ đó được xem xét để nhân rộng trên địa bàn thị xã Gia Nghĩa. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương trình nông thôn mới là một mô hình tương đối mới mẻ đối với tỉnh Đắk Nông – một tính mới được thành lập hơn 10 năm. Do đó hiện chưa có nhiều nghiên cứu sâu về tổ chức thực thi chương trình nông thôn mới của chính quyền các cấp trên địa bàn tỉnh Đắk Nông. Một số đề tài viết về vấn đề này như: Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế - Luận văn thạc sĩ: “Một số giải pháp góp phần thúc đẩy quá trình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông” của tác giả Hoàng Xuân Thành- bảo vệ năm 2013, trường Đại học Lâm nghiệp.
Trong nghiên cứu trên tác giả đã đề cập đến một số nội dung về triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Đắk R’Lấp và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả thực hiện chương trình. Đề tài đi sâu vào phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới để từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện ĐắkR’Lấp - tỉnh Đắk Nông. - Luận văn thạc sĩ: "Tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam" của tác giả Trương Tuyết Nhung – bảo vệ năm 2013, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Nội dung luận văn nghiên cứu, phân tích thực trạng tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền huyện Lý Nhân và đề xuất giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền huyện Lý Nhân đến năm 2020.
Đề tài đi sâu phân tích tổ chức thực thi chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền huyện Lý Nhân. - Luận văn thạc sĩ: “Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam” của tác giả Nguyễn Văn Đoàn – bảo vệ năm 2014, Học viện Chính trị khu vực I. Trong nghiên cứu này tác giả đánh giá thực trạng mô hình nông thôn mới và quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Kim Bảng thời gian qua, phân tích nguyên nhân; đề xuất định hướng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương trong những năm tới. Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu về tổ chức thực thi chương trình nông thôn mới của chính quyền cấp xã tại tỉnh Đắk Nông.
“Tổ chức thực thi Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền xã Đắk Nia, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông” đang là vấn đề cần được nghiên cứu mà không trùng lắp với công trình nghiên cứu nào được thực hiện trước đó. 3- Mục tiêu nghiên cứu - Xác định khung nghiên cứu về tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp xã. - Phân tích được thực trạng quá trình tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền xã Đắk Nia - thị xã Gia Nghĩa - tỉnh Đắk Nông; đánh giá ưu, nhược điểm trong quá trình thực thi chương trình. - Từ kết quả đánh giá trên, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Đắk Nia.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu quá trình tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền xã Đắk Nia.2- Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về không gian: Nghiên cứu trong phạm vi địa giới hành chính xã Đắk Nia, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông. - Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu số liệu các năm từ 2011 đến 2014; Giải pháp đề xuất đến 2020. Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế 1 5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài 5.1 Khung nghiên cứu của luận văn.
Khung nghiên cứu của luận văn Điều kiện để tổ chức Quá trình tổ chức thực thực thi thành công thi Chương trình nông chương trình XD nông thôn mới của chính thôn mới của chính quyền cấp xã quyền cấp xã Kết quả thực hiện Chương trình xây - Có chương trình hợp lý dựng nông thôn - Chuẩn bị triển khai - Cam kết và quyết tâm mới của chính chương trình quyền cấp xã của lãnh đạo cấp tỉnh, cấp huyện - Bộ máy hành chính của - Chỉ đạo thực hiện xã vững mạnh chương trình - Sự ủng hộ của người dân và các đối tượng có - Kiểm soát sự thực hiện liên quan chương trình Nguồn: Tổng hợp của tác giả 5. Quy trình nghiên cứu - Bước 1: Nghiên cứu lý thuyết về tổ chức thực thi chính sách, từ đó xác định khung nghiên cứu tổ chức thực thi chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp xã. Phương pháp được sử dụng trong bước này là mô hình hóa. - Bước 2: Tiến hành khảo sát và thu thập số liệu thứ cấp phản ánh quá trình tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Đắk Nia từ các tài liệu, thông tin của UBND thị xã Gia Nghĩa, Phòng Kinh tế thị xã, Cục Thống kê tỉnh và Văn phòng điều phối xây dựng nông thôn mới tỉnh Đắk Nông.
Nguồn dữ liệu này được trích dẫn trực tiếp trong luận văn và được ghi chú trong phần tài liệu tham khảo. Ngoài ra, thông qua điều tra, phỏng vấn cán bộ lãnh đạo, quản lý xã Đắk Nia, đại diện hộ dân trên địa bàn xã Đắk Nia để thu thập số liệu sơ cấp.