Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Tổng quan về đầu tư xây dựng thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm và đặc điểm đầu tư xây dựng cơ bản 1. Khái niệm đầu tư Trên thế giới, có nhiều quan điểm khác nhau về đầu tư.
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), đầu tư là việc sử dụng các nguồn lực (tiền bạc, tài sản, sức lao động,.) để tạo ra những giá trị mới hoặc gia tăng giá trị của các giá trị hiện có nhằm thu được lợi nhuận hoặc lợi ích kinh tế trong tương lai. Trong lĩnh vực tài chính, đầu tư được hiểu là chi tiền ra mua tài sản với kỳ vọng thu được lợi nhuận trong tương lai. Tài sản đầu tư có thể là cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, vàng,. Trong lĩnh vực kinh tế học, đầu tư được ví như việc dùng các yếu tố từ các nguồn lực sẵn có với mục tiêu tạo ra các giá trị nhằm thu về lợi ích kinh tế lâu dài.
Nhìn chung, đầu tư là một hoạt động mang tính chất tương lai, nhằm thu được lợi ích hoặc giá trị lớn hơn so với những gì đã bỏ ra. Do đó có thể nói tính sinh lợi là đặc trưng hàng đầu của đầu tư. Đầu tư có thể mang tính chất thương mại hoặc phi thương mại. Đầu tư xây dựng cơ bản và đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ bản Từ trước đến nay có khá nhiều khái niệm về đầu tư xây dựng cơ bản được nêu lên.
Có thể kể đến một số khái niệm như sau: 11 Theo khoản 1 Điều 4 Luật Đầu tư công năm 2019, đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động đầu tư nhằm tạo lập mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng các công trình kết cấu hạ tầng, các công trình xây dựng phục vụ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống của xã hội, bao gồm: - Đầu tư xây dựng các công trình giao thông, thủy lợi, cấp thoát nước, điện lực, năng lượng, thông tin và truyền thông, bưu chính, viễn thông, công trình xây dựng cho mục đích quốc phòng, an ninh; - Đầu tư xây dựng các công trình văn hóa, thể thao, giáo dục, y tế, khoa học và công nghệ, môi trường, du lịch, công trình hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội khác; - Đầu tư xây dựng các công trình sử dụng vốn nhà nước ngoài ngân sách nhà nước. Hay đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng, tài sản cố định và tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội, là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Như vậy, đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng, tài sản cố định và tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội. Đây là hoạt động quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Đầu tư xây dựng cơ bản có những đặc điểm sau: Thứ nhất, đầu tư xây dựng cơ bản đòi hỏi quy mô vốn lớn: Trong tổng đầu tư phát triển từ NSNN của cả nước nói chung và một số địa phương nói riêng thì đầu tư XDCB thường chiếm tỷ trọng >30%. Các công trình đầu tư từ NSNN như hạ tầng kỹ thuật: đường sá, cầu cống, bến cảng, sân bay. và các công trình hạ tầng xã hội: trường học, bệnh viện, nhà văn hóa. đều có ý nghĩa rất lớn về mặt kỹ thuật, kinh tế, chính trị - xã hội,.
Tốc độ và 12 quy mô tăng đầu tư XDCB đã góp phần đẩy mạnh tốc độ tăng GDP hằng năm, tăng năng suất lao động xã hội, nâng cao đời sống cho người dân và đảm bảo an ninh, quốc phòng của từng địa phương… Thứ hai, đầu tư xây dựng cơ bản là một lĩnh vực quan trọng, mang tính hệ thống, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chủ thể khác nhau. - Về phía nhà nước, vai trò chủ đạo được thể hiện ở việc: + Huy động nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, trái phiếu chính phủ, tín dụng nhà nước,. để đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, phục vụ quốc phòng, an ninh. + Ban hành chính sách, pháp luật, quy hoạch, kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản.
+ Quản lý, giám sát hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản. - Về phía doanh nghiệp, tham gia đầu tư xây dựng cơ bản thông qua việc: + Sử dụng vốn tự có, vốn vay, vốn huy động từ thị trường để đầu tư xây dựng các công trình phục vụ sản xuất, kinh doanh. + Góp vốn, hợp tác đầu tư xây dựng các công trình cùng với nhà nước, các tổ chức, cá nhân khác. - Về phía các tổ chức, cá nhân khác, có thể tham gia đầu tư xây dựng cơ bản thông qua các hình thức: + Góp vốn, hợp tác đầu tư xây dựng các công trình cùng với nhà nước, + Đầu tư xây dựng các công trình phục vụ lợi ích cộng đồng, xã hội.
Việc phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể tham gia đầu tư xây dựng cơ bản là cần thiết để đảm bảo hiệu quả, chất lượng của các công trình, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Thứ ba, đầu tư xây dựng cơ bản gắn liền với đất xây dựng công trình: Sản phẩm của đầu tư xây dựng cơ bản là những công trình xây dựng, gắn liền với đất, có thời gian sử dụng lâu dài. Ví dụ: nhà máy, xí nghiệp, trường học, bệnh viện, đường xá, cầu cống,. 13 Thứ tư, tính đơn chiếc của sản phẩm đầu tư xây dựng cơ bản: Mỗi công trình xây dựng có những đặc điểm, tính chất riêng, không thể thay thế bằng một công trình khác.
Ví dụ: nhà máy sản xuất ô tô khác với nhà máy sản xuất máy tính, bệnh viện đa khoa khác với bệnh viện chuyên khoa,. Thứ năm, các công trình XDCB từ NSNN chịu ảnh hưởng từ điều kiện tự nhiên, địa lý tại các địa phương như khí hậu, thời tiết, địa hình,. Vai trò của đầu tư xây dựng đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế địa phương Đầu tư xây dựng trước hết cũng là một hoạt động kinh tế nên với các đặc thù của mình thì đầu tư xây dựng có vai quan trọng làm thay đổi cơ cấu kinh tế quốc dân của mỗi nước, cải thiện văn minh đô thị, góp phần thúc đẩy mức độ tăng trưởng kinh tế - xã hội. Cụ thể như sau: Thứ nhất, nâng cao đời sống nhân dân: Đầu tư xây dựng góp phần xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, phục vụ đời sống nhân dân.
Thông qua các dự án xây dựng từ NSNN tại các địa phương, vùng sâu, vùng xa, hải đảo đã góp phần tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật như: nhà ở, trường học, bệnh viện, công trình văn hóa, thể thao,., tạo công bằng xã hội, tái tạo và tăng cường năng lực sản xuất, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp trong nền kinh tế, thúc đẩy phát triển hàng hóa, cải thiện đời sống nhân dân. Thứ hai, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Đầu tư xây dựng góp phần tạo ra cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật cần thiết cho sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy tăng năng suất lao động, tăng sản lượng hàng hóa, dịch vụ, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thứ ba, chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Đầu tư xây dựng góp phần tạo ra cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật cho các ngành công nghiệp, dịch vụ, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ. 14 Thứ tư, bảo vệ môi trường: Đầu tư xây dựng góp phần xây dựng hệ thống công trình bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường sinh thái.
Thứ năm, nâng cao năng lực quốc phòng, an ninh: Đầu tư xây dựng góp phần xây dựng hệ thống công trình quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Đầu tư xây dựng thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới 1. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM là một chương trình mang tính chiến lược, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của nông thôn Việt Nam. Theo Khoản 8, 9 Điều 4 Luật Đầu tư công 2019 (có hiệu lực 01/01/2020) quy định như sau: “Chương trình MTQG là chương trình đầu tư công nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của từng giai đoạn cụ thể trong phạm vi cả nước.
Trong đó Chương trình đầu tư công là một tập hợp các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội”. Tổng hợp lại, chúng ta có thể hiểu: Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng. Với mục tiêu toàn diện: xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn từng bước hiện đại; xây dựng cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xây dựng nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; bảo vệ môi trường sinh thái; giữ vững an ninh - trật tự; tăng cường hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới được chia thành 03 giai đoạn, cụ thể như sau: 15 * Giai đoạn 1 (2010-2015) được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010, sau đó được điều chỉnh tại quyết định số 695/QĐ-TTg ngày 08/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ, chương trình được thực hiện trong giai đoạn 2010-2020.
Giai đoạn này, Chương trình NTM tập trung vào việc xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, như giao thông, thủy lợi, điện, trường học, trạm y tế,. Đồng thời, cũng chú trọng đến việc phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Kết quả, đến hết năm 2015, cả nước đã có 28.164 xã (64,8%) đạt chuẩn NTM, chiếm 46,3% tổng số xã toàn quốc.