Luận Văn Thạc Sĩ: Xây Dựng Chủ Đề Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh Trong Dạy Học Sinh Học 12

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued xây dựng một số chủ đề bằng tiếng anh trong dạy học phần sinh thái học sinh học 12 trung, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Quỳnh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Sinh học
• Đề tài: Xây Dựng Một Số Chủ Đề Bằng Tiếng Anh Trong Dạy Học Phần Sinh Thái Học, Sinh Học 12 Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Những đóng góp mới của đề tài
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Tổng quan về dạy học tích hợp
• 1.3. Tổng quan về dạy học theo chủ đề
• 1.4. Dạy học chuyên ngành bằng Tiếng Anh
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.5.1. Phiếu tham khảo ý kiến giáo viên
• 1.5.2. Phiếu tham khảo ý kiến học sinh
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC – SINH HỌC 12 BẰNG TIẾNG ANH
• 2.1. Phân tích mục tiêu và cấu trúc nội dung phần Sinh thái học, Sinh học 12
• 2.2. Phân tích chương trình Phần Sinh thái học, Sinh học 12
• 2.3. Các năng lực học tập phần sinh thái học cần có
• 2.3.1. Năng lực nhận ra kiến thức học
• 2.3.2. Năng lực tìm ra bản chất của kiến thức
• 2.3.3. Năng lực hệ thống hoá được kiến thức
• 2.4. Thiết kế quy trình xây dựng chủ đề Sinh thái học bằng Tiếng Anh
• 2.5. Ứng dụng quy trình xây dựng các chủ đề Sinh thái học bằng Tiếng Anh
• 2.6. Chủ đề “Population ecology” (Sinh thái học quần thể)
• 2.7. Thiết kế giáo án thực nghiệm cho chủ đề “Population ecology”
• 2.8. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 2.8.1. Mục đích và phương pháp thực nghiệm
• 2.8.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.8.1.2. Phương pháp thực nghiệm
• 2.8.1.3. Nội dung thực nghiệm
• 2.8.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 2.8.2.1. Kết quả định lượng
• 2.8.2.2. Kết quả định tính
• 2.8.3. Kết luận về kết quả thực nghiệm
• 3. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Chủ Đề Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh

Chủ đề sinh thái học trong dạy học sinh học 12 là một phần quan trọng giúp học sinh hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa con người và môi trường. Việc xây dựng chủ đề này bằng tiếng Anh không chỉ nâng cao khả năng ngôn ngữ mà còn giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc sử dụng tiếng Anh trong giáo dục trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Dạy Học Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh

Dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ chuyên ngành, đồng thời nâng cao nhận thức về các vấn đề môi trường hiện nay. Việc này cũng tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động nghiên cứu và thảo luận quốc tế.

1.2. Lợi Ích Của Việc Tích Hợp Tiếng Anh Trong Dạy Học Sinh Học

Tích hợp tiếng Anh trong dạy học sinh học không chỉ giúp học sinh cải thiện khả năng ngôn ngữ mà còn giúp họ phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Điều này rất quan trọng trong việc chuẩn bị cho học sinh tham gia vào thị trường lao động toàn cầu.

II. Thách Thức Trong Việc Dạy Học Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh

Mặc dù việc dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Giáo viên và học sinh cần phải đối mặt với những khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu, phương pháp giảng dạy và khả năng ngôn ngữ.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Tài Liệu

Nhiều giáo viên và học sinh gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập bằng tiếng Anh. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, đặc biệt là trong các chủ đề phức tạp như sinh thái học.

2.2. Vấn Đề Về Phương Pháp Giảng Dạy

Phương pháp giảng dạy truyền thống có thể không phù hợp với việc dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh. Cần có những phương pháp mới, sáng tạo để thu hút học sinh và giúp họ tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Dạy Học Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh Hiệu Quả

Để dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng ngôn ngữ và tư duy phản biện.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như học tập dự án, thảo luận nhóm và nghiên cứu tình huống giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức. Điều này cũng tạo cơ hội cho học sinh thực hành tiếng Anh trong bối cảnh thực tế.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Công nghệ có thể hỗ trợ việc dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh thông qua các ứng dụng học tập, video giảng dạy và tài liệu trực tuyến. Việc này không chỉ làm phong phú thêm nội dung học mà còn giúp học sinh dễ dàng tiếp cận thông tin.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chủ Đề Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh

Việc áp dụng chủ đề sinh thái học bằng tiếng Anh trong thực tiễn dạy học đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng ngôn ngữ và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia vào các chủ đề sinh thái học bằng tiếng Anh có kết quả học tập tốt hơn so với các lớp học truyền thống. Họ cũng thể hiện sự hứng thú và động lực học tập cao hơn.

4.2. Các Hoạt Động Ngoại Khóa Liên Quan

Các hoạt động ngoại khóa như hội thảo, thảo luận và dự án nghiên cứu giúp học sinh áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về các vấn đề sinh thái.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chủ Đề Sinh Thái Học Bằng Tiếng Anh

Chủ đề sinh thái học bằng tiếng Anh có tiềm năng lớn trong việc nâng cao chất lượng dạy học sinh học 12. Việc tiếp tục phát triển và cải tiến phương pháp dạy học sẽ giúp học sinh có được những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển chương trình dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh. Điều này bao gồm việc cập nhật tài liệu, phương pháp giảng dạy và đánh giá hiệu quả học tập.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Đào Tạo Giáo Viên

Đào tạo giáo viên có vai trò quan trọng trong việc thực hiện dạy học sinh thái học bằng tiếng Anh. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để giảng dạy hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo định hướng tiếp cận năng lực đang là trọng tâm phát triển của ngành giáo dục Việt Nam. Quyết định số 959/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển hệ thống trường trung học phổ thông chuyên giai đoạn 2010–2020 đã xác định rõ nhiệm vụ triển khai dạy học các môn khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh tại tối thiểu 30% số trường chuyên, với tốc độ tăng trưởng từ 15% đến 20% mỗi năm. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy môn Sinh học 12 tại nhiều địa phương vẫn diễn ra theo lối truyền thụ thụ động, với hơn 75% giáo viên chưa từng tổ chức dạy học bằng tiếng Anh do thiếu hụt tài liệu và phương pháp phù hợp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết sự đứt gãy giữa nhu cầu hội nhập quốc tế với năng lực thực tế của học sinh và giáo viên trong môn Sinh học lớp 12. Mục tiêu cụ thể là xây dựng quy trình 6 bước thiết kế chủ đề dạy học tích hợp bằng tiếng Anh, áp dụng trực tiếp vào phần Sinh thái học nhằm tối ưu hóa khả năng tiếp nhận tri thức khoa học và phát triển năng lực ngôn ngữ chuyên ngành.

Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trong giai đoạn từ tháng 09/2018 đến tháng 03/2020 tại hai trường tiêu biểu là Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội – Amsterdam và Trường Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Huệ thuộc thành phố Hà Nội. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa rõ rệt qua việc nâng tỷ lệ học sinh hứng thú học tập từ 16,67% lên trên 50%, đồng thời cải thiện phổ điểm khá giỏi của học sinh lớp thực nghiệm tăng từ 12% đến 18% so với phương pháp truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng giáo dục thực nghiệm của John Dewey năm 1916 với nguyên lý người học là trung tâm và kĩ năng là kiến thức trong hành động, kết hợp với lý thuyết dạy học theo chủ đề của Wincenty Okoń năm 1968. Tại Việt Nam, tác giả tiếp thu quan điểm dạy học tích hợp liên môn của Đỗ Hương Trà và Cao Thị Thặng nhằm gắn kết kiến thức sinh thái với thực tiễn đời sống và các vấn đề toàn cầu.

Mô hình nghiên cứu vận dụng phương pháp dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ, triển khai 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết qua tiến trình 3 giai đoạn chặt chẽ: trước bài học (Pre-learning), trong bài học (While-learning) và sau bài học (Post-learning). Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong chương trình gồm:

• Sinh thái học quần thể (Population ecology) và sức chứa của môi trường (Carrying capacity, ký hiệu là K).
• Tăng trưởng quần thể theo tiềm năng sinh học (Exponential growth curve, biểu đồ chữ J).
• Tăng trưởng thực tế bị giới hạn bởi môi trường (Logistic growth curve, biểu đồ chữ S).
• Nhân tố sinh thái phụ thuộc mật độ (Density-dependent factors) và không phụ thuộc mật độ (Density-independent factors).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 64 giáo viên Sinh học tại 07 trường trung học phổ thông công lập và 132 học sinh tại thành phố Hà Nội vào tháng 03/2019. Cỡ mẫu thực nghiệm sư phạm bao gồm 2 nhóm đối chứng và thực nghiệm với quy mô 84 học sinh lớp 12 chuyên Sinh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện về năng lực học tập và điều kiện cơ sở vật chất.

Nguồn dữ liệu được thu thập thông qua phiếu điều tra 12 câu hỏi, biên bản dự giờ, phỏng vấn sâu chuyên gia và kết quả của 2 bài kiểm tra đánh giá định lượng. Phương pháp phân tích thống kê toán học được lựa chọn để tính toán điểm số trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, kiểm định độ tin cậy và lập đường cong phân bố tần suất điểm số Xi. Việc kết hợp phân tích định tính và định lượng trong 18 tháng nghiên cứu giúp chứng minh tính khoa học, độ giá trị và khả năng nhân rộng của quy trình đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã bộc lộ khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành động trong giảng dạy Sinh học bằng tiếng Anh:

• Phát hiện 1: 93,75% giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy Sinh học bằng ngoại ngữ (trong đó 31,25% đánh giá rất cần thiết), nhưng có tới 75% giáo viên chưa bao giờ tổ chức giảng dạy và 0% giáo viên dạy thường xuyên.
• Phát hiện 2: Rào cản lớn nhất nằm ở năng lực tiếng Anh chuyên ngành của giáo viên với trên 80% người được hỏi gặp khó khăn, 76,6% phản ánh thiếu chương trình và tài liệu chuẩn từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, và 75% chỉ ra học sinh còn rụt rè.
• Phát hiện 3: Về phía học sinh, chỉ 16,67% từng được tiếp cận các tiết học song ngữ, nhưng có 37,9% khẳng định tính cấp thiết và trên 50% bày tỏ sự hào hứng cao độ khi được học Sinh học bằng tiếng Anh.
• Phát hiện 4: Kết quả thực nghiệm sư phạm với chủ đề Sinh thái học quần thể cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi từ 8,0 đến 10,0 ở lớp thực nghiệm đạt 68,5%, cao hơn 22,3% so với lớp đối chứng, đồng thời tỷ lệ điểm dưới trung bình giảm xuống dưới 2,4%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên sự vượt trội của lớp thực nghiệm là nhờ quy trình 6 bước khoa học: rà soát nội dung, xác định chủ đề, biên soạn song ngữ, chọn lọc thuật ngữ trọng tâm, thiết kế giáo án tích cực và tổ chức thực nghiệm. Việc cung cấp bảng thuật ngữ song ngữ ở đầu mỗi chủ đề đã tháo gỡ rào cản từ vựng, giúp học sinh tự tin tiếp cận tài liệu quốc tế.

Dữ liệu thực nghiệm được minh họa rõ nét qua bảng tổng hợp điểm số và biểu đồ đường cong tích lũy điểm Xi trở xuống. Đồ thị của lớp thực nghiệm luôn lệch hẳn về phía bên phải so với lớp đối chứng, phản ánh mức độ phân hóa học lực tích cực và sự đồng đều trong tiếp thu kiến thức. Các hoạt động làm việc nhóm, thiết kế poster triển lãm và tổ chức talkshow khoa học giúp học sinh phát triển năng lực tự học và tư duy phản biện. Kết quả này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới phương pháp dạy học, chứng minh rằng việc dạy học bằng tiếng Anh không làm giảm chất lượng chuyên môn mà còn tạo ra tác động kép đối với năng lực người học.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy Sinh học bằng tiếng Anh tại các trường trung học phổ thông, bốn giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

• Chuẩn hóa khung chương trình: Ban hành tài liệu hướng dẫn và phân phối chương trình dạy học tích hợp song ngữ với chỉ tiêu áp dụng tại 30% đến 40% số tiết Sinh thái học trong năm học 2021–2022, do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì biên soạn.
• Nâng cao năng lực giáo viên: Tổ chức các khóa bồi dưỡng tiếng Anh học thuật và phương pháp giảng dạy tích hợp cho 100% giáo viên Sinh học cốt cán tại các trường chuyên trong lộ trình 6 tháng, từ tháng 06/2021 đến tháng 12/2021, dưới sự phối hợp của các trường đại học sư phạm.
• Xây dựng kho tài nguyên số: Thiết lập hệ thống ngân hàng dữ liệu trực tuyến gồm 10 chuyên đề bài giảng điện tử, video thí nghiệm mô phỏng và bảng từ điển thuật ngữ sinh thái học song ngữ trước quý 2 năm 2022, giao cho tổ chuyên môn các trường trung học phổ thông chuyên phối hợp phát triển.
• Phát triển câu lạc bộ học thuật: Thành lập câu lạc bộ khoa học sinh thái song ngữ tại 100% các trường triển khai đề án, thu hút tối thiểu 35% học sinh khối 12 tham gia sinh hoạt định kỳ 2 lần mỗi tháng nhằm tạo môi trường rèn luyện giao tiếp học thuật tự nhiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giáo viên Sinh học trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp bộ giáo án mẫu chi tiết của 3 chủ đề Sinh thái học quần thể, Tác động của con người đến đa dạng sinh học và Ô nhiễm môi trường để áp dụng vào các tiết giảng dạy thực tế trên lớp.
• Cán bộ quản lý giáo dục: Sử dụng bộ số liệu khảo sát thực tế trên 64 giáo viên và 132 học sinh làm cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, phân bổ ngân sách đào tạo và xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp giảng dạy khoa học tự nhiên.
• Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Sinh học: Tham khảo khung lý thuyết dạy học tích hợp và bộ tiêu chí đánh giá năng lực ngoại ngữ 3 mức độ (từ M0 đến M2) làm tài liệu giảng dạy cho các học phần phương pháp dạy học bộ môn.
• Học sinh trung học phổ thông định hướng thi quốc tế: Sử dụng bảng thuật ngữ chuẩn hóa và hệ thống câu hỏi bài tập bằng tiếng Anh để tự bồi dưỡng kiến thức, chuẩn bị cho các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và Olympic Sinh học quốc tế (IBO).

Câu hỏi thường gặp

• Dạy học Sinh học bằng tiếng Anh có gây quá tải cho học sinh không? Hoàn toàn không nếu giáo viên áp dụng đúng quy trình 6 bước tích hợp. Số liệu khảo sát 132 học sinh cho thấy trên 50% học sinh cảm thấy bài học thú vị hơn. Việc chia nhỏ bài học theo 3 giai đoạn trước, trong và sau giờ học cùng bảng từ khóa trọng tâm giúp học sinh tiếp thu kiến thức sinh thái tự nhiên mà không bị áp lực ngôn ngữ.

• Giáo viên cần đạt chuẩn tiếng Anh nào để giảng dạy hiệu quả? Giáo viên chỉ cần đạt trình độ tiếng Anh tương đương bậc 4 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc Việt Nam hoặc chứng chỉ B2 quốc tế, kết hợp việc nắm vững hệ thống thuật ngữ sinh thái học. Khảo sát 64 giáo viên cho thấy hơn 80% giáo viên ban đầu tự ti nhưng đã thích ứng nhanh chóng sau khi sử dụng bộ học liệu chuẩn hóa.

• Bộ tiêu chí nào được dùng để đánh giá năng lực học sinh? Luận văn xây dựng bảng đánh giá 3 mức độ từ M0 đến M2 trên 5 tiêu chí: nhận biết kiến thức, tìm bản chất, liên hệ kiến thức, hệ thống hóa và vận dụng thực tiễn. Ví dụ, học sinh đạt mức M2 khi phân tích thành thạo đường cong chữ S và giải thích được nguyên nhân suy giảm quần thể bằng tiếng Anh.

• Mô hình này có thể áp dụng cho các trường trung học phổ thông không chuyên không? Mô hình hoàn toàn có thể nhân rộng tại các lớp định hướng khoa học tự nhiên của trường đại trà. Kết quả khảo sát tại 07 trường trung học phổ thông Hà Nội ghi nhận 93,75% giáo viên ủng hộ tính cần thiết. Các trường không chuyên có thể bắt đầu với thời lượng từ 1 đến 2 tiết mỗi học kỳ trước khi mở rộng.

• Học sinh nhận được những lợi ích lâu dài nào từ phương pháp này? Phương pháp giúp học sinh phát triển đồng thời tư duy khoa học, khả năng thuyết trình trước đám đông và kỹ năng khai thác tài liệu quốc tế. Trong đợt thực nghiệm tại 2 trường chuyên ở Hà Nội, 100% học sinh tham gia đã hoàn thành xuất sắc các sản phẩm sơ đồ tư duy, poster nghiên cứu và buổi tọa đàm khoa học bằng tiếng Anh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích hợp và phương pháp phát triển năng lực chuyên biệt cho học sinh trung học phổ thông.
• Đề xuất thành công quy trình chuẩn hóa 6 bước xây dựng chủ đề Sinh thái học bằng tiếng Anh có tính ứng dụng và khả năng chuyển giao cao.
• Thiết kế hoàn chỉnh 3 chủ đề dạy học thực tiễn kèm hệ thống bài tập và bảng từ vựng chuyên ngành gồm Sinh thái học quần thể, Đa dạng sinh học và Ô nhiễm môi trường.
• Xây dựng bộ công cụ kiểm tra đánh giá năng lực ngoại ngữ học thuật dựa trên 5 tiêu chí với 3 mức độ định lượng rõ ràng.
• Kiểm chứng thực nghiệm thành công trong 18 tháng, chứng minh sự tiến bộ vượt bậc về kết quả học tập và gia tăng hứng thú học tập cho hơn 50% học sinh.

Đóng góp lớn nhất của đề tài là cung cấp giải pháp sư phạm thực tiễn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu 30% trường trung học phổ thông chuyên giảng dạy khoa học bằng tiếng Anh theo chỉ đạo của Chính phủ. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2021 đến 2025, quy trình này cần được mở rộng thử nghiệm tại 20 trường trung học phổ thông trên cả nước và số hóa toàn bộ bài giảng. Quý thầy cô giáo, cán bộ quản lý và các bạn học sinh hãy tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng ngay bộ giáo án và khung phương pháp dạy học Sinh học bằng tiếng Anh vào thực tiễn giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu 1. Trên thế giới Quan điểm rõ ràng đầu tiên về dạy học theo chủ đề do nhà triết học, nhà giáo dục nổi tiếng John Dewey (1859 – 1952) đưa ra. Là một trong những người tiên phong ủng hộ cải cách giáo dục, quan điểm giáo dục của John Dewey bắt nguồn từ triết học thực nghiệm, ông luôn tin rằng học tập cần phải thiết thực.

Trong cuốn “Dân chủ và giáo dục” (1916), Dewey đã đề xuất học sinh cần được tham gia vào các thách thức và công việc của cuộc sống thực thông qua việc hướng dẫn của thày cô, học sinh luôn giữ vai trò trung tâm của lớp học. Năm 1968, nhà giáo dục học Ba Lan - W.Ôkôn đã hoàn thành cuốn “Những cơ sở của dạy học theo chủ đề” - một công trình khá hoàn chỉnh và có giá trị về dạy học theo chủ đề. Theo chuyên ngành Sinh học thì Giáo sư E.Brunov và Viện sĩ I. Zverev có các công trình lớn chuyên khảo về phát triển năng lực độc lập tích cực nhận thức của học sinh trong quá trình học tập giáo trình sinh học nói chung và Giải phẫu sinh lí vệ sinh người nói riêng.

Trong thế kỉ XXI, thế giới có những thay đổi mạnh mẽ mang tính quyết định trong lĩnh vực giáo dục. Do sức ép và thách thức lớn mang tính thời đại nên giáo dục buộc phải thay đổi cách tiếp cận từ nội dung sang tiếp cận năng lực để sản phẩm của đào tạo là HS phải “biết làm”, nghĩa là mang tính ứng dụng cao. Năng lực của con người được đánh giá trên 3 góc độ: kiến thức, kĩ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Muốn tăng cường năng lực cạnh tranh, rút ngắn khoảng cách ứng dụng khoa học công nghệ, thì phải biết cách giảng dạy và cách học.

Trước đây, sách vở, giáo viên, nhà trường là nơi giúp ta tiếp nhận 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiến thức. Ngày nay, chúng ta hoàn toàn có thể tiếp cận nhờ internet và các phương tiện truyền thông, … một cách bình đẳng, mọi lúc, mọi nơi. Như vậy, để tiếp nhận kiến thức không phải là quá khó khăn trong thời đại ngày nay mà quan trọng là biến kiến thức đó thành kĩ năng, nói như M. Danilop: “kĩ năng chính là kiến thức trong hành động”.

Từ biết, đến hiểu, đến làm việc chuyên nghiệp với năng suất cao là một khoảng cách rất lớn không phải ai cũng thực hiện được, cần có những bứt phá chuyển thói quen thành kĩ năng. Thế giới đã và đang thiết kế chương trình giáo dục, nội dung giáo dục, PPDH theo hướng tiếp cận năng lực và xây dựng hệ thống các năng lực chung và chuyên biệt cho từng môn học. Có thể thấy ba loại từ chương trình các nước: - Chương trình thiết kế theo NL và nêu rõ các NL cần có của HS (Úc, Canada, New Zealand, Pháp,…). - Chương trình thiết kế theo NL nhưng không nêu hệ thống NL, mà chỉ nêu tiêu chuẩn cụ thể cho chương trình theo hướng này (điển hình là chương trình của Indonesia).

- Tại Phần Lan, Hàn Quốc, Hà Lan,. tuy không công bố thiết kế chương trình theo năng lực nhưng thực chất chương trình dạy học tại các nước này vẫn trên cơ sở phát triển năng lực và định hướng các năng lực cần đạt một cách rõ ràng. - Ở một số nước như Mĩ, Singapore, Thái Lan, hay các nước Tây Âu, không tách rời các môn Khoa học tự nhiên ( Vật lí, Hóa học, Sinh học) ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở. Ở hai cấp học này, các môn này tích hợp thành môn Khoa học, đến cấp THPT, các môn này được tách ra, nhưng cấp này cũng xây dựng các chủ đề tích hợp có tính thực tiễn cao [18, 20].

Sự tích hợp thành môn Khoa học sẽ được giảng dạy theo một số chủ đề chính, sau đó được phân cấp thành các chủ đề nhỏ hơn. Chẳng hạn, ở Úc, chương trình Khoa học gồm các chủ đề chính: Làm việc khoa học; Cuộc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sống và vật thể sống; Vật liệu tự nhiên và vật liệu nhân tạo; Năng lượng và sự biến đổi; Trái đất và vũ trụ. Tại các nước khu vực Đông Nam Á, chương trình Khoa học gồm các chủ đề chính: Quá trình khoa học; Chất; Sinh vật và môi trường; Năng lượng và sự biến đổi. Xu hướng DHTCĐ đã đặt ra yêu cầu cải tiến về PPDH, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá.

Trên con đường hướng tới một xã hội tri thức, thông tin và hợp tác toàn cầu, nhu cầu về tiếp nhận, tìm hiểu thông tin, tìm kiếm tri thức của loài người ngày càng cao, cũng như lượng tri thức cần cập nhật hàng ngày là vô cùng lớn nên HS cần có những kỹ năng như cộng tác làm việc, khả năng tìm kiếm, khai thác, xử lý, sử dụng thông tin một cách có hiệu quả. Hình thức học tập không còn bó hẹp trong lớp học mà mở ra ngoài thực tiễn; thời gian học tập để hoàn thành một nội dung, một chủ đề không nhất thiết trong một, hai tiết học mà có thể kéo dài trong một, vài tuần, tùy thuộc vào ý nghĩa, mức độ quan trọng và khó khăn của kiến thức. Việc đánh giá không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kết quả mà HS đạt được sau một khoảng thời gian nhất định nào đó mà phải đồng thời diễn ra trong suốt quá trình dạy học (đánh giá tiến trình). Tại Việt Nam Ở Việt Nam, dạy học phát triển năng lực đang được quan tâm và áp dụng rộng rãi.

Trong giai đoạn hiện nay, ba mô hình dạy học được áp dụng nhiều và thu được những kết quả, những chuyển biến tích cực trong việc dạy và học của thày trò như sau [2]: - Dạy học dự án (Project – Based Learning) - Dạy học theo chủ đề (Themes – Based Learning) - Dạy học giải quyết vấn đề (Problem – Based Learning). Tuy nhiên, để áp dụng từng phương pháp dạy học vào từng phạm vi kiến thức vẫn là vấn đề đối với các giáo viên. Mỗi phương pháp cần được áp dụng phù hợp, nhuần nhuyễn mới mang lại hiệu quả học tập cao. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dựa trên tình hình thực tế như vậy, ngày 8 tháng 10 năm 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH, hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học, trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng, trong đó có hướng dẫn các bước xây dựng chủ đề dạy học theo 5 bước [5].

Trong đề án cải cách giáo dục sau 2015 của Bộ giáo dục và Đào tạo, nhấn mạnh việc chuyển từ “dạy học tiếp cận nội dung” sang “dạy học tiếp cận năng lực”. Ở đó sẽ tiến hành “dạy học tích hợp” , “dạy học giải quyết vấn đề” với nội dung học tập thiết kế theo chủ đề [6]. Có một số nghiên cứu về dạy học theo chủ đề tích hợp ở Việt Nam như sau: Trong công trình nghiên cứu “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015”, tác giả Cao Thị Thặng đã tổng quan về lí luận cũng như thực tiễn về những xu thế dạy học tích hợp theo chủ đề trong chương trình giáo dục của một số nước phát triển trên thế giới. Đồng thời, tác giả cũng phân tích thực trạng, những kết quả ban đầu và những bất cập còn tồn tại của việc vận dụng quan điểm dạy và học theo chủ đề tích hợp rong chương trình giáo dục Việt Nam từ đó đề xuất giải pháp phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam trong tương lai sau năm 2015 [15].

Đặc biệt công trình nghiên cứu của nhóm tác giả do Đỗ Hương Trà (Chủ biên), các nhà khoa học đã biên soạn 2 cuốn sách về dạy học tích hợp các môn học Khoa học tự nhiên và dạy học tích hợp các môn Khoa học xã hội. Các tác giả đã đề xuất cơ sở lí luận, quy trình các bước để thiết kế các chủ đề dạy học tích hợp, đưa ra nhiều gợi ý và định hướng kiểm tra đánh giá [17]. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan về dạy học tích hợp 1.

Thế nào là dạy học tích hợp Tích hợp trong dạy học là phương pháp liên kết các vấn đề của một hay nhiều lĩnh vực khác nhau trong cùng một kịch bản dạy học [17] và là sự trình bày một cách thống nhất về tư tưởng khoa học các khái niệm, các nguyên lý, không đề cập hoặc chưa đề cập đến sự khác nhau giữa các lĩnh vực [13]. Tích hợp là một trong những nguyên tắc lựa chọn nội dung môn học quan trọng đảm bảo “sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức, khái niệm thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó” [10, 17]. Để hình thành và phát huy những năng lực cần có cho học sinh, hiện nay trên thế giới có xu hướng dạy học tích hợp, giúp học sinh sử dụng được kiến thức các lĩnh vực khác nhau cho những quá trình học tập tiếp theo hoặc áp dụng kiến thức vào thực tế. Như vậy, nhờ dạy học tích hợp, quá trình học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh.

Thông qua dạy học tích hợp, học sinh có khả năng giải quyết các tình huống cụ thể trong đời sống nhờ vận dụn g các kiến thức khoa học kĩ thuật, đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại ngày nay [12]. Trong quá trình dạy học tích hợp, nhà trường ngoài việc cung cấp kiến thức còn cần chú ý phát triển cho học sinh kĩ năng tìm kiếm và hệ thống hóa kiến thức. Đồng thời cần phải giúp học sinh có cơ hội vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã được hình thành để giải quyết những vấn đề thực tế bằng cách chú trọng tổ chức các bài học tích hợp. Dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực người học - Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, kiến thức, kĩ năng, thái độ, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.