Chương 1 “VIỆT HÓA” CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH DÀNH CHO THIẾU NHI – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN 1. Vấn đề “Việt hóa” chương trình truyền hình 1. Khái niệm “Việt hóa” “Việt hóa” thật ra là cách nói thông dụng để chỉ quá trình điều chỉnh, biến đổi một đối tượng có nguồn gốc nước ngoài sao cho phù hợp với môi trường ngôn ngữ, xã hội, văn hóa Việt Nam. Quá trình này, trước hết, có liên quan đến hiện tượng bản địa hóa ngôn ngữ (language localization).
Theo Wikipedia, bản địa hóa ngôn ngữ là giai đoạn tiếp theo của một quá trình lớn hơn diễn ra trước đó (quá trình quốc tế hóa), bao gồm việc dịch sản phẩm và giúp sản phẩm đó thích ứng văn hóa (đối với quốc gia, khu vực, hoặc nhóm cụ thể) cho thị trường riêng biệt. Bản địa hóa ngôn ngữ không chỉ là một hoạt động dịch thuật thuần túy, mà nó liên quan đến việc nghiên cứu toàn diện về nền văn hóa bản địa để giúp sản phẩm thích ứng một cách chính xác với nhu cầu địa phương”. Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam nhận diện hiện tượng “Việt hóa” dưới góc độ giao lưu ngôn ngữ, xem đó là mức độ cao nhất (kết quả cuối cùng) của quá trình nhập hệ các yếu tố ngôn ngữ được vay mượn vào tiếng Việt. Ví dụ, từ commissaire của tiếng Pháp được “Việt hóa” thành từ “cẩm”, “cò” (cảnh sát trưởng thời Pháp thuộc), từ chambre “Việt hóa” thành “săm”, từ enveloppe “Việt hóa” thành “lốp”, từ gare “Việt hóa” thành “ga”, … Bản thân tiến trình đi từ yếu tố xa lạ tới yếu tố được người Việt chấp nhận, trong đó vừa có sự đồng hóa yếu tố xa lạ (quá trình thuận), vừa có sự biến đổi các đặc điểm cấu trúc của bản thân tiếng Việt để đủ tiềm năng vật chất hấp thụ yếu tố xa lạ (quá trình ngược – tự biến đổi).
Trên thực tế, “Việt hóa” không Trang 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ là quá trình diễn ra ở bình diện giao lưu ngôn ngữ, mà còn diễn ra ở nhiều lĩnh vực khác, cần được nhận diện như là một quá trình tiếp biến văn hóa (acculturation). Sự tiếp xúc, giao thoa giữa các nền văn hoá luôn luôn diễn ra trong quá trình phát triển của nhân loại. Đó là một nhu cầu tất yếu, một quy luật của phát triển. Trong quá trình giao thoa văn hóa, có thể xảy ra hiện tượng các yếu tố của nền văn hoá này thâm nhập vào nền văn hoá kia hoặc nền văn hóa này vay mượn các yếu tố của nền văn hoá kia rồi cải biến điều chỉnh cho phù hợp dẫn đến sự tiếp biến văn hóa.
Như vậy, “Việt hóa” không chỉ đơn thuần là quá trình chuyển dịch ngôn ngữ cho một đối tượng nào đó đến từ bên ngoài nền văn hóa – ngôn ngữ Việt Nam, mà còn là quá trình biến đổi đối tượng ấy sao cho phù hợp với năng lực thấu cảm văn hóa và nhu cầu của người Việt, phù hợp với môi trường văn hóa – nhân văn Việt Nam mà vẫn giữ được những nét tiêu biểu của đối tượng gốc. “Việt hóa” chương trình truyền hình Để đáp ứng nhu cầu giải trí ngày càng cao của khán giả truyền hình, nhiều Đài truyền hình cũng như các nhà sản xuất chương trình truyền hình Việt Nam đã chọn phương án mua bản quyền và nhập khẩu nhiều chương trình truyền hình hay, nổi tiếng với đủ các thể loại: trò chơi truyền hình, phim truyện, phim hoạt hình, các chương trình giải trí, truyền hình thực tế,… Những chương trình truyền hình này thường được thiết kế và sản xuất với mức độ chuyên nghiệp rất cao và với sự đầu tư công phu về công nghệ tổ chức, sản xuất. Đây cũng là những chương trình đã giành được sự thành công trên thị trường truyền hình ở các nước, thu hút được người xem truyền hình với tỷ lệ theo dõi rất cao. Việc mua bản quyền và nhập khẩu các chương trình truyền hình nước ngoài có những khía cạnh hấp dẫn về nội dung văn hóa lẫn về phương diện tài chính đối với các đài truyền hình trong nước vốn chưa theo kịp trình độ sản xuất truyền hình so với các nước phát triển.
Trang 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên, những chương trình “Việt hóa” phải lệ thuộc nhiều vào định dạng chương trình nên đôi khi những người thực hiện gặp khó khăn trong việc xử lý sự khác biệt giữa văn hóa Việt Nam với những nền văn hóa khác trên thế giới. Điều chỉnh chương trình để phù hợp với văn hóa Việt Nam nhưng vẫn giữ được khung thiết kế (format) của chương trình là một thử thách lớn đối với người tham gia sản xuất chương trình truyền hình dạng này, vì chắc chắn những ràng buộc trong cam kết bản quyền với đối tác nước ngoài sẽ không cho phép có những thay đổi tùy tiện làm biến dạng format chương trình. Thông số đầu vào quan trọng cho quá trình cải biến này chắc chắn là các vấn đề liên quan đến xu thế toàn cầu hóa văn hóa hiện nay – một xu thế đang hậu thuẫn cho sự phát triển xuyên biên giới của nhiều giá trị văn hóa địa phương, đưa những giá trị ấy đến nhiều vùng đất mới và nhờ đó mà được biết đến, được chia sẻ. Các sản phẩm truyền hình cũng không nằm ngoài xu thế đó.
Tuy nhiên, cũng nên nhất trí đôi điều về quan điểm toàn cầu hóa văn hóa trong bối cảnh hiện nay. Văn hóa là một thực tế cực kỳ đa dạng của đời sống nhân loại. Bức tranh văn hóa nhân loại là một bức tranh được ghép nên bổ nhiều mảng màu sắc, hình ảnh, đường nét đầy khác biệt bản sắc của các nền văn hóa dân tộc, văn hóa khu vực, văn hóa quốc gia. Nhưng bối cảnh xã hội hiện đại đang tạo ra những tiền đề về kỹ thuật và xã hội hết sức đặc biệt để các bộ phận văn hóa ấy tiến nhanh đến tương lai mới của nền văn hóa nhân loại – tương lai toàn cầu hóa văn hóa.
Toàn cầu hóa tạo điều kiện hiện đại hóa các nền kinh tế và văn hóa lạc hậu, dân chủ hóa các nền chính trị, thúc đẩy việc trao đổi lao động và tiêu thụ hàng hóa giữa các quốc gia. Một người dân nước này dùng sản phẩm, ăn món ăn, uống thức uống, dùng thuốc men, mặc quần áo do những dân tộc khác làm ra. Cả thế giới đồng thời được xem một chương trình tivi, xem một bộ phim, Trang 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghe một bản nhạc… Điều đó cũng có nghĩa là, một sản phẩm có chất lượng tốt được làm ra ở một dân tộc nào đó sẽ nhanh chóng được tiêu thụ ở nhiều nước trên toàn thế giới. Toàn cầu hóa là xu thế phù hợp quy luật phát triển của xã hội loài người.
Trong tư tưởng của C.Ăngghen về chủ nghĩa cộng sản đã hàm chứa quan niệm về toàn cầu hóa như là con đường giải phóng con người thoát khỏi những ràng buộc địa phương, dân tộc, liên hệ với nền văn minh toàn thế giới và hưởng thụ tất cả những thành quả vật chất và tinh thần mà nhân loại sáng tạo ra. Trong Hệ tư tưởng Đức, các ông viết: "Chỉ có như vậy thì các cá nhân riêng rẽ mới được giải thoát ra khỏi những khuôn khổ dân tộc và địa phương khác nhau của mình, mới có được những liên hệ thực tiễn với nền sản xuất (kể cả sản xuất tinh thần) của toàn thế giới và mới có được khả năng hưởng thụ nền sản xuất của toàn thế giới về mọi lĩnh vực (tất cả những sáng tạo của con người)". Về khía cạnh văn hóa, toàn cầu hóa là quá trình xích lại gần nhau giữa các nền văn hóa vốn trước đây hoàn toàn khác biệt nhau.Toàn cầu hóa văn hóa không có nghĩa là xóa bỏ văn hóa dân tộc để tiếp thu một nền văn hóa khác có tính chất "mẫu mực" cho toàn thế giới. Thực ra, không thể có một nền văn hóa mẫu mực như vậy.
Trái lại, toàn cầu hóa là sự mở rộng biên giới văn hóa từ phạm vi địa phương, dân tộc, quốc gia ra phạm vi toàn thế giới. Toàn cầu hóa tạo điều kiện giới thiệu những thành tựu, những nét độc đáo của văn hóa dân tộc, xuất khẩu những sản phẩm văn hóa của dân tộc này cho các dân tộc khác, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác để làm giàu, làm phong phú nền văn hóa dân tộc mình. Kết quả của toàn cầu hóa văn hóa là, một mặt, duy trì, củng cố, hiện đại hóa văn hóa dân tộc, phát huy bản sắc của văn hóa dân tộc, mặt khác, tiếp thu tất cả những gì quý giá, tiên tiến, hiện đại của các dân tộc khác để làm giàu cho nền văn hóa của dân tộc mình. Trang 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Và cũng trong kịch bản mới mẻ ấy của văn hóa nhân loại, vấn đề giữ gìn và bảo vệ các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc cũng được đặt ra như một thách thức to lớn.
Những di sản văn hóa vật chất và tinh thần của một dân tộc được bảo vệ và tôn vinh không chỉ vì lợi ích của dân tộc đó, mà còn vì lợi ích của cả nhân loại. Bằng chứng là không ít người, kể cả những nhà chính trị, khoa học, văn hóa. từ các dân tộc văn minh đã rất quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu, thưởng thức những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc khác, kể cả những dân tộc lạc hậu hơn dân tộc mình. Một thế giới đa dạng về văn hóa mới thực sự là môi trường sống lý tưởng, tốt đẹp của nhân loại.
Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam (sau đây gọi tắt là Đảng) đã nêu rõ: “Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hoá gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển. Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại, xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao.