Luận văn thạc sĩ ussh vận dụng sách lược dĩ bất biến ứng vạn biếncủa hồ chí tịch trong ngoại giao việt nam những năm đầu thế kỷ 21

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh vận dụng sách lược dĩ bất biến ứng vạn biếncủa hồ chí tịch trong ngoại giao việt nam những năm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Đề tài: Vận Dụng Sách Lược “Dĩ Bất Biến, Ứng Vạn Biến” Của Chủ Tịch Hồ Chí Minh Trong Ngoại Giao Việt Nam Những Năm Đầu Thế Kỷ XXI
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ CỦA SÁCH LƯỢC “DĨ BẤT BIẾN ỨNG VẠN BIẾN” TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ
• 1.1. Nhận thức chung về sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến”
• 1.2. Khái niệm “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong tư tưởng phương Đông
• 1.3. Khái niệm “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh
• 1.4. Khái niệm “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong Ngoại giao Việt Nam
• 1.5. Quá trình vận dụng sách lược “Dĩ bất biến ứng vạn biến” trong lịch sử đối ngoại Việt Nam
• 1.5.1. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp
• 1.5.2. Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH VẬN DỤNG SÁCH LƯỢC “DĨ BẤT BIẾN ỨNG VẠN BIẾN” TRONG NGOẠI GIAO VIỆT NAM NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 2.1. Quá trình vận dụng sách lược “dĩ bất biến, ứng vạn biến” trong Ngoại giao Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập (1986 – 2001)
• 2.1.1. Những đặc điểm tình hình chính trị kinh tế thế giới
• 2.1.2. Vận dụng sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong ngoại giao Việt Nam (1986 -2001)
• 2.2. Quá trình vận dụng sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong những năm đầu thế kỷ XXI (2001 – nay)
• 2.2.1. Tình hình thế giới và khu vực
• 2.2.2. Đường lối đối ngoại của Đảng
• 2.2.3. Quá trình vận dụng sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong hoạt động ngoại giao Việt Nam (từ năm 2001 – nay)
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Sách Lược Hồ Chí Minh Trong Ngoại Giao

Sách lược "dĩ bất biến, ứng vạn biến" của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành nền tảng cho chính sách ngoại giao của Việt Nam trong thế kỷ 21. Tư tưởng này không chỉ phản ánh sự linh hoạt trong ứng xử quốc tế mà còn thể hiện bản lĩnh vững vàng của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc áp dụng sách lược này giúp Việt Nam duy trì được sự ổn định và phát triển trong quan hệ quốc tế.

1.1. Khái Niệm Sách Lược Dĩ Bất Biến Ứng Vạn Biến

Khái niệm "dĩ bất biến, ứng vạn biến" xuất phát từ triết lý phương Đông, nhấn mạnh việc sử dụng những nguyên tắc không thay đổi để ứng phó với những biến động không ngừng của thế giới. Điều này giúp Việt Nam có thể điều chỉnh chính sách ngoại giao một cách linh hoạt và hiệu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Sách Lược Trong Ngoại Giao Việt Nam

Sách lược này không chỉ giúp Việt Nam duy trì mối quan hệ hòa bình với các quốc gia khác mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và chính trị. Việc áp dụng sách lược này đã giúp Việt Nam khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế.

II. Những Thách Thức Trong Vận Dụng Sách Lược Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của tình hình chính trị thế giới, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc vận dụng sách lược "dĩ bất biến, ứng vạn biến". Những thách thức này bao gồm sự cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc và những biến động không lường trước được trong quan hệ quốc tế.

2.1. Cạnh Tranh Giữa Các Cường Quốc

Sự cạnh tranh giữa các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc và Nga đã tạo ra nhiều áp lực cho Việt Nam trong việc duy trì độc lập và chủ quyền. Việt Nam cần phải khéo léo trong việc điều chỉnh chính sách ngoại giao để không bị cuốn vào các cuộc xung đột này.

2.2. Biến Động Chính Trị Trong Khu Vực

Tình hình chính trị tại khu vực Đông Nam Á luôn biến động, từ các cuộc khủng hoảng chính trị đến các vấn đề an ninh. Việt Nam cần phải có những biện pháp ứng phó kịp thời để bảo vệ lợi ích quốc gia.

III. Phương Pháp Vận Dụng Sách Lược Trong Ngoại Giao

Việc vận dụng sách lược "dĩ bất biến, ứng vạn biến" trong ngoại giao Việt Nam cần phải dựa trên những phương pháp cụ thể. Các phương pháp này bao gồm việc duy trì nguyên tắc cơ bản trong quan hệ quốc tế, đồng thời linh hoạt trong cách tiếp cận và ứng xử.

3.1. Duy Trì Nguyên Tắc Cơ Bản

Việt Nam cần phải giữ vững các nguyên tắc cơ bản trong chính sách đối ngoại, như độc lập, tự chủ và hòa bình. Điều này giúp tạo dựng niềm tin và sự tôn trọng từ các quốc gia khác.

3.2. Linh Hoạt Trong Cách Tiếp Cận

Việc linh hoạt trong cách tiếp cận và ứng xử với các quốc gia khác là rất quan trọng. Việt Nam cần phải biết cách điều chỉnh chính sách để phù hợp với từng tình huống cụ thể, từ đó tối ưu hóa lợi ích quốc gia.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sách Lược Trong Ngoại Giao Việt Nam

Việc áp dụng sách lược "dĩ bất biến, ứng vạn biến" đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho ngoại giao Việt Nam. Những thành tựu này không chỉ thể hiện qua các mối quan hệ quốc tế mà còn qua sự phát triển kinh tế và chính trị trong nước.

4.1. Thành Tựu Trong Quan Hệ Quốc Tế

Việt Nam đã thiết lập được nhiều mối quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia lớn trên thế giới. Điều này không chỉ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam mà còn tạo ra nhiều cơ hội hợp tác kinh tế.

4.2. Tác Động Đến Phát Triển Kinh Tế

Chính sách ngoại giao linh hoạt đã giúp Việt Nam thu hút được nhiều nguồn đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế và cải thiện đời sống người dân.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Sách Lược Trong Ngoại Giao Việt Nam

Tương lai của sách lược "dĩ bất biến, ứng vạn biến" trong ngoại giao Việt Nam sẽ tiếp tục được phát huy. Việt Nam cần phải tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện chính sách ngoại giao để phù hợp với bối cảnh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Chính Sách Ngoại Giao

Việt Nam cần xác định rõ định hướng phát triển chính sách ngoại giao trong bối cảnh mới, từ đó có những bước đi phù hợp để bảo vệ lợi ích quốc gia.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Việc tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế và sức mạnh trong quan hệ quốc tế. Điều này cần được thực hiện thông qua các diễn đàn quốc tế và khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ hiện đại đã ghi nhận những bước chuyển mình mạnh mẽ, đưa vị thế quốc gia từ tình trạng bị bao vây, cô lập vươn lên trở thành đối tác tin cậy của cộng đồng quốc tế. Minh chứng rõ nét nhất là sự kiện Việt Nam trúng cử Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008-2009 với số phiếu ủng hộ đạt 183 trên tổng số 190 phiếu, tương đương tỷ lệ tán thành 96,3%. Thành quả đối ngoại vượt bậc này bắt nguồn từ việc kiên định và vận dụng sáng tạo di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt là phương châm ngoại giao cốt lõi lấy bất biến ứng vạn biến.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích phương thức vận dụng sách lược dĩ bất biến, ứng vạn biến trong việc giải quyết các thách thức an ninh, kinh tế và chính trị đối ngoại của Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI. Mục tiêu cụ thể nhằm hệ thống hóa cơ sở triết học phương Đông và tư tưởng Hồ Chí Minh, đánh giá chặng đường kế thừa thực tiễn qua các thời kỳ lịch sử, từ đó đúc kết bài học kinh nghiệm cho giai đoạn hội nhập mới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động đối ngoại của Việt Nam từ mốc Đổi mới năm 1986 đến giai đoạn 2001-2010 trong mối tương quan với các nước lớn, các nước láng giềng khu vực Đông Nam Á và các định chế đa phương toàn cầu.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học sắc bén giúp các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa chiến lược đối ngoại, phục vụ mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 7% mỗi năm và bảo vệ vững chắc 100% chủ quyền lãnh thổ quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng lý luận dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa phép biện chứng duy vật Mác - Lênin với các lý thuyết Quan hệ quốc tế đương đại, tiêu biểu là Chủ nghĩa hiện thực nhấn mạnh lợi ích quốc gia và Chủ nghĩa tự do thể chế coi trọng hợp tác đa phương. Hệ thống khái niệm then chốt được triển khai bao gồm:

• Khái niệm Dĩ bất biến: Đại diện cho bản thể, quy luật và những giá trị bất di bất dịch, bao gồm độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và cuộc sống tự do, hạnh phúc của nhân dân.
• Khái niệm Ứng vạn biến: Sự linh hoạt, mềm dẻo, uyển chuyển trong sách lược, biện pháp và bước đi đối ngoại nhằm thích ứng với những biến động phức tạp của môi trường quốc tế.
• Khái niệm Ngũ tri trong nghệ thuật ngoại giao: Năm năng lực nhận thức cốt lõi gồm biết mình, biết người, biết thời thế, biết dừng và biết biến để tối đa hóa lợi ích dân tộc mà không làm tổn hại nguyên tắc chiến lược.
• Khái niệm Ngoại giao tâm công: Phương thức đánh vào lòng người, đề cao tính chính nghĩa, đạo lý và văn hóa hòa hiếu để mở rộng tập hợp lực lượng và tranh thủ sự đồng tình của nhân dân tiến bộ toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật, nghiên cứu đã tiến hành thu thập và xử lý toàn diện nguồn dữ liệu từ hơn 50 văn kiện, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội từ khóa VI năm 1986 đến khóa X năm 2006, cùng hơn 20 hiệp ước, tuyên bố chung và điều ước quốc tế song phương lẫn đa phương. Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là chọn mẫu có chủ đích và có tính xác thực cao, tập trung vào các sự kiện ngoại giao mang tính bước ngoặt lịch sử. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này là nhằm phản ánh chính xác sự vận động biện chứng của đường lối đối ngoại qua từng giai đoạn then chốt.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic, phân tích định tính và so sánh đối chiếu đa chiều. Trục thời gian nghiên cứu được phân kỳ thành ba chặng đường: thời kỳ đấu tranh giành và bảo vệ độc lập 1945-1975, thời kỳ đầu đổi mới và phá thế bao vây cấm vận 1986-2001, và thời kỳ đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng từ năm 2001 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn đối ngoại của Việt Nam mang lại ba phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, sách lược dĩ bất biến, ứng vạn biến là chìa khóa mở đường phá vỡ thế bao vây cô lập. Quyết định rút toàn bộ quân tình nguyện khỏi Campuchia vào tháng 9/1989 đã trực tiếp tạo tiền đề cho việc ký kết Hiệp định Paris ngày 23/10/1991, chấm dứt 13 năm đối đầu căng thẳng và mở ra thời kỳ bình thường hóa quan hệ với các đối tác lớn.

Thứ hai, nghệ thuật nhân nhượng có nguyên tắc đã bảo đảm vững chắc chủ quyền lãnh thổ quốc gia. Việc ký kết Hiệp ước biên giới đất liền ngày 30/12/1999 và Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ ngày 21/12/2000 giữa Việt Nam và Trung Quốc đã hoàn thành việc phân định 100% đường biên giới trên đất liền và trên biển giữa hai nước, biến khu vực từng xảy ra xung đột thành không gian hòa bình, hợp tác thương mại song phương phát triển vượt bậc.

Thứ ba, việc chuyển đổi từ đối đầu sang đối thoại với Hoa Kỳ đã tạo bước ngoặt phát triển kinh tế vượt trội. Tiến trình bình thường hóa quan hệ năm 1995 đã mở đường cho Hiệp định Thương mại song phương năm 2000, đưa kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng hơn 100 lần từ mức 450 triệu USD năm 1995 lên hàng chục tỷ USD trong những năm đầu thế kỷ XXI.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các thành tựu trên là sự phân định rạch ròi giữa mục tiêu chiến lược bất biến và biện pháp sách lược vạn biến. Khi bối cảnh quốc tế chuyển dịch từ trật tự hai cực sang đa cực sau khi Liên Xô tan rã vào tháng 12/1991, ngoại giao Việt Nam đã nhanh chóng từ bỏ tư duy khối để chuyển sang đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ.

Dữ liệu nghiên cứu về tiến trình hội nhập có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ dòng thời gian thể hiện các mốc gia nhập tổ chức quốc tế từ năm 1995 đến năm 2007 và bảng đối chiếu ma trận chính sách giữa kiên định nguyên tắc độc lập với sự linh hoạt trong nhượng bộ kinh tế.

So với các công trình nghiên cứu trước đây của các nhà ngoại giao kỳ cựu, luận văn đã làm sâu sắc hơn tính hai mặt biện chứng của sách lược: việc nhượng bộ tạm thời trong đàm phán không phải là sự thỏa hiệp yếu thế mà là bước lùi chiến thuật có tính toán nhằm tích lũy thế và lực cho dân tộc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm tiếp tục vận dụng hiệu quả phương châm dĩ bất biến, ứng vạn biến trong giai đoạn tiếp theo:

• Nâng cấp hệ thống dự báo và hoạch định chiến lược đối ngoại: Bộ Ngoại giao chủ trì phối hợp với các cơ quan nghiên cứu xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, đảm bảo 100% các biến động địa chính trị khu vực và thế giới đều được phân tích và có kịch bản ứng phó chủ động trong giai đoạn 2011-2020.
• Kiên định bảo vệ chủ quyền biển đảo bằng biện pháp hòa bình và pháp lý quốc tế: Giữ vững nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ dựa trên Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, kiên trì đàm phán xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông đạt tỷ lệ đồng thuận 100% với các nước ASEAN và đối tác liên quan.
• Tối ưu hóa hiệu quả ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển: Các bộ ngành kinh tế cần khai thác triệt để lợi thế từ hơn 10 hiệp định thương mại tự do song phương và khu vực, hướng tới mục tiêu duy trì tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu trên 12% mỗi năm đến năm 2020.
• Chuẩn hóa và hiện đại hóa công tác đào tạo cán bộ đối ngoại: Học viện Ngoại giao cùng các cơ sở đào tạo chuyên ngành cần đổi mới chương trình giảng dạy, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 95% cán bộ làm công tác đối ngoại nắm vững ngoại ngữ chuyên sâu, am tường luật pháp quốc tế và thuần thục nghệ thuật đàm phán trong thời kỳ hội nhập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm độc giả chuyên biệt:

• Cán bộ và chuyên viên ngành ngoại giao, đối ngoại: Cung cấp cẩm nang thực tiễn và phương pháp luận sắc bén để xử lý các hồ sơ đàm phán phức tạp, cân bằng quan hệ giữa các nước lớn trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quan hệ quốc tế, Chính trị học, Lịch sử ngoại giao: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật phong phú với hơn 50 văn kiện lưu trữ và khung phân tích logic phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và nhà đàm phán thương mại quốc tế: Cung cấp bài học kinh nghiệm về việc giữ vững giá trị cốt lõi của doanh nghiệp trong khi linh hoạt điều chỉnh chiến lược kinh doanh để thích ứng với biến động thị trường toàn cầu.
• Cán bộ nghiên cứu chiến lược an ninh, quốc phòng: Cung cấp góc nhìn toàn diện về phương thức kết hợp giữa mặt trận ngoại giao với thế trận quốc phòng toàn dân nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa.

Câu hỏi thường gặp

Sách lược dĩ bất biến, ứng vạn biến có nguồn gốc từ đâu và được Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng khi nào?

Sách lược này bắt nguồn từ triết học cổ phương Đông, kết hợp giữa việc lấy cái tĩnh chế ngự cái động. Ngày 31/5/1946, trước khi lên đường sang Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng giữ vững tâm thế kiên định để giải quyết suôn sẻ mọi tình huống chính trị phức tạp ở trong nước.

Yếu tố bất biến trong ngoại giao Việt Nam được định nghĩa như thế nào?

Cái bất biến chính là mục tiêu độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và quyền tự do, hạnh phúc của nhân dân. Mọi bước đi, thỏa hiệp trong đối ngoại đều phải xoay quanh trục cốt lõi này và tuyệt đối không bao giờ được đem ra đánh đổi.

Sự kiện lịch sử nào thể hiện rõ nhất nghệ thuật ứng vạn biến thời kỳ kháng chiến chống Pháp?

Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 và Tạm ước ngày 14/9/1946 là hai minh chứng kinh điển. Việt Nam chấp nhận cho 15.000 quân Pháp vào miền Bắc thay thế quân Tưởng để loại bỏ 20 vạn quân Tưởng Giới Thạch, tránh đối đầu trực diện cùng lúc với hai kẻ thù nguy hiểm.

Việt Nam đã vận dụng phương châm này như thế nào để vượt qua khủng hoảng kinh tế những năm đầu Đổi mới?

Việt Nam đã linh hoạt chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung từng có mức lạm phát lên tới 775% sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời chủ động mở rộng quan hệ hữu nghị với tất cả các quốc gia trên thế giới.

Việc áp dụng sách lược này có ý nghĩa gì trong đàm phán kinh tế quốc tế hiện đại?

Sách lược giúp các nhà đàm phán giữ vững nguyên tắc bảo vệ lợi ích an ninh kinh tế quốc gia, đồng thời linh hoạt chấp nhận các điều khoản cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường phù hợp với lộ trình hội nhập của các định chế thương mại thế giới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở triết lý và thực tiễn của sách lược dĩ bất biến, ứng vạn biến từ truyền thống văn hóa phương Đông đến tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh.
• Làm sáng tỏ quá trình vận dụng xuất sắc phương châm này qua các bước ngoặt: giải quyết vấn đề Campuchia năm 1991, bình thường hóa quan hệ Việt - Trung năm 1991 và bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ năm 1995.
• Khẳng định bản chất biện chứng giữa sự kiên định về nguyên tắc độc lập chủ quyền và tính uyển chuyển, năng động trong sách lược đàm phán đối ngoại.
• Đề xuất hệ thống giải pháp định lượng rõ ràng cho giai đoạn 2011-2020 nhằm tăng cường năng lực dự báo, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và đẩy mạnh ngoại giao kinh tế.
• Mở ra các định hướng nghiên cứu tiếp theo về nghệ thuật ngoại giao đa phương trong bối cảnh chuyển dịch quyền lực và toàn cầu hóa sâu rộng.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo khoa học giá trị dành cho các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và sinh viên chuyên ngành. Hãy khai thác trọn vẹn kho tàng tri thức này để nâng cao tư duy chiến lược và kỹ năng đàm phán trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung luận văn gồm hai chương: Chƣơng 1: Những cơ sở của sách lƣợc “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong Quan hệ Quốc tế Chương này điểm qua những khái niệm về sách lược “ dĩ bất biến ứng vạn biến “ trong tư tưởng phương Đông, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trong ngoại giao Việt Nam. Và đi vào phân tích việc vận dụng sách lược “ Dĩ bất biến ứng vạn biến” trong lịch sử đối ngoại Việt Nam với hai giai đoạn phân tích chính: (1) Thời kỳ kháng chiến chống Pháp; (2) Thời kỳ đấu tranh chống Mỹ thống nhất đất nước. Chƣơng 2: Quá trình vận dụng sách lƣợc “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong Ngoại giao Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI Đây là phần nội dung chính của đề tài, chương này đi sâu phân tích quá trình vận dụng sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong thời kỳ đổi mới và hội nhập cũng với 02 giai đoạn phân tích chính: (1) từ năm 1986 – 2001; (2) từ năm 2001 - nay. Tổng kết những thành tựu Ngoại giao Việt Nam đạt được và tập trung vào việc đánh giá những cơ hội và những thách thức khi Ngoại giao Việt Nam áp dụng sách lược này, từ đó xin đưa ra một số phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả việc vận dụng trong những giai đoạn tiếp theo 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đề tài vận dụng sách lược “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Hồ Chủ tịch trong ngoại giao Việt Nam những năm đầu thế kỷ 21 là một trong những đề tài mặc dù đã có một số công trình khoa học tiếp cận, nhưng đây vẫn là một đề tài khó, bên cạnh đấy, do trình độ của học viên còn có hạn, mong các thầy, các cô và bạn bè đóng góp để tác giả luận văn có thể hoàn thành công trình tốt hơn.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG CƠ SỞ CỦA SÁCH LƢỢC “DĨ BẤT BIẾN ỨNG VẠN BIẾN” TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ Ngày 31-5-1946, trước khi đi Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với cụ Huỳnh Thúc Kháng rằng: “Tôi vì nhiệm vụ quốc dân giao phó phải đi xa ít lâu, ở nhà trăm sự khó khăn nhờ cậy ở Cụ cùng anh em giải quyết cho. Mong Cụ dĩ bất biến ứng vạn biến” [53, tr. Thấu suốt tư tưởng chỉ đạo của Hồ Chủ tịch, Cụ Huỳnh đã giải quyết suôn sẻ, hiệu quả, hợp lòng dân mọi sự cố gay cấn ở trong nước. Từ ngày đấy trở đi, sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến” đã trở thành một trong những sách lược quan trọng của ngành đối ngoại của Việt Nam.

Với một số câu hỏi đặt ra như: sách lược này đã được hình thành trên cơ sở nào? Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng sách lược này như thế nào trong chỉ đạo công tác ngoại giao của Việt Nam trong những ngày đầu đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước của dân tộc? Chương một của luận văn sẽ tập trung phân tích một số nội dung chính sau: 1.Nhận thức chung về sách lƣợc “dĩ bất biến ứng vạn biến” 1. Khái niệm dĩ bất biến ứng vạn biến” trong tư tưởng phương Đông Xét về thực chất, câu "Dĩ bất biến ứng vạn biến" chỉ là một vế trong đôi câu đối hoàn chỉnh. Vế thứ hai trong câu đó chính là "Dĩ chúng tâm vi kỷ tâm" (Lấy tâm chúng sinh làm tâm của mình) trong nền văn hóa, triết học phương Đông [31, tr. “Dĩ bất biến ứng vạn biến” trong tư tưởng phương Đông là một nhận thức quan trọng – đó là mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, tinh thần và tự nhiên.

Một mặt thì vật chất và ý thức không tách rời nhau. Không có vật chất 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thì cũng chẳng có ý thức. Ngược lại, không có ý thức thì vật chất như thế nào ta cũng không biết. Mặt khác, không chỉ có vật chất, giới tự nhiên, luôn vận động mà ý thức, tinh thần cũng luôn vận động.

Hai cái luôn vận động như vậy, phải làm thế nào để nắm bắt, nhận thức được cái thứ hai. Đứng trước vấn đề này triết học Phương Đông đã đưa ra giải pháp như là tập trung tư tưởng, giữ cho tâm yên tĩnh, tỉnh táo. Như vậy, vấn đề mà triết học phương Đông đề cập đến ở đây là dùng cái tĩnh trong sáng được tập trung cao độ để nắm bắt cái động, “dĩ biến bất biến ứng vạn biến”. Dĩ bất biến ứng vạn biến tức là lấy cái bất biến (không thay đổi) mà ứng phó với cái vạn biến (cái luôn thay đổi).

Đây là một vấn đề khá lý thú so với nhận thức thông thường. Theo triết học phương Đông, giữa cái "bất biến" và cái “vạn biến" có mối quan hệ giữa biện chứng. Mối quan hệ giữa bất biến và vạn biến, giữa cái không thay đổi và cái thay đổi, giữa bản thể và hiện tượng, giữa cái nhất (cái một) và cái đa (cái nhiều),. là vấn đề trung tâm của triết học xuyên suốt từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây.

Đây là một tư tưởng hết sức sâu sắc của triết học, xuất phát từ quan niệm vạn vật sinh hoá đều do điều lý (quy luật) chi phối, nếu nắm được điều lý của vũ trụ thì có thể điều khiển được mọi biến hoá của trời đất (hiện tượng), nghĩa là có thể lấy cái bất biến chế ngự được cái vạn biến, lấy tĩnh chế động, lấy nhu thắng cương. Ý nghĩa triết lý trên là ở chỗ dù mọi sự vật hiện tượng thiên sai vạn biệt, phong phú, đa dạng, thay đổi khôn lường nhưng đều xoay quanh trục của nó, đó là bản thể, cái mà Trang Tử gọi là "Chốt của đạo" [31,tr. Trong mối quan hệ giữa bản thể và hiện tượng thì bản thể là bất biến, không sinh không diệt; còn các hiện tượng biến chuyển không ngừng nay còn mai mất, trong mỗi nền triết học, cái bất biến – bản thể không thêm không bớt này được gọi bằng những cái tên khác nhau, chẳng hạn như “Brahman” trong triết 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học Ấn Độ, “Đạo” trong học thuyết Lão Trang, “Thái cực” trong Kinh dịch, “vật chất” trong chủ nghĩa duy vật , “tâm” trong chủ nghĩa duy tâm”. Phép biện chứng duy vật thường chú trọng nhiều hơn về trình bày sự phát triển biện chứng của sự vật, coi mâu thuẫn, vận động là tuyệt đối, thông nhất, đứng im là tương đối.

Trong thực tế vận dụng, đôi khi chúng ta lại có phần coi nhẹ, thậm chí bỏ qua cái "bất biến" (tức là cái thống nhất, đứng im vốn là điều kiện tồn tại của sự vật). Triết lý "Dĩ bất biến ứng vạn biến" còn một khía cạnh nhận thức luận khá quan trọng mà ít người bàn tới. Theo nghĩa đen: Dĩ bất biến ứng vạn biến là, lấy cái động đối phó với cái “manh động”, theo nghĩa bóng: Người hay là người bình tĩnh sáng suốt, lập trường vững chắc thì có thể đối phó được mọi sự thay đổi xung quanh mình. Phép biện chứng duy vật Mác xít cũng đề cập đến các cặp mâu thuẫn và thống nhất, vận động và đứng im, nhưng mối quan hệ giữa bất biến và vạn biến trong phép biện chứng của Hồ Chí Minh có nguồn gốc chủ yếu từ trong triết học phương Đông và Việt Nam.

Xưa Lý Thánh Tông, khi đi lo việc biên cương ở phương Nam, có dặn lại nhiếp chính Ỷ Lan: "Vạn biến như lôi, nhất tâm thiền định" [31, tr.256 ], ý nói cứ lấy nhất tâm bất biến (là một lòng lo giữ việc nước) thì có thể đối phó với vạn biến (dù có dữ dội như sấm sét). Cái bất biến trong nhận thức chính là cái tâm bình tĩnh, tỉnh táo, trong sáng, sáng suốt, minh mẫn. Với cái tâm này (bất biến) thì có thể ứng với cái vạn biến, tức nhìn nhận sự vật hiện tượng biến đổi bên ngoài rõ ràng hơn, khách quan hơn, đúng đắn hơn. Không thể nhìn vạn vật một cách chính xác, khách quan khi cái tâm đầy dục vọng, tham vọng đen tối, đầy cá nhân ích kỷ.

Triết học phương Đông ví cái tâm bất biến như mặt hồ phẳng lặng, yên tĩnh, trong veo, không một gợn sóng, từ đó những viên cuội dưới đáy hồ cũng hiện 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lên rõ ràng; còn cái tâm đầy dục vọng đen tối, chao đảo, giống như mặt hồ nổi sóng, cát bụi mù mịt, bởi vậy, nhìn sự vật hiện tượng dưới đáy hồ không rõ, tức không nhìn ra đặc biệt là bản chất của sự vật hiện tượng. Vậy "dĩ bất biến ứng vạn biến" theo cách nói của triết học Phương Đông, có thể hiểu "bất biến" là quy luật, vì chỉ có quy luật (tự nhiên, xã hội, tư duy) là tồn tại lâu đài, là hầu như bất biến, còn "vạn biến" là hiện tượng, là sự biểu hiện đa dạng của quy luật, cho nên có thể đưa vào quy luật mà lý giải hiện tượng hay ngược lại, từ phân tích vô vàn hiện tượng có thể tìm ra quy luật tương ứng. Ý nghĩa nhân sinh sâu xa của triết lý này còn là ở chỗ, trong cuộc sống nên nắm giữ cái lớn lao, đừng có sa vào những cái vụn vặt nhất thời, nên đứng ở chốt (cái bất biến) mà quan sát, từ đó dung hòa, quân bình vạn vật. Những bậc thánh nhân luôn đứng ở cái bất biến mà quan sát cái vạn biến, dùng bất biến ứng phó với cái vạn biến, do đó mà thánh nhân trường cửu (bất biến).

Không nắm được cái bất biến mà suốt đời cứ chạy theo cái vạn biến thì cả đời mõi mệt [31, tr. Khái niệm “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong tƣ tƣởng ngoại giao Hồ Chí Minh Dĩ bất biến ứng vạn biến là một phương pháp ngoại giao rất đặc sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bắt nguồn từ triết lý phương Đông và đã được cha ông ta vận dụng tài tình trong bao thế kỷ đấu tranh dựng nước và giữ nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu và tiếp tục phát triển, đã vận dụng hiệu quả và sáng tạo triết lý và kinh nghiệm “lấy cái không thể thay đổi để ứng phó với muôn sự thay đổi” [20, tr.367] để chỉ đạo cách mạng Việt Nam vượt qua những giai đoạn khó khăn, để bảo vệ nhà nước và chính quyền cách mạng Việt Nam non trẻ, để tranh thủ mọi cơ hội có thể được nhằm cứu vãn hoà bình, xây dựng thế và lực sẵn sàng đối phó và khắc phục mọi thử thách. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Người chỉ rõ: “Nguyên tắc của ta thì phải vững chắc, nhưng sách lược của ta thì linh hoạt”.