chương I, luận văn trả lời câu hỏi “Toàn cầu hóa là gì?” và “Vị trí của hợp tác chính trị - an ninh của các nước ASEAN như thế nào trong liến kết khu vực?”. Ở câu hỏi thứ nhất, luận văn trình bày quá trình hình thành và phát triển của toàn cầu hóa. Từ đó, luận văn đưa ra khái niệm về toàn cầu hóa và bản chất của quá trình này. Ở câu hỏi thứ hai, tác giả trình bày khái quát về ASEAN và Cộng đồng ASEAN, cũng như những nét hợp tác của nhóm nước này trên lĩnh vực chính trị - an ninh trước và sau Chiến tranh Lạnh.
Đồng thời, tác giả cũng trình bày những thành quả đầu tiên của Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN (APSC). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Trong chương II, tác giả đưa ra các nhận định và phân tích chi tiết những tác động tích cực và tác động tiêu cực của toàn cầu hóa đến hợp tác của các nước ASEAN trên lĩnh vực chính trị - an ninh từ năm 2000 cho đến nay. Đây chính là phần quan trọng nhất của luận văn khi trả lời trực tiếp 2 câu hỏi “Toàn cầu hóa thúc đẩy hợp tác chính trị - an ninh các nước ASEAN như thế nào?” và “Toàn cầu hóa ảnh hưởng tiêu cực đến hợp tác chính trị - an ninh các nước ASEAN như thế nào?”. - Trong chương III, tác giả đưa ra các kịch bản và dự báo triển vọng của hợp tác chính trị - an ninh các nước ASEAN trong bối cảnh toàn cầu hóa những năm sắp tới dựa trên những phân tích các thuận lợi cũng như khó khăn hiện có.
Tác giả cũng đưa ra một vài gợi ý cho Việt Nam trong việc tăng cường đoàn kết, hợp tác khu vực trên phương diện chính trị - an ninh. Phần kết luận Phần này một lần nữa khái quát lại toàn bộ vấn đề nghiên cứu và đưa ra những đánh giá của cá nhân về triển vọng của hợp tác chính trị - an ninh ASEAN nói riêng và liên kết khu vực nói chung trong bối cảnh toàn cầu hóa trong thời gian tới. Trong quá trình thực hiện đề tài này, tác giả đã có nhiều cố gắng nhằm tổng hợp các thông tin, phân tích các sự kiện cũng như xử lý số liệu và đưa ra những đánh giá, nhận xét của cá nhân. Tuy nhiên, do kiến thức còn nhiều hạn chế trong khi đây lại là một đề tài đòi hỏi cần phải có góc nhìn của chuyên gia về nghiên cứu Đông Nam Á và nghiên cứu trong thời gian dài nên chắc chắn luận văn còn nhiều thiếu sót và nhìn nhận chủ quan.
Vì vậy, tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp để luận văn của mình được hoàn thiện và toàn diện hơn. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I: TOÀN CẦU HÓA VÀ VỊ TRÍ CỦA HỢP TÁC CHÍNH TRỊ - AN NINH CÁC NƢỚC ASEAN 1. Khái quát về toàn cầu hóa 1. Lịch sử hình thành và khái niệm của toàn cầu hóa Con người từ thời kỳ nguyên thủy đã có những quan hệ, giao lưu, trao đổi hàng hóa cho nhau.
Theo chiều dài của lịch sử, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, các mối quan hệ này càng ngày càng trở nên sinh sôi nảy nở. Từ đó, hình thành nên các quốc gia, các chủ thể và các mối quan hệ quốc tế và theo đó quá trình quốc tế hóa cũng được bắt đầu. Quá trình này được đẩy mạnh với sự ra đời của chủ nghĩa tư bản từ thế kỷ thứ XVI với các phát kiến địa lý, các cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa, sự phát triển của ngành công nghiệp bằng máy móc. Đặc biệt, với sự ra đời của các công ty Đông Ấn của các nước phương Tây trong thế kỷ XVII và XVIII là cơ sở để mở ra một thị trường thế giới chung mang tính chất toàn cầu, có sự tác động và phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, đồng thời, xóa bỏ các cơ chế biệt lập, khép kín, nền sản xuất tự cung tự cấp.
Các giá trị chuẩn mực trong quan hệ quốc tế cũng được hình thành và phát triển thành các ứng xử mang tính phổ quát trong đời sống con người. Toàn cầu hóa có quá trình hình thành từ cuối thế kỷ XIX và từng bước vận động qua các nấc thang mang tính tiền đề là quốc tế hóa, khu vực hóa. Có thể chia quá trình hình thành toàn cầu hóa thành những giai đoạn lớn như sau: - Giai đoạn thứ nhất diễn ra từ cuối thế kỷ XIX đến Chiến tranh Thế giới lần thứ I (1914 – 1918). Đây là giai đoạn hình thành và phát triển mạnh mẽ của xu thế quốc tế hóa (internationalisation).
Trong bước chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh lên giai đoạn độc quyền, chủ nghĩa tư bản có sự phát triển vượt bậc về lực lượng sản xuất dẫn đến sự phân công lao động quốc tế và xuất khẩu tư bản trên quy mô rộng lớn, làm cho quá trình sản xuất và kinh doanh trên thế giới được triển khai trong thị trường có tính chất toàn cầu. Đặc điểm nổi bật của giai đoạn thứ nhất này là quá 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình quốc tế hóa tư bản chủ nghĩa về vốn, kỹ thuật, nhân lực, thị trường… trên cơ sở các mối liên hệ theo chiều dọc là chính, tức là mối quan hệ bất bình đẳng giữa các nước tư bản đế quốc với các nước thuộc địa và phụ thuộc. - Giai đoạn thứ hai diễn ra từ sau Chiến tranh thế giới lần I đến giữa thập kỷ 70 của thế kỷ XX. Đây là giai đoạn xu thế quốc tế hóa tiếp tục phát triển mạnh mẽ và xu thế khu vực hóa (regionalisation) xuất hiện.
Sự phát triển của xu thế quốc tế hóa được thể hiện thông qua sự bùng nổ của các thể chế kinh tế toàn cầu (IMF, WB, GATT…), của thương mại, đầu tư, tài chính quốc tế và của các công ty xuyên quốc gia. Cũng chính trong những điều kiện lịch sử cụ thể của giai đoạn này, xu thế quốc tế hóa được hiện diện thông qua xu thế khu vực hóa. Hàng loạt tổ chức liên kết khu vực đã ra đời như: Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV - 1949); Cộng đồng châu ÂU (EC - 1957); Tổ chức các nước châu Mỹ (OEA - 1948); Tổ chức thống nhất châu Phi (OAU - 1963); Hiệp hội mậu dịch tự do Mỹ La-tinh (ALALC - 1960); Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN - 1967)… Cả hai quá trình quốc tế hóa và khu vực hóa trong giai đoạn này đều vận động qua nhiều thăng trầm bởi sự tác động của các sự kiện lịch sử phức tạp (chiến tranh thế giới, khủng hoảng của chủ nghĩa tư bản…); đồng thời, trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, chúng đều chứa đựng sắc thái co cụm, biệt lập, đối lập lẫn nhau giữa hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa. - Giai đoạn thứ ba diễn ra từ giữa thập kỷ 70 của thế kỷ XX đến nay.
Với những tiền đề vật chất, thể chế, pháp lý cũng như kinh nghiệm… do quá trình quá trình quốc tế hóa, khu vực hóa tạo ra, đồng thời dưới sự tác động của các yếu tố kinh tế, khoa học công nghệ, chính trị… đã xuất hiện xu thế toàn cầu hóa (globalisation). Một nền sản xuất dựa trên sự phân công lao động quốc tế rộng rãi theo chiều ngang; một thị trường thế giới liên hoàn giữa các thực thể quốc gia; một luồng lưu chuyển nhanh chóng và khổng lồ về hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, tài chính – tiền tệ, công nghệ… trên phạm vi toàn cầu; một mạng lưới dày đặc hàng vạn các công ty xuyên quốc gia; một hệ thống các thiết chế quốc tế đầy quyền lực; một cuộc sống văn hóa - xã hội có nhiều nét chung. Đó là những biểu hiện cụ thể của toàn cầu hóa. Người ta đã xác định rằng, “hiện nay đang hình thành một thế giới nhất thể hóa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên cở sở năm mạng lưới liên kết bao gồm: làng thông tin toàn cầu (global information village), chợ văn hóa toàn cầu (global cultural bazaar), đại siêu thị toàn cầu (global shopping mall), trụ sở lao động toàn cầu (global work place) và mạng lưới tài chính toàn cầu (global financial network)”1 Như vậy là từ quốc tế hóa và khu vực hóa đến toàn cầu hóa đã diễn ra một quá trình lịch sử của sự hình thành, vận động và phát triển.
Quốc tế hóa là quá trình liên kết, hợp tác, phân công lao động giữa hai quốc gia trở lên trong các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Chủ thể của mọi hành động vẫn là các quốc gia độc lập. Khu vực hóa là quá trình thiết lập các liên minh, liên kết giữa các quốc gia nằm trong cùng một khu vực trên cơ sở tương đồng, gần gũi về văn hóa, địa lý và lợi ích cơ bản. Tuy các quốc gia dân tộc vẫn có vai trò là những chủ thể độc lập trong các hoạt động chủ yếu, nhưng chúng đã bị ràng buộc bởi các quy tắc pháp lý đã được thỏa thuận đa phương, đồng thời trước một số vấn đề quốc tế, chúng ứng xử trong tư cách một đối tác tập thể. Hiện nay, có đến 80% dân số thế giới chưa hiểu rõ về toàn cầu hóa và có sự khác nhau về quan điểm toàn cầu hóa giữa các khu vực, các quốc gia.
Nhiều quan điểm cho rằng toàn cầu hóa là xu thế tất yếu nhưng cũng có những quan điểm cho rằng toàn cầu hóa về thực chất là Mỹ hóa vì họ cho rằng Mỹ luôn đi đầu về nhiều vấn đề, khởi xướng nhiều vấn đề tự do hóa. Dẫu vậy, các học thuyết đều có những nhìn nhận chung về toàn cầu hóa và lịch sử hình thành, vận động và phát triển của nó. Dưới góc độ kinh tế, các nhà kinh tế học cho rằng “Toàn cầu hóa là sự phát triển của một thị trường toàn cầu hợp nhất hoặc là các điều kiện để dẫn thế giới tới thị trường toàn cầu hợp nhất”2. Và Ủy ban châu Âu cũng đã đưa ra một quan niệm mang tính chất kinh điển “Toàn cầu hóa là một quá trình mà thông qua đó thị trường và sản xuất ở nhiều nước khác nhau đang ngày càng phụ thuộc do có sự năng động của hàng hóa và dịch vụ cũng như do có sự lưu thông của tư bản.
Đây không phải là hiện tượng mới, mà là sự tiếp tục của một tiến trình đã được khai mào 1 Phan Doãn Nam, Một vài suy nghĩ về vấn đề toàn cầu hóa, Tạp chí Cộng sản, số 15, Hà Nội, 1998, trang 3.