Luận văn thạc sĩ vận dụng quan điểm dạy học tích cực của robert marzano vào quá trình giảng dạy về các lực cơ học trong chương trình vật lý 10 thpt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vận dụng quan điểm dạy học tích cực của Robert Marzano vào giảng dạy lực cơ học trong chương trình vật lý 10.

• Tác giả: Traàn Thò Loan
• Người hướng dẫn: TS. Phaïm Thê Dân
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Vật lý
• Đề tài: Vận Dụng Quan Điểm Dạy Học Tích Cực Của Robert Marzano Trong Giảng Dạy Lực Cơ Học Vật Lý 10
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH CỰC, LẤY NGƯỜI HỌC (HS) LÀM TRUNG TÂM VÀ QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH CỰC CỦA ROBERT MARZANO
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ DẠY HỌC TÍCH CỰC, LẤY NGƯỜI HỌC (HS) LÀM TRUNG TÂM
• 1.1.1. Mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới
• 1.1.2. Từ mục tiêu đến phương pháp dạy học tích cực
• 1.1.3. So sánh "dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm" với "dạy học thụ động, lấy người thầy làm trung tâm"
• 1.1.4. Bản chất quan điểm dạy học "lấy người học làm trung tâm"
• 1.1.5. Một số PPDH tích cực
• 1.2. Những lý do gây cản trở sự thay đổi phương pháp dạy học và sự lựa chọn của GV
• 1.3. Chọn lựa và sử dụng phương pháp dạy học của GV
• 1.4. NGHIÊN CỨU QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH CỰC CỦA ROBERT MARZANO
• 1.4.1. Định hướng 2
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH CỰC CỦA ROBERT MARZANO VÀO QUÁ TRÌNH GIẢNG DẠY VỀ "CÁC LỰC CƠ HỌC"
• 2.1. Cấu trúc chương "các lực cơ học" trong chương trình vật lý 10-THPT
• 2.2. Vận dụng quan điểm dạy học của Robert Marzano vào quá trình giảng dạy về "các lực cơ học" trong chương trình vật lý 10-THPT
• 2.2.1. Giáo án bài "Lực hấp dẫn"
• 2.2.2. Giáo án bài "Lực ma sát trượt"
• 2.2.3. Giáo án bài "Lực ma sát nghỉ - lực ma sát lăn. Ma sát có ích hay có hại"
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng và nội dung của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phân tích diễn biến của giờ dạy trong quá trình thực nghiệm
• 3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dạy học tích cực

Dạy học tích cực là một phương pháp giáo dục hiện đại, trong đó học sinh được đặt làm trung tâm của quá trình học tập. Theo Robert Marzano, việc áp dụng các chiến lược dạy học tích cực không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn phát triển tư duy sáng tạo của học sinh. Marzano nhấn mạnh rằng giáo viên cần phải thiết kế các hoạt động học tập để khuyến khích sự tham gia của học sinh, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và năng động. Việc này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Một trong những điểm nổi bật của dạy học tích cực là việc khuyến khích học sinh tự khám phá và giải quyết vấn đề, từ đó phát triển khả năng tư duy phản biện và sáng tạo.

1.1. Đặc điểm của dạy học tích cực

Dạy học tích cực có những đặc điểm nổi bật như: học sinh là trung tâm của quá trình học tập, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn và hỗ trợ. Học sinh được khuyến khích tham gia vào các hoạt động nhóm, thảo luận và chia sẻ ý kiến. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn tạo ra sự kết nối giữa các em. Hơn nữa, dạy học tích cực còn chú trọng đến việc phát triển các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và kỹ năng giải quyết vấn đề. Marzano cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực có thể giúp nâng cao động lực học tập của học sinh, từ đó cải thiện kết quả học tập.

II. Vận dụng quan điểm dạy học tích cực của Robert Marzano trong giảng dạy lực cơ học

Trong chương trình vật lý 10, việc vận dụng quan điểm dạy học tích cực của Robert Marzano vào giảng dạy lực cơ học là rất cần thiết. Các giáo viên có thể thiết kế các bài học theo hướng khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Ví dụ, trong bài học về lực hấp dẫn, giáo viên có thể tổ chức các hoạt động thực nghiệm để học sinh tự mình khám phá và hiểu rõ hơn về khái niệm này. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy và kỹ năng thực hành. Marzano cũng nhấn mạnh rằng việc đánh giá học sinh nên được thực hiện một cách đa dạng, không chỉ dựa vào bài kiểm tra mà còn thông qua các hoạt động nhóm, dự án và thuyết trình.

2.1. Thiết kế bài học theo hướng tích cực

Thiết kế bài học theo hướng tích cực cần chú trọng đến việc tạo ra môi trường học tập thân thiện và khuyến khích sự tham gia của học sinh. Giáo viên có thể sử dụng các mô hình dạy học tích cực như học tập hợp tác, học tập trải nghiệm và học tập dự án. Những mô hình này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội và kỹ năng giải quyết vấn đề. Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng là một yếu tố quan trọng, giúp học sinh tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả. Marzano khuyến nghị rằng giáo viên nên thường xuyên cập nhật các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giảng dạy.

III. Đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực

Đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực là một phần quan trọng trong quá trình giảng dạy. Theo Marzano, việc đánh giá không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kiến thức mà còn cần xem xét sự phát triển của kỹ năng và thái độ học tập của học sinh. Giáo viên có thể sử dụng các công cụ đánh giá đa dạng như phiếu khảo sát, phản hồi từ học sinh và quan sát trong lớp học. Điều này giúp giáo viên có cái nhìn tổng quan về sự tiến bộ của học sinh và điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp. Hơn nữa, việc đánh giá cũng cần được thực hiện một cách công bằng và khách quan, đảm bảo rằng mọi học sinh đều có cơ hội thể hiện khả năng của mình.

3.1. Các công cụ đánh giá hiệu quả

Các công cụ đánh giá hiệu quả trong dạy học tích cực có thể bao gồm: bài kiểm tra trắc nghiệm, bài tập nhóm, dự án cá nhân và thuyết trình. Những công cụ này không chỉ giúp đánh giá kiến thức mà còn phát triển kỹ năng mềm của học sinh. Hơn nữa, giáo viên cũng nên khuyến khích học sinh tự đánh giá bản thân và phản hồi về quá trình học tập của mình. Điều này không chỉ giúp học sinh nhận thức rõ hơn về khả năng của mình mà còn tạo động lực để các em cải thiện hơn nữa. Marzano nhấn mạnh rằng việc đánh giá cần phải liên tục và linh hoạt, giúp giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kỷ nguyên tri thức của thế kỷ 21, khối lượng thông tin nhân loại tạo ra gia tăng với tốc độ chóng mặt. Nếu như vào thập niên 1960, tri thức nhân loại mất khoảng 7 năm để tăng gấp đôi thì đến giữa những năm 1970 con số này chỉ còn khoảng 2 năm, và chỉ trong 6 tháng đầu năm 2000 đã có thêm hơn 5 triệu trang web mới xuất hiện trên toàn cầu. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách cho giáo dục phổ thông Việt Nam: cần chuyển dịch từ lối truyền thụ một chiều sang phát triển năng lực tự học, tư duy độc lập và sáng tạo theo tinh thần của Điều 24.2 Luật Giáo dục.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là tình trạng dạy học thụ động kéo dài nhiều thập kỷ, nơi giáo viên thường dành tới 90% thời lượng tiết học để thuyết giảng và đọc chép, khiến học sinh thụ động ghi nhớ máy móc và thiếu kỹ năng vận dụng thực tiễn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu vận dụng 5 định hướng dạy học tích cực của nhà giáo dục học Robert Marzano để thiết kế tiến trình giảng dạy chủ đề "Các lực cơ học" trong chương trình Vật lý 10 Trung học phổ thông, qua đó tích cực hóa hoạt động nhận thức và rèn luyện thói quen tư duy cho học sinh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nội dung chương "Các lực cơ học" (bao gồm Lực hấp dẫn, Lực ma sát trượt, Lực ma sát nghỉ và Lực ma sát lăn) và được triển khai thực nghiệm sư phạm tại trường Trung học phổ thông Thủ Thiêm, Thành phố Hồ Chí Minh trong năm học 2005 - 2006. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cụ thể hóa mô hình lý thuyết quốc tế vào điều kiện lớp học Việt Nam, góp phần nâng tỷ lệ học sinh chủ động nắm vững kiến thức lên trên 85% và cải thiện rõ rệt năng lực tư duy bậc cao của người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở lý luận về dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm và lý thuyết 5 định hướng học tập của nhà giáo dục người Mỹ Robert Marzano. Mô hình này xem quá trình học tập là sự tương tác phức hợp của 5 chiều kích nhận thức:

1. Định hướng 1 (Thái độ và sự nhận thức tích cực về việc học): Tạo lập bầu không khí học tập thoải mái, an toàn, giúp học sinh cảm thấy được chấp nhận và tôn trọng thông qua 14 kỹ thuật mở đầu bài giảng hấp dẫn.
2. Định hướng 2 (Tổ chức thu nhận và tổng hợp kiến thức): Phân loại và xử lý kiến thức thông báo (kiến thức khái niệm nhằm trả lời câu hỏi "nó là cái gì") và kiến thức quy trình (kỹ năng thao tác nhằm trả lời câu hỏi "làm cái đó như thế nào") qua 3 bước cấu trúc rõ ràng.
3. Định hướng 3 (Phát triển tư duy thông qua mở rộng và tinh lọc kiến thức): Ứng dụng 7 thao tác tư duy chuyên sâu gồm so sánh (sử dụng biểu đồ Venn và ma trận so sánh), phân loại, tương đồng, quy nạp, suy luận diễn dịch, phân tích lỗi và phân tích quan điểm.
4. Định hướng 4 (Phát triển tư duy bằng việc sử dụng kiến thức có hiệu quả): Tổ chức các hoạt động đưa ra quyết định, kiểm tra bằng thực nghiệm, giải quyết vấn đề, phát minh và phân tích hệ thống.
5. Định hướng 5 (Rèn luyện thói quen tư duy): Hình thành thái độ tự điều chỉnh, tư duy phản biện và tư duy sáng tạo xuyên suốt.

Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp phương pháp dạy học khám phá thông qua hệ thống nhiệm vụ khám phá và phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ từ 3 đến 4 học sinh, chuyển đổi triệt để từ tam giác sư phạm truyền thống (Thầy truyền đạt - Trò thụ động) sang mô hình tương tác đa chiều (Trò là chủ thể - Thầy là tác nhân hướng dẫn - Kiến thức - Môi trường lớp học).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận, phương pháp thực nghiệm sư phạm và phương pháp thống kê toán học. Nguồn dữ liệu nghiên cứu được kế thừa từ các tài liệu chuyên ngành giáo dục học, tài liệu của Dự án MHO4 hợp tác giữa Khoa Sư phạm Trường Đại học Cần Thơ với các trường Đại học Hà Lan giai đoạn 1996 - 2003, kết hợp với dữ liệu khảo sát thực tế tại nhà trường phổ thông.

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên cỡ mẫu gồm 90 học sinh khối 10 tại trường Trung học phổ thông Thủ Thiêm, chia thành 2 nhóm: lớp thực nghiệm (45 học sinh) học theo tiến trình vận dụng quan điểm của Robert Marzano và lớp đối chứng (45 học sinh) học theo phương pháp truyền thống. Phương pháp chọn mẫu tương đương về trình độ học lực ban đầu được lựa chọn để đảm bảo tính khách quan và loại trừ các yếu tố sai số ngoại lai. Phương pháp phân tích định lượng dựa trên kết quả bài kiểm tra và quan sát định tính diễn biến giờ dạy được lựa chọn nhằm đo lường chính xác mức độ chuyển biến về cả nhận thức lẫn kỹ năng tư duy của học sinh trong suốt năm học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng mang tính đột phá:

1. Chuyển biến vượt trội về tính chủ động: Thời lượng học sinh tham gia phát biểu, thảo luận và thao tác thí nghiệm ở lớp thực nghiệm chiếm hơn 65% thời gian tiết học, trong khi ở lớp đối chứng, giáo viên chiếm đến 85% thời lượng nói, học sinh chỉ thụ động lắng nghe và chép bài.
2. Nâng cao năng lực giải quyết câu hỏi tư duy bậc cao: Ở các câu hỏi cấp độ 3 (giải thích hiện tượng) và cấp độ 4 (luận chứng, biện luận), tỷ lệ học sinh lớp thực nghiệm đạt điểm khá và giỏi đạt 78,5%, cao hơn 26,3% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 52,2%).
3. Phát triển kỹ năng tư duy phản biện và phân tích lỗi: Thông qua việc áp dụng sơ đồ phân tích lỗi logic và biểu đồ ma trận so sánh giữa lực ma sát trượt và lực ma sát lăn, 92% học sinh lớp thực nghiệm phát hiện và tự sửa chữa được các quan niệm sai lầm về lực ma sát.
4. Tăng cường hiệu quả cộng tác nhóm: 100% các nhóm học sinh (quy mô 3 đến 4 em) tại lớp thực nghiệm hoàn thành đúng tiến độ các nhiệm vụ khám phá về biểu thức định luật vạn vật hấp dẫn và xác định hệ số ma sát thông qua thực nghiệm trực quan.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt rõ nét giữa hai nhóm xuất phát từ việc giáo viên lớp thực nghiệm đã vận dụng hiệu quả Định hướng 1 để xóa bỏ rào cản tâm lý e ngại, đồng thời khai thác Định hướng 3 nhằm hướng dẫn học sinh tự cấu trúc lại kiến thức. Thay vì áp đặt công thức có sẵn, học sinh được tiếp cận tình huống có vấn đề và tự mình rút ra kết luận qua quá trình quy nạp và suy luận diễn dịch.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua bảng ma trận phân phối tần số điểm số và biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ xếp loại học lực. Bảng thống kê cho thấy đường cong phân bố điểm số của lớp thực nghiệm lệch rõ rệt về phía điểm 8, điểm 9 và điểm 10, trong khi lớp đối chứng tập trung chủ yếu ở dải điểm 5 và điểm 6. Điều này khẳng định rằng việc vận dụng 5 định hướng của Robert Marzano không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức thông báo mà còn hình thành vững chắc kiến thức quy trình và năng lực vận dụng vào các hiện tượng kỹ thuật đời sống. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy tại các nước tiên tiến trong khu vực Đông Nam Á và Châu Âu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cụ thể:

1. Tái cấu trúc quy trình soạn giáo án môn Vật lý: Giáo viên bộ môn Vật lý cần tích hợp hệ thống nhiệm vụ khám phá loại 3 (giải thích) và loại 4 (luận chứng) vào ít nhất 70% các bài giảng cơ học, áp dụng ngay từ đầu học kỳ I năm học nhằm kích thích tư duy độc lập của học sinh.
2. Chuyển đổi linh hoạt không gian và hình thức tổ chức lớp học: Ban Giám hiệu các trường Trung học phổ thông cần trang bị cơ sở vật chất, bàn ghế di động phục vụ hình thức học nhóm 3 đến 4 học sinh, đặt mục tiêu hoàn thành chuyển đổi không gian lớp học trong lộ trình 6 tháng.
3. Chuẩn hóa hệ thống kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực: Tổ chuyên môn Vật lý cần tái cấu trúc đề kiểm tra định kỳ, tăng tỷ lệ câu hỏi đánh giá kỹ năng phân tích lỗi, so sánh và giải quyết vấn đề thực tế lên mức 40% đến 50% tổng số điểm, thực hiện đồng bộ trong 2 học kỳ liên tiếp.
4. Bồi dưỡng chuyên môn thường niên cho đội ngũ giáo viên: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường Đại học Sư phạm tổ chức tối thiểu 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật vận dụng 5 định hướng của Robert Marzano cho 100% giáo viên cốt cán các trường Trung học phổ thông trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên Vật lý cấp Trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án mẫu bài Lực hấp dẫn, Lực ma sát trượt và Ma sát có ích - có hại để áp dụng vào tiết dạy thực tế trên lớp, giúp tiết kiệm thời gian thiết kế bài giảng tích cực.
2. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung 5 định hướng để xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới phương pháp, phục vụ công tác thanh tra, dự giờ và nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn.
3. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Vật lý: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo về lý luận dạy học, phương pháp luận thực nghiệm sư phạm và kỹ thuật xây dựng nhiệm vụ khám phá.
4. Chuyên gia phát triển chương trình và biên soạn sách giáo khoa: Tham khảo các ma trận so sánh, biểu đồ phân tích lỗi và quy trình phân hóa kiến thức để xây dựng tài liệu học tập và sách hướng dẫn giáo viên theo định hướng phát triển năng lực người học.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Điểm cốt lõi phân biệt giữa 5 định hướng của Robert Marzano và lối dạy học truyền thống là gì? Dạy học truyền thống xem giáo viên là trung tâm trao truyền tri thức có sẵn, chiếm 80% đến 90% thời lượng nói, còn mô hình Marzano lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức lớp học qua 5 chiều kích nhận thức. Học sinh tự khám phá kiến thức thông qua 7 thao tác tư duy và học cách vận dụng thực tế thay vì ghi nhớ thụ động.

Câu hỏi 2: Làm thế nào để áp dụng dạy học hợp tác theo nhóm trong lớp học đông từ 40 đến 45 học sinh? Giáo viên có thể sử dụng mô hình nhóm cố định từ 3 đến 4 học sinh ngồi gần nhau hoặc mô hình ghép nhóm hai lần. Nhiệm vụ giao cho mỗi nhóm phải có tính phụ thuộc tích cực và trách nhiệm cá nhân rõ ràng, kèm phiếu học tập thiết kế sẵn với thời gian hoàn thành cụ thể từ 5 đến 7 phút.

Câu hỏi 3: Loại câu hỏi nào phù hợp nhất để xây dựng nhiệm vụ khám phá trong môn Vật lý 10? Nghiên cứu khẳng định câu hỏi loại 3 (giải thích hiện tượng) là tối ưu nhất cho nhiệm vụ khám phá vì đòi hỏi học sinh phải truy xuất các hoạt động tư duy bậc trung, vừa sức với đa số học sinh lớp 10, tránh sự đơn giản của câu hỏi tái hiện loại 1 hoặc độ khó quá cao của câu hỏi loại 4.

Câu hỏi 4: Giáo viên cần làm gì để thực hiện hiệu quả Định hướng 1 về thái độ và nhận thức tích cực của học sinh? Giáo viên cần áp dụng linh hoạt 14 kỹ thuật mở đầu bài học như mở đầu bằng tình huống có vấn đề, nghịch lý thực nghiệm, trích dẫn thời sự hoặc câu chuyện thực tế. Thái độ tôn trọng, cởi mở và tạo cảm giác an toàn tâm lý giúp 100% học sinh sẵn sàng bước vào bài học mới.

Câu hỏi 5: Việc đánh giá kết quả học tập theo quan điểm của Marzano có làm giảm điểm số thi cử truyền thống không? Không những không làm giảm mà còn nâng cao chất lượng thi cử. Thực nghiệm tại 2 lớp học cho thấy học sinh nắm vững bản chất quy trình và cấu trúc logic, giúp tỷ lệ điểm khá giỏi trong các bài kiểm tra định kỳ tăng hơn 25% nhờ khả năng xử lý linh hoạt các dạng bài tập mới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm và 5 định hướng học tập hiện đại của Robert Marzano.
• Thiết kế hoàn chỉnh bộ giáo án thực nghiệm chuyên sâu cho chủ đề "Các lực cơ học" trong chương trình Vật lý 10 Trung học phổ thông với cấu trúc khoa học và khả thi.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt trội qua thực nghiệm sư phạm với 90 học sinh, nâng cao rõ rệt tỷ lệ đạt điểm khá giỏi và phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh.
• Cung cấp cẩm nang thực hành trực quan với 14 kỹ thuật mở đầu bài dạy, 7 thao tác tinh lọc kiến thức và các mô hình biểu đồ tư duy trực quan cho giáo viên.
• Mở ra hướng tiếp cận mới trong đổi mới phương pháp giảng dạy các bộ môn khoa học tự nhiên tại hệ thống trường phổ thông Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030.

Để tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu hội nhập, các cơ sở giáo dục và giáo viên phổ thông cần chủ động nghiên cứu, vận dụng linh hoạt 5 định hướng của Robert Marzano vào thực tiễn bài giảng hàng ngày, biến mỗi giờ học thành một hành trình khám phá tri thức đầy hứng khởi cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH ------------- Traàn thò Loan VAÄN DUÏNG QUAN ÑIEÅM DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC CUÛA ROBERT MARZANO VAØO QUAÙ TRÌNH GIAÛNG DAÏY VEÀ "CAÙC LÖÏC CÔ HOÏC" TRONG CHÖÔNG TRÌNH VAÄT LYÙ 10 - THPT Chuyeân ngaønh : Lyù luaän vaø phöông phaùp daïy hoïc moân Vaät lyù Maõ soá: 60 14 10 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ GIAÙO DUÏC HOÏC NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC TS. PHAÏM THEÁ DAÂN Thaønh phoá Hoà Chí Minh-2006 Luan van 1 LÔØI CAÛM ÔN T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban Gi¸m HiÖu, Phßng KHCN-Sau §¹i häc, Ban chñ nhiÖm cïng toµn thÓ thÇy c« khoa VËt lý, thÇy Lý Minh Tiªn thuéc khoa T©m lý gi¸o dôc cña tr−êng §¹i häc S− Ph¹m TP. Hå ChÝ Minh vµ Ban Gi¸m HiÖu tr−êng THPT Thñ Thiªm ®· gióp ®ì, t¹o ®iÒu kiÖn cho t«i thùc hiÖn luËn v¨n nµy. T«i xin ch©n thµnh bµy tá lßng biÕt ¬n vÒ sù h−íng dÉn tËn t×nh vµ ®Çy tr¸ch nhiÖm cña TS.Ph¹m ThÕ D©n trong suèt thêi gian nghiªn cøu ®Ó hoµn thµnh luËn v¨n nµy.

T«i còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n gia ®×nh, c¸c anh chÞ, c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®· ®éng viªn, gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Luan van 2 MUÏC LUÏC Trang phô b×a Trang Lêi c¶m ¬n ……………….1 Môc lôc …………………………………………………………………………………2 Danh môc c¸c ký hiÖu, c¸c ch÷ viÕt t¾t ……………………………………………….5 Chöông 1: CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC, LAÁY NGÖÔØI HOÏC (HS) LAØM TRUNG TAÂM VAØ QUAN ÑIEÅM DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC CUÛA ROBERT MARZANO 1. TOÅNG QUAN VEÀ DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC, LAÁY NGÖÔØI HOÏC (HS) LAØM TRUNG TAÂM ……………………………………………………………………………………. Môc tiªu gi¸o dôc trong giai ®o¹n míi.

Tõ môc tiªu ®Õn ph−¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc…………………. So s¸nh "d¹y häc tÝch cùc, lÊy ng−êi häc lµm trung t©m" víi "d¹y häc thô ®éng, lÊy ng−êi thÇy lµm trung t©m" ………………. B¶n chÊt quan ®iÓm d¹y häc "lÊy ng−êi häc lµm trung t©m" …. Mét sè PPDH tÝch cùc …………………………………………16 1.

Nh÷ng lÝ do g©y c¶n trë sù thay ®æi ph−¬ng ph¸p d¹y häc vµ sù lùa chän cña GV ……………………………………………………23 1. Chän lùa vµ sö dông ph−¬ng ph¸p d¹y häc cña GV……………. NGHIEÂN CÖÙU QUAN ÑIEÅM DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC CUÛA ROBERT MARZANO ………………………………………………………………………………………. §Þnh h−íng 2 ……………………………………………………31 Luan van 3 1.

KÕt luËn ch−¬ng 1……………………………………………….51 Chöông 2: VAÄN DUÏNG QUAN ÑIEÅM DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC CUÛA ROBERT MARZANO VAØO QUAÙ TRÌNH GIAÛNG DAÏY VEÀ "CAÙC LÖÏC CÔ HOÏC" 2. CÊu tróc ch−¬ng "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10-THPT…52 2. VËn dông quan ®iÓm d¹y häc cña Robert Marzano vµo qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vÒ "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10-THPT……. Gi¸o ¸n bµi "Lùc hÊp dÉn"………………………………………54 2.

Gi¸o ¸n bµi "Lùc ma s¸t tr−ît" …………………………………. Gi¸o ¸n bµi "Lùc ma s¸t nghØ-lùc ma s¸t l¨n. Ma s¸t cã Ých hay cã h¹i"….……………………………………96 Chöông 3: THÖÏC NGHIEÄM SÖ PHAÏM 3. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña thùc nghiÖm s− ph¹m…………………… 112 3.

§èi t−îng vµ néi dung cña thùc nghiÖm s− ph¹m……………………. Ph−¬ng ph¸p thùc nghiÖm s− ph¹m……………………………………113 3. Ph©n tÝch diÔn biÕn cña giê d¹y trong qu¸ tr×nh thùc nghiÖm…………114 3. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc nghiÖm s− ph¹m……………………………….

KÕt luËn ch−¬ng 3 ……………………………………………………134 KEÁT LUAÄN VAØ KIEÁN NGHÒ……………………………………………………………………………………………… 138 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO……………………………………………………………………………………………………….142 Luan van 4 DANH MUÏC CAÙC KYÙ HIEÄU, CAÙC CHÖÕ VIEÁT TAÉT STT ViÕt t¾t ViÕt ®Çy ®ñ 1 GV Gi¸o viªn 2 HS Häc sinh 3 PPDH Ph−¬ng ph¸p d¹y häc 4 SGK S¸ch gi¸o khoa 5 THPT Trung häc phæ th«ng 6 VL VËt lý 7 §H §Þnh h−íng 8 KTTB KiÕn thøc th«ng b¸o 9 KTQT KiÕn thøc qui tr×nh 10 KN Kh¸i niÖm 11 KT KiÕn thøc 12 TNSP Thùc nghiÖm s− ph¹m 13 TN ThÝ nghiÖm 14 NVKP NhiÖm vô kh¸m ph¸ 15 DHKP D¹y häc kh¸m ph¸ 16 DHHT D¹y häc hîp t¸c 17 BT Bµi tËp 18 §L §Þnh luËt Luan van 5 MÔÛ ÑAÀU 1. Lý do chän ®Ò tµi X· héi cña thÕ kû 21 lµ mét x· héi "dùa vµo tri thøc". ThËt vËy, quy m« cña th«ng tin mµ c¸c nhµ gi¸o vµ HS cã thÓ tiÕp cËn ®· t¨ng lªn rÊt nhiÒu trong vßng 50 n¨m qua. Vµo nh÷ng n¨m 60, kiÕn thøc ®−îc t¨ng gÊp ®«i trong vßng 7 n¨m; nh−ng ®Õn gi÷a nh÷ng n¨m 70 th× chØ cßn 2 n¨m.

Trong giai ®o¹n ®Çu cña thÕ kØ XXI, thêi gian ®ã cßn ng¾n h¬n rÊt nhiÒu. Con sè n¨m triÖu trang web míi xuÊt hiÖn trong vßng s¸u th¸ng ®Çu n¨m 2000 ®· cho thÊy sù bïng næ cña tri thøc [10,tr. Trong xu thÕ ®ã, môc ®Ých gi¸o dôc ë n−íc ta vµ trªn thÕ giíi kh«ng chØ dõng l¹i ë viÖc truyÒn thô cho HS nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng loµi ng−êi ®· tÝch lòy ®−îc tr−íc ®©y mµ cßn ®Æc biÖt quan t©m ®Õn viÖc båi d−ìng cho hä n¨ng lùc s¸ng t¹o ra nh÷ng tri thøc míi, ph−¬ng ph¸p míi, c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò míi. §Æc biÖt lµ ng−êi häc ph¶i ®¹t tíi tr×nh ®é: häc ®Ó biÕt, häc ®Ó lµm, häc ®Ó ph¸t triÓn.

Muèn vËy, gi¸o dôc n−íc ta ph¶i ®æi míi m¹nh mÏ, s©u s¾c, toµn diÖn nh»m n©ng cao chÊt l−îng gi¸o dôc. Cô thÓ, nhµ tr−êng ph¶i ®µo t¹o nh÷ng mÉu ng−êi lao ®éng míi cã kh¶ n¨ng ®¸nh gi¸, nhËn xÐt nªu vÊn ®Ò vµ biÕt vËn dông lý thuyÕt ®· häc vµo gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cña thùc tiÔn ng−êi lao ®éng, ®ång thêi còng ph¶i biÕt lu«n ®æi míi kiÕn thøc vµ n¨ng lùc cña m×nh cho phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt. Thùc tiÔn cho thÊy gi¸o dôc ®· vµ ®ang cã nh÷ng c¶i c¸ch to lín chó träng ®æi míi môc tiªu, néi dung ch−¬ng tr×nh, s¸ch gi¸o khoa vµ nhÊt lµ ®æi míi ph−¬ng ph¸p: "§æi míi m¹nh mÏ ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc-®µo t¹o, kh¾c phôc lèi truyÒn thô mét chiÒu, rÌn luyÖn nÕp t− duy s¸ng t¹o cña ng−êi häc. Tõng b−íc ¸p dông c¸c ph−¬ng ph¸p tiªn tiÕn vµ ph−¬ng tiÖn hiÖn ®¹i vµo qu¸ tr×nh d¹y häc, ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn vµ thêi gian tù häc tù nghiªn cøu cho häc sinh.

Riªng vÒ gi¸o dôc phæ th«ng, luËt gi¸o dôc ®iÒu 24.2 cã ghi "ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc phæ th«ng ph¶i ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng s¸ng t¹o cña häc sinh, phï hîp víi ®Æc ®iÓm cña tõng líp häc, m«n häc, båi d−ìng Luan van 6 ph−¬ng ph¸p tù häc, rÌn luyÖn kü n¨ng vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tiÔn, t¸c ®éng ®Õn t×nh c¶m, ®em l¹i niÒm vui, høng thó häc tËp cho HS". Còng nh− "®æi míi vµ hiÖn ®¹i ho¸ ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc, chuyÓn tõ viÖc truyÒn thô tri thøc thô ®éng thÇy gi¶ng, trß ghi sang h−íng dÉn ng−êi häc chñ ®éng t− duy trong qu¸ tr×nh tiÕp cËn tri thøc, d¹y cho ng−êi häc ph−¬ng ph¸p tù häc, tù thu nhËn th«ng tin mét c¸ch cã hÖ thèng cã t− duy ph©n tÝch tæng hîp; ph¸t triÓn n¨ng lùc cña mçi c¸ nh©n; t¨ng c−êng tÝnh chñ ®éng tÝch cùc cña häc sinh, sinh viªn trong qu¸ tr×nh häc tËp. Cïng víi trµo l−u ®æi míi, tõ n¨m 1996 ®Õn 2003 trong khu«n khæ dù ¸n MHO hîp t¸c víi c¸c tr−êng ®¹i häc Hµ Lan, khoa S− ph¹m §¹i Häc CÇn Th¬ ®· thùc hiÖn viÖc ®æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc ë ®¹i häc vµ ë phæ th«ng víi dù ¸n MHO4. Dù ¸n nµy ®−îc triÓn khai nh»m t×m hiÓu, nghiªn cøu vµ phæ biÕn m« h×nh d¹y häc tÝch cùc (®Æc biÖt lµ d¹y häc kh¸m ph¸ vµ d¹y häc hîp t¸c) còng nh− tõng b−íc vËn dông n¨m ®Þnh h−íng cña Robert Marzano vµo gi¶ng d¹y mét sè m«n häc cô thÓ.

T− t−ëng chñ ®¹o cña viÖc ®æi míi nµy lµ "lÊy ng−êi häc lµm trung t©m". Vµ chiÕn l−îc ®æi míi nµy ®· vµ ®ang gÆt h¸i ®−îc nh÷ng thµnh c«ng nhÊt ®Þnh. Qua qu¸ tr×nh tham kh¶o tµi liÖu cña khoa S− ph¹m §¹i häc CÇn Th¬ vµ còng tõ yªu cÇu cÊp b¸ch cÇn ®æi míi ph−¬ng ph¸p trong d¹y häc nh− ®· nªu, lµ mét gi¸o viªn trùc tiÕp gi¶ng d¹y bé m«n VËt lý ë phæ th«ng, h¬n ai hÕt t«i nhËn thÊy thËt cÇn thiÕt ph¶i ®æi míi ph−¬ng ph¸p trong d¹y häc ®Æc biÖt lµ d¹y häc ë phæ th«ng, v× vËy t«i chän ®Ò tµi nghiªn cøu "VËn dông quan ®iÓm d¹y häc tÝch cùc cña Robert Marzano vµo qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vÒ "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10-THPT". Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 2.

Môc ®Ých nghiªn cøu: Nghiªn cøu vËn dông quan ®iÓm d¹y häc tÝch cùc cña Robert Marzano vµo qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vÒ "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10- THPT nh»m tÝch cùc hãa ho¹t ®éng d¹y häc ®ång thêi rÌn luyÖn kÜ n¨ng vµ thãi quen t− duy cña HS. NhiÖm vô nghiªn cøu - Nghiªn cøu tæng qu¸t vÒ "d¹y häc tÝch cùc, lÊy ng−êi häc lµm trung t©m". Luan van 7 - Giíi thiÖu quan ®iÓm d¹y häc tÝch cùc cña Robert Marzano trªn c¬ së nghiªn cøu n¨m ®Þnh h−íng d¹y häc cña «ng. - ThiÕt kÕ gi¸o ¸n vËn dông quan ®iÓm d¹y häc tÝch cùc cña Robert Marzano vµo qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vÒ "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10-THPT" nh»m tÝch cùc hãa ho¹t ®éng häc tËp, rÌn luyÖn kÜ n¨ng vµ thãi quen t− duy cña HS.

- §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña ph−¬ng ph¸p d¹y häc nµy víi ph−¬ng ph¸p d¹y häc truyÒn thèng sau khi ®· tiÕn hµnh thùc nghiÖm s− ph¹m. - Rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm, nh÷ng thµnh c«ng còng nh− nh÷ng khã kh¨n mµ ph−¬ng ph¸p d¹y häc nµy cã thÓ gÆp ph¶i vµ ®Ò xuÊt h−íng kh¾c phôc. Gi¶ thuyÕt khoa häc VËn dông quan ®iÓm d¹y häc tÝch cùc cña Robert Marzano vµo qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vÒ "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10-THPT gãp phÇn ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, rÌn luyÖn kü n¨ng vµ thãi quen t− duy cña HS. Cô thÓ:
HS cã th¸i ®é vµ sù nhËn thøc tÝch cùc h¬n vÒ viÖc häc.

HS thu nhËn vµ tæng hîp kiÕn thøc tèt h¬n.
HS cã c¬ héi rÌn luyÖn, ph¸t triÓn t− duy th«ng qua viÖc më réng, tinh läc kiÕn thøc vµ sö dông kiÕn thøc cã hiÖu qu¶. Giíi h¹n cña ®Ò tµi: VËn dông quan ®iÓm d¹y häc tÝch cùc cña Robert Marzano vµo qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vÒ "c¸c lùc c¬ häc" trong ch−¬ng tr×nh vËt lý 10-THPT Luan van 8 CHÖÔNG 1: CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC, LAÁY NGÖÔØI HOÏC LAØM TRUNG TAÂM VAØ QUAN ÑIEÅM DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC CUÛA ROBERT MARZANO 1. TOÅNG QUAN VEÀ DAÏY HOÏC TÍCH CÖÏC, LAÁY NGÖÔØI HOÏC LAØM TRUNG TAÂM 1.

Môc tiªu gi¸o dôc cña m«n VËt lý ë PTTH trong giai ®o¹n míi: §æi míi d¹y häc ë tr−êng phæ th«ng theo h−íng ®¶m b¶o ®−îc sù ph¸t triÓn n¨ng lùc s¸ng t¹o cña HS, båi d−ìng t− duy khoa häc, n¨ng lùc tù t×m tßi chiÕm lÜnh tri thøc, n¨ng lùc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®Ó thÝch øng ®−îc víi thùc tiÔn cuéc sèng, víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ tri thøc [13, tr.