phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo luận văn gồm ba chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2:Vận dụng phƣơng pháp dạy học theo dự án trong thiết kế và tổ chức thực hiện dạy học sinh học 8 - THCS Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.Lịch sửvấn đề nghiên cứu * Lịch sử ra đời và phát triển của phương pháp dạy học theo dự án Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là „ project‟, có nguồn gốc từ tiếng La Tinh và ngày nay đƣợc hiểu theo nghĩa phổ thông là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch. Trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần đƣợc thực hiện nhằm mục đích đề ra. Ngƣời ta không thể trả lời chính xác cho câu hỏi: Ai và từ bao giờ đã đƣa khái niệm dự án vào trƣờng học nhƣ một phƣơng pháp dạy học.
Phƣơng pháp này đã đƣợc sử dụng trong các trƣờng dạy kiến trúc – xây dựng ở Ý từ cuối thế kỉ 16. Từ đó, tƣ tƣởng DHDA lan sang Pháp cũng nhƣ một số nƣớc châu Âu khác và Mĩ, trƣớc hết là trong các trƣờng đại học và chuyên nghiệp. Đến đầu thế kỷ XX, trên cơ sở các học thuyết tâm lý giáo dục của J. Vugotxki, các nhà sƣ phạm Mỹ (Woodward; Richard; J.Kilpatrich) đã xây dựng lý luận cho dạy học theo dự án.
DHTDA đã đƣợc áp dụng cho HS ở mọi lứa tuổi với hầu hết các môn học và trong những môi trƣờng học tập đa dạng. Các tác giả này cho rằng mọi dự án phải có xu hƣớng trở thành dự án của cuộc sốngvà đều phải mang đến chuyển biến cho cuộc sống của HS. John Dewey đã nhấn mạnh rằng thực tiễn quan trọng hơn lý thuyết và HS là trung tâm của mô hình DHTDA. Với những quan điểm này ông đã tiến hành những thử nghiệm đầu tiên cho việc dạy theo dự án ở trƣờng Đại học bang Chicago nƣớc Mĩ.
Và John Dewey đã rút ra nhận định chắc chắn rằng: “Tất cả HS, để học tập phải tích cực và làm ra một cái gì đó;Tất cả HS phải học cách suy nghĩ và giải quyết các vấn đề; Tất cả HS phải học cách hợp tác với người khác để chuẩn bị cho cuộc sống ngoài xã hội”. Từ đầu thế kỷ XX, ở Bắc Mỹ cũng nhƣ ở Châu Âu, DHTDA đã tạo nên một chuyển động xã hội- giáo dục với thay đổi mạnh mẽ trong dạy học nhà 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trƣờng. Nền tảng của chuyển động này là đem đến cho HS sự hào hứng tiếp nhận kiến thức, sự thay đổi phƣơng pháp học tập với sự tham gia một cách có ý thức nhất, tích cực nhất của học sinh vào việc tiếp thu tri thức. Ví dụ: Ở CHLB Đức hàng năm vẫn có hàng trăm các công bố lý luận và thực tiễn về PPDH này.
Trƣờng Đại học Roskilde thuộc Đan Mạch hiện nay dành trên 50% thời gian đào tạo cho dạy học theo dự án. Ngày nay, DHTDA còn mang tính toàn cầu và càng phát triển hơn với một định hƣớng quan trọng là sử dụng nó nhƣ một phƣơng pháp dạy học tích cực nhằm phát triển các năng lực học tập của HS. * Những vấn đề nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài. Trong lịch sử phát triển Giáo dục ở Việt Nam thì các vấn đề: phát triển năng lực học tập, phƣơng pháp dạy học theo dự án đã đƣợc chú ý từ lâu.
Từ năm 2003, chƣơng trình “Dạy học cho tương lai” của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai phƣơng pháp DHTDA tại 20 trƣờng thuộc 9 tỉnh trong cả nƣớc. Chƣơng trình này hƣớng dẫn GV cách triển khai các dự án học tập nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục, giúp học sinh phát triển các kĩ năng học tập. Ngày 6/12/2005, tại Hà Nội, Công ty Intel Việt Nam và bộ Giáo dục và Đao tạo đã chính thức công bố triển khai chƣơng trình « Intel teach to the future – Dạy học cho tƣơng lai » tại Việt Nam, sau khi áp dụng thử nghiệm từ năm 2003. Mục đích của chƣơng trình nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục trong các lĩnh vực công trình, toán học, khoa học và công nghệ.
Không chỉ giúp học sinh, sinh viên phát triển kỹ năng học tập, chƣơng trình này còn hƣớng dẫn giáo viên cách thu thập và xử lý thông tin và triển khai các dự án cho học sinh, sinh viên. Gần đây nhất, cuối năm 2013, trong đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo” của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ cần xây dựng chƣơng trình Giáo dục phổ thông theo hƣớng tiếp cận năng lực, tức là tập trung vào các năng lực cần có của mỗi ngƣời học. Chƣơng trình tiếp cận theo 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hƣớng này chủ trƣơng giúp HS không chỉ biết học thuộc, ghi nhớ mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri thức học đƣợc để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra. Để đạt đƣợc mục tiêu này, GV phải đổi mới phƣơng pháp dạy học, tăng cƣờng sử dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực, trong đó có DHTDA.
Bên cạnh đó, rất nhiều tác giả có các bài báo, công trình liên quan đến DHTDA. Hai tác giả TS. Nguyễn Văn Cƣờng và TS. Nguyễn Thị Diệu Thảo có bài viết: “Dạy học dự án- một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” [18,tr.
287] đã tiếp cận phƣơng pháp DHTDA từ góc độ lý luận và đã nêu đƣợc vai trò của phƣơng pháp này đối với việc nâng cao hiệu quả dạy học của GV. Tại hội nghị khoa học nữ lần thứ 9, hai tác giả PGS. Nguyễn Thị Phƣơng Hoa và Võ Thị Bảo Ngọc đã có bài trình bày về “Tình hình vận dụng phương pháp project trong dạy học ở trường Đại học Ngoại ngữ- Đại học Quốc gia Hà Nội” nêu lên đƣợc tình hình vận dụng phƣơng pháp này trong dạy học ở khoa Anh – Đại học Ngoại ngữ- ĐHQG Hà Nội cũng nhƣ đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lƣợng dạy và học theo phƣơng pháp dạy học dự án.Trên tạp chí Giáo dục số 157 (kì 1-3/2007), PGS. Đỗ Hƣơng Trà có bài viết : “Dạy học dự án và tiến trình thực hiện” [20] đã đƣa ra cơ sở tiếp cận dự án và nêu lên tiến trình chi tiết thực hiện DHDA.
Đặc biệt, trong tài liệu Dự án Việt Bỉ “Dạy và học tích cực – Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học” đã giới thiệu rất chi tiết về DHDA, bao gồm các bƣớc thực hiện, tiêu chí đánh giá,. 125] Ngoài ra, cũng có nhiều công trình luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề này: - Nguyễn Thị Ngân (2013), Hình thành năng lực học tập Sinh học 10- THPT, thông qua rèn luyện kỹ năng lập sơ đồ hệ thống hóa kiến thức. Luận văn thạc sỹ, Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Luận văn đã nói đến các biện pháp hình thành, phát triển năng lực học tập cho HS bằng biện pháp hệ thống hóa kiến thức.[16] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nguyễn Thị Hƣờng (2012),Tổ chức dạy học theo dự án phần sinh thái học sinh học lớp 12 – THPT.
Luận văn thạc sỹ, Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã nói đến phƣơng pháp DHDA và tổ chức dạy học bằng phƣơng pháp này cho phần Sinh thái học (Sinh học 12).[15] Nhƣ vậy, DHDA không phải là một vấn đề mới mẻ đối với ngành Giáo dục ở trong nƣớc cũng nhƣ thế giới. Tuy nhiên, chƣa có công trình nào đi sâu nghiên cứu dạy họcsinh học 8 thông qua phƣơng pháp DHDA. Do đó, việc tìm hiểu về cơ sở lý luận về tổ chức DHDA nhằm phát triển năng lực học tập cho HS là rất cần thiết. Một số vấn đề về dạy học theo dự án 1.
Khái niệm dự án Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là project, có gốc tiếng Latinh là projicere có nghĩa là phác thảo, dự thảo, một thiết kế, một đề án, một kế hoạch đƣợc thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra. Khái niệm dự án đƣợc sử dụng phổ biến trong thực tiễn sản xuất, kinh tế, xã hội, đặc trƣng của nó về cơ bản là tính không lặp lại của các điều kiện thực hiện dự án. Khái niệm Dự án trong các lĩnh vực khác nhau lại đƣợc định nghĩa khác nhau phù hợp với các hoạt động điễn ra trong dự án. Ví dụ: Trong lĩnh vực Đầu tƣ, khái niệm này đƣợc hiểu nhƣ sau: Dự án là một tổng thể các hoạt động phụ thuộc lẫn nhau nhằm tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ duy nhất trong khoảng thời gian xác định với sự ràng buộc về nguồn lực trong bối cảnh không chắc chắn Trong lĩnh vực sản xuất,khái niệm dự án đƣợc hiểu là tập hợp của những hoạt động khác nhau có nhau liên quan với nhau theo một lôgic, một trật tự xác định nhằm vào những mục tiêu xác định, đƣợc thực hiện bằng những nguồn lực nhất định trong những khoảng thời gian xác định.
Trong tài liệu của dự án Việt- Bỉ có nêu: Dự án là một bài tập tình huống mà ngƣời học phải giải quyết bằng các kiến thức theo nội dung bài học [3, tr. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan niệm này đã chuyển dự án theo quan niệm chung thành dự án dạy học hay dự án học tập. Điểm nổi bật của quan niệm này là chuyển nội dung học thành bài tập tình huống, mà khi giải quyết tình huống này phải sử dụng kiến thức theo nội dung học tập. Nhƣ vậy, nội dung học thành vốn kiến thức của chủ thể để giải bài tập tình huống.
Một dự án học tập có những đặc điểm cơ bản sau: - Có mục tiêu đƣợc xác định rõ ràng, - Có thời gian qui định cụ thể. - Có nguồn tài chính, vật chất, nhân lực giới hạn. - Mang tính duy nhất (phân biệt với các dự án khác). - Mang tính phức hợp, tổng thể - Đƣợc thực hiện trong hình thức tổ chức dự án chuyên biệt Quá trình thực hiện một dự án đƣợc phân chia thành các giai đoạn khác nhau.