mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng dạy học Lịch sử theo chủ đề ở trƣờng Trung học phổ thông. Chƣơng 2: Xây dựng một số chủ đề trong dạy học phần Lịch sử Thế giới từ 1945 – 2000 ở trƣờng Trung học phổ thông. Chƣơng 3: Một số biện pháp dạy học các chủ đề khi tiến hành bài học trên lớp phần Lịch sử Thế giới từ 1945 – 2000 ở trƣờng Trung học phổ thông .Thử nghiệm và thực nghiệm sƣ phạm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO CHỦ ĐỀ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Quan niệm về dạy học theo chủ đề 1. Một số khái niệm cơ bản Theo từ điển tiếng Việt “ dạy học là truyền đạt lại kĩ năng, tri thức một cách có phƣơng pháp ” [ 76,tr. “ Chủ đề là đề tài đƣợc chọn làm nội dung chủ yếu ” [ 76, tr.239 ] Dạy học theo chủ đề là một phƣơng pháp dạy học trong đó có sự tích hợp liên môn làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, thực tế hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức mới và vận dụng vào thực tiễn [ 40 ] Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại mà ở đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ kiến thức mà chủ yếu là hƣớng dẫn học sinh tự tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức đƣợc học vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn [ 21 ] Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế lớp học truyền thống bằng lớp học chú trọng những nội dung học tập có tính tổng quát, liên quan tới nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề gắn liền với thực tiễn. Dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử là sự sự tích hợp kiến thức, làm cho kiến thức ( các khái niệm ) có mối liên hệ mạng lƣới nhiều chiều, là sự tích hợp vào nội dung học những kiến thức xã hội, cuộc sống làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn, đó là “ thổi hơi thở ” của cuộc sống hôm nay vào những kiến thức cổ điển nhằm nâng cao chất lƣợng “ cuộc sống thật ” trong các bài học.
So sánh đặc điểm của dạy học truyền thống và dạy học theo chủ đề Dạy học theo chủ đề Dạy học truyền thống LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Học sinh đƣợc giao nhiệm vụ học tập và - Giáo viên quyết định tiến trình học tập tự tìm cách thức thực hiên ( có sự hỗ trợ của học sinh. của giáo viên ). - Phù hợp với nhiều đối tƣợng học sinh -Phù hợp với một số học sinh có cách tƣ vì mỗi học sinh có một phƣơng pháp học duy logic, tuần tự, chặt chẽ. tập phù hợp riêng.
- Hƣớng đến các mục tiêu: một dung -Mục tiêu: kiến thức mới thông qua hoạt lƣợng kiến thức khoa học, hiểu biết tiến động, bồi dƣỡng các phƣơng pháp tƣ duy trình khoa học và rèn luyện các kỹ năng khoa học và phƣơng pháp nhận thức khoa tiến trình khoa học: quan sát, thu thập dữ học: suy luận khoa học, mô hình hóa, liệu, xử lý, suy luận và áp dụng thực tiễn. - Dạy học theo một chủ đề thống nhất - Dạy học theo từng bài riêng rẽ trong đƣợc tổ chức lại từ một phần chƣơng một thời lƣợng cố định dành cho từng bài. trình học. - Kiến thức thu đƣợc là những khái niệm - Kiến thức thu đƣợc rời rạc hoặc liên hệ liên hệ mạng lƣới với nhau.
- Trình độ nhận thức có thể đạt: phân tích, - Trình độ nhận thức có thể đạt: biết, tổng hợp, đánh giá. hiểu, vận dung ( giải bài tập ). - Kết thúc chủ đề: học sinh có một tổng - Kết thúc một chƣơng: không có một thể kiến thức mới, tinh giản, chặt chẽ và tổng thể kiến thức mới mà có kiến thức khác với nội dung sách giáo khoa. từng phần riêng biệt hoặc hệ thống kiến thức liên hệ một chiều theo trật tự bài học.
-Kiến thức gần với thực tiễn do sự cập - Kiến thức khá xa rời thực tiễn do sự cập nhật thông tin đầy đủ và liên tục. nhật thông tin chậm và chƣa đầy đủ. - Sau khi kết thúc chủ đề, hiểu biết của - Kiến thức thu đƣợc sau khi học chỉ giới học sinh vƣợt ra ngoài khuôn khổ nội hạn trong nội dung học. dung cần học.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Có thể hƣớng tới bồi dƣỡng các kỹ - Không thể hƣớng tới bồi dƣỡng các kỹ năng: giao tiếp, hợp tác, quản lý, điều năng: giao tiếp, hợp tác, quản lý, điều hành, ra quyết định. hành, ra quyết định. Điểm tƣơng đồng giữa dạy học theo chủ đề với dạy học truyền thống là: + Vẫn coi trọng việc lĩnh hội một dung lƣợng kiến thức nền tảng. Do đó dạy học theo chủ đề là có khả năng vận dụng vào thực tiễn.
+ Để vận dụng dạy học theo chủ đề cần phải tổ chức lại một số bài học thành một chủ đề có ý nghĩa thực tiễn. Từ những đối chiếu so sánh trên cũng có thể rút ra những điểm khác biệt là: + Dạy học theo chủ đề cũng nhƣ các mô hình dạy học tích cực khác là không đƣợc coi học sinh là chƣa biết gì mà cần tận dụng những kinh nghiệm sống thực tiễn của học sinh để giải quyết vấn đề. + Dạy học theo chủ đề cần đặt quan tâm chủ yếu tới việc sử dụng kiến thức có sự tích hợp cao, tinh giản và tính công cụ cao, đồng thời hƣớng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác. + Trong dạy học theo chủ đề, kiến thức mới đƣợc học sinh lĩnh hội cùng lúc với việc giải quyết nhiệm vụ học tập, đó là kiến thức tổ chức theo một tổng thể mới khác kiến thức trình bày trong các nguồn tham khảo.
+ Vai trò của giáo viên và học sinh thay đổi cơ bản từ việc lấy giáo viên làm trung tâm sang lấy học sinh làm trung tâm. Các nhiệm vụ học tập đƣợc giao, học sinh quyết định chiến lƣợc học tập với sự hỗ trợ, hợp tác của giáo viên. Xuất phát điểm của vấn đề 1.Về mục tiêu của môn Lịch sử Cùng với các môn học khác ở trƣờng trung học phổ thông, môn Lịch sử góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ. Mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trƣờng phổ thông đƣợc xây dựng trên cơ sở lí luận và thực tiễn, thể hiện tập trung ở việc quán LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triệt mục tiêu chung của giáo dục phổ thông, thông qua chức năng, nhiệm vụ của môn học và tình hình, nhiệm vụ cụ thể của đất nƣớc trong những điều kiện cụ thể.
Theo điều 2 Luật Giáo dục đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI kỳ họp thứ 7 đã nêu: “ Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ” [ 3, tr. Mục tiêu chung của giáo dục đƣợc cụ thể hóa ở mục tiêu của cấp trung học phổ thông, đƣợc xác định “ Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động ” [56,tr. Một cách cụ thể, mục tiêu của môn Lịch sử ở trƣờng phổ thông nhằm giúp cho học sinh có đƣợc những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu nƣớc, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dƣỡng năng lực tƣ duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội. Mục tiêu môn học Lịch sử cụ thể hóa mục tiêu giáo dục chung và cần phải đạt đƣợc mục tiêu trên 3 mặt kiến thức, kĩ năng , thái độ.
- Về kiến thức: cung cấp những kiến thức cơ bản, có hệ thống về các sự kiện lịch sử tiêu biểu trên cơ sở củng cố, phát triển nội dung kiến thức lịch sử đã học. Học sinh nắm đƣợc những quy luật chung của dân tộc và xã hội loài ngƣời trên nền tảng kiến thức lịch sử đã học ở bậc trung học cơ sở. - Về kĩ năng: rèn luyện kĩ năng tƣ duy phân tích, tổng hợp, khái quát, xem xét, đánh giá các sự kiện, hiện tƣợng lịch sử, nhân vật lịch sử trong mối quan hệ không gian, thời gian; rèn luyện các kĩ năng thực hành bộ môn: lập bảng biểu, vẽ sơ đồ, sử dụng bản đồ….Qua đó bồi dƣỡng năng lực phát hiện, đề xuất, giải quyết các vấn đề lịch sử, hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành năng lực tự học, tự nghiên cứu các nguồn tài liệu khác nhau. Môn Lịch sử cũng nhƣ các môn khác ở trƣờng trung học phổ thông còn hƣớng đến việc rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào đời sống và định hƣớng phát triển các kĩ năng sống cho học sinh.
-Về thái độ: hƣớng đến giáo dục lòng yêu nƣớc, tự hào dân tộc, lí tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hôi; tinh thần đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị với các dân tộc đấu tranh cho độc lập, tự do, văn minh tiến bộ xã hội; niềm tin vào sự phát triển hợp quy luật của xã hội loài ngƣời và dân tọc cho dù trong tiến trình lịch sử có những lúc quanh co, khúc khuỷu. Đồng thời giáo dục học sinh có ý thức làm nghĩa vụ công dân, hình thành những phẩm chất cần thiết trong cuộc sống cộng đồng. Các mục tiêu chung nhƣ trên đƣợc thể hiện ở mục tiêu của chƣơng trình lịch sử ở từng lớp học, là cơ sở xác định đƣợc mục tiêu cụ thể cho từng bài học trong chƣơng trình.