Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học Blended Learning Chương 2: Vận dụng dạy học hỗn hợp (Blended Learning) trong dạy học phần ba Sinh học Vi sinh vật, Sinh học 10, THPT Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC BLENDED LEARNING 1. Lịch sử nghiên cứu 1. Trên thế giới B-Learning đã đƣợc nhiều tác giả trên thế giới quan tâm.
Có nhiều nhận định về dạy học B-Learning đƣợc đƣa ra, trong đó có 3 định nghĩa về dạy học B- Learning thƣờng đƣợc sử dụng nhƣ sau [16]: (1) Dạy học B-Learning là kết hợp các phƣơng thức giảng dạy (hoặc cung cấp các phƣơng tiện truyền thông) (Bersin & Associates, 2003; Orey, 2002a, 2002b; Singh & Reed, 2001; Thomson, 2002). Dạy học B-Learning đƣợc Alvarez (2005) định nghĩa là “sự kết hợp của các phương tiện truyền thông trong đào tạo như công nghệ, các hoạt động và các loại sự kiện nhằm tạo ra một chương trình đào tạo tối ưu cho một đối tượng cụ thể” [15]. Theo Bonk và Graham (2006), dạy học B-Learning là “kết hợp các phương thức giảng dạy (hoặc cung cấp các phương tiện truyền thông; kết hợp các phương pháp giảng dạy; kết hợp học tập trực tuyến và dạy học truyền thống (F2F)” [16]. Tinio cho rằng “dạy học kết hợp để chỉ các mô hình học kết hợp giữa hình thức lớp học truyền thống và các giải pháp E-Learning” [22, tr4].
Các nghiên cứu của tác giả Osguthope và Graham (2003); Graham, Allen, Ure (2003) đã chỉ ra các lí do để áp dụng B-Learning là: Sự phong phú của các phƣơng pháp sƣ phạm; Tiếp cận với sự hiểu biết; Sự tƣơng tác xã hội, tính truy cập và sự linh hoạt; Tăng hiệu quả chi phí; Dễ dàng sửa đổi. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một nghiên cứu năm 2013 về học tập kết hợp đƣợc hoàn thành bởi iNACOL ở bang Idaho cho thấy việc tự học có mối tƣơng quan tích cực với chất lƣợng công việc của học sinh, mức độ quan tâm của học sinh trong quá trình giảng dạy, sự kiên trì của học sinh và khả năng của giáo viên để theo dõi Học sinh học tập. Một nghiên cứu của ADL cho thấy rằng khi dạy kiến thức khai báo (thông tin về sự kiện hoặc định nghĩa), các mô hình học tập kết hợp đã tăng hiệu quả với tỷ lệ 13%. Khi kiến thức về thủ tục (thông tin về cách thực hiện một nhiệm vụ hoặc hành động) đƣợc dạy, hiệu quả tăng 20% với mô hình học tập kết hợp.
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi nhận thấy theo quan điểm của tác giả Victoria L. Tinio rất phù hợp để triển khai dạy học theo B-Learning: E- Learning kết hợp với hình thức lớp học truyền thống sẽ giúp cho việc dạy học đạt hiệu quả cao. Nhƣ vậy, B-Learning giúp ngƣời dạy và ngƣời học lựa chọn cách học thuận lợi và phù hợp nhất với bản thân mình. Ở Việt Nam Tại Việt Nam, việc nghiên cứu lí luận về dạy học B-Learning đã đƣợc một số tác giả đề cập đến trong một số bài báo, tạp chí giáo dục nhƣ: - “Vận dụng mô hình B-Learning trong dạy học môn Vật Lý ở trường phổ thông” và “Tổ chức hoạt động dạy học theo B-Learning đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo sau 2015” của nhóm tác giả Trần Huy Hoàng và Nguyễn Kim Đào đã đăng trên Tạp chí Khoa học giáo dục (Số 127, 4/2016) và Tạp chí Khoa học của trƣờng Đại học Văn Hiến (Số 5, 11/2014); - “Blended learning trong dạy học Hóa Học ở trường Trung học phổ thông” của tác giả Nguyễn Hoàng Trang đăng trên Tạp chí Giáo dục Số Đặc biệt (Kì 2, 10/2017); - “Lớp học nghịch đảo – Mô hình dạy học kết hợp trực tiếp và trực tuyến” của tác giả Nguyễn Văn Lợi đăng trên tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ (Số 34-2014) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Khóa luận tốt nghiệp “Xây dựng mô hình học kết hợp để dạy Sinh học 10 (THPT) nâng cao với sự hỗ trợ của phần mềm Moodle” của tác giả Phạm Xuân Lam (2010).
Những nghiên cứu trên mới chỉ dừng ở mức nghiên cứu lí thuyết và đề xuất giải pháp vận dụng ở phạm vi nhỏ. Bên cạnh đấy, số đề tài nghiên cứu áp dụng dạy học B-Learning vào từng phần cụ thể trong từng bộ môn còn rất hạn chế, đặc biệt là môn Sinh học ở trƣờng THPT. Cơ sở lí luận về dạy học Blended Learning 1. Khái niệm Blended Learning Trong "Blended Learning", "Blend" có nghĩa là "kết hợp, pha trộn, hỗn hợp, phức hợp…" để chỉ một hình thức tổ chức dạy học hết sức linh hoạt.
B-Learning có thể hiểu đơn giản là việc tách một phần của khoá học trực tuyến thành các thành phần. Ví dụ, một khoá học gồm năm giờ; trong đó ba giờ có thể dành cho lớp học truyền thống và tiến hành dạy học trực tuyến trong hai giờ. Mặc dù, hai hình thức cho khoá học này đƣợc tách ra, phân biệt nhƣng nó có thể chồng chéo lên nhau. Đối với thuật ngữ tiếng Anh, theo từ điển Longman Online, BLEND đƣợc định nghĩa nhƣ sau “to combine different things in a way that produces an effective or pleasant result” (kết hợp nhiều thứ khác nhau theo một cách nào đó để tạo ra kết quả tốt hơn, dễ chịu hơn).
Còn từ điển Cambridge Online thì nói rằng “blend” là trộn hoặc kết hợp cùng nhau (to mix or combine together). Từ cách diễn giải trên ta thấy rằng Blended Learning xét về bản chất của nó sẽ đƣợc hiểu là mô hình học tập kết hợp, qua đó việc học trên lớp và việc học trực tuyến đƣợc tiến hành trong sự kết hợp và bổ trợ cho nhau. “B-Learning” cần đƣợc hiểu là sự kết hợp "hữu cơ" của nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau, để có thể bộc lộ hết những đặc trƣng của hình thức dạy học này. Mặc dù, khái niệm B-Learning đã khá phổ biến trên thế giới hiện nay.
Tuy nhiên, có khá nhiều định nghĩa về B-learning, cụ thể: Năm 2004, hội thảo (Sloan – C) nhằm xây dựng một định nghĩa đơn giản về B-learning đã đƣợc tiến hành. Theo nghĩa rộng, B-Learning có thể đƣợc định nghĩa 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoặc khái niệm nhƣ là một loạt các công nghệ hay phƣơng tiện truyền thông tích hợp với hoạt động lớp học truyền thống giáp mặt. Một số tác giả tập trung vào một định nghĩa hẹp hơn, B-Learning là thành phần trực tuyến thay thế thời gian ngồi trong lớp học truyền thống giáp mặt Theo Alvarez (2005) đã định nghĩa, B-Learning là “Sự kết hợp của các phương tiện truyền thông trong đào tạo như công nghệ, các hoạt động và các loại sự kiện nhằm tạo ra một chương trình đào tạo tối ưu cho một đối tượng cụ thể”[16]. Tinio cho rằng “Học tích hợp (Blended Learning) để chỉ các mô hình học kết hợp giữa hình thức lớp học truyền thống và các giải pháp E–Learning” [22].
Theo Bonk và Graham (2006) [16], B-Learning là: Kết hợp các phƣơng thức giảng dạy (hoặc cung cấp các phƣơng tiện truyền thông); Kết hợp các phƣơng pháp giảng dạy; Kết hợp học tập trực tuyến và dạy học truyền thống (F2F). B-Learning vẫn đang là một khái niệm mới và chƣa đƣợc nghiên cứu nhiều ở Việt Nam. Tác giả Nguyễn Văn Hiền có đƣa ra một khái niệm tƣơng tự là “Học tập hỗn hợp” để chỉ hình thức kết hợp giữa cách học trên lớp với học tập có sự hỗ trợ của công nghệ, học tập qua mạng [8]. Tác giả Nguyễn Danh Nam cũng đƣa ra nhận định: Sự kết hợp giữa E-learning với lớp học truyền thống trở thành một giải pháp tốt, nó tạo thành một mô hình đào tạo gọi là “Blended Learning” [10].
Để phù hợp với môi trƣờng học tập, trình độ học sinh và khả năng Công nghệ thông tin và Truyền thông ở Việt Nam, chúng tôi cho rằng Blended Learning là sự kết hợp “hữu cơ”, bổ sung lẫn nhau giữa hình thức tổ chức dạy học trên lớp F2F dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên và hình thức tổ chức dạy học qua mạng E-learning với tính tự giác của học sinh thành một thể thống nhất, trong đó các phƣơng pháp dạy học đƣợc vận dụng mềm dẻo để tận dụng tối đa ƣu điểm của Công nghệ thông tin và Truyền thông nhằm mang lại hiệu quả học tập tốt nhất. Đặc điểm của dạy học Blended Learning So với phƣơng pháp dạy học truyền thống, B-Learning là một sự thay đổi đáng kể. Môi trƣờng B-Learning có các đặc điểm sau: - Sự thay đổi phƣơng pháp giảng dạy, lấy học sinh làm trung tâm thay vì giáo viên nhƣ trƣớc đây, học sinh sẽ trở nên năng động và tƣơng tác nhiều hơn. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Sự tăng sự tƣơng tác giữa học sinh và giáo viên, giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với nội dung kiến thức và giữa học sinh với các nguồn bên ngoài.
- Cơ chế hình thành và tổng kết đánh giá cho học sinh và giáo viên. B-Learning áp dụng những PPDH hiện đại, hết sức linh hoạt và sử dụng hiệu quả những tiện ích của công nghệ. B-Learning tạo thành dựa trên nền tảng những ƣu điểm của giáo dục truyền thống F2F và giáo dục dựa trên máy tính thay vì sử dụng một cách riêng lẻ. Đặc điểm cơ bản của B-Learning phản ánh giá trị giáo dục của thế kỷ 21: - Cung cấp một hình thức mới để tổ chức dạy học.
B-Learning vừa diễn ra trực tuyến qua máy tính vừa diễn ra trên lớp, linh hoạt về không gian và thời gian học tập. - Giúp HS tự học. HS sẽ tự học theo hƣớng dẫn của GV hoặc tự mình khám phá kiến thức với sự hỗ trợ của các thiết bị CNTT. - Tạo ra dạy học kỹ thuật số.
B-Learning khai thác tối ƣu những tiện ích của các thiết bị, phần mềm công nghệ để phục vụ cho quá trình dạy học. - B-Learning kế thừa những ưu điểm của học trực tuyến E-Learning. Ngƣời học có thể ghi nhớ kiến thức, tăng tốc độ học và tham gia các lớp học trực tuyến với chi phí thấp để thảo luận, chia sẻ cũng nhƣ tìm kiếm tài liệu học tập. - Các phương tiện dạy học được khai thác tối ưu.
Những tiện ích của các phƣơng tiện hiện đại nhƣ máy tính, internet đƣợc khai thác tối ƣu và hiệu quả. - Cải thiện học tập dựa trên dự án, hợp lý hoá các nội dung học. Cấu trúc nội dung chƣơng trình đƣợc phân chia phù hợp hơn dựa trên cơ sở SGK và phân phối chƣơng Sinh học THPT hiện hành.