Tổ Chức Dạy Học Chương Cảm Ứng Điện Từ Vật Lý 11 Theo Hình Thức Kết Hợp

Luận án tiến sĩ phân tích tổ chức dạy học một số kiến thức chương cảm ứng điện từvật lí 11 theo hình thức, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Ngô Trọng Tuệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Thành
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Một Số Kiến Thức Chương “Cảm Ứng Điện Từ”-Vật Lí 11 Theo Hình Thức Dạy Học Kết Hợp Trên Lớp Và Qua Mạng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu về xây dựng môi trường dạy học trên lớp
• 1.2. Nghiên cứu về xây dựng môi trường dạy học trên mạng
• 1.3. Nghiên cứu về Dạy học kết hợp
• 1.4. Đề xuất vấn đề nghiên cứu khi sử dụng Dạy học kết hợp trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HÌNH THỨC DẠY HỌC KẾT HỢP TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ PHỔ THÔNG
• 2.1. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong dạy học Vật lí phổ thông
• 2.2. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 2.3. Những thành tố và biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 2.4. Biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 2.5. Dạy học Vật lí phổ thông theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh
• 2.6. Xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, thiết bị dạy học và phương án kiểm tra đánh giá
• 2.7. Sử dụng tiến trình giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh
• 2.8. Sử dụng Dạy học kết hợp trong tiến trình giải quyết vấn đề để dạy học Vật lí phổ thông nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh
• 2.9. Hình thức Dạy học kết hợp
• 2.9.1. Các mô hình, cấp độ Dạy học kết hợp
• 2.9.2. Vai trò, đặc điểm, lí do sử dụng Dạy học kết hợp
• 2.9.3. Những thuận lợi, khó khăn và điều kiện áp dụng thành công Dạy học kết hợp
• 2.10. Dạy học vật lí trong môi trường dạy học trên lớp và trên mạng
• 2.10.1. Thuận lợi, khó khăn khi tổ chức dạy học vật lí trong môi trường dạy học trên lớp, trên mạng
• 2.10.2. Các tiêu chí về môi trường dạy học trên lớp và trên mạng cần xây dựng để tổ chức hoạt động học vật lí của học sinh
• 2.10.3. Yêu cầu khi sử dụng Dạy học kết hợp
• 2.11. Quy trình thiết kế bài học để sử dụng trong Dạy học kết hợp
• 2.12. Kiểm tra đánh giá trong Dạy học kết hợp
• 2.13. Sử dụng Dạy học kết hợp trong tiến trình giải quyết vấn đề
• 2.14. Cơ sở để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo trong Dạy học kết hợp
• 2.15. Hình thức Dạy học kết hợp trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 2.16. Sử dụng Dạy học kết hợp khi luyện tập, thực hành, thí nghiệm và vận dụng/mở rộng kiến thức
• 2.17. Điều tra thực trạng, điều kiện dạy học chương Cảm ứng điện từ
• 2.17.1. Mục đích, nội dung điều tra
• 2.17.2. Phương pháp điều tra
• 2.17.3. Phân tích, xử lí thông tin thu được
• 2.17.4. Quá trình tổ chức dạy học của giáo viên (kết quả ở Phụ lục 1)
• 2.17.5. Quá trình học của học sinh (kết quả ở Phụ lục 1, 2)
• 2.17.6. Cơ sở vật chất của nhà trường, học sinh
• 2.17.7. Một số kết luận chung
• 2.18. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NỘI DUNG VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHƯƠNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ THEO HÌNH THỨC DẠY HỌC KẾT HỢP
• 3.1. Nghiên cứu mục tiêu dạy học, nội dung chương Cảm ứng điện từ
• 3.2. Xác định vấn đề cần giải quyết khi dạy học chương Cảm ứng điện từ
• 3.3. Xây dựng, lựa chọn nội dung để xây dựng bài học
• 3.4. Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng và mục tiêu phát triển năng lực
• 3.5. Mức độ cần kiểm tra đánh giá
• 3.6. Tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá chương Cảm ứng điện từ
• 3.7. Sơ đồ các hoạt động học của học sinh
• 3.8. Phương án kiểm tra đánh giá khi dạy học chương Cảm ứng điện từ
• 3.9. Tổ chức hoạt động học theo hình thức Dạy học kết hợp
• 3.10. Quản lí các hoạt động học trên mạng
• 3.11. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích, đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 4.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 4.1.2. Đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 4.2. Triển khai thực nghiệm sư phạm
• 4.3. Thời gian, địa điểm thực nghiệm sư phạm. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 4.4. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.5. Nội dung và tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.6. Phân tích tiến trình dạy học và đánh giá quá trình học tập của học sinh
• 4.7. Phân tích tiến trình dạy học và đánh giá hoạt động của học sinh
• 4.8. Đánh giá biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh
• 4.9. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Dạy Học Kết Hợp Vật Lý 11

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng các môi trường dạy học trực tuyến vào giáo dục đã trở thành xu hướng tất yếu. Nghiên cứu này tập trung vào việc khai thác tiềm năng của dạy học kết hợp (DHKH) trong môn Vật lý lớp 11, đặc biệt là chương Cảm ứng điện từ. DHKH là sự kết hợp giữa dạy học trên lớp truyền thống và dạy học trực tuyến, tận dụng ưu điểm của cả hai hình thức để nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập. Mục tiêu chính là phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên hỗ trợ và tương tác với học sinh một cách hiệu quả hơn. Nghiên cứu này được thúc đẩy bởi nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, và rút kinh nghiệm giờ dạy, theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

1.1. Bối Cảnh Ứng Dụng CNTT trong Dạy Học Vật Lý 11

Sự phát triển của công nghệ thông tin (CNTT) đã mở ra nhiều cơ hội để đổi mới phương pháp dạy học Vật lý. Các ứng dụng CNTT, đặc biệt là các phương tiện dạy học số, cho phép học sinh tiến hành thí nghiệm Vật lý trên mạng một cách dễ dàng. Ngoài ra, việc tìm kiếm, thu thập, xử lý, trình bày thông tin và trao đổi thảo luận có thể diễn ra mọi lúc, mọi nơi. Điều này tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và hiệu quả, giúp học sinh chủ động hơn trong quá trình học tập. Tuy nhiên, việc lạm dụng CNTT cũng có thể gây ra những hạn chế nhất định, do đó cần có sự kết hợp hài hòa giữa dạy học trực tuyến và dạy học truyền thống.

1.2. Ưu Điểm và Hạn Chế của Dạy Học Trên Lớp và Trực Tuyến

Dạy học trên lớp tạo điều kiện cho học sinh làm thí nghiệm thực tế, thảo luận trực tiếp và nhận phản hồi ngay lập tức từ giáo viên và bạn bè. Tuy nhiên, nó có thể bị giới hạn về thời gian và không gian. Dạy học trực tuyến cho phép học sinh tiếp cận nguồn thông tin phong phú, tự học và thảo luận nhóm mọi lúc, mọi nơi. Tuy nhiên, nó thiếu đi sự tương tác trực tiếp và khó khăn trong việc thực hiện các thí nghiệm thực tế. Dạy học kết hợp ra đời nhằm khắc phục những hạn chế này, tận dụng ưu điểm của cả hai hình thức để tạo ra một môi trường học tập tối ưu.

II. Thách Thức và Giải Pháp Dạy Chương Cảm Ứng Điện Từ

Chương Cảm ứng điện từ trong Vật lý 11 là một chương quan trọng nhưng cũng đầy thách thức đối với cả giáo viên và học sinh. Nội dung kiến thức trừu tượng, nhiều công thức và hiện tượng khó hình dung là những rào cản lớn trong quá trình dạy và học. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm ra các giải pháp để vượt qua những thách thức này, bằng cách áp dụng phương pháp dạy học tích hợp và sử dụng các công cụ hỗ trợ trực tuyến. Mục tiêu là giúp học sinh hiểu sâu sắc các khái niệm, định luật và ứng dụng của cảm ứng điện từ trong thực tế.

2.1. Khó Khăn Thường Gặp Khi Dạy và Học Cảm Ứng Điện Từ

Một trong những khó khăn lớn nhất khi dạy và học chương Cảm ứng điện từ là tính trừu tượng của các khái niệm và hiện tượng. Học sinh khó hình dung được các đường sức từ, từ trường, và sự biến thiên của chúng. Ngoài ra, việc áp dụng các định luật Faraday, định luật Len-xơ để giải các bài tập cũng gây ra nhiều khó khăn. Giáo viên cần có phương pháp giảng dạy sáng tạo và sử dụng các công cụ trực quan để giúp học sinh vượt qua những khó khăn này.

2.2. Ứng Dụng CNTT Hỗ Trợ Dạy và Học Cảm Ứng Điện Từ

CNTT có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ dạy và học chương Cảm ứng điện từ. Các phần mềm mô phỏng, video thí nghiệm, và bài giảng tương tác có thể giúp học sinh hình dung rõ hơn các hiện tượng và khái niệm. Ngoài ra, các diễn đàn trực tuyến và công cụ thảo luận nhóm có thể tạo điều kiện cho học sinh trao đổi, chia sẻ kiến thức và giải đáp thắc mắc. Giáo viên cần biết cách khai thác hiệu quả các công cụ CNTT để nâng cao chất lượng giảng dạy.

2.3. Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Phát Huy Tính Tích Cực

Để giúp học sinh hiểu sâu sắc và vận dụng linh hoạt kiến thức về cảm ứng điện từ, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án, dạy học theo chủ đề, và tổ chức hoạt động nhóm. Các phương pháp này khuyến khích học sinh chủ động tìm tòi, khám phá, và giải quyết các vấn đề thực tế liên quan đến cảm ứng điện từ. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.

III. Phương Pháp Dạy Học Kết Hợp Phát Triển Năng Lực Vật Lý

Nghiên cứu này tập trung vào việc áp dụng dạy học kết hợp (DHKH) để phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh trong chương Cảm ứng điện từ. DHKH không chỉ là sự kết hợp đơn thuần giữa dạy học trên lớp và dạy học trực tuyến, mà còn là sự tích hợp các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực để tạo ra một môi trường học tập tương tác và hiệu quả. Mục tiêu là giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế.

3.1. Xây Dựng Môi Trường Học Tập Tương Tác và Hợp Tác

Một trong những yếu tố quan trọng của DHKH là xây dựng một môi trường học tập tương tác và hợp tác. Học sinh cần có cơ hội để trao đổi, thảo luận, và làm việc nhóm cả trên lớp và trực tuyến. Giáo viên cần tạo ra các hoạt động học tập khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh, đồng thời cung cấp phản hồi kịp thời và hỗ trợ khi cần thiết. Môi trường học tập này giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, và kỹ năng tự học.

3.2. Sử Dụng Sơ Đồ Tư Duy và Các Công Cụ Trực Quan

Sử dụng sơ đồ tư duy và các công cụ trực quan là một cách hiệu quả để giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức và hiểu sâu sắc các khái niệm. Sơ đồ tư duy giúp học sinh liên kết các ý tưởng và khái niệm một cách logic, trong khi các công cụ trực quan như video, hình ảnh, và mô phỏng giúp học sinh hình dung rõ hơn các hiện tượng và quá trình. Giáo viên cần biết cách sử dụng các công cụ này một cách hiệu quả để hỗ trợ quá trình học tập của học sinh.

3.3. Kiểm Tra Đánh Giá Thường Xuyên và Phản Hồi Kịp Thời

Kiểm tra đánh giá là một phần quan trọng của quá trình dạy và học. Trong DHKH, cần có sự kết hợp giữa các hình thức kiểm tra đánh giá truyền thống và trực tuyến. Kiểm tra đánh giá cần được thực hiện thường xuyên để theo dõi sự tiến bộ của học sinh và cung cấp phản hồi kịp thời. Phản hồi cần cụ thể, chi tiết, và mang tính xây dựng để giúp học sinh cải thiện kết quả học tập. Các hình thức kiểm tra đánh giá có thể bao gồm bài tập trắc nghiệm, bài tập tự luận, dự án, và thuyết trình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Dạy Học Kết Hợp Chương Cảm Ứng

Nghiên cứu này đề xuất một số ứng dụng thực tiễn của dạy học kết hợp trong chương Cảm ứng điện từ. Các ứng dụng này bao gồm việc sử dụng các phần mềm mô phỏng để thực hiện các thí nghiệm Vật lý ảo, tạo ra các bài giảng tương tác trực tuyến, và tổ chức các diễn đàn thảo luận nhóm. Mục tiêu là tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và hấp dẫn, giúp học sinh chủ động hơn trong quá trình học tập và phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.

4.1. Thí Nghiệm Ảo và Mô Phỏng Các Hiện Tượng Vật Lý

Các phần mềm mô phỏng và thí nghiệm ảo là một công cụ hữu ích để giúp học sinh hình dung rõ hơn các hiện tượng Vật lý, đặc biệt là các hiện tượng khó quan sát trực tiếp như cảm ứng điện từ. Học sinh có thể thay đổi các thông số và quan sát kết quả, từ đó hiểu sâu sắc hơn các quy luật và định luật. Giáo viên cần lựa chọn các phần mềm mô phỏng phù hợp và hướng dẫn học sinh cách sử dụng chúng một cách hiệu quả.

4.2. Bài Giảng Tương Tác và Tài Liệu Học Tập Trực Tuyến

Các bài giảng tương tác và tài liệu học tập trực tuyến có thể giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hấp dẫn. Bài giảng tương tác có thể bao gồm các video, hình ảnh, âm thanh, và các câu hỏi trắc nghiệm. Tài liệu học tập trực tuyến có thể bao gồm các bài giảng, bài tập, và các tài liệu tham khảo. Giáo viên cần tạo ra các bài giảng và tài liệu học tập chất lượng cao và phù hợp với trình độ của học sinh.

4.3. Diễn Đàn Thảo Luận Nhóm và Trao Đổi Kiến Thức

Các diễn đàn thảo luận nhóm và công cụ trao đổi kiến thức trực tuyến có thể tạo điều kiện cho học sinh trao đổi, chia sẻ kiến thức và giải đáp thắc mắc. Học sinh có thể đặt câu hỏi, trả lời câu hỏi, và thảo luận về các vấn đề liên quan đến cảm ứng điện từ. Giáo viên cần theo dõi các diễn đàn và tham gia vào các cuộc thảo luận để cung cấp hướng dẫn và hỗ trợ khi cần thiết.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Dạy Học Kết Hợp và Phát Triển NL

Việc đánh giá hiệu quả của dạy học kết hợp là rất quan trọng để đảm bảo rằng phương pháp này thực sự mang lại lợi ích cho học sinh. Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp đánh giá định tính và định lượng để đánh giá sự tiến bộ của học sinh về kiến thức, kỹ năng, và năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Kết quả đánh giá sẽ được sử dụng để điều chỉnh và cải thiện phương pháp dạy học.

5.1. Phương Pháp Đánh Giá Định Tính và Định Lượng

Các phương pháp đánh giá định tính có thể bao gồm quan sát, phỏng vấn, và phân tích sản phẩm học tập của học sinh. Các phương pháp đánh giá định lượng có thể bao gồm bài kiểm tra trắc nghiệm, bài kiểm tra tự luận, và các bài tập thực hành. Cần có sự kết hợp giữa các phương pháp đánh giá khác nhau để có được một bức tranh toàn diện về sự tiến bộ của học sinh.

5.2. Tiêu Chí Đánh Giá Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề và Sáng Tạo

Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá cụ thể và rõ ràng để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh. Các tiêu chí này có thể bao gồm khả năng xác định vấn đề, khả năng thu thập và phân tích thông tin, khả năng đề xuất các giải pháp, khả năng đánh giá các giải pháp, và khả năng thực hiện các giải pháp.

5.3. Phản Hồi và Điều Chỉnh Phương Pháp Dạy Học

Kết quả đánh giá cần được sử dụng để cung cấp phản hồi cho học sinh và điều chỉnh phương pháp dạy học. Phản hồi cần cụ thể, chi tiết, và mang tính xây dựng để giúp học sinh cải thiện kết quả học tập. Giáo viên cần sẵn sàng điều chỉnh phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu của học sinh và nâng cao hiệu quả giảng dạy.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Dạy Học Vật Lý

Nghiên cứu này đã trình bày một phương pháp tiếp cận mới trong việc dạy và học chương Cảm ứng điện từ bằng cách áp dụng dạy học kết hợp. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp này có tiềm năng lớn trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập, đồng thời phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để khám phá và khai thác hết tiềm năng của phương pháp này.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đóng Góp Mới

Nghiên cứu này đã đề xuất một mô hình dạy học kết hợp cụ thể cho chương Cảm ứng điện từ, bao gồm các hoạt động học tập trên lớp và trực tuyến, các công cụ hỗ trợ, và các phương pháp đánh giá. Nghiên cứu cũng đã xây dựng các tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng mô hình này có hiệu quả trong việc nâng cao kết quả học tập và phát triển năng lực cho học sinh.

6.2. Hướng Phát Triển Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tế

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để khám phá và khai thác hết tiềm năng của dạy học kết hợp trong các môn học khác và các cấp học khác. Cần có thêm các nghiên cứu về cách tích hợp các công nghệ mới vào quá trình dạy và học, và cách tạo ra các môi trường học tập cá nhân hóa. Ngoài ra, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, giáo viên, và các nhà quản lý giáo dục để đảm bảo rằng các kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tế một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về xây dựng môi trường dạy học trên lớp Phân tích khái niệm về MT học tập thấy rằng MT học tập gồm MT vật chất (không gian lớp học, thiết bị DH, tài liệu.) và MT xã hội (quan hệ GV-HS, HS- HS. Như vậy, MT học tập là nơi mà hoạt động học diễn ra, nó bao gồm MT vật chất và MT xã hội.

Một trong những MT DH thông dụng mà hoạt động học của HS diễn ra là MT DH trên lớp. Một số khái niệm về MT DH trên lớp chỉ ra rằng MT DH trên lớp là nơi diễn ra hoạt động học, nó gồm các yếu tố VL như thiết bị DH, thiết bị TN, không gian lớp học. và cách bố trí chúng [31], [70], [122]. Như vậy, MT DH trên lớp là nơi hoạt động DH diễn ra, nó gồm yếu tố về vật chất (như thiết bị DH, thiết bị TN, tài liệu học tập…) và cách sắp xếp chúng.

Trong MT DH trên lớp có hình thức DH trên lớp (DH giáp mặt- face to face). Hình thức DH trên lớp là hình thức tổ chức DH mà thời gian học tập được quy định một cách cụ thể và ở một địa điểm riêng biệt, GV chỉ đạo hoạt động nhận thức có tính chất tập thể ổn định, có thành phần không đổi, đồng thời chú ý đến những đặc điểm của từng HS để sử dụng các phương pháp và phương tiện DH nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS nắm vững tài liệu một cách trực tiếp cũng như làm phát triển NL nhận thức và giáo dục họ tại lớp học [57]. Một số nghiên cứu lí luận về MT DH trên lớp trong DH đã chỉ ra vai trò, giải pháp xây dựng MT DH trên lớp cũng như những đặc trưng, ảnh hưởng của nó tới quá trình học tập của HS và lưu ý sao cho DH có hiệu quả. Về vai trò, giải pháp xây dựng MT DH trên lớp, tác giả Jean-Marc Denommé và Madeleine Roy (2000) trình bày về các yếu tố của MT (MT ngoại vi và MT bên trong), mối quan hệ của bộ ba Người học-Người dạy-Môi trường.

Tác giả cho rằng MT DH trên lớp ảnh hưởng đến phương pháp học và phương pháp sư phạm: MT DH trên lớp gồm yếu tố vật chất như thiết bị DH và cách sắp xếp chúng, thời gian làm việc. Các yếu tố này ảnh hưởng đến việc học của người học như cách thức thu nhận kiến thức, hứng thú của người học. Cần sắp xếp bàn ghế để người học thuận lợi trao đổi, thời gian học hợp lí để người học hoàn thành việc học [42]. 7 Trong nghiên cứu về xây dựng MT học tập sao cho có hiệu quả giáo dục cao, tác giả Vũ Thị Sơn (2004) trình bày các yếu tố của MT DH trên lớp ảnh hưởng tới quá trình học của HS, bao gồm MT vật chất (thiết bị DH, học liệu) và MT xã hội (mối quan hệ HS với HS và với GV).

Nó phải đáp ứng yêu cầu hàng ngày của GV và HS trong hoạt động dạy và học. Tác giả cho rằng “MT học tập hiệu quả là nơi tạo được cho HS cảm giác thoải mái, an toàn và được tôn trọng bởi bạn bè, thầy cô giáo và do đó mà các quá trình nhận thức sẽ được kích thích hoạt động” [70]. Cùng đề cập đến ảnh hưởng của MT DH trên lớp (như trang thiết bị) đến quá trình học tập của HS, tác giả Thái Duy Tuyên (2010) cho rằng cần bố trí chúng một cách thuận lợi để HS cảm giác thoải mái, sẵn sàng tham gia và hợp tác trong các hoạt động chung [83]. Khi nói tới phòng học bộ môn (gợi ý khi xây dựng MT DH trên lớp), tác giả đã chỉ ra ưu điểm của nó, những yêu cầu của phòng học bộ môn (về thiết bị, dụng cụ TN) [83].

Cùng về vấn đề trên, tác giả Phó Đức Hòa, Ngô Quang Sơn (2011) nêu sự ảnh hưởng của MT DH trên lớp tới người dạy và người học. Đó là: Các phương tiện tạo điều kiện cho HS giao lưu với nội dung phong phú, với hình thức đa dạng, tạo điều kiện hình thành và phát triển nhân cách. MT DH trên lớp là nơi bộc lộ và phát huy khả năng trí tuệ của bản thân [31]. Trong MT DH trên lớp có sự hỗ trợ của máy vi tính, tác giả Đỗ Mạnh Cường (2008) trình bày vai trò của máy tính, GV, HS, vị trí của GV và HS trong lớp học có máy tính.

Tác giả cho rằng, đặc điểm của máy tính có khả năng tương tác hai chiều khác với công nghệ truyền thống, khi máy tính được đưa vào sử dụng cùng với MT truyền thống (MT DH trên lớp), tất cả các thành phần trong MT DH trên lớp cần phải tương tác với máy tính [16]. Với MT DH trên lớp có hình thức bài học, tuy nhiên hình thức bài học có thể diễn ra ở các MT khác. Trong cuốn Lí luận DH, tác giả Nguyễn Văn Hộ (2002) cho rằng “Trong điều kiện hiện nay, địa điểm diễn ra bài học có thể ở trên lớp cố định, cũng có thể ở những phòng học chuyên môn, ở vườn trường, nơi tham quan và nhiều khi ở một địa điểm nào đó thuận lợi cho việc học tập qua Internet và các phương tiện truyền thông đại chúng” [33]. Một số nghiên cứu vận dụng lí luận về sử dụng MT DH trên lớp đã phân tích kết quả TNSP để chỉ ra vai trò, giải pháp xây dựng MT DH trên lớp.

Như của tác giả Đỗ Mạnh Cường (2009) đã chỉ ra khái niệm MT học tập, chỉ ra sự tác động của 8 máy tính tới MT DH trên lớp (làm thay đổi vai trò GV: GV trở thành người hướng dẫn, hỗ trợ). Tác giả đưa ra nguyên tắc thiết kế DH trong MT DH trên lớp có sự hỗ trợ của máy tính. Kết quả thực nghiệm cho thấy bài giảng điện tử có tác dụng tích cực đối với cải thiện MT làm việc và nâng cao hiệu quả DH [17]. Trong công trình “Mối quan hệ giữa động cơ, chiến lược học tập và có nên lựa chọn MT truyền thống hoặc bao gồm một thành phần MT trực tuyến”, tác giả Karen Clayton, Fran Blumberg và Daniel P.

Auld (2010) công bố kết quả nghiên cứu thực nghiệm về MT DH trên lớp và MT DH trên mạng. Tác giả cho rằng “những người lựa chọn MT truyền thống làm chủ được định hướng và có nhiều nỗ lực trong học tập, những người lựa chọn MT học tập phi truyền thống báo cáo hiệu quả học tập lớn hơn khả năng của họ để hoàn thành một khóa học trực tuyến” [112]. Trong tài liệu Tạo dựng MT học và dạy hiệu quả của OECD (2009) đã chỉ ra khái niệm MT DH trên lớp. Trong báo cáo cho thấy, phần lớn thời gian trên lớp từ 70% đến 90% giành cho dạy và học.

Thời gian còn lại làm nhiệm vụ hành chính, giữ gìn trật tự. Báo cáo cũng chỉ ra vai trò của GV trong DH, lí do tại sao tổ chức những lớp học tích cực [122]. Trong DH VL, tuy không nghiên cứu cụ thể về các thành phần của MT DH trên lớp nhưng các công trình nghiên cứu về chế tạo, sử dụng thiết bị DH là các công trình quan trọng nghiên cứu về sử dụng MT DH trên lớp. Các công trình này tập chung về chế tạo thiết bị TN VL và tổ chức DH giáp mặt trong môn VL.

Có nhiều luận án, bài báo về vấn đề này, có thể kể ra một số công trình tiêu biểu: Nguyễn Thanh Sơn (2009) - Sử dụng bài tập thí nghiệm chương Cảm ứng điện từ (Vật lí 11) [67]. Lương Thị Lệ Hằng (2011) - Tổ chức hoạt động nhận thức cho HS trong DH chương ''Từ trường'' và ''Cảm ứng điện từ'' Vật lí 11 THPT theo hướng phát triển NL GQVĐ với sự hỗ trợ của máy vi tính [27]. Đặng Minh Chưởng (2011) - Xây dựng và sử dụng các thiết bị thí nghiệm thực tập trong DH chương "Cảm ứng điện từ" Vật lí lớp 11 trung học phổ thông nâng cao theo hướng phát triển hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo của HS [14]. Dương Xuân Quý (2011) - Xây dựng và sử dụng thiết bị thí nghiệm thực tập theo hướng phát triển hoạt động học tích cực, sáng tạo của HS trong DH chương “Dao động cơ” ở lớp 12 trung học phổ thông [65].

Hà Duyên Tùng (2015) - Xây dựng và sử dụng các thiết bị thí nghiệm theo hướng phát triển hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo của HS trong DH các kiến thức về từ trường ở lớp 11 trung học phổ thông [82]. 9 MT DH trên lớp tạo điều kiện cho HS sử dụng thiết bị TN, phát triển NL thực nghiệm. Với MT DH trên mạng, có thể sử dụng kĩ thuật mô phỏng (ví dụ bằng Java), quay video TN kết hợp với kĩ thuật xử lí hình ảnh để HS hiểu rõ hơn hiện tượng VL. Để đánh giá hiệu quả sử dụng phối hợp các MT trong thực tiễn, tác giả Pedro J.

Pardo (2011) nghiên cứu thực nghiệm và công bố trong công trình “Nghiên cứu so sánh hiệu quả của ba MT: Mô phỏng hiện thực, dạng thức mô phỏng truyền thống, phòng TN truyền thống”. Mô phỏng hiện thực cho phép “hình dung và tương tác với một hiện tượng mô phỏng như HS sẽ trải nghiệm trong phòng TN thực”, “nó bổ sung cho quan sát các hệ thống thực”. Đánh giá thực nghiệm, tác giả Pedro J. Pardo khẳng định “các HS sử dụng mô phỏng đạt được thành tích lớn hơn những HS sử dụng dạng thức mô phỏng truyền thống hoặc phòng TN VL” [124].

Như vậy, một số nghiên cứu lí luận về MT DH trên lớp đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động DH, bao gồm MT vật chất (thiết bị DH và cách sắp xếp chúng, thời gian làm việc) và MT xã hội của lớp học (mối quan hệ HS với HS và với GV). Các yếu tố của MT này ảnh hưởng tới phương pháp sư phạm, hứng thú học tập và sự sáng tạo của HS. Đồng thời, các nghiên cứu cũng nêu ra yêu cầu của MT DH trên lớp để HS tự tin, thoải mãi và sẵn sàng tham gia hợp tác. Trong DH VL, một số tác giả nghiên cứu về chế tạo thiết bị TN và sử dụng chúng trong tổ chức học tập giáp mặt.

Về nghiên cứu vận dụng lí luận sử dụng MT DH trên lớp, một số tác giả kết luận: MT DH trên lớp giúp HS làm chủ được quá trình học tập. Trong DH VL, sử dụng thiết bị TN trên lớp phát triển được NL sáng tạo của HS.