phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 12 tiết. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Ở nước ta, trong thời kỳ đổi mới, phát triển KTTT định hướng XHCN, Đảng hết sức chú trọng nhiệm vụ xây dựng, kiện toàn Nhà nước và khẳng định rõ chủ trương: “Tiếp tục đẩy mạnh và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN, bảo đảm Nhà nước ta thực sự là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân”[42, tr. Trong thực tiễn đổi mới, chúng ta nhận thức rằng phát triển xã hội và quản lý xã hội đều vì hạnh phúc con người, phục vụ con người. Trong quá trình ấy, Nhà nước có vai trò nòng cốt, là người xây dựng, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật, chiến lược và các chương trình quốc gia về việc huy động, quản lý và phân phối các nguồn lực vật chất, nâng cao chất lượng các dịch vụ giáo dục, y tế và tạo điều kiện để toàn xã hội, đặc biệt là các đối tượng chính sách, người nghèo được hưởng các thành quả đó, cũng như được chăm sóc sức khỏe một cách tốt nhất.
Trước yêu cầu đó, việc đẩy mạnh nghiên cứu lý luận về chăm sóc sức khỏe cộng đồng và đặc biệt là vai trò của nhà nước đối với chăm sóc sức khỏe cộng đồng đang được đặt ra cấp thiết. Trong những năm qua, có khá nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm lý luận ở các góc độ tiếp cận khác nhau về chăm sóc sức khỏe cộng đồng và chức năng của nhà nước đối với lĩnh vực y tế. Đã có nhiều đề tài khoa học, sách, tạp chí khoa học, kỷ yếu khoa học, luận án, luận văn và bài viết cả trong và ngoài nước đề cập tới vấn đề này. Những công trình nghiên cứu liên quan đến sức khỏe cộng đồng và những yếu tố ảnh hƣởng đến sức khỏe cộng đồng Có khá nhiều tác giả nghiên cứu những vấn đề liên quan đến sức khỏe cộng đồng và các yếu tố tác động đến sức khỏe cộng đồng, trong số đó là: Bài viết “Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu khía cạnh xã hội của sức khỏe, bệnh tật và y tế để đổi mới công tác chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 2/2003, trang 67-72 của tác giả Trần Văn Thụy không chỉ đề cập đến quan niệm sức khỏe mà còn phân tích mối quan hệ giữa sức khỏe và bệnh tật của con người trên cơ sở tư tưởng triết học Trung 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hoa cổ đại, Ấn Độ cổ đại, triết học Phương Tây từ thế kỉ XVII đến thể kỉ XIX.
Tác giả phân tích quan điểm của Ăngghen, coi bệnh tật là biểu hiện, là hậu quả trực tiếp của việc chạy theo lợi nhuận bất chấp cả an toàn công nghiệp và chất lượng sản phẩm. Bài viết phân tích định nghĩa sức khỏe của Tổ chức Y tế thế giới, từ đó khẳng định sức khỏe, bệnh tật liên quan đến các yếu tố thể chất, tinh thần và xã hội, tác giả phân tích thực trạng và những thách thức của nền y tế Việt Nam. Tác giả khẳng định: “Mục tiêu nghiên cứu khía cạnh xã hội của sức khỏe, bệnh tật và y tế nhằm giúp các nhà hoạch định chính sách và quản lý ngành y tế soạn ra được những biện pháp ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe công dân, xây dựng hệ thống y tế phù hợp nhằm bảo vệ và tăng cường sức khỏe, kéo dài tuổi thọ và khả năng sáng tạo của mỗi thành viên trong xã hội”[96, tr. Bài “Vấn đề môi trường và sức khỏe cộng đồng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Tạp chí Lý luận chính trị(2), tr.77-80, năm 2007 của tác giả Đỗ Văn Thống cho rằng, quá trình công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH), nhất là ở nông thôn cùng với việc xuất hiện nhiều làng nghề, một mặt đã cải thiện đáng kể đời sống vật chất của người dân.
Mặt khác, việc khai thác, tiêu hủy các cánh rừng tự nhiên, chất thải độc hại không được xử lý, ô nhiễm môi trường đã tác động rất lớn đến đời sống và sức khỏe của nhân dân. Từ việc khảo sát thực trạng sức khỏe người dân từ các làng nghề ở nông thôn Việt Nam, tác giả đưa ra những dẫn chứng và khẳng định, sức khỏe cộng đồng ở những làng nghề rất đáng lo ngại, họ thường gặp một số bệnh dị ứng, bệnh liên quan đến hô hấp, mắt, cơ khớp, xương…. “Kết quả nghiên cứu cho biết hiện nay môi trường không khí ở các khu vực đô thị và các khu công nghiệp đang bị ô nhiễm nặng ảnh hưởng lớn tới sức khỏe con người”[94, tr. Những thách thức về môi trường và sự phát triển bền vững là không nhỏ trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.
Nhà nước có trách nhiệm giải quyết vấn đề này nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cuốn sách “Sức khỏe toàn cầu” Nxb Y học, năm 2008 do Nguyễn Thị Kim Chúc(dịch), đã phân tích các khái niệm sức khỏe và các yếu tố kinh tế-xã hội ảnh hưởng và tác động rất lớn đến tình trạng sức khỏe của người dân ở mỗi quốc gia: 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thu nhập, công bằng, về hỗ trợ giáo dục, văn hóa, dân tộc, thực phẩm, điều kiện vệ sinh, các yếu tố môi trường, hành vi và đặc biệt là dịch vụ y tế. Tác giả của cuốn sách khẳng định muốn nâng cao sức khỏe cộng đồng cần tác động vào nhiều yếu tố trên. Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ ra rằng không phải cứ chi tiêu nhiều thuốc có nghĩa là sẽ dẫn đến sức khỏe cộng đồng tốt, “Nhật Bản chi 6,5% GDP cho chăm sóc sức khỏe, trong khi Mỹ chi tiêu nhiều gấp đôi.
Nhưng người Mỹ vẫn có tuổi thọ trung bình thấp hơn người Nhật”[23, tr.311] và khẳng định “có nhiều bằng chứng về phương thức tốt nhất sử dụng tiền và nguồn lực trong lĩnh vực y tế hơn là phương thức phân phối nguồn lực tối ưu nhất cho y tế”[23, tr. Trên cơ sở phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe, tác giả cho rằng, việc chi nhiều cho y tế không đồng nghĩa với việc sẽ đem lại sức khỏe tốt nhất cho cộng đồng, mà cần phải tác động một cách đồng thời vào các yếu tố trên, hơn nữa là cần phải sử dụng nguồn lực ấy như thế nào, tức là phân phối nguồn lực ấy một cách tốt nhất, hợp lý nhất mới có thể đem lại hiệu quả cao nhất. Quan trọng hơn là phải xây dựng một chính sách hợp lý cho việc xây dựng hệ thống y tế của mỗi nước. Cuốn sách “Chi phí y tế và đói nghèo ở Việt Nam”, Nxb Lao động, năm 2012 của tập thể tác giả do Đào Văn Dũng (chủ biên) đã nêu các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí y tế của cộng đồng: chính sách, cung ứng dịch vụ y tế…; thực trạng chăm sóc sức khỏe người nghèo trên thế giới và ở Việt Nam.
Đồng thời, nêu lên sự khác biệt giữa chi phí y tế với các dịch vụ khác, việc không được “mặc cả”, tâm lý “còn nước còn tát” khi bị bệnh, chi phí y tế cao làm cho những người nghèo càng nghèo hơn, người cận nghèo rơi xuống nghèo đói. Trong khi nguồn lực cho y tế còn hạn hẹp thì việc nghiên cứu chi phí y tế có ý nghĩa quan trọng, vừa góp phần nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, vừa góp phần củng cố, nâng cao chất lượng, hiệu quả của hệ thống y tế. Từ đó, tác giả phân tích một số giải pháp nhằm hạn chế tác động của chi phí y tế lên tình trạng nghèo hóa: hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo; hỗ trợ tài chính trực tiếp cho người sử dụng dịch vụ y tế; tăng cường củng cố cả về cơ sở vật chất, trang thiết bị, cán bộ y tế cho các cơ sở y tế đặc biệt ở tuyến xã để người dân tiếp cận dễ dàng với các dịch vụ y tế…. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cuốn sách “Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe nhân dân”, NXB CTQG, Hà Nội, năm 2012 của tác giả Đào Văn Dũng nêu khái niệm sức khỏe, yếu tố tác động tới sức khỏe, khái niệm chăm sóc sức khỏe.
Tác giả không phân tích một cách trực diện vai trò của Nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng mà tiếp cận ở một góc độ khác tới vấn đề này. Có thể nói chăm sóc sức khỏe nhân dân chỉ được coi là hoàn thiện khi quốc gia đó tạo điều kiện cho đông đảo người dân tiếp cận được với các dịch vụ y tế. Tác giả chỉ ra sự khác biệt của công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe là hoạt động cung cấp dịch vụ trong chăm sóc sức khỏe cho người bệnh, nhóm người bệnh, gia đình người bệnh, cộng đồng dân cư là những đối tượng bị tổn thương về mặt thể chất, tâm lý, xã hội. Những đối tượng này gặp vấn đề với các cơ sở y tế, và họ không tự hòa nhập được với cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe.
Với phương thức hoạt động như vậy, có thể nói công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe đang chia sẻ trách nhiệm của Nhà nước đối với nhân dân trong lĩnh vực y tế. Cuốn sách “Y xã hội học và xã hội học về sức khỏe”, Nxb CTQG, Hà Nội, năm 2013 của tác giả Đào Văn Dũng và Đỗ Văn Dung (đồng chủ biên), trên cơ sở phân tích khái niệm sức khỏe bằng cách tiếp cận khái niệm này dưới nhiều góc độ: Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các tác giả nêu khái niệm sức khỏe cộng đồng và khẳng định có 3 nhóm cơ bản: yếu tố sinh học, yếu tố thiên nhiên khí hậu và các yếu tố kinh tế-xã hội quyết định đến sức khỏe cộng đồng.