Luận án tiến sĩ vai trò của nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng ở việt nam hiện nay

Phân tích vai trò của nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

• Tác giả: Trương Thị Thanh Quý
• Người hướng dẫn: GS, TS. Trần Phúc Thăng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Vai trò của Nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp khoa học và ý nghĩa của luận án
• 0.6. Kết cấu tổng quát của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến sức khỏe cộng đồng và những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng
• 1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận và thực trạng vai trò của nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 1.3. Những công trình nghiên cứu đề cập đến các giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÕ CỦA NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 2.1. Sức khỏe và chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2.2. Khái niệm sức khỏe
• 2.3. Sức khỏe cộng đồng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2.4. Vai trò của nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2.5. Tính tất yếu của việc nhà nước thực hiện vai trò chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2.6. Nội dung và phương thức thực hiện vai trò của nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2.7. Những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 2.7.1. Những yếu tố khách quan
• 2.7.2. Những yếu tố chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÕ CỦA NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Thành tựu và nguyên nhân những thành tựu của Nhà nước trong việc thực hiện vai trò chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 3.2. Nguyên nhân của những thành tựu
• 3.3. Hạn chế và nguyên nhân những hạn chế của Nhà nước trong việc thực hiện vai trò chăm sóc sức khỏe cộng đồng
• 3.4. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3.5. Những vấn đề đặt ra với Nhà nước trong việc thực hiện vai trò chăm sóc sức khỏe cộng đồng ở nước ta hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÕ CỦA NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Những quan điểm cơ bản
• 4.2. Một số giải pháp chủ yếu
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan vai trò nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam

Vai trò của nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng là một chủ đề quan trọng, phản ánh sự quan tâm của chính phủ đối với sức khỏe nhân dân. Ở Việt Nam, nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách y tế công cộng, quản lý chăm sóc sức khỏe, đầu tư y tế công và bảo hiểm y tế toàn dân. Sức khỏe cộng đồng không chỉ là sức khỏe thể chất mà còn bao gồm sức khỏe tinh thần và xã hội, được WHO định nghĩa là trạng thái thoải mái toàn diện. Nhà nước Việt Nam đã có nhiều chính sách nhằm phát triển hệ thống y tế, tăng cường y tế dự phòng, phòng chống dịch bệnh và hỗ trợ y tế cho người nghèo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, và nguồn lực đầu tư chưa hiệu quả. Việc nghiên cứu vai trò của nhà nước giúp làm rõ trách nhiệm, chức năng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

1.1. Khái niệm sức khỏe cộng đồng và chính sách y tế công cộng

Sức khỏe cộng đồng là tình trạng sức khỏe chung của một nhóm người trong một cộng đồng nhất định, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Chính sách y tế công cộng là các biện pháp do nhà nước ban hành nhằm bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, bao gồm quản lý chăm sóc sức khỏe, phòng chống dịch bệnh và phát triển hệ thống y tế. Việc xây dựng chính sách y tế công cộng hiệu quả là nền tảng để đảm bảo quyền lợi chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

1.2. Vai trò của nhà nước trong phát triển hệ thống y tế cộng đồng

Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ thống y tế cộng đồng thông qua việc đầu tư ngân sách, xây dựng mạng lưới y tế cơ sở, đào tạo nhân lực y tế và quản lý chất lượng dịch vụ y tế. Việc tăng cường y tế dự phòng, bảo hiểm y tế toàn dân và hỗ trợ y tế cho người nghèo là những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng và đảm bảo công bằng xã hội trong chăm sóc sức khỏe.

II. Những thách thức lớn trong vai trò nhà nước chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam

Mặc dù nhà nước đã có nhiều nỗ lực trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức cần giải quyết. Hệ thống chính sách và cơ chế cung ứng dịch vụ y tế còn nhiều bất cập, nguồn lực đầu tư chưa được sử dụng hiệu quả. Chất lượng dịch vụ y tế chưa đồng đều, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa và đối tượng nghèo. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế còn thấp, gây khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế. Ngoài ra, sự thay đổi mô hình bệnh tật với sự gia tăng các bệnh không lây nhiễm và tai nạn thương tích cũng đặt ra yêu cầu mới cho công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế còn yếu kém, hệ thống thông tin quản lý chưa đồng bộ, và công tác kiểm tra, giám sát chưa hiệu quả.

2.1. Hạn chế trong chính sách bảo vệ sức khỏe và quản lý chăm sóc sức khỏe

Chính sách bảo vệ sức khỏe và quản lý chăm sóc sức khỏe còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu đa dạng của người dân. Việc phân bổ nguồn lực chưa hợp lý, dẫn đến tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến trên và thiếu hụt dịch vụ y tế cơ sở. Cơ chế tài chính y tế chưa hoàn chỉnh, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo.

2.2. Thách thức trong phát triển bảo hiểm y tế toàn dân và công bằng xã hội

Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế còn thấp, đặc biệt ở các vùng khó khăn và nhóm dân cư nghèo. Việc tổ chức chi trả và quản lý bảo hiểm y tế chưa hiệu quả, gây áp lực tài chính cho người dân và hệ thống y tế. Sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến quyền lợi chăm sóc sức khỏe cộng đồng và công bằng xã hội.

III. Phương pháp nâng cao vai trò nhà nước trong quản lý chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Để nâng cao vai trò của nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả, đổi mới chính sách và tăng cường đầu tư. Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về y tế, xây dựng chính sách bảo vệ sức khỏe toàn diện và công bằng. Tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ y tế, đồng thời phát triển mạng lưới y tế cơ sở và y tế dự phòng. Đẩy mạnh xã hội hóa y tế, huy động các nguồn lực xã hội tham gia chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Cải thiện chính sách bảo hiểm y tế, mở rộng diện bao phủ và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực bảo hiểm.

3.1. Hoàn thiện chính sách y tế công cộng và pháp luật về chăm sóc sức khỏe

Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách y tế công cộng phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ban hành các văn bản pháp luật rõ ràng, minh bạch để quản lý hoạt động y tế, bảo vệ quyền lợi người dân và đảm bảo công bằng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

3.2. Tăng cường quản lý kiểm tra và giám sát chất lượng dịch vụ y tế

Việc quản lý chất lượng dịch vụ y tế cần được nâng cao thông qua hệ thống kiểm tra, thanh tra chặt chẽ, đảm bảo các cơ sở y tế công và tư nhân hoạt động đúng quy định. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nhân lực y tế, nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp nhằm cải thiện chất lượng khám chữa bệnh.

3.3. Phát triển mạng lưới y tế cơ sở và y tế dự phòng hiệu quả

Y tế cơ sở là xương sống của hệ thống y tế Việt Nam, cần được đầu tư phát triển đồng bộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực. Tăng cường y tế dự phòng, phòng chống dịch bệnh nhằm giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Nhiều nghiên cứu và thực tiễn cho thấy vai trò quan trọng của nhà nước trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Các chính sách đầu tư y tế, phát triển bảo hiểm y tế toàn dân, củng cố y tế cơ sở và y tế dự phòng đã góp phần giảm tỷ lệ tử vong, nâng cao tuổi thọ và cải thiện sức khỏe nhân dân. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế và quản lý nhà nước chưa hiệu quả. Các nghiên cứu cũng đề xuất giải pháp tăng cường vai trò nhà nước trong quản lý, đầu tư và phối hợp với các thành phần xã hội để phát triển hệ thống y tế bền vững.

4.1. Thành tựu trong phát triển bảo hiểm y tế toàn dân và y tế cơ sở

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm y tế, đặc biệt là đối với người nghèo và các vùng khó khăn. Mạng lưới y tế cơ sở được củng cố, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản với chi phí thấp. Các chương trình y tế dự phòng và phòng chống dịch bệnh được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của chính sách y tế công cộng

Nghiên cứu cho thấy chính sách y tế công cộng có ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe cộng đồng khi được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Việc đầu tư hợp lý, quản lý tốt và phối hợp các nguồn lực xã hội giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giảm bất bình đẳng và tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi người dân.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho vai trò nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Vai trò của nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam là không thể thay thế và cần được phát huy mạnh mẽ hơn nữa trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường quản lý và đầu tư hiệu quả cho hệ thống y tế, đặc biệt là y tế cơ sở và y tế dự phòng. Đồng thời, phát huy vai trò phối hợp với các thành phần xã hội, đẩy mạnh xã hội hóa y tế và mở rộng bảo hiểm y tế toàn dân. Tương lai, việc ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực quản lý và đào tạo nhân lực y tế sẽ là những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đảm bảo công bằng và phát triển bền vững.

5.1. Định hướng hoàn thiện chính sách và tăng cường đầu tư y tế

Nhà nước cần xây dựng các chính sách y tế công cộng phù hợp với xu thế phát triển, tăng cường đầu tư ngân sách cho y tế, đặc biệt ưu tiên cho y tế cơ sở và y tế dự phòng. Hoàn thiện hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân để đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng.

5.2. Phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ trong y tế

Đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế là yếu tố quyết định để nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý y tế và khám chữa bệnh giúp tăng hiệu quả, minh bạch và giảm chi phí, góp phần phát triển hệ thống y tế hiện đại, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Vai trò của Nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng ở Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Trương Thị Thanh Quý (chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, mã số 62.02, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Trần Phúc Thăng) tiếp cận một vấn đề mang tính nền tảng của triết học chính trị - xã hội: bản chất và phương thức thực hiện chức năng xã hội của nhà nước đối với an sinh con người trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bước vào thế kỷ XXI, nhân loại xác lập quan điểm con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu tối thượng của sự phát triển; quyền được chăm sóc sức khỏe được hiến định và công nhận như một quyền con người căn bản theo Tuyên ngôn Alma-Ata (1978) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tại Việt Nam, Đại hội XI của Đảng khẳng định: “... con người là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và mục tiêu của sự phát triển”, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải làm sáng tỏ cơ chế bảo đảm an sinh y tế công cộng.

Khoảng trống học thuật (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn chuyển đổi thể chế: các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận y tế dưới góc độ quản lý hành chính đơn thuần (Nguyễn Ngọc Hiến, 2002), kinh tế y tế kỹ thuật (Đào Văn Dũng, 2012), hoặc dịch tễ học thực chứng (Lê Thị Thanh Trà, 2015), nhưng thiếu vắng một khung lý thuyết triết học - chính trị toàn diện để giải quyết mâu thuẫn biện chứng giữa quy luật giá trị của kinh tế thị trường và bản chất nhân đạo, công bằng của chế độ xã hội chủ nghĩa.

Luận án thiết lập 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) tương ứng:

• RQ1: Bản chất triết học của sức khỏe cộng đồng và cơ sở lý luận về vai trò, chức năng xã hội của Nhà nước trong chăm sóc sức khỏe là gì?
• H1: Sức khỏe là một thực thể sinh học - xã hội thống nhất; Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là chủ thể duy nhất có đủ thẩm quyền và trách nhiệm thiết lập công bằng trong phân phối dịch vụ y tế công cộng nhằm khắc phục các khuyết tật của thị trường.
• RQ2: Thực trạng thực hiện vai trò của Nhà nước Việt Nam trong lĩnh vực y tế giai đoạn Đổi mới bộc lộ những mâu thuẫn, thành tựu và hạn chế cấu trúc nào?
• H2: Quá trình thương mại hóa và xã hội hóa y tế thiếu kiểm soát làm gia tăng bất bình đẳng xã hội, tạo áp lực chi phí tiền túi (out-of-pocket payments) lên người nghèo, trong khi mạng lưới y tế cơ sở chưa phát huy đúng vị trí "xương sống".
• RQ3: Những quan điểm và giải pháp đột phá nào có thể tối ưu hóa vai trò kiến tạo, điều tiết và bảo đảm an sinh y tế của Nhà nước đến năm 2020 và tầm nhìn xa hơn?
• H3: Tái cấu trúc tài chính công (bảo đảm ngân sách nhà nước chiếm trên 50% tổng chi xã hội cho y tế), phổ cập bảo hiểm y tế toàn dân gắn liền với đổi mới cơ chế tự chủ bệnh viện công lập là điều kiện tiên quyết duy trì định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sự can thiệp của Nhà nước Việt Nam trên bình diện thể chế, tài chính, mạng lưới và nhân lực y tế từ thời kỳ Đổi mới đến năm 2015, đối chiếu với chuỗi dữ liệu thực chứng giai đoạn 1985–2013.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án được cấu trúc qua 3 dòng học thuật chính:

Thứ nhất, bản thể luận và nguồn gốc xã hội của sức khỏe: Từ thuyết thể dịch (Humour Theory) của Hippocrates thời Hy Lạp cổ đại đến thuyết Vi trùng học thế kỷ XIX của Louis Pasteur, nhận thức y khoa đã chuyển dịch từ tư duy siêu hình sang khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, bước ngoặt triết học thực sự nằm ở quan điểm của C. Mác và Ph. Ăngghen khi xem xét con người là sự thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội. Ph. Ăngghen khẳng định bệnh tật không thuần túy là sự cố ngẫu nhiên sinh học mà là sản phẩm trực tiếp của phân tầng xã hội và phương thức sản xuất tư bản: “cuộc cách mạng công nghiệp, quyền sở hữu tài sản xã hội và những quan hệ xã hội do quyền sở hữu đó đưa lại một sự tàn sát xã hội” (dẫn theo Trần Văn Thụy, 2003). Tiếp nối dòng tư tưởng này, lý thuyết Các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe (Social Determinants of Health) của Richard Wilkinson và Michael Marmot (1998) khẳng định môi trường sống, thu nhập và giáo dục chi phối trực tiếp tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật.

Thứ hai, phê phán kinh tế chính trị đối với hệ thống y tế: Renaud (1975) trong công trình “On the structural constraints to state intervention in health” đã chỉ rõ trong chủ nghĩa tư bản, y tế bị biến thành một ngành công nghiệp tạo lợi nhuận nhằm hợp pháp hóa trật tự xã hội. Ian Robertson (1987) với lý thuyết xung đột xã hội nhấn mạnh sự bất bình đẳng y tế là hệ quả tất yếu của phân chia giai cấp. Ngược lại, Anne-Emanuelle Birn (2009) phê phán sự thao túng của các tập đoàn đa quốc gia và kêu gọi tái lập vai trò tối cao của nhà nước trong cung ứng hàng hóa công cộng y tế.

Thứ ba, thực tiễn quản lý và tài chính y tế tại Việt Nam: Các học giả trong nước như Phạm Mạnh Hùng (2002, 2006, 2012), Đào Văn Dũng (2012, 2013), Trần Thị Trung Chiến (2005), Nguyễn Văn Mạnh (2011), và Trần Hậu - Đoàn Minh Tuấn (2012) đã phân tích sâu sắc các chiều cạnh của công bằng y tế, tài chính y tế và y xã hội học.

Cuộc tranh luận học thuật trung tâm diễn ra giữa hai trường phái: (1) Trường phái tân tự do ủng hộ tư nhân hóa, giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước, để thị trường tự điều tiết cung - cầu dịch vụ khám chữa bệnh; (2) Trường phái phúc lợi công cộng (social welfare) khẳng định y tế là hàng hóa công thuần túy hoặc bán công, thị trường hoàn toàn thất bại (market failure) do bất đối xứng thông tin, độc quyền nhóm và rủi ro đạo đức, buộc Nhà nước phải đóng vai trò bảo trợ tối cao.

Luận án định vị vị trí tiên phong bằng việc so sánh hai mô hình quốc tế điển hình:

• Mô hình Mỹ vs. Nhật Bản: Dẫn chứng từ cuốn Sức khỏe toàn cầu (Nguyễn Thị Kim Chúc dịch, 2008): “Nhật Bản chi 6,5% GDP cho chăm sóc sức khỏe, trong khi Mỹ chi tiêu nhiều gấp đôi. Nhưng người Mỹ vẫn có tuổi thọ trung bình thấp hơn người Nhật”. Điều này chứng minh hiệu quả bảo vệ sức khỏe không tỷ lệ thuận thuần túy với tổng mức chi tiêu danh nghĩa mà phụ thuộc trực tiếp vào phương thức phân phối và cơ chế can thiệp công bằng của Nhà nước.
• Mô hình Dân chủ Xã hội Bắc Âu vs. Mô hình Nghiệp đoàn Đại lục: Mô hình Bắc Âu (Thụy Điển, Na Uy) tài trợ y tế thông qua thuế chung bao cấp toàn dân, đối lập với mô hình Bismarck (Đức, Pháp) dựa trên đóng góp bảo hiểm xã hội bắt buộc theo việc làm. Luận án chỉ ra Việt Nam cần kết hợp linh hoạt cả hai trụ cột này để bảo vệ nhóm yếu thế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án bổ sung và phát triển lý luận Mác - Lênin về chức năng xã hội của nhà nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cụ thể hóa qua 4 mệnh đề lý thuyết (Propositions - P):

• P1: Chăm sóc sức khỏe cộng đồng là thuộc tính bản chất cấu thành chức năng phục vụ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, khác biệt căn bản với nhà nước tư sản nơi dịch vụ y tế thường bị chi phối bởi tích lũy tư bản.
• P2: Sức khỏe cộng đồng mang tính chất lưỡng hợp: vừa là quyền cơ bản của công dân, vừa là nguồn lực sản xuất cốt lõi của quốc gia; do đó, đầu tư cho y tế là đầu tư cho sự phát triển bền vững chứ không phải gánh nặng tiêu dùng thuần túy.
• P3: Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ chế "xã hội hóa y tế" chỉ mang tính bổ trợ; Nhà nước phải nắm quyền kiểm soát nguồn lực chiến lược để ngăn ngừa xu hướng thương mại hóa biến bệnh viện thành đơn vị kinh doanh trục lợi.
• P4: Công bằng trong chăm sóc sức khỏe được định nghĩa theo nguyên tắc Mác-xít: đóng góp theo năng lực kinh tế (thông qua thuế và bảo hiểm xã hội) nhưng thụ hưởng theo nhu cầu bệnh tật thực tế.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về y tế được luận án hệ thống hóa thành nền tảng phương pháp luận: “Khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe” (Hồ Chí Minh, Toàn tập, T. 4, tr. 241) và “Mỗi người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi người dân khỏe mạnh tức là cả nước khỏe mạnh,… dân cường thì quốc thịnh”. Sức khỏe cá nhân và sức khỏe cộng đồng tạo thành một chỉnh thể biện chứng thống nhất.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (vai trò kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng), Lý thuyết Xã hội học Xung đột Y tế (phân tầng xã hội tác động đến mô hình bệnh tật), và Mô hình Các yếu tố Xã hội Quyết định Sức khỏe của WHO.

Khung phân tích vận hành qua bộ ba chức năng: Kiến tạo khung khổ pháp lý - Điều tiết & phân phối tài chính công - Kiểm tra, giám sát chất lượng y tế công và tư. Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết áp dụng cho các nền kinh tế đang phát triển trong quá trình chuyển đổi thể chế sang kinh tế thị trường có sự định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Công trình quán triệt thế giới quan duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (Dialectical and Historical Materialism). Phương pháp luận triết học mác-xít cho phép xem xét hệ thống y tế như một hệ thống mở, vận động không ngừng trong mối quan hệ hữu cơ với cơ sở hạ tầng kinh tế, quan hệ giai cấp và cấu trúc quyền lực nhà nước.

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) được triển khai qua 3 cấp độ:

• Cấp vĩ mô (Macro-level): Đường lối của Đảng, hệ thống luật pháp y tế, chiến lược tài chính y tế quốc gia.
• Cấp trung gian (Meso-level): Hệ thống cung ứng dịch vụ y tế phân theo tuyến (Trung ương, Tỉnh, Huyện, Xã); sự vận hành của các cơ chế quản lý bệnh viện công lập và tư nhân.
• Cấp vi mô (Micro-level): Khả năng tiếp cận y tế của hộ gia đình, gánh nặng tài chính của người nghèo, nhóm yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số và cư dân vùng sâu, vùng xa.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation) nghiêm ngặt để bảo đảm tính khách quan khoa học:

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê Y tế (Bộ Y tế), Tổng cục Thống kê (GSO), Báo cáo Khảo sát Mức sống Dân cư Việt Nam (VHLSS), cùng các cơ sở dữ liệu quốc tế của WHO, Ngân hàng Thế giới (WB) và UNICEF.
• Tam giác hóa phương pháp (Method Triangulation): Phân tích lịch sử - logic kết hợp phân tích cấu trúc - chức năng, đối chiếu liên ngành giữa Triết học, Xã hội học Y tế và Kinh tế học Y tế.
• Tam giác hóa lý thuyết (Theory Triangulation): Đánh giá hiện tượng y tế dưới lăng kính đồng thời của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và các mô hình phúc lợi quốc tế.

Data và phân tích

Luận án tổng hợp và xử lý chuỗi dữ liệu định lượng thứ cấp phong phú được minh họa qua 9 biểu đồ và đồ thị trụ cột trong Chương 3:

• Hình 3.1 & Hình 3.7: Tổng chi công cho y tế tính theo % tổng chi ngân sách nhà nước và theo GDP; cơ cấu chi công và chi tư cho y tế giai đoạn 1995–2012.
• Hình 3.2: Tài chính y tế tính theo đầu người qua các thời kỳ.
• Hình 3.3: Diễn biến tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế từ năm 1993 đến 2013.
• Hình 3.4 & Hình 3.5: Biến động nhân lực y tế từ năm 1985 đến 2012 và tỷ lệ bác sĩ, dược sĩ đại học trên một vạn dân.
• Hình 3.6: Tỷ lệ trạm y tế xã có bác sĩ, y sĩ sản nhi hoặc nữ hộ sinh.
• Hình 3.8 & Hình 3.9: Tỷ lệ chi tiền túi trực tiếp từ hộ gia đình (out-of-pocket health expenditures) và mức chi y tế trung bình giai đoạn 2002–2010.

Phương pháp phân tích so sánh liên thời gian (intertemporal comparative analysis) và đối chuẩn quốc tế (international benchmarking) được áp dụng nhất quán để kiểm định tính hợp lý của các luận điểm.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Công trình chỉ ra 4 phát hiện căn bản với các bằng chứng thực chứng xác thực:

Thứ nhất, nghịch lý tài chính y tế và bẫy nghèo hóa: Mặc dù ngân sách đầu tư cho y tế tăng dần theo quy mô GDP, nhưng tỷ trọng chi tiêu công cho y tế vẫn chưa đạt ngưỡng an toàn tối thiểu (thường xuyên dưới 50% tổng chi y tế toàn xã hội). Hậu quả là tỷ lệ chi tiền túi trực tiếp của hộ gia đình (Hình 3.8) duy trì ở mức rất cao (trên 50-60% tổng chi phí y tế trong giai đoạn khảo sát). Tình trạng này dẫn đến hệ lụy phản phúc lợi: chi phí y tế trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến các hộ gia đình cận nghèo rơi trở lại tình trạng nghèo đói cùng cực khi gặp biến cố ốm đau hiểm nghèo.

Thứ hai, mâu thuẫn cấu trúc trong mạng lưới y tế cơ sở: Y tế tuyến xã, phường, thôn bản được Đảng và Nhà nước xác định là "xương sống" bảo đảm chăm sóc sức khỏe ban đầu với chi phí thấp nhất (Phạm Mạnh Hùng, 2006). Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn lực đầu tư (vốn, trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, cán bộ có trình độ chuyên môn cao) bị dồn nén quá mức cho các bệnh viện tuyến trên và khu vực đô thị. Mạng lưới y tế cơ sở thiếu đồng bộ, dẫn đến làn sóng bệnh nhân vượt tuyến ồ ạt, gây quá tải trầm trọng tại các bệnh viện trung ương trong khi trạm y tế tuyến dưới hoạt động dưới công suất.

Thứ ba, hệ lụy thương mại hóa từ chủ trương tự chủ tài chính bệnh viện: Việc đẩy mạnh cơ chế tự chủ bệnh viện công lập khi thiếu chế tài kiểm soát chặt chẽ đã kích thích động cơ tối đa hóa doanh thu tại các cơ sở y tế công. Hiện tượng lạm dụng kỹ thuật cận lâm sàng kỹ thuật cao, lạm dụng kê đơn thuốc đắt tiền, liên doanh liên kết đặt máy móc thu phí dịch vụ cao diễn ra phổ biến. Điều này làm xói mòn bản chất nhân đạo của y tế công lập và tạo ra sự phân biệt đối xử rõ rệt giữa người có khả năng chi trả và người nghèo.

Thứ tư, biến đổi mô hình bệnh tật kép: Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng bệnh tật kép: các bệnh truyền nhiễm truyền thống vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát (Ebola, H5N1, MERS-CoV - Lê Thị Thanh Trà, 2015), trong khi các bệnh không lây nhiễm (tim mạch, ung thư, đái tháo đường, tai nạn thương tích) gia tăng nhanh chóng do ô nhiễm môi trường, công nghiệp hóa nông thôn và lối sống đô thị hóa (Đỗ Văn Thống, 2007).

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Làm sâu sắc thêm lý luận về nhà nước kiến tạo xã hội trong thời kỳ quá độ, chứng minh rằng sự can thiệp của Nhà nước trong y tế không phải là hành vi hành chính can thiệp thô bạo vào thị trường mà là sự can thiệp tất yếu nhằm khắc phục thất bại của kinh tế thị trường, bảo vệ quyền con người.
• Hàm ý chính sách & Thực tiễn:
  1. Cơ cấu lại ngân sách y tế: Nhà nước phải cam kết dành tối thiểu 8-10% tổng chi ngân sách cho y tế, bảo đảm chi công chiếm trên 50-60% tổng chi tiêu y tế quốc gia.
  2. Lộ trình Bảo hiểm Y tế toàn dân: Chuyển từ hình thức BHYT tự nguyện phân tán sang BHYT bắt buộc toàn dân, lấy ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% mức đóng cho người nghèo, cận nghèo và các đối tượng chính sách.
  3. Tái thiết Y tế cơ sở: Đổi mới cơ chế tài chính cho trạm y tế xã theo phương thức chi trả định suất, luân phiên bác sĩ giỏi về tuyến dưới, kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại.
  4. Kiểm soát giá thuốc và trang thiết bị: Xóa bỏ tình trạng độc quyền, minh bạch hóa việc đấu thầu thuốc tập trung quốc gia để kéo giảm giá thuốc viện phí.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn dữ liệu: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên các bộ dữ liệu thứ cấp giai đoạn đến năm 2014-2015; chưa có điều kiện tổ chức điều tra xã hội học vi mô trên quy mô mẫu lớn độc lập tại 63 tỉnh thành.
• Giới hạn nội dung: Tập trung chủ yếu vào khía cạnh y tế công cộng và khám chữa bệnh, chưa bao quát toàn diện các yếu tố phi y tế cấu thành sức khỏe như biến đổi khí hậu, an toàn vệ sinh thực phẩm công nghiệp, hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần phức tạp trong kỷ nguyên số.

Hướng nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

1. Đánh giá tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số (telemedicine, AI trong chẩn đoán) đến việc thực hiện vai trò quản trị y tế của Nhà nước.
2. Xây dựng mô hình dự báo tài chính y tế và an sinh xã hội ứng phó với tốc độ già hóa dân số nhanh bậc nhất thế giới tại Việt Nam.
3. Nghiên cứu thể chế liên ngành về quản trị rủi ro an ninh y tế toàn cầu và dịch bệnh truyền nhiễm mới nổi hậu đại dịch.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Chính sách công và Y tế công cộng tại các học viện, trường đại học trên cả nước.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học triết học vững chắc cho Ban Tuyên giáo Trung ương, Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, và Bộ Y tế trong việc tổng kết Nghị quyết số 46-NQ/TW của Bộ Chính trị, sửa đổi Luật Bảo hiểm Y tế và Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
• Tác động xã hội: Thúc đẩy nhận thức xã hội xem y tế là lĩnh vực an sinh công bằng, góp phần trực tiếp vào sự nghiệp xóa đói giảm nghèo bền vững và nâng cao chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên: Khai thác khung lý thuyết triết học - chính trị để phát triển các đề tài nghiên cứu về chức năng xã hội của nhà nước và chính sách an sinh.
• Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các luận cứ thực chứng để thiết kế lộ trình phân bổ ngân sách y tế, chính sách viện phí và thẻ BHYT cho người yếu thế.
• Lãnh đạo và Quản lý ngành Y tế: Vận dụng các kiến giải về phân tuyến kỹ thuật và tự chủ tài chính để tổ chức bộ máy khám chữa bệnh nhân đạo, cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và y đức.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý luận Mác - Lênin về chức năng xã hội của nhà nước trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN, chứng minh rằng sự can thiệp của Nhà nước trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng là yêu cầu tất yếu nội tại để giải quyết mâu thuẫn biện chứng giữa thuộc tính hàng hóa hóa dịch vụ của kinh tế thị trường và thuộc tính bảo đảm quyền con người của chế độ xã hội chủ nghĩa.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

Luận án vượt qua cách tiếp cận đơn ngành kỹ thuật của y học hay thống kê mô tả của kinh tế học, xác lập phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng đa tầng (Macro - Meso - Micro) kết hợp tam giác hóa dữ liệu chính sách và dịch tễ học, cho phép đánh giá bản chất thể chế của các hiện tượng y tế.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?

Nghịch lý tự chủ bệnh viện: Việc mở rộng xã hội hóa và tự chủ tài chính bệnh viện mà thiếu cơ chế điều tiết công của Nhà nước không làm giảm gánh nặng chi phí cho xã hội mà ngược lại, làm tăng đột biến tỷ lệ chi tiền túi trực tiếp của hộ gia đình (Hình 3.8), đẩy nguy cơ nghèo hóa do chi phí y tế lên cao.

4. Khả năng tái lập và kiểm chứng của nghiên cứu?

Toàn bộ quy trình phân tích được chuẩn hóa thông qua hệ thống dữ liệu quốc gia (GSO, Bộ Y tế) và quốc tế (WHO, WB) với nguồn trích dẫn minh bạch, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng và tái lập phân tích trên các chuỗi dữ liệu mới.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Trọng tâm chuyển dịch sang nghiên cứu thể chế quản trị y tế trong bối cảnh già hóa dân số, xây dựng quỹ dự phòng tài chính y tế ứng phó thảm họa dịch bệnh toàn cầu và hoàn thiện mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong y tế bảo đảm định hướng XHCN.

Kết luận

Công trình của nghiên cứu sinh Trương Thị Thanh Quý xác lập 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Luận giải sâu sắc bản chất triết học của sức khỏe cộng đồng như một thực thể sinh học - xã hội và xác định chăm sóc sức khỏe là chức năng xã hội bản chất của Nhà nước pháp quyền XHCN.
2. Khái quát hóa và hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh cùng quan điểm của Đảng về phát triển con người toàn diện và y tế công cộng.
3. Nhận diện chính xác các mâu thuẫn cấu trúc của hệ thống y tế Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới: bất cập tài chính công, thương mại hóa y tế và sự suy yếu tương đối của y tế cơ sở.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ mang tính khả thi cao: cam kết chi ngân sách công > 50% tổng chi y tế, thực thi BHYT toàn dân bắt buộc, củng cố trạm y tế xã và quản lý chặt chẽ giá thuốc cùng khu vực y tế tư nhân.
5. Thiết lập khung lý thuyết liên ngành làm cầu nối vững chắc giữa Triết học Mác - Lênin và Khoa học Quản lý Y tế, mở ra hướng tiếp cận mới cho các nghiên cứu an sinh xã hội tại Việt Nam và các nền kinh tế đang phát triển trên thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 12 tiết. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Ở nước ta, trong thời kỳ đổi mới, phát triển KTTT định hướng XHCN, Đảng hết sức chú trọng nhiệm vụ xây dựng, kiện toàn Nhà nước và khẳng định rõ chủ trương: “Tiếp tục đẩy mạnh và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN, bảo đảm Nhà nước ta thực sự là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân”[42, tr. Trong thực tiễn đổi mới, chúng ta nhận thức rằng phát triển xã hội và quản lý xã hội đều vì hạnh phúc con người, phục vụ con người. Trong quá trình ấy, Nhà nước có vai trò nòng cốt, là người xây dựng, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật, chiến lược và các chương trình quốc gia về việc huy động, quản lý và phân phối các nguồn lực vật chất, nâng cao chất lượng các dịch vụ giáo dục, y tế và tạo điều kiện để toàn xã hội, đặc biệt là các đối tượng chính sách, người nghèo được hưởng các thành quả đó, cũng như được chăm sóc sức khỏe một cách tốt nhất.

Trước yêu cầu đó, việc đẩy mạnh nghiên cứu lý luận về chăm sóc sức khỏe cộng đồng và đặc biệt là vai trò của nhà nước đối với chăm sóc sức khỏe cộng đồng đang được đặt ra cấp thiết. Trong những năm qua, có khá nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm lý luận ở các góc độ tiếp cận khác nhau về chăm sóc sức khỏe cộng đồng và chức năng của nhà nước đối với lĩnh vực y tế. Đã có nhiều đề tài khoa học, sách, tạp chí khoa học, kỷ yếu khoa học, luận án, luận văn và bài viết cả trong và ngoài nước đề cập tới vấn đề này. Những công trình nghiên cứu liên quan đến sức khỏe cộng đồng và những yếu tố ảnh hƣởng đến sức khỏe cộng đồng Có khá nhiều tác giả nghiên cứu những vấn đề liên quan đến sức khỏe cộng đồng và các yếu tố tác động đến sức khỏe cộng đồng, trong số đó là: Bài viết “Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu khía cạnh xã hội của sức khỏe, bệnh tật và y tế để đổi mới công tác chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 2/2003, trang 67-72 của tác giả Trần Văn Thụy không chỉ đề cập đến quan niệm sức khỏe mà còn phân tích mối quan hệ giữa sức khỏe và bệnh tật của con người trên cơ sở tư tưởng triết học Trung 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hoa cổ đại, Ấn Độ cổ đại, triết học Phương Tây từ thế kỉ XVII đến thể kỉ XIX.

Tác giả phân tích quan điểm của Ăngghen, coi bệnh tật là biểu hiện, là hậu quả trực tiếp của việc chạy theo lợi nhuận bất chấp cả an toàn công nghiệp và chất lượng sản phẩm. Bài viết phân tích định nghĩa sức khỏe của Tổ chức Y tế thế giới, từ đó khẳng định sức khỏe, bệnh tật liên quan đến các yếu tố thể chất, tinh thần và xã hội, tác giả phân tích thực trạng và những thách thức của nền y tế Việt Nam. Tác giả khẳng định: “Mục tiêu nghiên cứu khía cạnh xã hội của sức khỏe, bệnh tật và y tế nhằm giúp các nhà hoạch định chính sách và quản lý ngành y tế soạn ra được những biện pháp ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe công dân, xây dựng hệ thống y tế phù hợp nhằm bảo vệ và tăng cường sức khỏe, kéo dài tuổi thọ và khả năng sáng tạo của mỗi thành viên trong xã hội”[96, tr. Bài “Vấn đề môi trường và sức khỏe cộng đồng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Tạp chí Lý luận chính trị(2), tr.77-80, năm 2007 của tác giả Đỗ Văn Thống cho rằng, quá trình công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH), nhất là ở nông thôn cùng với việc xuất hiện nhiều làng nghề, một mặt đã cải thiện đáng kể đời sống vật chất của người dân.

Mặt khác, việc khai thác, tiêu hủy các cánh rừng tự nhiên, chất thải độc hại không được xử lý, ô nhiễm môi trường đã tác động rất lớn đến đời sống và sức khỏe của nhân dân. Từ việc khảo sát thực trạng sức khỏe người dân từ các làng nghề ở nông thôn Việt Nam, tác giả đưa ra những dẫn chứng và khẳng định, sức khỏe cộng đồng ở những làng nghề rất đáng lo ngại, họ thường gặp một số bệnh dị ứng, bệnh liên quan đến hô hấp, mắt, cơ khớp, xương…. “Kết quả nghiên cứu cho biết hiện nay môi trường không khí ở các khu vực đô thị và các khu công nghiệp đang bị ô nhiễm nặng ảnh hưởng lớn tới sức khỏe con người”[94, tr. Những thách thức về môi trường và sự phát triển bền vững là không nhỏ trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.

Nhà nước có trách nhiệm giải quyết vấn đề này nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cuốn sách “Sức khỏe toàn cầu” Nxb Y học, năm 2008 do Nguyễn Thị Kim Chúc(dịch), đã phân tích các khái niệm sức khỏe và các yếu tố kinh tế-xã hội ảnh hưởng và tác động rất lớn đến tình trạng sức khỏe của người dân ở mỗi quốc gia: 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thu nhập, công bằng, về hỗ trợ giáo dục, văn hóa, dân tộc, thực phẩm, điều kiện vệ sinh, các yếu tố môi trường, hành vi và đặc biệt là dịch vụ y tế. Tác giả của cuốn sách khẳng định muốn nâng cao sức khỏe cộng đồng cần tác động vào nhiều yếu tố trên. Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ ra rằng không phải cứ chi tiêu nhiều thuốc có nghĩa là sẽ dẫn đến sức khỏe cộng đồng tốt, “Nhật Bản chi 6,5% GDP cho chăm sóc sức khỏe, trong khi Mỹ chi tiêu nhiều gấp đôi.

Nhưng người Mỹ vẫn có tuổi thọ trung bình thấp hơn người Nhật”[23, tr.311] và khẳng định “có nhiều bằng chứng về phương thức tốt nhất sử dụng tiền và nguồn lực trong lĩnh vực y tế hơn là phương thức phân phối nguồn lực tối ưu nhất cho y tế”[23, tr. Trên cơ sở phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe, tác giả cho rằng, việc chi nhiều cho y tế không đồng nghĩa với việc sẽ đem lại sức khỏe tốt nhất cho cộng đồng, mà cần phải tác động một cách đồng thời vào các yếu tố trên, hơn nữa là cần phải sử dụng nguồn lực ấy như thế nào, tức là phân phối nguồn lực ấy một cách tốt nhất, hợp lý nhất mới có thể đem lại hiệu quả cao nhất. Quan trọng hơn là phải xây dựng một chính sách hợp lý cho việc xây dựng hệ thống y tế của mỗi nước. Cuốn sách “Chi phí y tế và đói nghèo ở Việt Nam”, Nxb Lao động, năm 2012 của tập thể tác giả do Đào Văn Dũng (chủ biên) đã nêu các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí y tế của cộng đồng: chính sách, cung ứng dịch vụ y tế…; thực trạng chăm sóc sức khỏe người nghèo trên thế giới và ở Việt Nam.

Đồng thời, nêu lên sự khác biệt giữa chi phí y tế với các dịch vụ khác, việc không được “mặc cả”, tâm lý “còn nước còn tát” khi bị bệnh, chi phí y tế cao làm cho những người nghèo càng nghèo hơn, người cận nghèo rơi xuống nghèo đói. Trong khi nguồn lực cho y tế còn hạn hẹp thì việc nghiên cứu chi phí y tế có ý nghĩa quan trọng, vừa góp phần nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, vừa góp phần củng cố, nâng cao chất lượng, hiệu quả của hệ thống y tế. Từ đó, tác giả phân tích một số giải pháp nhằm hạn chế tác động của chi phí y tế lên tình trạng nghèo hóa: hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo; hỗ trợ tài chính trực tiếp cho người sử dụng dịch vụ y tế; tăng cường củng cố cả về cơ sở vật chất, trang thiết bị, cán bộ y tế cho các cơ sở y tế đặc biệt ở tuyến xã để người dân tiếp cận dễ dàng với các dịch vụ y tế…. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cuốn sách “Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe nhân dân”, NXB CTQG, Hà Nội, năm 2012 của tác giả Đào Văn Dũng nêu khái niệm sức khỏe, yếu tố tác động tới sức khỏe, khái niệm chăm sóc sức khỏe.

Tác giả không phân tích một cách trực diện vai trò của Nhà nước đối với việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng mà tiếp cận ở một góc độ khác tới vấn đề này. Có thể nói chăm sóc sức khỏe nhân dân chỉ được coi là hoàn thiện khi quốc gia đó tạo điều kiện cho đông đảo người dân tiếp cận được với các dịch vụ y tế. Tác giả chỉ ra sự khác biệt của công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe là hoạt động cung cấp dịch vụ trong chăm sóc sức khỏe cho người bệnh, nhóm người bệnh, gia đình người bệnh, cộng đồng dân cư là những đối tượng bị tổn thương về mặt thể chất, tâm lý, xã hội. Những đối tượng này gặp vấn đề với các cơ sở y tế, và họ không tự hòa nhập được với cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe.

Với phương thức hoạt động như vậy, có thể nói công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe đang chia sẻ trách nhiệm của Nhà nước đối với nhân dân trong lĩnh vực y tế. Cuốn sách “Y xã hội học và xã hội học về sức khỏe”, Nxb CTQG, Hà Nội, năm 2013 của tác giả Đào Văn Dũng và Đỗ Văn Dung (đồng chủ biên), trên cơ sở phân tích khái niệm sức khỏe bằng cách tiếp cận khái niệm này dưới nhiều góc độ: Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các tác giả nêu khái niệm sức khỏe cộng đồng và khẳng định có 3 nhóm cơ bản: yếu tố sinh học, yếu tố thiên nhiên khí hậu và các yếu tố kinh tế-xã hội quyết định đến sức khỏe cộng đồng.