Vai trò của yếu tố linh cảm trong các tác phẩm bi kịch của Shakespeare

Chuyên khảo phân tích Luận văn vai trò của yếu tố linh cảm trong bi kịch shakespeare, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thắm
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Ngoạn
• Trường học: Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Vai trò của yếu tố linh cảm trong bi kịch Shakespeare
• Loại tài liệu: đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Yếu tố linh cảm trong bi kịch Shakespeare

Yếu tố linh cảm là một trong những đặc điểm nổi bật trong các tác phẩm Shakespeare, đặc biệt là trong các bi kịch. Nó không chỉ là công cụ nghệ thuật mà còn là phương tiện để Shakespeare khám phá tâm lý nhân vật và dự báo những tình huống bi kịch. Linh cảm thường xuất hiện dưới dạng những giấc mơ, điềm báo, hoặc cảm giác bất an của nhân vật, tạo nên sự căng thẳng và kịch tính cho câu chuyện. Ví dụ, trong Hamlet, nhân vật chính thường xuyên có những linh cảm về cái chết và sự phản bội, điều này ảnh hưởng sâu sắc đến hành động và quyết định của chàng.

1.1. Sự tồn tại của yếu tố linh cảm

Sự tồn tại của yếu tố linh cảm trong bi kịch Shakespeare được thể hiện qua nhiều hình thức khác nhau. Trong Hamlet, linh cảm của nhân vật chính về cái chết của cha mình và sự phản bội của mẹ đã thúc đẩy hành động trả thù. Trong Macbeth, những lời tiên tri của các phù thủy đã khơi dậy lòng tham và sự sợ hãi, dẫn đến những quyết định tàn nhẫn. Linh cảm không chỉ là yếu tố tâm linh mà còn là công cụ để Shakespeare khám phá sâu sắc tâm lý nhân vật và tạo nên những tình huống kịch tính.

1.2. Đặc điểm của yếu tố linh cảm

Đặc điểm của yếu tố linh cảm trong bi kịch Shakespeare là sự kết hợp giữa tâm linh và tâm lý. Nó thường xuất hiện trong những khoảnh khắc quan trọng, khi nhân vật đứng trước những quyết định lớn. Linh cảm không chỉ là dự báo về tương lai mà còn là sự phản ánh nội tâm sâu sắc của nhân vật. Ví dụ, trong Romeo và Juliet, linh cảm của Juliet về cái chết của Romeo đã thể hiện sự lo lắng và tình yêu mãnh liệt của cô. Điều này cho thấy linh cảm không chỉ là yếu tố tâm linh mà còn là công cụ để Shakespeare khám phá tình cảm và tâm lý nhân vật.

II. Vai trò của yếu tố linh cảm trong bi kịch Shakespeare

Vai trò của yếu tố linh cảm trong bi kịch Shakespeare không chỉ dừng lại ở việc tạo nên sự kịch tính mà còn là công cụ để Shakespeare khám phá tâm lý nhân vật và dự báo những tình huống bi kịch. Linh cảm giúp nhân vật nhận thức được những mối nguy hiểm tiềm ẩn và thúc đẩy hành động của họ. Đồng thời, nó cũng tạo nên sự căng thẳng và kịch tính cho câu chuyện, thu hút sự chú ý của khán giả.

2.1. Vai trò của linh cảm trong ngôn ngữ nhân vật

Vai trò của linh cảm trong ngôn ngữ nhân vật được thể hiện qua những lời độc thoại và đối thoại của nhân vật. Trong Hamlet, những lời độc thoại của nhân vật chính thường chứa đựng những linh cảm về cái chết và sự phản bội. Điều này không chỉ thể hiện sự lo lắng và bất an của Hamlet mà còn tạo nên sự căng thẳng và kịch tính cho câu chuyện. Linh cảm cũng xuất hiện trong những lời đối thoại giữa các nhân vật, như trong Macbeth, khi Lady Macbeth chia sẻ những linh cảm về sự sụp đổ của gia đình mình.

2.2. Vai trò của linh cảm trong xung đột kịch

Vai trò của linh cảm trong xung đột kịch được thể hiện qua việc thúc đẩy hành động của nhân vật và tạo nên những tình huống kịch tính. Trong Romeo và Juliet, linh cảm của Juliet về cái chết của Romeo đã thúc đẩy cô tìm cách ngăn chặn thảm kịch. Tuy nhiên, sự linh cảm này cũng dẫn đến những quyết định vội vàng và sai lầm, làm tăng thêm sự bi kịch của câu chuyện. Linh cảm không chỉ là yếu tố tâm linh mà còn là công cụ để Shakespeare khám phá sâu sắc tâm lý nhân vật và tạo nên những tình huống kịch tính.

III. Nghệ thuật kể chuyện và linh cảm trong bi kịch Shakespeare

Nghệ thuật kể chuyện của Shakespeare được nâng cao nhờ sự xuất hiện của yếu tố linh cảm. Nó không chỉ tạo nên sự căng thẳng và kịch tính mà còn giúp khán giả hiểu sâu hơn về tâm lý nhân vật. Linh cảm thường xuất hiện trong những khoảnh khắc quan trọng, khi nhân vật đứng trước những quyết định lớn, tạo nên sự hồi hộp và thu hút sự chú ý của khán giả.

3.1. Linh cảm và nghệ thuật xây dựng nhân vật

Linh cảm và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong bi kịch Shakespeare được thể hiện qua việc khám phá tâm lý và tính cách nhân vật. Trong Hamlet, linh cảm của nhân vật chính về cái chết và sự phản bội đã thể hiện sự nhạy cảm và sâu sắc của chàng. Điều này không chỉ giúp khán giả hiểu rõ hơn về tính cách của Hamlet mà còn tạo nên sự đồng cảm với nhân vật. Linh cảm cũng xuất hiện trong Macbeth, khi nhân vật chính có những linh cảm về sự sụp đổ của mình, thể hiện sự lo lắng và sợ hãi của một kẻ tham quyền cố vị.

3.2. Linh cảm và cấu trúc kịch

Linh cảm và cấu trúc kịch trong bi kịch Shakespeare được thể hiện qua việc tạo nên những tình huống kịch tính và thúc đẩy sự phát triển của cốt truyện. Trong Romeo và Juliet, linh cảm của Juliet về cái chết của Romeo đã tạo nên sự căng thẳng và kịch tính cho câu chuyện. Đồng thời, nó cũng thúc đẩy hành động của nhân vật, dẫn đến những quyết định vội vàng và sai lầm, làm tăng thêm sự bi kịch của câu chuyện. Linh cảm không chỉ là yếu tố tâm linh mà còn là công cụ để Shakespeare khám phá sâu sắc tâm lý nhân vật và tạo nên những tình huống kịch tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Linh cảm và đặc điểm của ngôn ngữ nhân vật Chương 2: Mối quan hệ giữa linh cảm và xung đột Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 13 Chƣơng 1 LINH CẢM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGÔN NGỮ NHÂN VẬT Linh cảm là gì? Linh cảm được hình thành như thế nào? “Linh cảm là lời mách bảo của một sức mạnh siêu nhiên nào đó hay là thuộc tính tự nhiên của loài người?” [68. Những câu hỏi trên cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời cuối cùng và trong chương này, chúng tôi cũng không có tham vọng đưa ra câu trả lời cuối cùng cho những vấn đề này. Từ việc tìm hiểu định nghĩa về linh cảm của các nhà ngôn ngữ học, các nhà phân tâm học, các nhà tâm lý học, chúng tôi sẽ phân tích để chỉ ra sự thống nhất trong quan niệm của các nhà khoa học về vấn đề linh cảm. Trên cơ sở đó, chúng tôi lựa chọn một định nghĩa về linh cảm làm cơ sở lý luận để tiến hành khảo sát và tìm hiểu về yếu tố linh cảm trong bi kịch của Shakespeare.

Trong chương này, chúng tôi cũng quan tâm tìm hiểu sự thay đổi trong quan niệm của con người về chủ thể sở hữu khả năng biết trước, khả năng linh cảm. Từ đó, chúng tôi đi đến những kết luận về sự kế thừa và sáng tạo của Shakespeare trong việc sử dụng yếu tố linh cảm như một phương tiện nghệ thuật. Chúng tôi sẽ chỉ ra những đặc điểm của bi kịch Shakespeare khi có sự xuất hiện của yếu tố linh cảm. Đồng thời, chúng tôi cũng tìm hiểu và lý giải những điều kiện cần thiết dẫn đến sự hình thành quan niệm mới của Shakespeare về con người, về vai trò của số mệnh- cơ sở cho sự xuất hiện của yếu tố linh cảm trong bi kịch của Shakespeare.

Chúng tôi sẽ trình bày cụ thể kết quả khảo sát về các phương diện: số lời thoại có sự xuất hiện của yếu tố linh cảm, đặc điểm phân bố và vai trò của yếu tố linh cảm đối với nghệ thuật kịch của ông. Trong đó, chúng tôi đặc biệt đi sâu làm rõ hiệu quả việc sử dụng yếu tố linh cảm đối với ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại. Đồng thời, chúng tôi cũng sẽ chỉ ra những căn cứ khoa học để đi đến khẳng định việc sử dụng yếu tố linh cảm như một phương tiện nghệ thuật, sự xuất hiện của tiềm thức, vô thức trong bi kịch của Shakespeare chính là tiền đề quan trọng cho các nhà tiểu thuyết phương Tây hiện đại sau này. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.1 SỰ TỒN TẠI CỦA YẾU TỐ LINH CẢM 1.1 Linh cảm trong đời sống Đã từ lâu, vấn đề linh cảm tồn tại trong cuộc sống cũng như trong văn học.

Từ điển tiếng Việt định nghĩa linh cảm là: “Cảm thấy bằng linh tính” [61. Cũng ở Từ điển tiếng Việt, linh tính là: “Năng khiếu biết trước hoặc cảm thấy từ xa một biến cố nào đó xảy ra có liên quan mật thiết đến bản thân mình mà không dựa vào một phương tiện thông tin bình thường nào” [61. Như vậy theo cách định nghĩa của Từ điển tiếng Việt thì linh cảm và linh tính có mối quan hệ với nhau. Linh cảm chính là kết quả của linh tính hay nói cách khác linh tính là phương thức tạo ra linh cảm.

Đối tượng hướng tới của linh cảm là “một biến cố nào đó xảy ra có liên quan mật thiết đến bản thân mình”. Nói cách khác, linh cảm giúp con người “biết trước” được “biến cố” khi nó chưa xảy ra. Xét theo trật tự thời gian thì linh cảm giúp con người “biết trước” những sự việc diễn ra trong tương lai. Theo tư duy lôgic, con người thường đi từ cái đã biết đến cái chưa biết.

Trên trục thời gian, chúng ta thường đoán biết những sự việc sẽ xảy ra trong tương lai trên cơ sở dữ liệu có sẵn về quá trình đã diễn ra hoặc đang diễn ra của hiện tượng đó. Có một thực tế sinh động là các nhà khoa học nghiên cứu về thời tiết thường dựa trên những biểu hiện và diễn biến của thời tiết ngày hôm nay để đưa ra bản tin dự báo thời tiết cho ngày hôm sau. Còn linh cảm báo trước những biến cố diễn ra trong tương lai “mà không dựa vào một phương tiện thông tin bình thường nào”. Nói cách khác, linh cảm sẽ không đi từ cái đã biết đến cái sẽ biết nhưng sau khi được linh cảm báo trước, nhiều khi những biến cố đó lại thật sự diễn ra.

Theo Từ điển Tâm lý, linh cảm được định nghĩa là “biết trực tiếp không qua các giác quan thông thường” [60. Đồng thời về mục từ này, các soạn giả còn giải thích thêm: “Từ ngàn xưa đã có những người nói là có thể biết người, biết việc trong điều kiện mà người với giác quan thông thường không thể biết được như nhìn xuyên lòng đất, biết ý nghĩ người khác, đoán trước những việc sẽ xảy ra hoặc nói việc đã qua” [60. Với phần giải nghĩa chính, chúng tôi không nhận thấy sự khác biệt giữa Từ điển Tâm lý và Từ điển tiếng Việt trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 15 cách giải nghĩa từ linh cảm mặc dù có cách diễn đạt khác về phương thức, phương tiện tạo ra linh cảm. Theo Từ điển tiếng Việt, sự tạo thành linh cảm “không dựa vào một phương tiện thông tin bình thường nào”, còn theo Từ điển Tâm lý, linh cảm giúp con người nhận biết nhưng “không thông qua các giác quan thông thường”.

Theo chúng tôi, con người thường nhận biết thông tin qua các giác quan bình thường như: xúc giác, vị giác, thính giác, thị giác và khứu giác. Như vậy, Từ điển tiếng Việt và Từ điển Tâm lý thống nhất ở chỗ linh cảm được tạo ra không dựa trên cơ sở dữ liệu do các giác quan thông thường cung cấp. Tuy nhiên, ở phần giải thích thêm trong Từ điển Tâm lý, chúng tôi nhận thấy có sự khác biệt trong quan niệm. Đó là: “Từ ngàn xưa đã có những người nói là có thể biết người, biết việc trong điều kiện mà người với giác quan thông thường không thể biết được như nhìn xuyên lòng đất, biết ý nghĩ người khác, đoán trước những việc sẽ xảy ra hoặc nói việc đã qua”.

Như vậy theo các nhà biên soạn Từ điển Tâm lý, linh cảm giúp con người biết được cả “những việc sẽ xảy ra” hoặc những “việc đã qua”. Còn theo Từ điển tiếng Việt, linh cảm giúp con người biết trước những việc sắp xảy ra trong tương lai. Và chúng tôi nhận thấy định nghĩa về linh cảm trong Từ điển Tâm lý trùng với giải nghĩa từ ngoại cảm trong Từ điển tiếng Việt: ngoại cảm là “khả năng cảm nhận những điều người thường không cảm nhận được, nhờ vào một giác quan đặc biệt, ngoài năm giác quan, gọi là giác quan thứ sáu” [61. Theo Từ điển Hán Việt, linh cảm là “cảm thấy trước một điều gì đó sẽ xảy ra trong tương lai, thường là đối với những sự việc không tốt” [91.

Tại Từ điển Oxford Advanced Learner, linh cảm được giải nghĩa là: “Cảm thấy điều gì đó sẽ xảy ra, đặc biệt là những chuyện chẳng lành. Cách giải nghĩa này cũng có những điểm tương đồng với cách giải nghĩa trong Lacviet- MTD2002; trong Từ điển Anh- Anh- Việt, Việt- Anh (Nxb Từ điển Bách Khoa); Từ điển Anh- Việt (Nxb Hồng Đức), Từ điển Webster’s New World College (Wiley Publishing of Cleveland, Ohio, USA). Như vậy, Từ điển Hán Việt và các từ điển tiếng Anh thống nhất với Từ điển tiếng Việt và Từ điển Tâm lý trong việc giải nghĩa mục từ linh cảm là khả năng biết Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 16 trước được những việc có thể xảy ra. Tuy nhiên các từ điển tiếng Anh đề cập đến đặc điểm “chẳng lành” của những chuyện được linh cảm.

Ở Việt Nam, do nhiều hoàn cảnh xã hội và lịch sử khác nhau, vai trò của linh cảm chưa thật sự được quan tâm. Trong một thời gian khá dài, mảng đề tài này có rất ít nhà nghiên cứu đề cập tới. Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu của các nhà Phân tâm học đã được dịch ở Việt Nam, chúng tôi nhận thấy Freud đã chạm đến vấn đề linh cảm, linh tính tuy ông không đặt linh cảm, linh tính thành một đối tượng nghiên cứu độc lập. Trong công trình Nhập môn Phân tâm học, khi lý giải “Những hành vi sai lạc”, Freud có đề cập đến linh tính.

Sau khi đưa ra hàng loạt ví dụ để chứng minh những hành vi sai lạc của con người có chức năng báo trước một biến cố nào đó, Freud đưa ra giả định: “Chắc các bạn cũng muốn rằng, trong những trường hợp đó, những hành vi sai lạc thay thế cho linh tính của người xưa” [19. Rồi ông khẳng định: “Mà đúng thế, nhiều khi những linh tính đó chỉ là những hành vi sai lạc, ví dụ như khi người ta vấp ngã” [19. Như vậy, rõ ràng Freud đồng nhất linh tính là một trong những hành vi sai lạc của con người. Hay nói cách khác, chính linh tính góp phần tạo ra những hành vi sai lạc trong giao tiếp giữa người với người.

Với các nhà Tâm lý học, vấn đề linh cảm cũng đã được đặt ra và nghiên cứu. Trong các bài báo trên các trang web như: Linh cảm- khả năng kỳ diệu của con người, http: //www.net/GL/khoahoc/2006/10/3B9EE4B7, Lời giải cho “linh cảm”, http: //www.net/GL/khoahoc/ Ban-co- biet/2005/10/3B9E39F5, Trực giác và linh cảm, http://tintuc-tinnhanh.com/doi- song/khoa-hoc/2007 10 15/35A68061/ truc-giac-va-linh-cam, Linh cảm- Giác quan thứ sáu, http://web.com/blogs/forums/archive/index., nhiều kiến giải của các nhà khoa học đã xuất hiện. Trong các công trình như: Ngoại cảm sự thật hay huyền thoại (Hằng Nga), Bí ẩn của các nhà ngoại cảm Việt Nam (Lê Mai Dung), Hiện tượng ngoại cảm, hiện thực và lý giải (Phạm Ngọc Dương)…các nhà nghiên cứu cũng đề cập đến linh cảm như một dạng thức của ngoại cảm. Theo dõi các công trình nghiên cứu, chúng tôi thấy các nhà nghiên cứu thường đi từ những ví dụ cụ thể để chứng minh sự tồn tại của linh cảm.

Sau đó họ đi tìm câu trả lời cho câu hỏi linh cảm được hình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 17 thành như thế nào? Có nhiều ý kiến cho rằng chính sự hoạt động của tiềm thức con người đã tạo ra trực giác. Nhờ có trực giác, con người có những giây phút xuất thần. Họ có thể biết trước những sự việc sẽ xảy ra hoặc tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi mà họ quan tâm, trăn trở từ lâu.