Chương 1: MOT SO VAN DE LY LUAN VE VAI TRO CUA PHAP LUAT TRONG BAO DAM, BAO VE QUYEN TRE EM 1. Mệt số khái niệm. ~ Khải tiệm tré em va quyều trẻ em Trẻ em là một thuật ngữ được sử dụng thường xuyên trong đời sóng xã hội cũng nhu trong các ngành khoa hoc. Tuy từng góc độ tiép cân khác nhau ma có thê đưa ra những cách hiểu các khác nhau.
Mac đù có nhiéu cách tiếp cận khác nhau về quyên trẻ em, nhưng có thé thông nhat khái niém như sau: “Trẻ em là một thuật ngữ nhằm chi một nhóm xã hồi thuộc về mốt đồ tuổi nhất đình trong giai đoan đầu của sự phát triển của con người. Đó là những người chưa trưởng thành, còn non not về thê chất và trí tệ. dé bị tôn thương cần được bảo về và chăm sóc đặc biệt. ké cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước cing như sau kh ra doi"? - Khải tiệm quyén trẻ em “Quyền” là khái niém khoa hoc pháp ly ding đề chỉ những điều mà pháp luật công nhận và đảm bảo thực hiện đối với cá nhân tổ chức dé theo đó cá nhân được hưởng, được làm, được đòi hoi mà không ai ngắn can, hạn ché.
Dâu hiệu đặc trưng thứ nhật của quyên là phải có sự ghi nhén về mat pháp lý và được bão đêm thực hiện. bởi các quy định của pháp luật. Thứ hai là phải có sự thừa nhan vệ mat xã hội, gin liên với chủ thé cá nhân, được thể hiện cụ thé trong đời sóng thông qua các quan hệ xã hội cụ thể của cá nhân trong một công đông nhat định. Theo đó, quyên của cá nhân được phát sinh, tăng hay giảm tùy theo từng thời điểm của quá trình tôn tại và phát triển của xã hội.
Đôi với cá nhén, các quyền cơ bản phát sinh khi cá nhân sinh ra và có shững quyên cụ thê khác phát sinh và ghi nhận khi cá nhân phát triển dén một giai đoạn nhat định, tham gia những quan hệ xã hội, những lĩnh vực hoạt động nhật định Quyên phải gắn với phạm vi quyên, nghia vụ và năng lực của cá nhân và phải chiu tác đông trong phạm vi giới hạn của pháp luật hay vùng lãnh thé nhất đính Quyên của cá nhân chỉ bị tước bỏ bởi pháp luật, châm đứt khi người đó chết. Dé nghiên cửu quyền tré em trước hết ta phải hiểu về quyền con người. Quyên con người theo nghĩa chung la quyên của moi cá nhân, mang tính phô quát và không ! Nguyễn Phương Anh, Nguyễn Thi Vin, Nguyễn Thi Phong Anh (2021), Bio dim quyền trẻ em trong boi cảnh Gai dich Covid- 19 ở Việt Nam, Dé tai sinh viền nghiên cứu khoa hoc, Trường Đại học Luật Hi Nội, Hà Nội, tr10 thể chuyển nhượng có nghĩa là chúng được áp dụng ở khắp nơi và không thé lay đi. Đây là những quyền tu nhién của con người, tôn tại một các khách quan từ khí con người sinh ra.
Theo nghía hep hon, quyền con người thường gắn với một loại chủ thể nhất định, những chủ thê này có thé được phân biệt theo giới tính hoặc lửa tuổi. con người là các quyền của tat cả cá nhân, cho dù họ có quyền công dân của mat tước cụ thể nào hay không). Quyên trễ em được hiểu là những quyền con người được áp dụng dành riêng cho trẻ em. Quyên trẻ em là mét bộ phận hợp thành của quyền con người Ở mỗi độ tuôi khác nhau thì trễ em được hưởng quyền và gánh vác những nghĩa vụ khác nhau.
Như vậy, quyền trẻ em là quyên tự nhiên ma các em có từ khi sinh ra, không bị bất kì ai ngăn can, han chế. Quyên trẻ em nhằm đảm bảo cho trẻ em không chỉ là người tiếp nhân thu đông lòng nhân từ của người lớn, mà các em là những thành viên tham gia tích cực vào quá trình phat triên Dưới góc đô pháp lý, quyên trẻ em được hiểu theo nghia chủ quan và khách quan nlur sauŠ: - Theo nghĩa khách quan, quyên trẻ em được hiểu là tat cd các quyền lợi được hưởng của cá nhân trẻ em, những quyền nay tôn tại khách quan, tư nhiên, có ở trễ em ngay từ khi sinh ra, được Nhà rước ghi nhan thành các quyền và nghĩa vụ cơ bản của trẻ em và được đêm bão thực hiện bằng pháp luật. - Theo nghia chủ quan, quyên trẻ em được hiểu là năng lực hành vi của chủ thể, là khả năng thực hiện và bảo dam thực hiện các quyên mà pháp luật dành cho trễ em trong thực tế. Quyên trẻ em chỉ trở thành hiện thực khi trẻ em bằng chính hành vi của minh xác lập, thực hiện các quyên, nghĩa vu được phép luật quy dinh.
Trường hợp trẻ em chưa thé tự mình thực hiện quyên và nghĩa vụ nhật định, thi về nguyên tắc mọi trẻ em đều có người đại diện hoặc giám hộ bảo đảm thực hién quyền và nghĩa vụ đó Đông thời Nhà nước còn quy định trách nhiệm của các tô chức, cá nhân trong môi quan hệ với trẻ em. Như vậy, có thê hiểu “Quyển trẻ em là những quyền con người được áp dung đành riêng cho trẻ em, là những đặc quyền tự nhién mà tré em được hưởng được làm, được tôn trong và được thực hiển nhằm bảo đâm sự sống còn, than gia và phát triển toàn điện ” - Khải tiệm bao dam, bao vệ quyều trẻ em Khai niém bảo đảm quyên tré em: ` Tùn hiễu về quyền cơn người (2008), NXB Trphap, Hi Néi,tr.12,tr 30 „ * Lê Thị Loan (2021), Bảo vệ quyền của trš embdibé rơi theo pháp lật Việt Nam va thưực tiến thor hiện, Luận. văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội Hà Nội,tr.12 “Bảo đầm quyên trẻ em là ngÏữa vụ của nhà nước trong việc thiết lập nén ting pháp ly đề tạo đều kién tết nhất cho việc thực hiển quyển trễ em tránh sự xâm hại quyên trẻ em (từ chỉnh nhà nước cing như các chủ thé khác trong xã hội) và hỗ tro đổi tượng trẻ em hưởng thu, tiếp cập quyền của mình với những chuẩn mực tốt nhất có thể "4 Khái niệm bảo vệ quyên trễ em: á “Bảo vệ quyền trẻ em bằng pháp luật là hệ thông các biên pháp, cách thức, co chế hoạt động được php luật guy đình nhằm bao đâm các quyền cơ bản của trễ em được thực hiển: bảo đâm có hiệu quả việc phòng ngừa, can thiệp, giải quyết tinh trạng trẻ em bị bỏ rơi, bị bóc lột, bị xâm hại hoặc bạo lực nhằm bảo đảm thực hiện các quyển cơ ban của trễ em trong thực tế". Khái nệm vai trò củap hap luật trong việc bảo dam, bảo vệ quyền trẻ em Khai niém “vai tro của pháp luật”, tuy không phải 1a hoàn toàn moi mẻ, song quan niém về vân đề còn chưa thông nhất, do tính phức tạp của bản chat pháp luật cũng như trình độ, cách tiếp cân trong các công trình, bài biết nghiên cứu về pháp luật Từ phương điện hệ thông pháp luật, mét số tác giả cho rằng vai tro của pháp luật thé hiệnở sự điều chỉnh pháp luật, gắn với vai trò của Nhà nước.
GS, TSKH Dao Trí Uc trong tác phẩm ” Nhà nước và pháp luật của ching ta trong sư nghiệp đổi mới" việt * Pháp luật là hình thức tổ chức, là nên tang tổ chức của xã hồi và của Nhà nước ta), “ Điều chỉnh pháp luật. vì vậy, đó là việc nhà nước dimg pháp luật dura vào pháp luật đề điều chỉnh các quan hệ xã hội, tác động theo những hướng nhất dinh’®. 6 mức đô cụ thể hơn, một số tác giả xem xét vai trò của pháp luật thông qua mối quan hệ giữa pháp luật với một số lĩnh vực của đời sông x4 hội. Chang han, PGS Nguyễn Khắc Thắng thi “vai trò của pháp luật đối với một lĩnh vực đời sống xã hội nào dé là khả năng tác động của pháp luật làm cho lĩnh vực đó vận động và 4 Nguyễn Phương Anh, Nguyễn Thi Vin, Nguyén Thi Phong Anh (2021), Bio dim quyền trễ em trong bồi cảnh dai dich Covid-19 ở Việt Nam, Dé tải sinh viền nghiền cứa khoa học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hi Nội,tr17 * Ngô “hi Hưởng chủ nhiệm để tắt Nguyễn ‘Vin Cừ,,.
[et al] (2012), Pháp tật Việt Namve qpyinti em vả thưạc tiễn thực hiệnở Việt Nam, Dé tài nghiên cứa khoa hoc, tường Đại học Luật Hi Nội, Hà Nội,tr 63 * Đảo Trí Úc (1998), Nhà nước và pháp Mật của chứng ta trong sự nghiệp đổi mới, NXB Chính trị Quốc gia, Ha Nội,tr316-317 phát triển theo các muc tiểu mà nhà nước đã dé ra"? hay TS. Nguyễn Minh Đoan nghiên cứu “ V ai trò của pháp luật trong đời sóng xã hội" đã phân tích, làm rõ những biểu hiện cụ thể về vai trò của pháp luật trên các lĩnh vực, trong môi tương quan các giá trị xã hội, như nhà nước, kinh tê, chính tri, dân chủ tư tưởng,. pháp luật có vai trò to lớn trong đời sống xã hôi, song cũng không hoàn toàn là “ chia khóa van năng” bởi nó phụ thuộc vào điều kiện kinh tê - xã hội, cơ chế điêu chỉnh của pháp luật và do chính những thuộc tính của no. Ở phương điện cụ thé hon, vai trò của pháp luật được xem xét, nghiên cứu trong mối quan hệ với những lĩnl vực, van đề cụ thé của đời sông xã hội.
Thông qua việc bảo đảm công bang xã hội, giá trị xã hôi cơ bản, tác giả Vii Anh Tuân cho rang vai trò của pháp luật thé hiện bằng việc thể chế hóa và bảo dam thực hiện đổi với quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước, thông qua những hình thức, phạm vi, nội dung và thuộc tính pháp luật. Theo Từ điển Tiếng Việt, “ vai tro” có nghĩa 1a tác dụng, chức năng trong sư hoạt động, phát triển của các gì đó. Theo nghiia này, vai trò của pháp luật có thể được hiểu là chức năng, tác dụng của pháp luật trong sự vân đông của các quan hệ xã hội Tuy nhiên, vai trò và chức năng là những khái niém rất gan gũi và vì vậy, trong nhiéu trường hop, chúng có thé được sử dung thay thê cho nhau’ Bên cạnh đó, vai trò con thường được sử dụng để chỉ mức độ quan trọng của một sự vật, hiện tương nào đỏ. Cuối cùng vai trò là những tác động tích cực của một sự vật, hiện tượng trong mdi quan hệ với su vật, hiện tương khác lô.
Phép luật là công cu sắc bén dé quan lý x4 hội nhưng nó chỉ có thê phát ny được vai trò của minh trong việc duy trì và tạo điều kiện cho xã hôi phát triển khi ma no được tôn trọng và thực hiện trong cuộc sóng.