Bảo Đảm Quyền Trẻ Em Trong Giai Đoạn Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quyền trẻ em trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền việt nam những đảm bảo pháp lý, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phan Thị Lan Phương
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Quyền Trẻ Em Trong Giai Đoạn Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Việt Nam - Những Đảm Bảo Pháp Lý
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHỮNG BẢO ĐẢM PHÁP LÝ ĐỐI VỚI QUYỀN TRẺ EM TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM
• 2.1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 2.1.1. Khái niệm quyền trẻ em
• 2.1.2. Đặc điểm, nội dung quyền trẻ em
• 2.2. NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ ĐỐI VỚI QUYỀN TRẺ EM
• 2.2.1. Khái niệm bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em
• 2.2.2. Một số đặc thù cơ bản của bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em
• 2.2.3. Các phương thức bảo đảm thực hiện quyền trẻ em
• 2.2.4. Mối quan hệ giữa bảo đảm pháp lý với các bảo đảm chung về quyền trẻ em
• 2.2.5. Hệ thống các bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em
• 2.3. XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA ĐỐI VỚI BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 2.4. BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ NHỮNG GỢI Ý CHO VIỆT NAM
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. TỔNG QUAN SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em thời kỳ trước đổi mới
• 3.1.2. Pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em từ đổi mới đến năm 2004
• 3.2. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.2.1. Những thành tựu đã đạt được
• 3.2.2. Một số tồn tại cần khắc phục
• 3.3. THỰC TRẠNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.3.1. Bảo vệ các quyền trẻ em theo nhóm quyền
• 3.3.2. Thực trạng các thiết chế bảo đảm về quyền trẻ em
• 3.3.3. Thực trạng hoạt động giám sát đối với việc bảo vệ quyền trẻ em
• 3.4. NGUYÊN NHÂN CỦA HẠN CHẾ CỦA BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.4.1. Hệ thống pháp luật về quyền trẻ em
• 3.4.2. Các thiết chế bảo vệ quyền trẻ em
• 3.4.3. Một số nguyên nhân khác
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM
• 4.1. CÁC QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 4.2. GIẢI PHÁP VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 4.2.1. Nhóm giải pháp về hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 4.2.2. Nhóm tăng cường năng lực của các thiết chế bảo vệ quyền trẻ em
• 4.2.3. Nhóm kiểm tra, giám sát các hoạt động thực hiện quyền trẻ em
• 4.2.4. Nhóm tăng cường các giải pháp phòng ngừa và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 4.2.5. Nhóm giải pháp kết hợp các hình thức bảo đảm pháp lý và xã hội
• 4.2.6. Nhóm giải pháp về giáo dục pháp luật
• 4.2.7. Nhóm giải pháp về dịch vụ pháp lý
• 4.2.8. Nhóm giải pháp thành lập các thiết chế mới trong hệ thống bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em
• 4.2.9. Nhóm giải pháp tăng cường hoạt động hợp tác quốc tế
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN CỦA NGHIÊN CỨU SINH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền Trẻ Em và Nhà Nước Pháp Quyền 55 ký tự

Trẻ em, những công dân tương lai của đất nước, cần được bảo vệ đặc biệt. Các em còn non nớt về thể chất và tinh thần, dễ bị tổn thương. Quyền trẻ em không chỉ là vấn đề nhân đạo mà còn là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của xã hội. Nhà nước pháp quyền Việt Nam có trách nhiệm tạo ra một môi trường pháp lý vững chắc để bảo vệ và thúc đẩy các quyền này. Điều này bao gồm việc nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả và đảm bảo mọi trẻ em đều được hưởng đầy đủ các quyền cơ bản. Theo Hiến pháp 2013, Điều 37 khoản 1, trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của quyền trẻ em

Quyền trẻ em là những quyền cơ bản mà mọi trẻ em trên thế giới đều được hưởng, không phân biệt chủng tộc, giới tính, tôn giáo, quốc tịch hay địa vị xã hội. Các quyền này bao gồm quyền sống, quyền được bảo vệ, quyền được phát triển và quyền được tham gia. Đặc điểm của quyền trẻ em là tính phổ quát, tính không thể chuyển nhượng và tính ưu tiên. Quyền trẻ em được ghi nhận trong nhiều văn kiện pháp lý quốc tế và quốc gia, như Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền Trẻ em (UNCRC) và Luật Trẻ em của Việt Nam.

1.2. Vai trò của nhà nước pháp quyền trong bảo vệ quyền trẻ em

Nhà nước pháp quyền đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Nhà nước có trách nhiệm xây dựng và thực thi pháp luật, đảm bảo các chính sách và chương trình phù hợp với quyền trẻ em. Nhà nước pháp quyền cũng cần thiết lập các cơ chế giám sát và xử lý vi phạm quyền trẻ em, đồng thời tạo điều kiện cho trẻ em tham gia vào quá trình xây dựng chính sách liên quan đến các em. Nhà nước pháp quyền Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền trẻ em.

II. Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Trẻ Em Hiện Nay 58 ký tự

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, việc bảo đảm quyền trẻ em ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng bạo lực, xâm hại trẻ em, lao động trẻ em, và tảo hôn vẫn còn tồn tại ở nhiều vùng miền. Hệ thống pháp luật và chính sách bảo vệ trẻ em còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Nguồn lực đầu tư cho công tác bảo vệ trẻ em còn hạn chế, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa. Nhận thức về quyền trẻ em của một bộ phận xã hội còn thấp, dẫn đến tình trạng thờ ơ, vô cảm trước những hành vi xâm phạm quyền trẻ em.

2.1. Tình trạng bạo lực trẻ em và xâm hại trẻ em

Bạo lực trẻ em và xâm hại trẻ em là những vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện nay. Nhiều trẻ em phải chịu đựng những hình thức bạo lực về thể chất, tinh thần, tình dục từ gia đình, nhà trường và xã hội. Xâm hại trẻ em gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, tâm lý và tương lai của trẻ. Cần có những biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi bạo lực trẻ em và xâm hại trẻ em.

2.2. Hạn chế trong hệ thống pháp luật và chính sách bảo vệ trẻ em

Hệ thống pháp luật và chính sách bảo vệ trẻ em còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Một số quy định còn chung chung, thiếu cụ thể, khó áp dụng. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong công tác bảo vệ trẻ em còn chưa hiệu quả. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật và chính sách bảo vệ trẻ em, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Quyền Trẻ Em 59 ký tự

Để nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền trẻ em trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trong đó, hoàn thiện hệ thống pháp luật là một trong những ưu tiên hàng đầu. Cần nội luật hóa đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế về quyền trẻ em, xây dựng các quy định cụ thể, chi tiết, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam. Đồng thời, cần tăng cường tính minh bạch, dễ tiếp cận của pháp luật, đảm bảo mọi người dân đều có thể hiểu và thực hiện.

3.1. Nội luật hóa Công ước quốc tế về quyền trẻ em UNCRC

Việc nội luật hóa Công ước quốc tế về quyền trẻ em (UNCRC) là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo quyền trẻ em được bảo vệ một cách toàn diện. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo phù hợp với các nguyên tắc và quy định của UNCRC. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế thực thi hiệu quả, đảm bảo quyền trẻ em được thực hiện trên thực tế.

3.2. Xây dựng luật pháp chuyên biệt về tư pháp vị thành niên

Cần xây dựng luật pháp chuyên biệt về tư pháp vị thành niên, đảm bảo trẻ em phạm tội được xét xử một cách công bằng, nhân đạo và phù hợp với lứa tuổi. Luật pháp về tư pháp vị thành niên cần quy định rõ các biện pháp xử lý thay thế hình phạt tù, các thủ tục tố tụng thân thiện với trẻ em và các dịch vụ hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho trẻ em.

IV. Nâng Cao Năng Lực Thực Thi Chính Sách Bảo Vệ Trẻ Em 57 ký tự

Pháp luật dù hoàn thiện đến đâu cũng không thể phát huy hiệu quả nếu không được thực thi nghiêm túc. Do đó, cần nâng cao năng lực của các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia vào công tác bảo vệ trẻ em. Điều này bao gồm việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về quyền trẻ em, tăng cường nguồn lực tài chính và nhân lực, xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền trẻ em.

4.1. Đào tạo cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về quyền trẻ em cho cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em. Chương trình đào tạo cần tập trung vào các vấn đề như: nhận diện các hành vi xâm phạm quyền trẻ em, kỹ năng tư vấn, hỗ trợ trẻ em bị xâm hại, kiến thức về pháp luật và chính sách bảo vệ trẻ em.

4.2. Tăng cường nguồn lực cho hệ thống bảo vệ trẻ em

Cần tăng cường nguồn lực tài chính và nhân lực cho hệ thống bảo vệ trẻ em. Điều này bao gồm việc tăng ngân sách cho các chương trình bảo vệ trẻ em, tuyển dụng và đào tạo thêm cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em, xây dựng và nâng cấp cơ sở vật chất cho các trung tâm bảo trợ xã hội.

V. Tăng Cường Giám Sát và Đánh Giá Hiệu Quả Quyền Trẻ Em 59 ký tự

Giám sát và đánh giá là khâu quan trọng để đảm bảo các chính sách và chương trình bảo vệ trẻ em được thực hiện hiệu quả. Cần xây dựng cơ chế giám sát độc lập, khách quan, có sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng. Đồng thời, cần định kỳ đánh giá hiệu quả của các chính sách và chương trình, từ đó có những điều chỉnh phù hợp. Kết quả giám sát và đánh giá cần được công khai, minh bạch, tạo điều kiện cho người dân tham gia đóng góp ý kiến.

5.1. Vai trò của tổ chức xã hội trong giám sát quyền trẻ em

Tổ chức xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát quyền trẻ em. Các tổ chức này có thể thực hiện các hoạt động như: thu thập thông tin về tình hình quyền trẻ em, tổ chức các diễn đàn để trẻ em bày tỏ ý kiến, vận động chính sách để bảo vệ quyền trẻ em.

5.2. Xây dựng cơ chế phản hồi thông tin về vi phạm quyền trẻ em

Cần xây dựng cơ chế phản hồi thông tin về vi phạm quyền trẻ em một cách nhanh chóng và hiệu quả. Cơ chế này cần đảm bảo mọi người dân đều có thể dễ dàng báo cáo các hành vi vi phạm quyền trẻ em và thông tin được xử lý kịp thời.

VI. Hợp Tác Quốc Tế Để Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Việt Nam 58 ký tự

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các quốc gia khác để trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các mô hình bảo vệ trẻ em hiệu quả. Đồng thời, cần chủ động tham gia vào các diễn đàn quốc tế về quyền trẻ em, đóng góp vào việc xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế về quyền trẻ em.

6.1. Tham gia các diễn đàn quốc tế về quyền trẻ em

Việc tham gia các diễn đàn quốc tế về quyền trẻ em giúp Việt Nam có cơ hội trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các mô hình bảo vệ trẻ em hiệu quả từ các quốc gia khác. Đồng thời, Việt Nam có thể đóng góp vào việc xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế về quyền trẻ em.

6.2. Hợp tác với các tổ chức quốc tế về bảo vệ trẻ em

Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế về bảo vệ trẻ em như UNICEF, Save the Children để nhận được sự hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm trong công tác bảo vệ trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHAN THỊ LAN PHƢƠNG QUYÒN TRÎ EM TRONG GIAI §O¹N X¢Y DùNG NHµ n-íc ph¸p quyÒn viÖt nam- Nh÷ng ®¶m b¶o ph¸p lý LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2015 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHAN THỊ LAN PHƢƠNG QUYÒN TRÎ EM TRONG GIAI §O¹N X¢Y DùNG NHµ n-íc ph¸p quyÒn viÖt nam- Nh÷ng ®¶m b¶o ph¸p lý Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nƣớc và pháp luật Mã số: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. HOÀNG THỊ KIM QUẾ HÀ NỘI - 2015 z LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phan Thị Lan Phƣơng z MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng MỞ ĐẦU .1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu của đề tài ở Việt Nam . Tình hình nghiên cứu của đề tài ở một số nƣớc trên thế giới . Nhận xét tình hình nghiên cứu của các đề tài . Những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết . CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Phƣơng pháp nghiên cứu . Hƣớng tiếp cận của đề tài .23 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.23 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHỮNG BẢO ĐẢM PHÁP LÝ ĐỐI VỚI QUYỀN TRẺ EM TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM . NHẬN THỨC CHUNG VỀ QUYỀN TRẺ EM . Khái niệm quyền trẻ em . Đặc điểm, nội dung quyền trẻ em . NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ ĐỐI VỚI QUYỀN TRẺ EM . Khái niệm bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em . Một số đặc thù cơ bản của bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em . Các phƣơng thức bảo đảm thực hiện quyền trẻ em . Mối quan hệ giữa bảo đảm pháp lý với các bảo đảm chung về quyền trẻ em . Hệ thống các bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em . XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA ĐỐI VỚI BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM . BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở MỘT SỐ CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ NHỮNG GỢI Ý CHO VIỆT NAM .64 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.72 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY . TỔNG QUAN SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM . Pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em thời kỳ trƣớc đổi mới . Pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em từ đổi mới đến năm 2004 . THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY . Những thành tựu đã đạt đƣợc . Một số tồn tại cần khắc phục . THỰC TRẠNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY . Bảo vệ các quyền trẻ em theo nhóm quyền . Thực trạng các thiết chế bảo đảm về quyền trẻ em . Thực trạng hoạt động giám sát đối với việc bảo vệ quyền trẻ em . NGUYÊN NHÂN CỦA HẠN CHẾ CỦA BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Hệ thống pháp luật về quyền trẻ em . Các thiết chế bảo vệ quyền trẻ em. Một số nguyên nhân khác.123 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.127 Chƣơng 4: CÁC QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM . CÁC QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM . GIẢI PHÁP VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM . Nhóm giải pháp về hoàn thiện hệ thống pháp luật . Nhóm tăng cƣờng năng lực của các thiết chế bảo vệ quyền trẻ em . Nhóm kiểm tra, giám sát các hoạt động thực hiện quyền trẻ em . Nhóm tăng cƣờng các giải pháp phòng ngừa và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em . Nhóm giải pháp kết hợp các hình thức bảo đảm pháp lý và xã hội . Nhóm giải pháp về giáo dục pháp luật . Nhóm giải pháp về dịch vụ pháp lý . Nhóm giải pháp thành lập các thiết chế mới trong hệ thống bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em . Nhóm giải pháp tăng cƣờng hoạt động hợp tác quốc tế .150 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN CỦA NGHIÊN CỨU SINH .152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .153 z DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BĐPL: Bảo đảm pháp lý BVCS&GDTE: Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em HĐND: Hội đồng Nhân dân LHN&GĐ: Luật hôn nhân và gia đình MTTQVN: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam NCTN: Ngƣời chƣa thành niên QTE: Quyền trẻ em TAND: Tòa Án nhân dân VPPL: Vi phạm pháp luật XHTD: Xâm hại tình dục TGPL: Trợ giúp pháp lý QCN: Quyền con ngƣời LĐTE: Lao động trẻ em ĐTNCSHCM: Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh HLHPNVN: Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam z DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu bảng Tên bảng Trang Bảng 3.1: Thống kê số liệu tình hình bạo lực xâm hại trẻ em từ năm 2009 – 2013 105 Bảng 3.2: Số liệu tình hình trẻ em phạm tội từ năm 2009 – 2013 106 Bảng 3.3: Số liệu thống kê báo cáo công tác xét xử của tòa án nhân dân tối cao về xâm hại trẻ em từ năm 2009 – 2013 107 z MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trẻ em là những ngƣời chƣa trƣởng thành, còn non nớt về thể chất và tinh thần, thƣờng dễ bị tổn thƣơng và xâm hại về các quyền tự do và lợi ích hợp pháp của mình; trẻ em cũng là lớp công dân đặc biệt, nguồn nhân lực cho tƣơng lai, nhân tố quyết định đến sự phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nƣớc; vì vậy trẻ em là đối tƣợng cần đƣợc đặc biệt ƣu tiên trong xã hội. Luật quốc tế về nhân quyền đã dành sự quan tâm đặc biệt đến quyền trẻ em và qui định các thiết chế pháp lý để đảm quyền trẻ em đƣợc thực thi trong đời sống; các văn bản pháp lý quốc tế quan trọng về quyền trẻ em đã đƣợc ban hành, bao gồm: Tuyên bố về quyền trẻ em của Hội quốc liên năm 1923; Tuyên bố về quyền trẻ em của Liên hợp quốc năm 1959; Công ƣớc về quyền trẻ em của Liên hợp quốc năm 1989; Công ƣớc 182 về các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất do Tổ chức lao động quốc tế thông qua năm 2000; Các nghị định thƣ về sự tham gia của trẻ em trong xung đột quân sự năm 2000 và nạn buôn bán trẻ em, mãi dâm trẻ em năm 2002. Việt Nam là một quốc gia còn nhiều khó khăn nhƣng là một trong những nƣớc đầu tiên tham gia phê chuẩn Công ƣớc quốc tế về QTE, đồng thời đã nội luật hóa Công ƣớc quốc tế về QTE trong Hiến pháp của nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các văn bản pháp luật chuyên ngành nhƣ: Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, luật hình sự, Luật Hôn nhân và gia đình… Từ những nỗ lực nêu trên quyền trẻ em ở Việt Nam đã đƣợc tôn trọng, bảo đảm phát triển trẻ em về thể chất và tinh thần, quyền tham gia, quyền phát triển, quyền bảo vệ và quyền sống còn. Tuy nhiên trên thực tế quyền trẻ em còn bị xâm phạm, chƣa đƣợc đảm bảo: vẫn còn tình trạng trẻ em bị mù chữ, trẻ em bị xâm hại tình dục, bị bạo lực về thể chất và tinh thần, tình trạng lao động trẻ em còn diễn ra. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới những hạn chế nói trên nhƣ: các nguyên nhân về gia đình, nhà trƣờng, xã hội; trong đó bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất; cụ thể: Hiện nay các tiêu chí quốc tế về quyền trẻ em vẫn chƣa đƣợc nội luật hóa một cách đầy đủ, một số quy định chƣa chi tiết, chƣa thực sự tƣơng thích với quy định của Công ƣớc quốc tế về quyền trẻ em, chƣa cụ thể hóa để thực hiện các quyền trẻ em trong đời sống; 1 z Bên cạnh đó các biện pháp thực thi các quyền trẻ em còn ít, chƣa thực sự phù hợp với thực tiễn, một số biện pháp còn cứng nhắc thiếu tính linh hoạt; Hoạt động kiểm soát đối với việc thực thi các QTE còn thiếu đồng bộ; Hoạt động giáo dục, nâng cao nhận thức các quyền trẻ em còn hạn chế vì vậy việc tiếp cận quyền trẻ em còn hạn chế với các cán bộ công chức, gia đình, nhà trƣờng và với chính bản thân trẻ em. Do nhu cầu phát triển đất nƣớc và việc từng bƣớc hội nhập quốc tế và khu vực, quyền con ngƣời, quyền trẻ em ngày càng đƣợc nâng cao; theo quy định của Hiến pháp năm 2013, tại điều 37 khoản 1 “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em”; vì vậy bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em cần phải đƣợc tăng cƣờng góp phần tôn trọng bảo đảm quyền trẻ em. Xuất phát từ những lý do trên tôi đã chọn vấn đề “ Quyền trẻ em trong giai đoạn xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam – những đảm bảo pháp lý” làm đề tài luận án Tiến sĩ Luật học của mình. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của luận án là dựa trên sự nghiên cứu lý luận, pháp lý của quốc tế và thực tiễn Việt Nam về những bảo đảm pháp lý bảo vệ quyền trẻ em; tìm ra những điểm hạn chế của vấn đề này; hình thành các quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi quyền trẻ em. Thông qua bảo đảm pháp lý; hình thành hệ thống lý luận về quyền trẻ em và bảo đảm pháp lý về quyền trẻ… 2. Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể Thứ nhất, nghiên cứu, xây dựng lý luận bảo đảm pháp lý về quyền trẻ em, phân tích, đánh giá các tiêu chí quốc tế về quyền trẻ em và những điều kiện để nội luật hóa ở Việt Nam.