CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC CHO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 1. Các khái niệm cơ bản về phòng chống xâm hại tình dục cho người chưa thành niên. Người chưa thành niên. - Khái niệm người chưa thành niên: Hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đưa ra khái niệm về người chưa thành niên: Người chưa thành niên là những người chưa hoàn toàn phát triển đầy đủ về nhân cách và thể chất, chưa có đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của một công dân.
Mỗi quốc gia căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế- xã hội, phúc lợi xã hội, văn hóa dân tộc… mà có những quy định khác nhau về độ tuổi của người chưa thành niên. Điều 1 Công ước quốc tế về quyền trẻ em được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 20/11/1989 có ghi: “Trong phạm vi Công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng đối với trẻ em có quy định tuổi thành niên sớm hơn”.Theo các văn kiện quốc tế khác như: Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc về áp dụng pháp luật với người chưa thành niên (United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice /Beijing Rules) ngày 29-11-1985; Hướng dẫn của Liên hợp quốc về phòng ngừa phạm pháp ở người chưa thành niên (United Nations Guidelines for the Prevention of Juvenile delinquency/ Riyadh Guidelines) ngày 14-12-1990 thì trẻ em (Child) là người dưới 18 tuổi, người chưa thành niên (Juvenile) là người từ 15 đến 18 tuổi, thanh niên (Youth) là người từ 15 đến 24 tuổi, người trẻ tuổi (Young persons) bao gồm trẻ em, người chưa thành niên và thanh niên. 11 Mỗi quốc gia căn cứ trên sự phát triển về mặt thể chất và tinh thần của con người, văn hóa và truyền thống dân tộc để đưa ra những quy định, cụ thể hóa bởi các giới hạn độ tuổi trong các văn bản pháp luật. Ở Việt Nam, khái niệm người chưa thành niên được xác định trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau, như Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Lao động, Bộ luật Dân sự.
và một số văn bản quy phạm pháp luật khác. Hầu hết, các văn bản đều xác định độ tuổi của ngưởi chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi. Xuất phát từ thực tiễn: Người chưa thành niên là người chưa phát triển hoàn thiện về mặt thể chất và tinh thần, do đó, họ cần dược bảo vệ, chăm sóc đặc biệt. Theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành, khái niệm "người chưa thành niên" được giải thích như sau: Người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi.
Theo các quy định của Bộ luật Hình sự thì có các quy định riêng để quy định về người chưa thành niên phạm tội, theo đó thì người chưa thành niên phạm tội là người chưa đủ 18 tuổi. Qua các cách tiếp cận trên thì tác giả thống nhất khái niệm được sử dụng trong luận văn là: “Người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi, chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên”. - Đặc điểm của người chưa thành niên: * Về trạng thái cảm xúc: Ở độ tuổi “đang lớn”, nhận thức chưa đầy đủ và hoàn thiện. Ở độ tuổi này, các em tò mò về tình dục và các vấn đề liên quan.
Mặt khác, tư tưởng giáo dục giới tính và tình dục vẫn được nhiều người tranh cãi, cho rằng, dạy các em khác nào “vẽ đường cho hươu chạy”, cho nên việc thời lượng và chất lượng giang dạy còn nhiều bàn cãi. Bên cạnh đó, nhận thức của người chưa thành niên chưa đầy đủ do vậy 12 nhiều khi các em khó kiềm chế cảm xúc. Bên cạnh đó, do ảnh hưởng của những thông tin tràn lan trên các trang mạng không lành mạnh cũng ảnh hưởng tới tâm lý của các em. Về nhu cầu độc lập: Nhiều chuyên gia cho rằng, đây là lứa tuổi “nổi loạn”.
Các em cho rằng mình đã “trưởng thành” “đủ lớn” và tự quyết định những vấn đề mà mình cho rằng “đúng”; hoặc làm ngược lại những ý kiến của người khác để khẳng định mình. - Về nhu cầu khám phá cái mới: Tìm hiểu, khám phá cái mới là một trong những nhu cầu của các em ở lứa tuổi chưa thành niên. Tuy vậy, sự tò mò và khám phá cái mới cũng có thể trở thành một trong những nguyên nhân dẫn tới hành vi phạm tội của các em , nếu các em thiếu sự hướng dẫn, kiểm tra, giám sát của gia đình, xã hội, không tự chủ được bản thân và không phân biệt được phải trái, đúng sai. Xâm hại tình dục - Khái niệm xâm hại tình dục: Xâm hại tình dục hiện đang trở thành vấn đề nóng bỏng và nhức nhối hiện nay khi càng ngày càng có nhiều vụ việc xâm hại tình dục trẻ em được phát hiện.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm xâm hại tình dục. Theo Điều 34, Công ước về Quyền trẻ em của Liên hợp quốc năm 1989: “Các quốc gia thành viên cam kết bảo vệ trẻ em chống lại mọi hình thức bóc lột cũng như lạm dụng tình dục. Vì mục đích này các quốc gia thành viên sẽ đặc biệt thực hiện mọi biện pháp thích hợp của từng nước, của hai bên và của nhiều bên để ngăn ngừa: + Có hành vi (hành động hoặc không hành động) nhằm xúi giục hay ép buộc trẻ em tham gia hành vi tình dục bất hợp pháp nào; + Việc sử dụng có tính chất bóc lột trẻ em trong hành vi mãi dâm hay các hành vi bất hợp pháp khác; + Sử dụng/ bắt buộc người chưa thành niên tham gia biểu diễn hay thực 13 hiện các hành vi khêu dâm, khêu gợi.” Dù luật pháp mỗi nơi định nghĩa mỗi khác, nhưng cụm từ “xâm hại tình dục” có thể được hiểu là hành vi tình dục không tự nguyện, trong một số trường hợp còn dùng đến vũ lực. Xâm hại tình dục có thể bao gồm việc lạm dụng tình dục trẻ vị thành niên, loạn luân, cưỡng hiếp và bóc lột tình dục bởi những người được xem là đáng tin cậy, chẳng hạn như bác sĩ, giáo viên hoặc giới tăng lữ.
Các nạn nhân bị quấy rối tình dục, dù qua lời nói hay về thể chất, thường bị đe dọa hãm hại nếu nói ra sự việc. Cho đến hiện nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất hoàn toàn về xâm hại tình dục ở người chưa thành niên. Tuy nhiên đặc trưng chính yếu của hành vi xâm hại tình dục người chưa thành niên là quá trình trong đó một người trưởng thành lợi dụng vị thế của mình nhằm dụ dỗ hay cưỡng ép người chưa thành niên tham gia vào hoạt động tình dục. Mục 8, Điều 4, Luật trẻ em 2016 đưa ra khái niệm: Xâm hại tình dục trẻ em là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức.
Trong Bộ Luật Hình sự năm 2015 quy định các tội về xâm hại tình dục, gồm: Tội hiếp dâm; Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Tội cưỡng dâm; Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi; Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm. Tác giả sử dụng khái niệm này để hiểu về xâm hại tình dục người chưa thành niên được đề cập trong luận văn. Xâm hại tình dục người chưa thành niên là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ người 14 chưa thành niên tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với người chưa thành niên và sử dụng người chưa thành niên vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức. - Hậu quả của việc xâm hại tình dục: Xâm hại tình dục để lại hậu quả nặng nề cả về thể chất và tâm lý.
Nạn nhân của xâm hại tình dục có nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, một số trường hợp mang thai ngoài ý muốn, tình trạng nạo phát thai, có thể bị mất khả năng sinh sản. Khi bị xâm hại tình dục, có những trường hợp người bị xâm hại tình dục rơi vào trạng thái hoảng loạn, sợ hãi, xấu hổ, sống mặc cảm, không muốn giao tiếp với mọi người, ít nói, nhút nhát, học kém, một số trường hợp thường trốn học, bỏ nhà ra đi do mặc cảm. Đây cũng chính là những nguy cơ đẩy người chưa thành niên tham gia vào tệ nạn xã hội và hoạt động tội phạm khiến số vụ phạm tội tiếp tục gia tăng. Phòng, chống xâm hại tình dục cho người chưa thành niên - Khái niệm phòng, chống xâm hại tình dục cho người chưa thành niên.
Phòng, chống xâm hại tình dục NCTN là quá trình huy động rộng rãi cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức, nhà trường, quần chúng nhân dân tham gia phòng, ngừa tệ nạn xâm hại tình dục người chưa thành niên; tuyên truyền, giáo dục về phòng, chống xâm hại tình dục NCTN nhằm nâng cao nhận thức, xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho NCTN, trẻ em; giảm thiểu nguy cơ NCTN bị xâm hại tình dục hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Phòng, chống xâm hại tình dục cho người chưa thành niên là hệ thống các giải pháp nhằm ngăn ngừa tình trạng xâm hại tình dục trẻ em; trong đó, có thể kể đến các nội dung: Hoàn thiện cơ chế thực hiện chính sách và pháp luật trong việc đấu tranh và phòng chống tội phạm xâm phạm tình dục; Tăng cường công tác tuyên truyền về hậu quả của xâm hại tình dục; kỹ năng phòng, chống các hành vi xâm hại tình dục; Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, 15 phổ biến giáo dục pháp luật về phòng, chống xâm hại tình dục cho người chưa thành niên. Khái niệm giáo dục pháp luật Sổ tay hướng dẫn nghiệp vụ PBGDPL thì: Giáo dục pháp luật là quá trình truyền tải pháp luật đến đối tượng mà chủ thể truyền tải hướng tới với nhiều hình thức, cách thức, phương pháp khác nhau (thuyết phục, nêu gương, ám thị.