phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông Chƣơng 2: Thực trạng về giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng Trung học phổ thông tại quận Ninh Kiều, Tp. Chƣơng 3: Biện pháp giáo dục pháp luật cho học sinh Trung học phổ thông tại quận Ninh Kiều, Tp. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.
Những nghiên cứu ngoài nƣớc Nhiều nhà khoa học tại các nƣớc trên thế giới đã rất chú trọng đến vấn đề giáo dục pháp luật cho con ngƣời, bởi đây là một trong những nội dung quan trọng của khoa học Lý luận về Nhà nƣớc và pháp luật, cụ thể nhƣ: Tác giả A.Makarenko (1888 - 1939) là bậc thầy trong việc giáo dục học sinh hƣ, học sinh phạm pháp, Makarenko cho rằng, tính logic của quá trình giáo dục không chỉ xuất phát từ việc lựa chọn các phƣơng tiện giáo dục mà còn phù thuộc vào tính mục đích của quá trình giáo dục “Chúng ta không chỉ giáo dục nên những con ngƣời giàu óc sáng tạo, những công dân có khả năng tham gia có hiệu quả vào sự nghiệp xây dựng Tổ quốc, mà phải giáo dục những con ngƣời nhất thiết có hạnh phúc. Muốn vậy phải giáo dục hành vi, phẩm chất của con ngƣời có tính trung thực, ý chí dũng cảm, tính chính xác, tính tháo vát, tính tổ chức và kỷ luật…” [43]. Bên cạnh đó, Makarenco quan niệm rằng, không có trẻ em hƣ hỏng mà chỉ có những nhà sƣ phạm chƣa đúng, qua tác phẩm “Bài ca sƣ phạm”, tác giả đã thể hiện sự chiến thắng trong việc cải tạo hàng ngàn trẻ lƣu manh, tội lỗi, biến chúng từ chỗ “cặn bã” của xã hội thành những công dân tích cực của xã hội Xô Viết thông qua giáo dục pháp luật bằng tình thƣơng, lòng nâng đỡ dìu dắt, thông cảm và yêu thƣơng ngƣời; giáo dục trong lao động; giáo dục trong tập thể. Từ đó, Makarenco đã cải tạo đƣợc hàng ngàn trẻ em hƣ, phạm pháp đó là những công dân, những nhà sử học, nhà địa chất, nhà giáo dục, những kỹ sƣ, bác học, thầy thuốc, nghệ sỹ, những ngƣời đƣợc thƣởng huân chƣơng, có ngƣời trở thành anh hùng Xô Viết từ đó, đồng thời Ông nhấn mạnh rằng: “Tôi thấy rằng không có trẻ phạm pháp đặc biệt nào hết, chỉ có những ngƣời rơi vào khó khăn.
Tôi hiểu rất rõ ràng, nếu thời thơ ấu tôi cũng rơi vào hoàn cảnh giống vậy thì tôi cũng trở thành nhƣ các em. Và bất cứ 6 một đứa trẻ nào bị ném ra hè phố không có ngƣời giúp đỡ, không có xã hội, không có tập thể, không có bạn bè, không có kinh nghiệm, không có tƣơng lai, thần kinh bị cạn kiệt và mệt mỏi và đói khát, mọi đứa trẻ bình thƣờng thì cũng xử sự nhƣ các em đó”. Ngoài ra, “Bài ca sƣ phạm” còn chứa đựng những bài học quý giá nhƣ nghệ thuật giáo dục, phƣơng pháp giáo dục. Đặc biệt, phƣơng pháp giáo dục pháp luật của ông đã thể hiện đƣợc nghệ thuật, tài năng của một nhà giáo, nhƣ: phƣơng pháp bùng nổ sƣ phạm (bùng nổ cảm xúc tích cực và bùng nổ cảm xúc tiêu cực), phƣơng pháp giáo dục pháp luật bằng tác động song song, phƣơng pháp giáo dục pháp luật bằng viễn cảnh, bằng khen thƣởng, trách phạt.Bowell (1991) cho rằng, những nguyên tắc hoạt động cơ bản của giáo viên, cách tổ chức giảng bài của giáo viên, hoạt động của học sinh cũng nhƣ các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tạo nên chất lƣợng của một tiết học.
Trong đó, giáo viên chỉ là ngƣời hƣớng dẫn, nêu vấn đề, hƣớng học sinh giải quyết những vấn đề cơ bản không lệch hƣớng. Ngoài ra, tác giả khẳng định rằng, để tạo hứng thú cho lớp học, các hoạt động trong giờ nghĩ giữa tiết, cũng nhƣ những hoạt động ngoại khóa có chất lƣợng cao, các hoạt động phải đa dạng về hình thức, phong thú về nội dung, các nội dung cần thiết phải theo một chủ đề cụ thể [45].Braga (Boston, Mỹ) đã chỉ ra rằng, vai trò của việc sử dụng Internet nhƣ một hoạt động ngoài giờ lên lớp để bổ sung kiến thức đa dạng và phong phú mà hình thức này đem lại. Bên cạch đó, ông nhấn mạnh, để hoạt động theo hình thức này mang lại hiệu quả và ngăn chặn những luồng thông tin xấu thì vai trò kiểm tra, giám sát học sinh sử dụng thông tin của nhà trƣờng là rất quan trọng [46, tr. Theo một nghiên cứu khác của A.
Côchêlôp (2002) Ông nhấn mạnh rằng những thiếu sót, sai phạm trong giáo dục gia đình cũng nhƣ giáo dục ở nhà trƣờng là những nguyên nhân dẫn đến trẻ phạm pháp, khó dạy “Thông thƣờng nguyên nhân của sự khó dạy là những sai lầm sƣ phạm trong việc giáo dục, là sự lạc hậu, sự vụng về về mặt giáo dục”. Từ đó ông cho rằng, để công tác giáo dục cho những đối tƣợng nhƣ: trẻ em vô kỷ luật, lêu lổng và phạm pháp, những đối tƣợng cho là “khó dạy” 7 này cần phải phân tích chỉ ra đƣợc một số đặc điểm tâm sinh lý để tìm ra những nguyên nhân, những biểu hiện về nhu cầu tinh thần, vật chất nhằm lựa chọn những phƣơng pháp giáo dục phù hợp. Theo tác giả, phƣơng pháp giáo dục phù hợp cho những đối tƣợng “khó dạy” bao gồm: khuyến khích và trách phạt, bùng nổ cảm xúc, chuyển hƣớng trong giáo dục và phƣơng pháp tự hoàn thiện [47]. Trong nghiên cứu về nguyên nhân hành vi vi phạm pháp luật của học sinh trung học, Adrian D.Pearson đã chỉ ra rằng, có 3 nguyên nhân chính, chủ yếu nhất gây nên tình trạng này đó là: (1) Thiếu sự hỗ trợ giáo dục từ phía gia đình.
Những gia đình phó mặc giáo dục con cái cho nhà trƣờng, thiếu sự quan tâm đúng mức, hỏi han và phối hợp trong công tác giáo dục con cái khi con của họ có nhiều nguy cơ rơi vào tình trạng có hành vi vi phạm pháp luật, hành vi lệch chuẩn; (2) Những học sinh có tự trọng cá nhân ở mức thấp thƣờng có khuynh hƣớng vi phạm pháp luật, lệch chuẩn trong hành vi hơn so với học sinh có lòng tự trọng lớn hơn; (3) Thiếu sự kiểm soát của ngƣời thân và nhà trƣờng [42]. Ngoài ra, nhiều nƣớc trên thế giới đã đƣa chƣơng trình giáo dục pháp luật vào trƣờng học với nhiều nội dung và hình thức phong phú, cụ thể nhƣ: (1) Tại Macao, giáo dục pháp luật đƣợc tập trung vào chƣơng trình giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học nhằm tạo ra thế hệ công dân trung thực, lƣơng thiện, biết phân biệt hành động xấu, tốt, biết chống tham nhũng, chƣơng trình giáo dục pháp luật đƣợc thông qua những hoạt động trò chơi và thảo luận; (2) Tại Braxin, chƣơng trình giáo dục pháp luật tập trung vào vấn đề giáo dục nghĩa vụ đóng thuế của công dân với tiêu đề “bạn đi đóng thuế ở đâu?”. Từ đó, giúp học sinh hiểu đƣợc tầm quan trọng của tiền thuế, nâng cao sự tham dự và sự hiểu biết về nghĩa vụ của ngƣời đóng thuế; (3) Ở Italia, nhà trƣờng đƣa chƣơng trình anh hùng chống tham nhũng vào giáo dục với đề tài “Anh hùng hàng ngày.” nhằm khuyến khích sự phản ánh cho học sinh về trách nhiệm cá nhân và tự do suy nghĩ để nhấn mạnh khả năng tƣ duy, hành vi phù hợp với đạo lý và pháp luật của quốc gia; (4) Tại Argentina, đây là quốc gia tuy phát triển nhƣng tình trạng thiếu dân chủ vẫn khá nghiêm trọng, nhà trƣờng Argentina khuyến khích học sinh đối thoại với ngƣời làm chính sách để cải cách 8 hành chính, thông qua đó giúp học sinh phát triển quyền tự chủ, lòng tin về quyền công dân [14]. Tóm lại, những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học ngoài nƣớc cũng nhƣ nhiều quốc gia trên thế giới đã quan tâm đến giáo dục pháp luật cho công dân của quốc gia họ, trong đó giáo dục pháp luật cho học sinh đƣợc đƣa vào chƣơng trình giáo dục quốc gia thông qua nhiều hình thức tổ chức và phƣơng pháp phong phú nhằm mục đích là trang bị cho học sinh có nhận thức và hành động đúng chuẩn mực, phù hợp đạo lý và pháp luật của mỗi quốc gia, đồng thời tăng khả năng phòng ngừa tội phạm trong tƣơng lai cũng nhƣ nâng cao ý thức thực thi pháp luật trong xã hội.
Những nghiên cứu trong nƣớc Trong những năm qua, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và bài biết đƣợc đăng tải trên các tạp chí và xuất bản liên quan đến nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh sinh viên, cụ thể nhƣ: Công trình nghiên cứu của Nguyễn Khắc Hùng (2004) kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc tổ chức GDPL thông qua những hình thức gặp gỡ giao lƣu, tôn vinh, biểu dƣơng gƣơng ngƣời tốt việc qua các đề tài sinh hoạt gần gũi với đời sống thƣờng ngày của cộng đồng sẽ có tác dụng giáo dục sâu rộng đối với học sinh – sinh viên, cụ thể nhƣ: (1) Giáo dục pháp luật cho học sinh – sinh viên thông qua việc giáo dục truyền thống lịch sử để giáo dục nhân cách với những hoạt động tham quan danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử của dân tộc, giới thiệu vẻ đẹp của đất nƣớc, truyền thống anh hùng chống giặc ngoại xâm, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Từ đó, kích thích lòng yêu nƣớc, tự tôn dân tộc, tích cực trong học tập, rèn luyện hành vi cử chỉ văn minh, lịch sự, biết yêu thƣơng cha me, anh em; (2) Giáo dục pháp luật thông qua hình thức giao lƣu, tôn vinh, biểu dƣơng gƣơng ngƣời tốt việc tốt nhƣ “những ngƣời làm đẹp đƣờng phố”, “Tôn vinh các bậc cha mẹ nuôi dạy con hiếu thảo thành đạt”. Hoạt động đã đi vào lòng ngƣời và đƣợc mọi tầng lớp xã hội khen ngợi và động viên tiếp tục giữ vững và phát huy [15]. 9 Một nghiên cứu khác của Nguyễn Khắc Hùng (2008) kết quả nghiên cứu cho thấy về giáo dục công dân trong trƣờng học, có đến 98,4% (trong 1000 ngƣời) trả lời là họ cần thiết phải đƣợc học về pháp luật và đồng ý đƣa giáo dục pháp luật vào trƣờng học.
Giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông không chỉ thông qua môn Giáo dục công dân, mà bản thân môn học này còn hạn chế, bất cập trong việc lựa chọn mục tiêu, nội dung, cơ chế và phƣơng pháp phổ biến, giáo dục cho các đối tƣợng trẻ tuổi.