Thực trạng sức khỏe tâm thần và một số yếu tố liên quan của học sinh một trường trung học phổ thông tại thành phố nam định tỉnh nam định năm 2021

Nghiên cứu thực trạng sức khỏe tâm thần học sinh THPT tại Nam Định năm 2021. Phân tích các yếu tố liên quan, ảnh hưởng đến tâm lý học sinh. Tìm hiểu thêm!

• Tác giả: Nguyễn Hạnh Vy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thúy Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Thực trạng sức khỏe tâm thần và một số yếu tố liên quan của học sinh một trường trung học phổ thông tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các định nghĩa, khái niệm
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Các khái niệm, thước đo, tiêu chuẩn đánh giá
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung của ĐTNC
• 3.2. Thực trạng SKTT của học sinh
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng SKTT chung
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng SKTT của học sinh
• 4.2. Các yếu tố liên quan đến tình trạng SKTT của học sinh
• 4.3. Bàn luận về hạn chế của nghiên cứu
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU PHÁT VẤN
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU XIN PHÉP CHA MẸ ĐỒNG Ý CHO TRẺ THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: BẢNG BIẾN SỐ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Sức khỏe Tâm thần và Vị thành niên

Sức khỏe tâm thần (SKTT) là một phần không thể thiếu của sức khỏe tổng thể, không chỉ là sự vắng mặt của bệnh tâm thần mà còn bao gồm trạng thái thoải mái, tự tin, tự chủ và khả năng nhận biết tiềm năng bản thân. Vấn đề SKTT là trạng thái tâm lý bất thường, rối loạn hoặc dị tật tâm thần, hoặc đơn giản là trạng thái không thoải mái, mất cân bằng cảm xúc, thiếu hòa hợp trong các mối quan hệ. Vị thành niên (VTN) là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang trưởng thành, từ 10-19 tuổi theo WHO, hoặc 10-18 tuổi theo Bộ Y tế Việt Nam. Giai đoạn này có nhiều biến đổi về thể chất, tâm lý và xã hội, dễ dẫn đến rối nhiễu tâm lý. Nghiên cứu này tập trung vào học sinh THPT, thuộc nhóm VTN giữa và muộn (15-18 tuổi), giai đoạn định hướng giá trị bản thân và tương lai, dễ gặp áp lực học tập và thay đổi tâm sinh lý. Tài liệu đã đề cập đến phân loại SKTT theo ICD-10, trong đó các vấn đề SKTT ở VTN thuộc nhóm F90-F98. Việc phân loại này giúp xác định rõ ràng các vấn đề SKTT ở VTN, tạo cơ sở cho việc nghiên cứu và can thiệp.

II. Thực trạng SKTT của VTN và các yếu tố liên quan

Tài liệu cho thấy vấn đề SKTT ở VTN ngày càng phổ biến, với 10-20% VTN toàn cầu gặp vấn đề này. Các rối loạn cảm xúc, hành vi, tăng động, giảm chú ý, vấn đề với bạn bè, thầy cô, cha mẹ, trầm cảm, lo âu… ảnh hưởng đến học tập và có thể dẫn đến hành vi tiêu cực. Nghiên cứu này được thực hiện tại một trường THPT ở thành phố Nam Định, nơi học sinh phải đối mặt với áp lực học tập và thi cử cao. Các yếu tố ảnh hưởng đến SKTT học sinh được chia thành ba nhóm chính: cá nhân (tuổi, giới, học lực, thói quen sử dụng internet, rượu bia, thể thao…), gia đình (tình trạng hôn nhân của bố mẹ, mâu thuẫn gia đình…) và trường học (bắt nạt học đường, áp lực học tập…). Việc xác định rõ các yếu tố này là cơ sở để xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp, nhằm cải thiện SKTT của học sinh. "Các rối loạn cảm xúc, ứng xử, tăng động, có vấn đề với bạn bè, thầy cô và cha mẹ, trầm cảm, lo âu dẫn đến việc học sinh sa sút trong học tập và có các hành vi tiêu cực ảnh hưởng đến bản thân các em cũng như gia đình và xã hội." - đây là một trích dẫn quan trọng, nhấn mạnh tác động tiêu cực của các vấn đề SKTT đến học sinh.

III. Công cụ đánh giá SKTT và Mục tiêu Nghiên cứu

Tài liệu đã giới thiệu ba công cụ thường dùng để đánh giá SKTT VTN: YSR, CBCL và SDQ. Nghiên cứu này sử dụng SDQ 25, đã được chuẩn hóa tại Việt Nam, với ưu điểm ngắn gọn, dễ sử dụng, miễn phí và phù hợp với nghiên cứu cộng đồng. SDQ 25 gồm 25 câu hỏi, sàng lọc 5 nhóm vấn đề: cảm xúc, hành vi, tăng động-giảm chú ý, quan hệ bạn bè và kỹ năng tiền xã hội. "Bộ công cụ SDQ 25 được các nghiên cứu áp dụng và cho thấy là bộ công cụ hữu ích và đáng tin cậy để sàng lọc về SKTT của trẻ em." - đây khẳng định tính hiệu quả của công cụ được lựa chọn. Mục tiêu nghiên cứu là mô tả thực trạng SKTT và phân tích các yếu tố liên quan của học sinh tại trường THPT được chọn. Việc sử dụng SDQ 25 giúp nghiên cứu thu thập dữ liệu một cách hiệu quả và đáng tin cậy.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này có giá trị thực tiễn cao, giúp cung cấp bức tranh tổng quan về SKTT của học sinh THPT tại thành phố Nam Định, từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp phù hợp. Việc xác định các yếu tố liên quan đến SKTT học sinh (cá nhân, gia đình, nhà trường) là cơ sở để xây dựng các chương trình hỗ trợ, tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống, giảm áp lực học tập, cải thiện môi trường học đường. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của SKTT ở VTN. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng bởi các nhà quản lý giáo dục, cán bộ y tế, phụ huynh và học sinh để cải thiện SKTT và nâng cao chất lượng cuộc sống. "Hiểu biết về SKTT của VTN là bước quan trọng trong việc xác định các yếu tố liên quan, tầm quan trọng của vấn đề, từ đó xây dựng các biện pháp can thiệp sớm giúp giảm bớt những hậu quả sau này." - đây là một kết luận quan trọng, khẳng định giá trị thực tiễn của nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sức khỏe tâm thần (SKTT) vị thành niên (VTN) đang trở thành vấn đề ngày càng phổ biến và được quan tâm trên toàn cầu. Ước tính có khoảng 10-20% thanh thiếu niên gặp các vấn đề về SKTT, chiếm tới 16% gánh nặng bệnh tật và thương tật toàn cầu trong nhóm tuổi 10-19. Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ em và VTN mắc các vấn đề SKTT dao động từ 8-29%, với nhiều biểu hiện như rối loạn cảm xúc, hành vi ứng xử, tăng động giảm chú ý, và các khó khăn trong quan hệ xã hội. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mô tả thực trạng SKTT và các yếu tố liên quan của học sinh một trường Trung học phổ thông (THPT) tại thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định năm 2021. Mẫu nghiên cứu gồm 327 học sinh khối 10-12, sử dụng bộ công cụ SDQ 25 để sàng lọc các vấn đề SKTT, đồng thời khảo sát các yếu tố cá nhân, gia đình và nhà trường như áp lực học tập, thói quen sinh hoạt, mối quan hệ gia đình và bắt nạt học đường. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn về SKTT học sinh THPT tại địa phương, từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp phù hợp nhằm cải thiện sức khỏe tâm thần và nâng cao chất lượng giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết nghiên cứu dựa trên định nghĩa SKTT của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong đó SKTT không chỉ là không mắc các rối loạn tâm thần mà còn bao gồm trạng thái thoải mái, tự tin, khả năng đối phó với căng thẳng và hòa hợp trong các mối quan hệ xã hội. Nghiên cứu tập trung vào 5 khía cạnh chính của SKTT theo bộ công cụ SDQ 25: vấn đề cảm xúc, hành vi ứng xử, tăng động giảm chú ý, quan hệ bạn bè và kỹ năng tiền xã hội. Ba nhóm yếu tố liên quan được phân tích gồm: (1) yếu tố cá nhân (giới tính, tuổi, học lực, hạnh kiểm, thói quen sinh hoạt, sử dụng rượu bia, thuốc lá, internet, chơi thể thao), (2) yếu tố gia đình (tình trạng hôn nhân bố mẹ, mâu thuẫn gia đình, sự quan tâm chăm sóc của bố mẹ), và (3) yếu tố nhà trường (áp lực học tập, bắt nạt học đường, quan hệ thầy trò bạn bè). Mô hình này giúp phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập và biến phụ thuộc là tình trạng SKTT của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang với phương pháp định lượng. Mẫu nghiên cứu gồm 327 học sinh khối 10, 11, 12 của một trường THPT tại thành phố Nam Định, được chọn theo phương pháp chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn: chọn ngẫu nhiên 3 lớp mỗi khối, sau đó khảo sát toàn bộ học sinh trong các lớp được chọn. Dữ liệu được thu thập bằng phiếu tự điền gồm bộ công cụ SDQ 25 để đánh giá SKTT, thang đo áp lực học tập ESSA, cùng các câu hỏi về đặc điểm cá nhân, gia đình và nhà trường. Số liệu được nhập bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích bằng SPSS 20. Phân tích thống kê mô tả và suy luận được sử dụng để mô tả đặc điểm mẫu và phân tích mối liên quan giữa các biến. Nghiên cứu được phê duyệt bởi hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng, đảm bảo tính bảo mật và tự nguyện của người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ học sinh có vấn đề SKTT chung là 37,6%. Trong đó, tỷ lệ học sinh gặp vấn đề về quan hệ bạn bè cao nhất (35,8%), tiếp theo là kỹ năng tiền xã hội (34,3%), cảm xúc (23,2%), tăng động giảm chú ý (21,2%) và hành vi ứng xử (12,5%).

2. Giới tính ảnh hưởng đến SKTT: Học sinh nữ có nguy cơ gặp các vấn đề SKTT cao gấp 1,95 lần so với học sinh nam (OR=1,95; p<0,05). Tỷ lệ học sinh nữ có vấn đề cảm xúc (35,9%) và tăng động giảm chú ý (22,9%) cao hơn nam giới (26,0% và 16,7%).

3. Áp lực học tập là yếu tố liên quan mạnh mẽ: Học sinh có điểm áp lực học tập từ 56-80 điểm có nguy cơ gặp vấn đề SKTT cao hơn 4,13 lần so với nhóm có điểm từ 21-55 (OR=4,13; p<0,05).

4. Một số yếu tố cá nhân và thói quen sinh hoạt liên quan đến SKTT: Học sinh sử dụng internet trên 2 tiếng/ngày có nguy cơ gặp vấn đề SKTT cao hơn 1,75 lần (OR=1,75; p<0,05). Học sinh uống rượu bia trong 6 tháng qua có nguy cơ cao hơn 2,48 lần (OR=2,48; p<0,05).

5. Yếu tố gia đình tác động rõ rệt: Học sinh bị bố mẹ tỏ ra thờ ơ, lạnh nhạt có nguy cơ gặp vấn đề SKTT cao gấp 4,25 lần (OR=4,25; p<0,05). Học sinh chứng kiến bố mẹ hoặc người lớn trong gia đình đánh nhau có nguy cơ cao gấp 2,25 lần (OR=2,25; p<0,05). Học sinh bị đánh bởi bố mẹ/người thân cũng có nguy cơ cao hơn 2,54 lần (OR=2,54; p<0,05).

6. Bắt nạt học đường ảnh hưởng tiêu cực đến SKTT: Học sinh bị bắt nạt trực tiếp tại trường có nguy cơ gặp vấn đề SKTT cao hơn 3,31 lần so với học sinh không bị bắt nạt (OR=3,31; p<0,05).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ học sinh THPT tại Nam Định gặp các vấn đề SKTT là khá cao, tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Tỷ lệ 37,6% vượt mức trung bình toàn cầu 10-20%, phản ánh áp lực học tập và môi trường xã hội căng thẳng tại trường học. Sự khác biệt về giới phù hợp với các nghiên cứu trước đây, khi nữ giới thường nhạy cảm hơn với các vấn đề cảm xúc và stress. Áp lực học tập được xác định là yếu tố nguy cơ hàng đầu, phù hợp với báo cáo của WHO và các nghiên cứu tại châu Á. Việc sử dụng internet và rượu bia cũng làm tăng nguy cơ, cho thấy thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến SKTT. Yếu tố gia đình như sự thờ ơ, bạo lực và mâu thuẫn gia đình làm tăng nguy cơ SKTT, nhấn mạnh vai trò quan trọng của môi trường gia đình trong phát triển tâm lý trẻ. Bắt nạt học đường là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tâm thần, cần được can thiệp kịp thời. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ các vấn đề SKTT theo giới và bảng phân tích OR các yếu tố liên quan để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chương trình hỗ trợ SKTT cho học sinh nữ: Triển khai các hoạt động tư vấn, giáo dục kỹ năng quản lý cảm xúc và stress dành riêng cho học sinh nữ nhằm giảm nguy cơ các vấn đề SKTT. Thời gian thực hiện: trong năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: nhà trường phối hợp với chuyên gia tâm lý.

2. Giảm áp lực học tập thông qua điều chỉnh chương trình và phương pháp giảng dạy: Áp dụng các phương pháp học tập tích cực, giảm tải kiến thức không cần thiết, tổ chức các buổi sinh hoạt giải tỏa áp lực học tập định kỳ. Thời gian: triển khai ngay trong học kỳ tới. Chủ thể: Ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm.

3. Tăng cường vai trò của gia đình trong chăm sóc SKTT: Tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo cho phụ huynh về cách quan tâm, chia sẻ và hỗ trợ con em trong giai đoạn vị thành niên, đặc biệt chú trọng giảm bạo lực và thờ ơ trong gia đình. Thời gian: 6 tháng tới. Chủ thể: nhà trường, các tổ chức xã hội.

4. Xây dựng và thực hiện chính sách phòng chống bắt nạt học đường: Thiết lập hệ thống giám sát, kênh phản ánh và can thiệp kịp thời các hành vi bắt nạt, đồng thời tổ chức các chương trình giáo dục về văn hóa ứng xử và kỹ năng xã hội cho học sinh. Thời gian: triển khai trong năm học. Chủ thể: nhà trường, ban phụ huynh, cơ quan quản lý giáo dục.

5. Khuyến khích thói quen sinh hoạt lành mạnh: Tuyên truyền, vận động học sinh hạn chế sử dụng rượu bia, internet quá mức và tăng cường hoạt động thể thao để nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần. Thời gian: liên tục trong năm học. Chủ thể: nhà trường, các tổ chức y tế cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục và các trường THPT: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ SKTT học sinh, cải thiện môi trường học tập và giảm áp lực học tập.

2. Chuyên gia tâm lý và cán bộ y tế trường học: Áp dụng các dữ liệu thực tiễn để phát triển các chương trình tư vấn, can thiệp sớm và hỗ trợ tâm lý phù hợp với đặc điểm học sinh địa phương.

3. Phụ huynh học sinh: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến SKTT của con em, từ đó tăng cường sự quan tâm, chia sẻ và hỗ trợ tinh thần cho con trong giai đoạn phát triển nhạy cảm.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng, tâm lý học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, công cụ đánh giá và kết quả để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về SKTT vị thành niên tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao SKTT của học sinh THPT lại quan trọng?
   SKTT ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập, phát triển nhân cách và hành vi xã hội của học sinh. Các vấn đề SKTT nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời có thể dẫn đến sa sút học tập, hành vi tiêu cực và ảnh hưởng lâu dài đến cuộc sống.

2. Bộ công cụ SDQ 25 có ưu điểm gì trong đánh giá SKTT?
   SDQ 25 là công cụ ngắn gọn, dễ sử dụng, miễn phí và đã được chuẩn hóa tại Việt Nam, giúp sàng lọc nhanh các vấn đề cảm xúc, hành vi, tăng động, quan hệ bạn bè và kỹ năng xã hội của học sinh.

3. Áp lực học tập ảnh hưởng thế nào đến SKTT?
   Áp lực học tập cao làm tăng căng thẳng, lo âu và các vấn đề cảm xúc ở học sinh, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần nhẹ và các vấn đề hành vi.

4. Gia đình có vai trò như thế nào trong SKTT của học sinh?
   Gia đình là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của trẻ. Sự quan tâm, chăm sóc và môi trường gia đình hòa thuận giúp giảm nguy cơ các vấn đề SKTT.

5. Làm thế nào để phòng chống bắt nạt học đường hiệu quả?
   Cần xây dựng chính sách rõ ràng, tăng cường giám sát, giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh, đồng thời tạo kênh phản ánh và can thiệp kịp thời các hành vi bắt nạt để bảo vệ SKTT học sinh.

Kết luận

• Tỷ lệ học sinh THPT tại Nam Định có vấn đề SKTT chung là 37,6%, với các vấn đề phổ biến về quan hệ bạn bè, kỹ năng tiền xã hội và cảm xúc.
• Học sinh nữ, học sinh chịu áp lực học tập cao, sử dụng internet nhiều và uống rượu bia có nguy cơ gặp vấn đề SKTT cao hơn.
• Yếu tố gia đình như sự thờ ơ, bạo lực và mâu thuẫn gia đình làm tăng nguy cơ SKTT ở học sinh.
• Bắt nạt học đường là yếu tố nguy cơ quan trọng, cần được can thiệp kịp thời.
• Đề xuất các giải pháp can thiệp đa chiều từ nhà trường, gia đình và xã hội nhằm cải thiện SKTT học sinh trong thời gian tới.

Next steps: Triển khai các chương trình hỗ trợ SKTT, giám sát và đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp trong năm học tiếp theo.

Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường học tập lành mạnh, hỗ trợ phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Các định nghĩa, khái niệm.1 Khái niệm về SKTT và vấn đề SKTT Khái niệm sức khỏe tâm thần (WHO, 2001): SKTT không chỉ là không bị mắc các rối loạn về tâm thần. Sức khỏe tâm thần được định nghĩa là một tình trạng sức khỏe mà mỗi cá nhân nhận thức rõ khả năng của mình, có thể đối phó với những căng thẳng bình thường trong cuộc sống, làm việc hiệu quả và thành công và có thể đóng góp cho cộng đồng. SKTT bao hàm trạng thái thoải mái, sự tự tin vào năng lực bản thân, tính tự chủ, năng lực và khả năng nhận biết những tiềm năng của bản thân (2). SKTT là sự hài hòa giữa các mối quan hệ giữa bản thân và người khác, môi trường xã hội giúp cá nhân học tập làm việc một cách hiệu quả nhất (3,4).

SKTT là nền tảng của sự khỏe mạnh và hoạt động hiệu quả cho mỗi cá nhân và cộng đồng. Vấn đề SKTT là trạng thái tâm lý bất thường, có rối loạn hay dị tật tâm thần hoặc đơn thuần là một trạng thái tâm thần không thoải mái, không được cân bằng về cảm xúc, không có sự hòa hợp giữa các mối quan hệ cá nhân, gia đình, xã hội. Cá nhân có vấn đề SKTT không nhận ra năng lực của mình hoặc ít có khả năng giải quyết các vấn đề xảy ra hàng ngày với thái độ quá tiêu cực và cực đoan, từ đó dẫn đến không làm việc hiệu quả (3). Rối loạn tâm thần là trạng thái tâm trí liên quan đến sự nhầm lẫn giữa điều gì là thực và điều gì không có thực.

Rối loạn tâm thần có thể ảnh hưởng đến tất cả năm giác quan, hành vi và cảm xúc của họ. Trong một giai đoạn rối loạn tâm thần, tâm trí mất một số liên lạc với thực tế. Một người có thể có những trải nghiệm khó hiểu và đáng sợ không chỉ đối với bản thân mà còn đối với những người xung quanh. Vấn đề SKTT thường nhẹ và ngắn hơn so với rối loại tâm thần nhưng nó có thể phát triển thành các rối loạn tâm thần.

Một người có thể gặp một hoặc nhiều vấn đề SKTT nhưng chưa chắc đã bị rối lọan tâm thần.2 Khái niệm về vị thành niên VTN là một giai đoạn chuyển tiếp thể chất và tinh thần trong sự phát triển của con người diễn ra giữa giai đoạn trẻ em và trưởng thành (14). Đây là giai đoạn phát triển đặc biệt với một loạt những thay đổi về thể chất, tâm lý và sự thay đổi về các kết nối xã hội và tách khỏi cha mẹ, nhằm đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ của lứa tuổi. Đây cũng là giai đoạn dễ nảy sinh nhiều rối nhiễu tâm lý nhất so với các lứa tuổi khác và cần thiết được quan tâm chú ý nhiều hơn. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lứa tuổi VTN từ 10-19 tuổi, thường được chia ra làm 3 giai đoạn: • VTN sớm (10-13 tuổi): nhóm tuổi này bao gồm học sinh lớp 4, lớp 5 của bậc tiểu học và lớp 6, lớp 7 của bậc THCS.

Ở giai đoạn này VTN phụ thuộc chủ yếu vào gia đình. Đây là khoảng thời gian các em bắt đầu chuyển từ trẻ con sang người lớn, tập làm quen và học hỏi những kĩ năng cơ bản nhất ngoài môi trường gia đình. • VTN giữa (14-16 tuổi): nhóm tuổi này bao gồm học sinh lớp 8, lớp 9 của bậc THCS và lớp 10 của bậc THPT. Giai đoạn này VTN phát triển cả về thể chất và xuất hiện những thay đổi về mặt tâm lý.

Trong giai đoạn này VTN phụ thuộc nhiều vào gia đình. Tuy nhiên các em có xu hướng chia sẻ và tương tác nhiều hơn với bạn bè. Bắt đầu nảy sinh sự tò mò về sự phát triển của bản thân cũng như sự khác biệt về giới tính. • VTN muộn (17-19 tuổi): nhóm tuổi này bao gồm các học sinh lớp 11 và lớp 12 của bậc THPT.

Đây là giai đoạn kết thúc quá trình giáo dục cơ bản, đồng thời đây cũng là giai đoạn mà mỗi cá nhân VTN cần lựa chọn định hướng nghề nghiệp cho tương lai của bản thân mình. Đây cũng là giai đoạn hòan thiện sự phát triển về mặt thể chất và thay đổi về mặt tâm lý phù hợp với sự thay đổi trong môi trường gia đình và trường học. Tại Việt Nam, theo “Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản” ban hành kèm theo quyết định số 4128/QĐ-BYT ngày 29/7/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế, lứa tuổi VTN từ 10-18 tuổi và được chia ra 3 giai đoạn: 6 • VTN sớm (10 - 13 tuổi) • VTN giữa (14-16 tuổi) • VTN muộn (17-18 tuổi) (15). Sự phân chia các nhóm dựa trên sự phát triển thể chất, tâm lý xã hội của từng thời kỳ.

Trong nghiên cứu, ĐTNC đang theo học cấp THPT nằm trong độ tuổi 15-18 tuổi, hiện đang học lớp 10 đến lớp 12. Đây là độ tuổi chuyển giao giữa nhóm VTN giữa và nhóm VTN muộn. Đây là khoảng thời gian các em định hướng giá trị bản thân cũng như con đường tương lai. Cùng với đó là môi trường học tập căng thẳng, cạnh tranh khiến tâm lí ở VTN căng trở nên nhạy cảm, dễ nảy sinh các rỗi nhiễu về mặt tâm lý.3 Phân loại Sức khỏe tâm thần: Hiện nay phân loại SKTT được sử dụng phổ là Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật tử vong theo ICD-10.

Theo quyết định số 4469 ngày 28/10/2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành “Bảng phân loại quốc tế mã hoá bệnh tật, nguyên nhân tử vong ICD 10 (được dịch từ Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật và nguyên nhân tử vong do Tổ chức Y tế Thế giới chủ trì sửa đổi, bổ sung phiên bản sửa đổi lần thứ 10 ban hành năm 1990 và cập nhật lần cuối vào 2019) và “Hướng dẫn mã hoá bệnh tật theo ICD 10” áp dụng tại các cơ sở khám, chữa bệnh trên toàn quốc, rối loạn tâm thần hành vi bao gồm: 1. Rối loạn tâm thần thực tổn bao gồm rối loạn tâm thần triệu chứng: F00-F09 2. Rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng chất tác động tâm thần: F10-F19 3. Tâm thần phân liệt, rối loạn dạng phân liệt và hoang tưởng: F20-F29 4.

Rối loạn khí sắc (cảm xúc): F30-F39 5. Các rối loạn bệnh tâm căn có liên quan đến stress và rối loạn dạng cơ thể: F40-F48 6. Hội chứng hành vi kết hợp với rối loạn sinh lý và nhân tố cơ thể: F50-F59 7. Rối loạn nhân cách và hành vi ở người trưởng thành: F60-F69 8.

Chậm phát triển tâm thần: F70-F79 9. Các rối loạn về phát triển tâm lý: F80-F89 10. Các rối loạn hành vi và cảm xúc thường khởi phát ở tuổi trẻ em và thanh 7 thiếu niên: F90-F98 11. Rối loạn tâm thần không biệt định: F99 (16).

Các vấn đề SKTT trong nghiên cứu cho đối tượng lứa tuổi vị thành niên thuộc phân nhóm 10: F90-F98 (16).4 Công cụ đánh giá tình trạng sức khoẻ tâm thần vị thành niên Có ba bộ công cụ thường được sử dụng trong nghiên cứu SKTT VTN hiện nay là: Bảng hỏi dành cho vị thành niên (YSR-The youth selfreport), Bảng kiểm hành vi trẻ em (CLCB-The child behavior checklist) và Bộ công cụ những điểm mạnh và khó khăn (SDQ-The StrengtHọc sinh and Difficulties Questionnaire).1 Bảng hỏi dành cho vị thành niên (YSR-The youth self report) Bộ công cụ YSR được tác giả Achenbach phát triển (17,18), được nhóm tác giả Đặng Hoàng Minh và cộng sự việt hóa và chuẩn hóa ở Việt Nam trong dự án “Dịch tễ học các vấn đề sức khỏe tinh thần trẻ em Việt Nam năm 2008”. Có 112 câu hỏi tương ứng với 112 biểu hiện trong khoảng thời gian 6 tháng tính đến thời điểm đánh giá trong bảng hỏi YSR. Trong mỗi câu hỏi có 3 mức độ được đánh giá: (0: không đúng; 1: một phần đúng một phần sai; 2: rất đúng hoặc thường xuyên đúng). Có 2 cách tính điểm trong bộ công cụ YSR: (1) tính điểm tổng của thang đo, (2) tính điểm theo 8 hội chứng của thang đo: hành vi xâm kích, vấn đề chú ý, lo âu/trầm cảm, các vấn đề xã hội, bệnh tâm thể, thu mình/trầm cảm, phá bỏ qui tắc, vấn đề tư duy.

Ưu điểm của bảng hỏi này: có độ tin cậy cao, được sử dụng để sàng lọc cũng như chuẩn đoán các vấn đề tâm thần của trẻ em (19). Tuy nhiên hạn chế của bộ công cụ là khá dài (112 câu hỏi) và phải mua bản quyền từ tác giả.2 Bảng kiểm CBCL-The child behavior checklist Bảng kiểm CBCL do tác giả Achenbach phát triển và đã được dịch sang 58 ngôn ngữ khác nhau. Bảng kiểm CBCL có bảng kiểm: dành cho trẻ từ 2-3 tuổi (do cha mẹ điền); dành cho trẻ từ 6-18 tuổi (cho trẻ và cha mẹ điền). Có 113 câu hỏi được đánh giá theo 3 mức độ (0: không đúng; 1: một phần đúng một phần sai; 2: rất đúng hoặc thường xuyên đúng).

Trong bảng kiểm CBCL, có 8 thang đo là lo âu/trầm cảm, than phiền cơ thể, thu mình, vi phạm luật lệ và tính công kích, vấn đề xã hội, vấn đề tư duy, vi phạm luật lệ và tính công kích. Ưu điểm của bảng kiểm này là có độ tin cậy 8 cao, đánh giá được nhiều vấn đề SKTT, đánh giá được nhiều độ tuổi (20). Tuy nhiên cũng như bộ công cụ YSR, bảng kiểm CBCL cần nhiều thời gian để điền phiếu và phải mua bản quyền của tác giả (18).3 Bảng hỏi điểm mạnh và khó khăn (SDQ hay SDQ 25-The StrengtHọc sinh and Difficulties Questionnaire). Bộ công cụ SDQ 25 là bảng hỏi được thiết kế bởi tác giả Robert Goodman tại Viện Tâm thần London thuộc Đại học London xây dựng năm 1997 (21,22).

Công cụ nghiên cứu sử dụng đo lường SKTT của học sinh trong nghiên cứu này là bộ công cụ SDQ 25 được Trung tâm nghiên cứu và đào tạo phát triển cộng đồng (RTCCD) nghiên cứu và chuẩn hóa tháng 2/2005 tại Việt Nam (23). Bộ công cụ SDQ 25 có 3 bảng hỏi sàng lọc các vấn đề SKTT của trẻ cho 3 đối tượng trả lời bao gồm: trẻ từ 11-17 tuổi, cha mẹ và giáo viên của trẻ 3-17 tuổi nhằm đánh giá các biểu hiện dưới góc nhìn của trẻ, người chăm sóc và giáo viên. Khả năng chẩn đoán của bộ câu hỏi SDQ25 phiên bản tiếng Việt RTCCD 2004 đạt từ 0,70 đến 0.79 tuỳ theo đối tượng và phương thức lấy tin. Khả năng chẩn đoán của bộ câu hỏi SDQ25 không khác nhau giữa phương thức tự điền và phỏng vấn.