Vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Luận án tiến sĩ nông nghiệp nghiên cứu vai trò nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hoá ở cộng hoà dân chủ nhân dân lào, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết,

• Tác giả: Phansay Phengkhammay
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Như Hà
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Vai trò của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp hàng hóa tại Lào
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA
• 1.1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu của một số tác giả nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu của một số tác giả trong nước
• 1.4. Kết quả nghiên cứu của các công trình và những khoảng trống mới luận án tiếp tục nghiên cứu
• 1.5. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố
• 1.6. Những khoảng trống mới mà luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA
• 2.1. Nông nghiệp hàng hóa và sự cần thiết phải có vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.2. Khái niệm và điều kiện phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.3. Sự cần thiết phải có vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.4. Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.4.1. Nội dung về vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.4.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.5. Kinh nghiệm của một số nước về vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa và những bài học cho Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 2.5.1. Kinh nghiệm của một số nước chủ yếu về vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 2.5.2. Bài học về phát huy vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa cho Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO GIAI ĐOẠN 2006 - 2013
• 3.1. Những thuận lợi và khó khăn trong việc thực thi vai trò nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 3.1.1. Những thuận lợi trong việc thực thi vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 3.1.2. Những khó khăn trong trong việc thực thi vai trò Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 3.2. Thực trạng vai trò nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 3.2.1. Nhà nước đã định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 3.2.2. Nhà nước tạo điều kiện phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hóa
• 3.2.3. Nhà nước hỗ trợ người nông dân phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 3.2.4. Nhà nước tiến hành kiểm tra, kiểm soát đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 3.3. Đánh giá chung về vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn 2006 - 2013 và những vấn đề đặt ra cần giải quyết
• 3.3.1. Những thành tựu đạt được trong việc thực thi vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 3.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân trong việc thực thi vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 4.1. Quan điểm nhằm nâng cao vai trò của nhà nước đối với sự phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 4.1.1. Dự báo về phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đến năm 2020
• 4.1.2. Quan điểm thực hiện vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 4.2. Các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 4.2.1. Hoàn thiện hoạch định chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa đến năm 2020
• 4.2.2. Hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm phát triển nông nghiệp hàng hóa
• 4.2.3. Tiếp tục nâng cao hiệu quả của bộ máy quản lý Nhà nước về kinh tế trong nông nghiệp
• 4.2.4. Tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện
• 4.2.5. Phát triển thị trường tiêu thụ nông sản phẩm cả trong và ngoài nước
• 4.2.6. Phát triển các hình thức dịch vụ nông nghiệp phục vụ cho quá trình sản xuất hàng hóa
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp hàng hóa tại Lào

Nông nghiệp hàng hóa tại Lào đang trong quá trình chuyển mình mạnh mẽ. Vai trò của Nhà nước là rất quan trọng trong việc định hướng và hỗ trợ phát triển lĩnh vực này. Chính sách nông nghiệp của Nhà nước không chỉ tạo ra khung pháp lý mà còn cung cấp các nguồn lực cần thiết cho nông dân. Sự can thiệp của Nhà nước giúp tối ưu hóa sản xuất và nâng cao giá trị nông sản. Điều này không chỉ thúc đẩy kinh tế nông thôn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Khái niệm về nông nghiệp hàng hóa và vai trò của Nhà nước

Nông nghiệp hàng hóa là sản xuất nông sản nhằm mục đích thương mại. Vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực này bao gồm việc xây dựng chính sách hỗ trợ, đầu tư cơ sở hạ tầng và tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận thị trường.

1.2. Chính sách nông nghiệp của Nhà nước Lào

Chính sách nông nghiệp của Nhà nước Lào tập trung vào việc khuyến khích sản xuất hàng hóa, hỗ trợ nông dân và phát triển công nghệ. Những chính sách này đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

II. Những thách thức trong phát triển nông nghiệp hàng hóa tại Lào

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng nông nghiệp hàng hóa tại Lào vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, thiếu vốn đầu tư và công nghệ lạc hậu đang cản trở sự phát triển. Hệ thống quản lý tài nguyên nông nghiệp cũng cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến nông nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra nhiều khó khăn cho nông dân, từ hạn hán đến lũ lụt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản, đòi hỏi Nhà nước phải có các biện pháp ứng phó hiệu quả.

2.2. Thiếu vốn và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp

Nhiều nông dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn đầu tư và công nghệ hiện đại. Điều này dẫn đến năng suất thấp và khả năng cạnh tranh yếu kém trên thị trường quốc tế.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp hàng hóa

Để nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, cần có các giải pháp đồng bộ. Việc hoàn thiện chính sách, tăng cường đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân là rất cần thiết. Ngoài ra, việc phát triển thị trường tiêu thụ nông sản cũng cần được chú trọng.

3.1. Hoàn thiện chính sách nông nghiệp

Cần có các chính sách rõ ràng và linh hoạt để hỗ trợ nông dân. Chính sách khuyến nông và hỗ trợ tài chính là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và hạ tầng nông nghiệp

Đầu tư vào công nghệ hiện đại và cơ sở hạ tầng là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhà nước cần tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận công nghệ mới và cải thiện hệ thống giao thông.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò của Nhà nước

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự can thiệp của Nhà nước có tác động tích cực đến phát triển nông nghiệp hàng hóa. Các chương trình hỗ trợ nông dân đã giúp cải thiện năng suất và thu nhập. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh chính sách cho phù hợp.

4.1. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ nông dân

Các chương trình hỗ trợ đã giúp nhiều nông dân cải thiện sản xuất và tăng thu nhập. Những mô hình thành công cần được nhân rộng để phát huy hiệu quả.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách nông nghiệp

Cần có các nghiên cứu đánh giá tác động của chính sách nông nghiệp để xác định những điểm mạnh và yếu. Điều này giúp Nhà nước điều chỉnh chính sách kịp thời và hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nông nghiệp hàng hóa tại Lào

Vai trò của Nhà nước trong phát triển nông nghiệp hàng hóa tại Lào là rất quan trọng. Với những chính sách đúng đắn và sự hỗ trợ kịp thời, nông nghiệp hàng hóa có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai. Cần tiếp tục cải thiện các chính sách và đầu tư vào công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.1. Triển vọng phát triển nông nghiệp hàng hóa

Nông nghiệp hàng hóa tại Lào có nhiều tiềm năng phát triển. Với sự hỗ trợ của Nhà nước, nông dân có thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng nông nghiệp hàng hóa vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Cần có các giải pháp đồng bộ để vượt qua những khó khăn này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc đổi mới do Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khởi xướng và lãnh đạo đã đánh dấu bước chuyển mang tính lịch sử của nền kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước. Trong tiến trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế đó, nông nghiệp đóng vai trò bệ đỡ chiến lược bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và ổn định sinh kế cho đại đa số dân cư nông thôn. Tuy nhiên, nền nông nghiệp của Lào đứng trước điểm nghẽn nghiêm trọng: sự phụ thuộc nặng nề vào điều kiện tự nhiên, phương thức canh tác tự cấp tự túc manh mún, năng suất sinh học cây trồng vật nuôi thấp, công nghệ sau thu hoạch và công nghiệp chế biến nông sản lạc hậu, dẫn đến năng lực cạnh tranh nông sản hàng hóa yếu kém trên thị trường quốc tế.

Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Phansay Phengkhammay (2014) với đề tài "Vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào", chuyên ngành Kinh tế chính trị (Mã số: 62 31 01 01) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Như Hà tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, là công trình khoa học có tính tiên phong. Luận án đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu (research gap) cấp thiết: hệ thống hóa và phát triển lý luận kinh tế chính trị về vai trò quản lý, kiến tạo và điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với quá trình chuyển dịch nền nông nghiệp tiểu nông truyền thống sang nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Nghiên cứu tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng các luận điểm khoa học tương ứng:

• RQ1: Cơ sở lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về bản chất, điều kiện hình thành nông nghiệp hàng hóa và tính tất yếu khách quan của sự can thiệp Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
• RQ2: Những bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ các quốc gia chuyển đổi (đặc biệt là Việt Nam, Trung Quốc và Hungary) có thể vận dụng thích hợp vào bối cảnh thể chế kinh tế của Lào?
• RQ3: Thực trạng thực thi vai trò của Nhà nước Lào giai đoạn 2006 - 2013 trên các phương diện hoạch định chiến lược, quy hoạch vùng, tạo lập môi trường thể chế, cung ứng dịch vụ công, hỗ trợ nông dân và kiểm tra kiểm soát đã đạt được những thành tựu gì và tồn tại những điểm nghẽn thể chế nào?
• RQ4: Những quan điểm có tính nguyên tắc và hệ thống giải pháp đột phá nào cần được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững ở Lào đến năm 2020?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý luận phân công lao động xã hội, lý luận địa tô và cấu tạo hữu cơ của tư bản trong nông nghiệp của C. Mác, quan điểm của V.I. Lênin về thị trường nông nghiệp, cùng lý thuyết thất bại thị trường và quản lý kinh tế công hiện đại. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ lãnh thổ nước CHDCND Lào, tập trung sâu vào hai phân ngành then chốt là trồng trọt và chăn nuôi trong giai đoạn thực nghiệm 2006 - 2013, với dữ liệu phân tích từ hệ thống chỉ tiêu diện tích canh tác (Bảng 3.1), đầu tư ngân sách công (Bảng 3.2), đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI (Bảng 3.3), các dự án hạ tầng kinh tế - kỹ thuật nông nghiệp (Bảng 3.4) và nguồn viện trợ phát triển ODA (Bảng 3.5).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy ba dòng nghiên cứu chính (research streams) đã tiếp cận vấn đề nông nghiệp hàng hóa và vai trò quản lý nhà nước dưới nhiều giác độ:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào quy luật phát triển kinh tế hàng hóa và nông nghiệp hàng hóa trong thời kỳ quá độ. Điển hình là các công trình của Đoàn Trọng Nhã (1988) về vận dụng quan hệ hàng hóa - tiền tệ và nâng cao năng suất lao động nông nghiệp; Vương Đình Cường (1992) về động lực lợi ích kinh tế của nông dân trong cơ chế khoán; Nguyễn Thị Phương Thảo (2000) về xu hướng chuyển dịch kinh tế nông hộ; Trần Xuân Châu (2002) về điều kiện và giải pháp đẩy nhanh nông nghiệp hàng hóa; Nguyễn Minh Quang (2003) về phát triển sức sản xuất của lao động nông nghiệp; và Lê Du Phong (2009) về kinh nghiệm chính sách tam nông của Hungary trong quá trình chuyển đổi kinh tế.

Dòng nghiên cứu thứ hai đi sâu vào vai trò, công cụ và chính sách can thiệp của Nhà nước đối với thị trường nông nghiệp. Nhóm tác giả Nguyễn Văn Bích (1996), Lương Xuân Quỳ (1996), Tô Thị Tâm (2001), Nguyễn Mạnh Tuấn (2005), Hoàng Sỹ Kim (2007), Nguyễn Ngọc Hiến (2008), Phùng Hữu Phú (2009), Khuất Duy Kim Hải (2011) và Đoàn Xuân Thủy (2011) đã phân tích sâu sắc chức năng vĩ mô của Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế pháp luật, cung ứng hàng hóa công cộng nông thôn, chính sách bảo hộ và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp phù hợp với các cam kết quốc tế và thông lệ WTO.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích thực tiễn tại Lào bao gồm các luận án của Phômma Phănthalăngsỷ (2002) tại tỉnh Khăm Muộn; Bunlọt Chănthachon (2009) tại tỉnh Salavan; Liane Thykeo (2001) về quản lý nhà nước về giá cả hàng hóa; và Phonevilay Pheengđalachăn (2002) về phát triển thị trường hàng hóa nông thôn.

Trong y văn học thuật tồn tại hai trường phái tranh luận đối lập:

• Trường phái tự do hóa tân cổ điển (Neoliberal view) cho rằng nên giảm thiểu tối đa sự can thiệp của Nhà nước, để cơ chế thị trường tự điều tiết cung - cầu nông sản và phân bổ nguồn lực đất đai, tín dụng.
• Trường phái thể chế và kinh tế chính trị phát triển (Developmental State / Political Economy view) khẳng định nông nghiệp là ngành có độ rủi ro sinh học và thị trường cao, cấu tạo hữu cơ kỹ thuật thấp, nên nếu thiếu sự bảo trợ, điều tiết và định hướng chiến lược của Nhà nước thì kinh tế thị trường sẽ dẫn đến phân hóa giàu nghèo gay gắt, suy thoái tài nguyên và mất an ninh lương thực.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế như mô hình quản lý tam nông tại Trung Quốc (Phùng Hữu Phú, 2009) và chính sách chuyển đổi nông nghiệp tại Hungary (Lê Du Phong, 2009), công trình của Phansay Phengkhammay đã định vị chính xác vị thế học thuật của mình: nghiên cứu toàn diện, có hệ thống đầu tiên về vai trò Nhà nước Lào trong việc dẫn dắt sự chuyển đổi từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hóa, vừa tôn trọng các quy luật khách quan của thị trường vừa giữ vững bản chất định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển sáng tạo các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin vào bối cảnh cụ thể của một quốc gia đang phát triển quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

Thứ nhất, luận án làm sáng tỏ luận điểm của C. Mác: "Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất của một dân tộc biểu lộ ra rõ nhất ở trình độ phân công lao động". Trong nông nghiệp, phân công lao động xã hội không chỉ diễn ra nội bộ giữa ngành trồng trọt và chăn nuôi, mà còn là sự phân công lao động theo vùng sinh thái và gắn kết hữu cơ với công nghiệp chế biến, dịch vụ nông nghiệp. V.I. Lênin từng đặt gạch nối trực tiếp giữa phân công lao động xã hội với sự hình thành thị trường nông thôn. Luận án cụ thể hóa quy luật này khi chứng minh rằng Nhà nước phải đóng vai trò chủ động thúc đẩy phân công lao động thông qua quy hoạch vùng chuyên canh.

Thứ hai, luận án vận dụng luận điểm của C. Mác về sự chênh lệch phát triển: "cấu tạo hữu cơ trong nông nghiệp lạc hậu hơn so với công nghiệp". Do cấu tạo hữu cơ của tư bản trong nông nghiệp thấp, tự thân ngành nông nghiệp không thể tự hiện đại hóa nếu thiếu sự đầu tư công, chuyển giao khoa học kỹ thuật và chi viện của công nghiệp do Nhà nước điều phối.

Thứ ba, công trình làm sâu sắc thêm luận điểm của C. Mác về cơ sở tự nhiên của kinh tế: "Chính là tính nhiều vẻ của đất đai, về mặt phẩm chất hoá học, về mặt cấu tạo địa chất, về mặt hình thể vật chất và tính nhiều vẻ của sản phẩm tự nhiên của đất đai đó mới hợp thành cơ cấu tự nhiên của phân công lao động xã hội". Nhà nước phải dựa trên sự đa dạng sinh thái tự nhiên để ban hành chính sách khai thác lợi thế so sánh từng vùng.

Luận án xây dựng 4 định đề lý thuyết cốt lõi:

• Định đề P1: Sự hình thành nông nghiệp hàng hóa tại các quốc gia chậm phát triển không thể diễn ra tự phát mà bắt buộc phải có sự định hướng và quy hoạch không gian kinh tế của Nhà nước.
• Định đề P2: Nhà nước là chủ thể duy nhất có khả năng khắc phục các thất bại thị trường trong nông nghiệp thông qua việc cung cấp hàng hóa công cộng (thủy lợi, giao thông, nghiên cứu giống) và kiểm soát rủi ro hệ thống.
• Định đề P3: Hiệu lực can thiệp của Nhà nước tỷ lệ thuận với tính khả thi, minh bạch của khung khổ pháp luật và năng lực bộ máy quản lý nông nghiệp từ trung ương đến cơ sở.
• Định đề P4: Sự can thiệp của Nhà nước phải bảo đảm hài hòa giữa quy luật giá trị thị trường và mục tiêu công bằng xã hội, bảo vệ tầng lớp nông dân dễ bị tổn thương.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp bốn chức năng vĩ mô của Nhà nước thành một chỉnh thể logic thống nhất:

1. Hoạch định chiến lược và quy hoạch không gian: Xây dựng chiến lược dài hạn 5 - 10 năm, phân vùng sản xuất chuyên môn hóa tập trung dựa trên lợi thế thổ nhưỡng sinh thái.
2. Kiến tạo môi trường và phát triển kết cấu hạ tầng: Đầu tư hạ tầng kinh tế - kỹ thuật (giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi, điện lực), ban hành hành lang pháp lý minh bạch về đất đai, sở hữu và giao thương.
3. Cung ứng dịch vụ hỗ trợ sản xuất và bảo trợ: Chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ sinh học, giống cây trồng vật nuôi; mở rộng mạng lưới tín dụng ưu đãi nông nghiệp; phát triển công nghệ sau thu hoạch và mở rộng thị trường tiêu thụ.
4. Kiểm tra, kiểm soát và điều tiết vĩ mô: Quản lý giá cả đầu vào - đầu ra trọng yếu, kiểm soát việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp, phòng ngừa rủi ro thiên tai dịch bệnh, bảo đảm phát triển bền vững và an ninh lương thực.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung lý thuyết này áp dụng hiệu quả đối với các nền kinh tế đang chuyển đổi, nơi quan hệ sở hữu đất đai thuộc toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý, đơn vị sản xuất nền tảng là kinh tế nông hộ tiểu nông, và thị trường nội địa đang trong quá trình hội nhập với chuỗi giá trị nông nghiệp khu vực.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án sử dụng lập trường phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với trường phái hiện thực phê phán (Critical Realism) của kinh tế chính trị Mác - Lênin. Nghiên cứu tiếp cận hiện tượng kinh tế nông nghiệp hàng hóa không phải ở trạng thái tĩnh tại mà trong sự vận động, biến đổi không ngừng của các mối quan hệ sản xuất thích ứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) kết hợp giữa bình diện vĩ mô (chính sách, thể chế của Nhà nước Lào), bình diện trung mô (các vùng kinh tế sinh thái, cơ cấu ngành trồng trọt - chăn nuôi cấp tỉnh/huyện) và bình diện vi mô (nông hộ, nông trại, doanh nghiệp nông nghiệp).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ những hiện tượng ngẫu nhiên, tạm thời trên thị trường nông sản để đi sâu vào bản chất các quy luật kinh tế chi phối hành vi của nông dân và vai trò điều tiết của Nhà nước.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đánh giá chi tiết từng bộ phận chính sách (chính sách đất đai, chính sách tín dụng, chính sách KHCN, chính sách thị trường) rồi tổng hợp thành bức tranh toàn cảnh về hiệu lực thực thi vai trò nhà nước.
• Phương pháp thống kê, so sánh và đối chiếu lịch sử: Khảo sát sự biến thiên của các chỉ tiêu kinh tế nông nghiệp Lào qua hai giai đoạn trước và sau năm 2006, so sánh đối chiếu với thực tiễn chuyển đổi nông nghiệp tại Việt Nam và các nước ASEAN.
• Phương pháp tổng kết thực tiễn và dự báo khoa học: Đúc kết các bài học kinh nghiệm từ các mô hình dự án thực tế tại Lào để xây dựng kịch bản dự báo phát triển nông nghiệp hàng hóa đến năm 2020.

Độ tin cậy (reliability) và giá trị khoa học (validity) của nghiên cứu được bảo đảm thông qua tam giác đạc dữ liệu (data triangulation): đối chiếu chéo số liệu thống kê chính thức của Bộ Nông - Lâm nghiệp Lào, các văn kiện Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, báo cáo của Tổng cục Thống kê Lào và các công trình khoa học đã được công bố của các viện nghiên cứu chuyên ngành.

Data và phân tích

Luận án phân tích hệ thống dữ liệu thực nghiệm phong phú phản ánh thực trạng phát triển nông nghiệp Lào giai đoạn 2006 - 2013:

• Diện tích và cơ cấu đất canh tác (Bảng 3.1): Phân tích sự chuyển dịch từ đất lúa nương tự cấp tự túc sang đất chuyên canh lúa nước, cây công nghiệp ngắn ngày và dài ngày (cà phê, cao su, sắn, ngô).
• Đầu tư ngân sách Nhà nước (Bảng 3.2): Đánh giá quy mô, tỷ trọng chi ngân sách công dành cho nông nghiệp, chỉ rõ tình trạng thiếu hụt vốn đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật.
• Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI (Bảng 3.3): Phân tích dòng vốn FDI vào lĩnh vực trồng trọt, chế biến nông sản và chăn nuôi, phản ánh mức độ mở cửa thu hút nguồn lực quốc tế.
• Tiến độ hoàn thành dự án hạ tầng (Bảng 3.4): Đánh giá hiệu quả đưa các công trình thủy lợi, trạm khuyến nông, cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn vào vận hành thực tế.
• Viện trợ nước ngoài không hoàn lại ODA (Bảng 3.5): Phân tích vai trò của các nguồn tài trợ quốc tế đối với công tác xóa đói giảm nghèo và chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp.

Đặc biệt, luận án đã xây dựng khung nhận diện và phân loại rủi ro kinh tế trong nông nghiệp hàng hóa thành 3 nhóm then chốt:

1. Nhóm rủi ro cung ứng: Biến động giá vật tư đầu vào (phân bón, giống, thuốc bảo vệ thực vật), rủi ro sản lượng do thời tiết cực đoan, gián đoạn chuỗi cung ứng vật tư kỹ thuật.
2. Nhóm rủi ro thị trường: Biến động giá bán nông sản, ép giá của thương lái trung gian, rủi ro thanh toán và quản lý giao dịch.
3. Nhóm rủi ro vận hành: Rủi ro thiếu vốn và lãi suất tín dụng, rủi ro nguồn nhân lực thiếu kỹ năng kỹ thuật, rủi ro hư hỏng thất thoát nông sản sau thu hoạch và rủi ro biến động tỷ giá hối đoái.

Theo định nghĩa chuẩn xác được trích dẫn trong văn bản: "Rủi ro là những biến cố có thể ngoài ý muốn, sự hiểu biết, dự tính của con người và thường đem lại kết quả không mong muốn". Từ đó, luận án thiết lập luận cứ khoa học đòi hỏi Nhà nước phải can thiệp để thiết lập mạng lưới an sinh và quỹ bảo trợ giảm thiểu rủi ro cho người nông dân.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực nghiệm của luận án làm nổi bật 5 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, nền nông nghiệp Lào dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước giai đoạn 2006 - 2013 đã đạt bước chuyển căn bản về chất: từ một nền nông nghiệp tự nhiên, tự túc, tự cấp, lạc hậu đã bước đầu hình thành nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa, thiết lập quan hệ hàng hóa - tiền tệ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông thôn.

Thứ hai, việc quy hoạch vùng sản xuất tập trung đã bước đầu hình thành các vùng chuyên môn hóa nông sản có giá trị thương phẩm cao như vùng cà phê cao nguyên Bolaven, vùng lúa gạo đồng bằng Vientiane và Savannakhet, vùng cây ăn quả và cây công nghiệp phía Bắc. Tuy nhiên, quy hoạch vẫn còn mang tính hình thức, thiếu sự gắn kết đồng bộ giữa vùng nguyên liệu với các nhà máy chế biến và hệ thống phân phối.

Thứ ba, luận án chỉ ra mâu thuẫn nội tại sâu sắc: quy mô đất đai canh tác của hộ nông dân quá manh mún, phân tán, không tương thích với yêu cầu của sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn và ứng dụng cơ giới hóa hiện đại. Cơ chế tích tụ và tập trung đất đai chưa đủ mạnh để thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư dài hạn.

Thứ tư, công nghệ sau thu hoạch và chế biến nông sản tại Lào cực kỳ lạc hậu, là nguyên nhân chính gây thất thoát lớn về khối lượng, suy giảm chất lượng và giá trị gia tăng của nông phẩm. Nông sản Lào chủ yếu xuất khẩu dưới dạng thô, năng lực cạnh tranh quốc tế yếu và thường xuyên bị ép giá trên thị trường xuất khẩu tiểu ngạch.

Thứ năm, luận án chỉ ra nghịch lý xã hội phản ánh qua câu nói dân gian sâu sắc: "Nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rong, nhất nông nhì sĩ". Nông nghiệp giữ vị trí then chốt đối với sự sống còn của xã hội và an ninh quốc gia, nhưng trong thực tế, việc phân bổ nguồn lực chưa tương xứng khiến nông dân đối mặt với thu nhập thấp, thiếu vốn đầu tư, thiếu lao động trẻ do làn sóng di cư tự phát sang các đô thị và khu vực phi nông nghiệp.

Implications đa chiều

Về mặt lý luận: Công trình làm phong phú thêm lý luận kinh tế chính trị về mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại các quốc gia kém phát triển trong thời kỳ quá độ, chứng minh tính tất yếu của Nhà nước kiến tạo và điều tiết trong lĩnh vực nông nghiệp.

Về phương pháp luận: Khung phân tích 4 chức năng quản lý vĩ mô gắn với ma trận 3 nhóm rủi ro cung cấp công cụ khoa học chuẩn xác để đánh giá hiệu lực của các chính sách công nông nghiệp tại các nước đang phát triển.

Về ứng dụng thực tiễn và chính sách: Luận án đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cho Nhà nước Lào đến năm 2020 bao gồm:

1. Hoàn thiện chiến lược và quy hoạch: Rà soát quy hoạch vùng chuyên canh nông sản chủ lực gắn với lợi thế sinh thái và nhu cầu thị trường khu vực (ASEAN, Trung Quốc, Việt Nam).
2. Hoàn thiện hệ sinh thái 6 chính sách then chốt:
   • Chính sách đất đai (bảo đảm quyền sử dụng đất lâu dài, tạo điều kiện tích tụ ruộng đất hợp lý);
   • Chính sách phát triển nguồn nhân lực nông thôn (đào tạo nghề, nâng cao trình độ quản trị kinh doanh cho nông hộ);
   • Chính sách khoa học - công nghệ (đẩy mạnh công nghệ sinh học, chuyển giao giống mới năng suất cao, công nghệ sau thu hoạch);
   • Chính sách tài chính - tín dụng (mở rộng tín dụng ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục thế chấp cho nông dân);
   • Chính sách thị trường và giá cả nông sản (xây dựng hệ thống dự báo thông tin thị trường, xúc tiến thương mại nông nghiệp, kiểm soát giá vật tư đầu vào);
   • Chính sách bảo trợ sản xuất (thành lập quỹ bảo hiểm nông nghiệp, hỗ trợ thu mua tạm trữ khi nông sản rớt giá).
3. Kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước: Nâng cao năng lực chuyên môn, đạo đức công vụ của cán bộ Bộ Nông - Lâm nghiệp, các Sở Nông nghiệp cấp tỉnh và Ban Nông nghiệp cấp huyện.
4. Tăng cường kiểm tra, giám sát: Siết chặt quản lý việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích phi nông nghiệp, kiểm soát chất lượng phân bón, thuốc trừ sâu và an toàn thực phẩm.
5. Phát triển thị trường tiêu thụ và mạng lưới dịch vụ: Thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch thông qua các hiệp định thương mại song phương và đa phương; hoàn thiện hệ thống dịch vụ vật tư, máy cơ khí nông nghiệp và dịch vụ bảo vệ thực vật.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

• Giới hạn về khung thời gian: Dữ liệu thực nghiệm tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2006 - 2013, chưa phản ánh được các biến động kinh tế vĩ mô và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử trong chuỗi cung ứng nông sản giai đoạn sau đó.
• Giới hạn về dữ liệu vi mô: Nguồn số liệu vi mô tại một số tỉnh vùng sâu, vùng xa của Lào còn thiếu tính đồng bộ do hệ thống thống kê cơ sở thời kỳ này còn sơ khai.
• Giới hạn phương pháp định lượng: Nghiên cứu chủ yếu sử dụng phương pháp định tính, phân tích tổng hợp và thống kê mô tả kinh tế chính trị, chưa áp dụng các mô hình kinh lượng trắc lượng bậc cao (như mô hình cấu trúc tuyến tính SEM hoặc mô hình cân bằng tổng thể khả tính CGE).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng đi giàu tiềm năng:

1. Nghiên cứu chuỗi giá trị nông sản xuyên biên giới: Đánh giá tác động của tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây và mạng lưới đường sắt kết nối khu vực đến chuỗi giá trị nông sản Lào.
2. Chuyển đổi số trong nông nghiệp: Nghiên cứu vai trò Nhà nước trong việc thúc đẩy nông nghiệp thông minh, ứng dụng IoT và truy xuất nguồn gốc nông sản cho nông hộ nhỏ.
3. Thích ứng với biến đổi khí hậu: Hoàn thiện thể chế chính sách quản lý tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu tại lưu vực sông Mekong.
4. Mô hình hợp tác công - tư (PPP): Nghiên cứu cơ chế liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) và đối tác công - tư trong đầu tư kết cấu hạ tầng chế biến nông sản tại Lào.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình của Phansay Phengkhammay tạo ra tác động đa tầng sâu sắc:

• Ảnh hưởng học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo nền tảng trong nghiên cứu kinh tế chính trị và kinh tế nông nghiệp tại các trường đại học, viện nghiên cứu tại Lào và Việt Nam (như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Lào).
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn trực tiếp cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và Chính phủ Lào trong việc xây dựng Chiến lược phát triển nông nghiệp đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.
• Chuyển đổi ngành kinh tế: Định hướng tái cấu trúc ngành trồng trọt và chăn nuôi của Lào theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và giá trị xuất khẩu của các nông sản chủ lực (cà phê, cao su, gạo đặc sản).
• Lợi ích xã hội: Góp phần chuyển đổi tư duy sản xuất của hàng vạn hộ tiểu nông từ phương thức tự cấp tự túc sang tư duy kinh tế thị trường, nâng cao thu nhập và xóa đói giảm nghèo bền vững ở nông thôn Lào.
• Hợp tác quốc tế: Thúc đẩy liên kết kinh tế nông nghiệp Việt Nam - Lào thông qua việc chia sẻ bài học kinh nghiệm về chính sách khuyến nông, chuyển giao công nghệ sinh học và hợp tác thương mại biên giới.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả chuyên ngành Kinh tế chính trị: Tiếp cận khung phân tích hoàn chỉnh về sự vận dụng lý luận Mác - Lênin vào giải quyết bài toán phát triển nông nghiệp hàng hóa tại các nền kinh tế chuyển đổi.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước tại Lào: Sử dụng hệ thống giải pháp 6 chính sách đồng bộ để rà soát, điều chỉnh các luật và nghị định về nông nghiệp, đất đai và tín dụng nông thôn.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và các hợp tác xã: Nắm bắt định hướng quy hoạch vùng, các chính sách ưu đãi đầu tư và quy luật vận động của thị trường nông sản để xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả.
• Hộ nông dân và các chủ trang trại: Nâng cao nhận thức về vai trò của phân công lao động, áp dụng tiến bộ kỹ thuật và liên kết chuỗi giá trị nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro sản xuất.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã phát triển lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc hệ thống hóa và phát triển sáng tạo lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về phân công lao động xã hội và quy luật giá trị vào điều kiện cụ thể của một quốc gia đang phát triển quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa như Lào. Luận án chứng minh rằng trong điều kiện cấu tạo hữu cơ của tư bản trong nông nghiệp còn rất lạc hậu, Nhà nước không chỉ đóng vai trò quản lý hành chính đơn thuần mà phải đóng vai trò "chủ thể kiến tạo và bảo trợ", chủ động sử dụng các công cụ quy hoạch không gian kinh tế, đầu tư kết cấu hạ tầng công cộng và chuyển giao công nghệ sinh học để dẫn dắt nền nông nghiệp tiểu nông hội nhập vào nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

2. Sự đổi mới về phương pháp luận của luận án so với các nghiên cứu trước đây?

So sánh với các nghiên cứu trước đây (như công trình của Phômma Phănthalăngsỷ năm 2002 tại Khăm Muộn hay Bunlọt Chănthachon năm 2009 tại Salavan vốn chỉ tiếp cận ở phạm vi cục bộ cấp tỉnh), luận án của Phansay Phengkhammay tạo bước đột phá phương pháp luận bằng cách tiếp cận hệ thống đa tầng trên quy mô toàn quốc. Nghiên cứu tích hợp toàn diện 4 trụ cột quản lý vĩ mô (quy hoạch, môi trường thể chế, dịch vụ hỗ trợ, kiểm tra kiểm soát) gắn liền với ma trận phân loại 3 nhóm rủi ro kinh tế nông nghiệp (cung ứng, thị trường, vận hành), tạo ra khung đánh giá định lượng và định tính chuẩn xác cho chính sách công nông nghiệp.

3. Phát hiện bất ngờ hoặc trái trực giác nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện trái trực giác sâu sắc là: Mặc dù Lào sở hữu tiềm năng tài nguyên đất đai, nguồn nước và khí hậu sinh thái phong phú, nhưng nền nông nghiệp vẫn rơi vào trạng thái năng suất sinh học thấp và kém cạnh tranh. Luận án chỉ ra nguyên nhân không nằm ở tiềm năng tự nhiên mà nằm ở sự thiếu hụt nghiêm trọng về "cấu tạo hữu cơ kỹ thuật" và công nghệ sau thu hoạch. Sự thiếu vắng các dịch vụ bảo quản, sơ chế và chuỗi liên kết thị trường do Nhà nước hỗ trợ đã làm triệt tiêu lợi thế so sánh tự nhiên, biến sự giàu có về tài nguyên thành tình trạng nông sản thô bị ép giá và tổn thất lớn sau thu hoạch.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức có thể nhân rộng để kiểm chứng không?

Luận án cung cấp một khung giao thức phân tích chính sách công có khả năng nhân rộng cao cho các nền kinh tế chuyển đổi tương đồng ở Đông Nam Á (như Campuchia, Myanmar). Quy trình này bao gồm 4 bước: (1) Đánh giá tiềm năng tự nhiên và trình độ phân công lao động xã hội theo vùng; (2) Rà soát hệ thống thể chế pháp luật và mức độ hỗ trợ dịch vụ công; (3) Nhận diện và đo lường 3 nhóm rủi ro nông nghiệp; (4) Thiết kế hệ sinh thái chính sách đồng bộ từ đất đai, KHCN, tín dụng đến xúc tiến thương mại.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Chương trình nghiên cứu dài hạn được định hướng vào việc theo dõi sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hàng hóa của Lào trong bối cảnh hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) và việc gia nhập WTO. Trọng tâm nghiên cứu là xây dựng mô hình nông nghiệp hàng hóa bền vững, sinh thái, nâng cao chuỗi giá trị xuất khẩu cho các sản phẩm chủ lực (gạo hữu cơ, cà phê sạch, dược liệu), và hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước thích ứng với các tiêu chuẩn kiểm dịch động thực vật quốc tế (SPS) và hàng rào kỹ thuật (TBT).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phansay Phengkhammay đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

1. Hệ thống hóa toàn diện và phát triển sâu sắc cơ sở lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về sự cần thiết khách quan của vai trò Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Phân tích thực trạng chuyển đổi nông nghiệp Lào giai đoạn 2006 - 2013 dựa trên nguồn dữ liệu thực nghiệm xác thực, nhận diện chính xác 5 điểm nghẽn thể chế và phân loại 3 nhóm rủi ro kinh tế nông nghiệp.
3. Đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị từ Việt Nam, Trung Quốc và Hungary, chỉ ra cách thức tiếp thu có chọn lọc phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của Lào.
4. Đề xuất hệ thống quan điểm có tính nguyên tắc và 6 nhóm giải pháp chính sách đột phá, đồng bộ nhằm nâng cao vai trò Nhà nước Lào trong phát triển nông nghiệp hàng hóa đến năm 2020.
5. Thiết lập khung phân tích lý luận và phương pháp luận mở đường cho các nghiên cứu tiếp theo về chuỗi giá trị nông sản xuyên biên giới, nông nghiệp công nghệ cao và thích ứng biến đổi khí hậu tại khu vực Đông Nam Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HOÁ 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu của một số tác giả nước ngoài 1. Những công trình bàn về phát triển nông nghiệp hàng hoá Đoàn Trọng Nhã (1988), Sản xuất hàng hoá trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam [41].

Luận án trình bày những đặc điểm cơ bản của sản xuất hàng hoá trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; tính chất của nền kinh tế, nội dung kinh tế - xã hội mới của hàng hoá, từ đó đưa ra phương hướng cơ bản và giải pháp vận dụng quan hệ hàng hoá - tiền tệ trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Luận án nêu tính cấp bách và vai trò quan trọng của vấn đề năng suất lao động nông nghiệp ở nước ta nhằm thực hiện ba chương trình kinh tế lớn của Đảng đề ra; lý giải những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn của quá trình phát triển sản xuất và tăng năng suất lao động xã hội; xác định phương hướng và biện pháp khai thác có hiệu quả các khả năng hiện có và tiềm năng trong nông nghiệp, nhất là lao động, đất đai, cơ sở vật chất kỹ thuật ở nước ta. Luận án phân tích vai trò của dịch vụ sản xuất nông nghiệp cho hộ trồng lúa tự chủ sản xuất - kinh doanh; nhu cầu của hộ nông dân về dịch vụ sản xuất, những khả năng, điều kiện để hộ sử dụng tốt dịch vụ; phân tích đánh giá thực trạng dịch vụ sản xuất cho hộ tự chủ hiện nay; nêu những 7 nguyên tắc, yêu cầu và phương hướng phát triển đổi mới tổ chức, phương thức hoạt động của các loại hình tổ chức dịch vụ cho hộ trồng lúa ở đồng bằng Bắc Bộ trong điều kiện đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp. Vương Đình Cường (1992), Lợi ích kinh tế nông dân ở nước ta hiện nay [17].

Luận án nghiên cứu lợi ích kinh tế nông dân trong cơ chế "khoán 10" thông qua việc phân tích vai trò, nội dung, các mỗi quan hệ đối với lợi ích kinh tế nhà nước và tập thể trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta; nghiên cứu những biện pháp cơ bản để nâng cao lợi ích kinh tế nông dân, tạo ra động lực phát triển kinh tế hàng hoá trong nông nghiệp. Nguyễn Thị Phương Thảo (2000), Xu hướng phát triển kinh tế nông hộ miền Đông Nam bộ trong giai đoạn hiện nay [59]. Luận án trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về sự vận động phát triển kinh tế nông hộ; đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế nông hộ; những kết quả đạt được qua từng giai đoạn và xu hướng phát triển chủ yếu của kinh tế nông hộ, nông thôn và kinh tế nông hộ trong giai đoạn mới; những giải pháp chủ yếu để tiếp tục phát triển kinh tế nông hộ ở miền Đông Nam Bộ. Trần Xuân Châu (2002), Đẩy nhanh sự phát triển nền nông nghiệp hàng hoá ở Việt Nam hiện nay [12].

Luận án làm rõ nội dung, vai trò, điều kiện, xu hướng của việc phát triển nền nông nghiệp hàng hoá hiện nay ở nước ta; phân tích kinh nghiệm các nước trong quá trình đẩy mạnh sự phát triển nông nghiệp hàng hoá, chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt; phân tích, đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hoá ở nước ta trong những năm đổi mới và những vấn đề cấp bách đặt ra; đề xuất hệ thống giải pháp nhằm đẩy mạnh sự phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Việt Nam. Ngyễn Minh Quang (2003), Nhân tố con người trong phát triển sức sản xuất của lao động để thúc đẩy kinh tế hàng hoá ở nước ta [5151]. Luận án phân tích nội dung của từng nhân tố trong sức sản xuất của lao động; tác động của nhân tố con người thông qua sự phát triển sức sản xuất của lao 8 động đối với khả năng cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường trong và ngoài nước; thực trạng của nhân tố con người trong phát triển sức sản xuất của lao động để thúc đẩy kinh tế hàng hoá; một số giải pháp cơ bản để phát huy nhân tố con người, nâng cao sức sản xuất của lao động nhằm thúc đẩy kinh tế hàng hoá ở nước ta hiện nay. Lê Du Phong (2009), Chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân của Hunggary trong quá trình chuyển đổi kinh tế và vận dụng cho Việt Nam [49].

Trong tác phẩm, tác giả đã khái quát về vai trò nhà nước thông qua hệ thống chính sách để chuyển nông nghiệp thời kỳ tập trung bao cấp sang nông nghiệp hàng hoá của nền kinh tế thị trường. Cuốn sách này đi sau phân tích thực trạng phát triển Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn ở Việt Nam; các quan điểm, mục tiêu của Đảng với vấn đề Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn; nhiệm vụ và giải pháp để phát triển Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn trong giai đoạn mới. Ngoài ra, cuốn sách còn nêu lên các quan điểm của Bác Hồ với vấn đề tam nông. Trên cơ sở tổng hợp, phân tích vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hoá ở nhiều nước trên thế giới, tác giả đã có sự liên hệ vào điều kiện cụ thể của Việt Nam những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn như vai trò của nông nghiệp trong công nghiệp hoá, vấn đề cơ cấu sản xuất, giải quyết những vấn đề đất đai, lao động, môi trường,.

trong công nghiệp hoá đất nước. Những công trình bàn về vai trò nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hoá Nguyễn Văn Bích (1996), Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam [5]. Trong cuốn sách này 9 tác giả đã trình bày thực trạng của nông nghiệp Việt Nam trong 10 năm đổi mới, nêu ra các chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn như là: Chính sách khuyến nông, chính sách phát triển cơ sở hạ tầng cho lĩnh vực nông nghiệp,… Lương Xuân Quỳ (1996), Những biện pháp kinh tế tổ chức và quản lý để phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hoá và đổi mới cơ cấu nông thôn Bắc Bộ [52]. Tác giả đã trình bày những thành tích và những vấn đề đặt ra của nông nghiệp và nông thôn của Bắc Bộ.

Từ đó, tác giả nêu lên những biện pháp kinh tế tổ chức và quản lý để phát triển kinh tế nông nghiệp hàng hoá và đổi mới cơ cấu nông thôn Bắc Bộ. Tô Thị Tâm (2001), Sự tác động của Nhà nước đối với thị trường trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay [57]. Luận án trình bày một số luận thuyết cơ bản và kinh nghiệm quốc tế về tác động của Nhà nước đối với thị trường nói chung và thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nói riêng; thực trạng sự tác động của Nhà nước thông qua luật pháp và chính sách trong quá trình hình thành, phát triển thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa những năm qua ở nước ta; nghiên cứu và đề xuất một số quan điểm, phương hướng và giải pháp tiếp tục hoàn thiện sự tác động của Nhà nước đối với thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn tới ở Việt Nam. Nguyễn Mạnh Tuấn (2005), Vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Việt Nam [66].

Luận án hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cở bản về vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hoá; phân tích thực tiễn phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Việt Nam và minh hoạ một số chỉ tiêu về kết quả sản xuất nông sản chủ yếu của ngành trồng trọt, chăn nuôi trên phạm vi cả nước; khảo sát, phân tích thực trạng vai trò của Nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng hoá trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở nước ta từ năm 1986 đến nay; đưa ra những 10 định hướng giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Hoàng Sỹ Kim (2007), Đổi mới quản lý nhà nước đối với nông nghiệp Việt Nam trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế [31]. Luận án tiến sĩ, Chuyên ngành quản lý kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án trình bày yêu cầu đổi mới quản lý nhà nước đối với nông nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, kinh nghiệm của một số nước trên thế giới; vai trò, đặc điểm của nông nghiệp của nông nghiệp và những vấn đề đặt ra cho quản lý nhà nước; khái quát quá trình phát triển nông nghiệp trong năm đổi mới; phân tích thực trạng và nguyên nhân của những yếu kém trong quản lý nhà nước đối với nông nghiệp; dự báo xu hướng phát triển nông nghiệp Việt Nam đến năm 2020 trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế; đưa ra quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm đổi mới quản lý nhà nước đối với nông nghiệp Việt Nam.

Nội dung cuốn sách này nêu bật thực trạng các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay, những thành tựu cũng như những khó khăn, vướng mắc còn tồn tại. Xuất phát từ thực tiễn nhóm tác giả đã đề xuất những định hướng và kiến nghị chính sách nhằm đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày càng phát triển. Nguyễn Ngọc Hiến (2008), Quản lý Nhà nước đối với các ngành, lĩnh vực, Phần III [28]. Cuốn sách này trình bày sự cần thiết khách quan của quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế quốc dân, chức năng của Nhà nước trong quản lý nền kinh tế quốc dân; cơ chế, phương pháp, công cụ quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế quốc dân; vấn đề đổi mới quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế nước ta.

Trong đó có phần quản lý Nhà nước đối với nông nghiệp. 11 Nguyễn Ngọc Hiến (2008), Quản lý Nhà nước đối với các ngành, các lĩnh vực [28].