phần mở đầu luận văn gồm 03 chương (6 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Luan van 11 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Kinh tế nông nghiệp và vai trò của phát triển kinh tế nông nghiệp 1. Kinh tế nông nghiệp và phát triển kinh tế nông nghiệp * Khái niệm nông nghiệp Nông nghiệp được hiểu theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
Nông nghiệp theo nghĩa rộng, là tổ hợp các ngành gắn liền với các quá trình sinh học bao gồm cả trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp (trồng và khai thác bảo vệ tài nguyên rừng), ngư nghiệp (đánh bắt và nuôi trồng thủy sản). Thực tiễn cho thấy, trong một thời gian dài của lịch sử nông nghiệp là một ngành kinh tế chủ yếu của hầu hết các quốc gia. Nông nghiệp là khu vực duy nhất sản xuất ra lương thực, thực phẩm nuôi sống con người. Nông nghiệp theo nghĩa rộng thường được sử dụng trong phân tích mối quan hệ với công nghiệp và dịch vụ.
Theo nghĩa hẹp, nông nghiệp bao gồm trồng trọt và chăn nuôi. Trong trồng trọt lại bao gồm: trồng cây lượng thực, cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu, cây thức ăn cho chăn nuôi, cây rau củ…Trong chăn nuôi bao gồm: chăn nuôi gia súc, gia cầm… Sản phẩm của nông nghiệp thỏa mãn nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày của con người, là nguyên liệu cho công nghiệp và dược liệu cho chữa bệnh, sức kéo cho sản xuất và vận tải…Trong phạm vi luận văn này, tác giả nghiên cứu nông nghiệp theo nghĩa rộng. * Khái niệm kinh tế nông nghiệp Các nhà kinh điển Mác - Lênin đã nghiên cứu những vấn đề lí luận cơ bản về phát triển kinh tế nông nghiệp.Mác đã chỉ ra rằng việc chuyển xã hội từ nền kinh tế tự nhiên, sinh tồn, tự cấp, tự túc sang nền kinh tế hàng hóa là một tất yếu. Chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp tự cấp, tự túc chậm phát triển sang nền kinh tế Luan van 12 nông nghiệp hàng hóa phát triển.
Trong lý luận của C.Mác về phân công lao động xã hội và sự hình thành các ngành kinh tế quốc dân, C.Mác khẳng định nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất. Ông cho rằng sự phân công lao động mà trước hết là trong nông nghiệp nói riêng và trong các ngành kinh tế nói chung là cơ sở chung của mọi nền sản xuất hàng hóa. Cơ sở của sự phân công đó là: Sự tách rời giữa chăn nuôi và trồng trọt, giữa nông nghiệp và công nghiệp, sự xuất hiện nhiều ngành nghề khác nhau và giữa thành thị với nông thôn. Những sự tách rời đó xảy ra khi nào? Điều đó chỉ có được khi có sự nâng cao năng suất lao động xã hội, đặc biệt là trong nông nghiệp, tức nông nghiệp phải đạt tới một trình độ phát triển nhất định.Lênin là người kế thừa học thuyết Mác và phát triển trong điều kiện lịch sử mới.
Trong tác phẩm "Chủ nghĩa tư bản phát triển ở Nga", Ông đã phân tích sự giải thể của công xã nông thôn dẫn đến một sự phân hóa và phân tầng xã hội ở nông thôn, tới sự mở rộng sản xuất hàng hóa và do đó tới chủ nghĩa tư bản. Tư tưởng cơ bản của V.Lênin ở đây là nhấn mạnh tới tầm quan trọng của sự giải thể nền sản xuất truyền thống và sản xuất hàng hóa là con đường dẫn đến sự phát triển. Ông còn nhấn mạnh đến sự xuất hiện một thứ chủ nghĩa tư bản trong nông nghiệp tức là phát triển một nền nông nghiệp thương phẩm. Hồ Chí Minh, người vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam cho rằng phát triển nông nghiệp là nhiệm vụ quan trọng và cần phải ưu tiên hàng đầu.
Phải có một nền nông nghiệp phát triển thì công nghiệp mới phát triển mạnh. Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính. Nếu không phát triển nông nghiệp thì không có cơ sở để phát triển công nghiệp, vì nông nghiệp cung cấp nguyên liệu, lương thực cho công nghiệp và tiêu thụ hàng hóa của công nghiệp làm ra. Do đó,“Phát triển nông nghiệp là cực kỳ quan trọng” [16, tr 554].
Luan van 13 Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao về vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông thôn với phát triển KT-XH nước ta trong thời kỳ quá độ. Vì Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế nước ta lấy canh nông làm gốc. Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn.
Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịch thì nước ta thịnh. Trên cơ sở nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông thôn, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến phát triển nông nghiệp. Người nói: Người thì có hai chân.
Kinh tế một nước thì có hai bộ phận chính: nông nghiệp và công nghiệp. Người không thể thiếu một chân, thì nước không thể thiếu một bộ phận kinh tế. Bác còn nhấn mạnh: “Nông nghiệp không phát triển thì công nghiệp cũng không phát triển được” [16, tr 619]. Tóm lại, kinh tế nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt quan trọng với sự phát triển của xã hội loài người nói chung.
Với những nước đang trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nông nghiệp càng có vai trò quan trọng hơn. Phát triển kinh tế nông nghiệp phải phát triển toàn diện cả những điều kiện kinh tế vật chất và những quan hệ kinh tế - xã hội của nó. Từ sự phân tích trên cho thấy, kinh tế nông nghiệp là một ngành kinh tế của quốc dân, bao gồm toàn bộ các yếu tố vật chất cấu thành lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tương ứng trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. * Phát triển kinh tế nông nghiệp Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, phát triển là một quá trình vận động từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến ngày càng hoàn thiện.
Phát triển kinh tế nông nghiệp là quá trình biến đổi lâu dài của ngành nông nghiệp trong phát triển kinh tế - xã hội. Thực chất của sự Luan van 14 phát triển là khả năng thích ứng của kinh tế nông nghiệp trong mọi kiểu tổ chức sản xuất xã hội. Do đó, phát triển kinh tế nông nghiệp không chỉ tăng lên về mặt số lượng, cơ cấu mà điều quan trọng là tăng lên về mặt chất lượng, trong quá trình phát sinh, phát triển của nó. Từ sự tiếp cận trên, dưới góc độ kinh tế chính trị, tác giả cho rằng: Phát triển kinh tế nông nghiệp là tổng thể cơ chế, chính sách, biện pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao chất lượng toàn diện kinh tế nông nghiệp với quy mô, cơ cấu sản xuất hợp lý, theo yêu cầu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hay địa phương trong từng giai đoạn.
Phát triển kinh tế nông nghiệp ở Đồng Nai là một quá trình tác động có chủ đích, có định hướng của Đảng bộ, chính quyền các cấp và nhân dân trong tỉnh nhằm huy động các nguồn lực phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh làm chuyển biến các yếu tố cấu thành của kinh tế nông nghiệp theo hướng ngày càng hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Phát triển kinh tế nông nghiệp bao gồm có ba nhân tố cơ bản: Một là: kinh tế nông nghiệp là một bộ phận của kinh tế hàng hóa, một kiểu tổ chức kinh tế - xã hội trong nông nghiệp, gắn với trình độ nhất định của LLSX và phân công lao động xã hội. Đây là nhân tố xác định vị trí của kinh tế nông nghiệp trong nền kinh tế hàng hóa nói chung. Hai là: Sản phẩm sản xuất ra dùng để trao đổi, mua bán trên thị trường.
Đây là yếu tố thể hiện tính chất cơ bản của nền kinh tế nông nghiệp, đáp ứng yêu cầu cơ bản của một nền kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường. Ba là: Sự trao đổi, mua bán nông phẩm vừa thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng xã hội, vừa có lợi nhuận cho người sản xuất để tái sản xuất mở rộng và hiện đại hóa nông nghiệp. Đây là nhân tố nói lên mục đích của sản xuất KTNN. Luan van 15 Có thể nói rằng, sự ra đời và phát triển kinh tế nông nghiệp là một tất yếu, là một bước tiến bộ của lịch sử nhân loại, một nấc thang phát triển mà mọi quốc gia dù sớm hay muộn đều phải trải qua.
Cho nên, với những quốc gia chủ yếu dựa vào ngành nông nghiệp, trong xu thế hội nhập hiện nay, để tăng trưởng, việc phát triển nền kinh tế nông nghiệp là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Tóm lại, phát triển kinh tế nông nghiệp là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, Đảng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể có liên quan và trực tiếp là người nông dân, lực lượng lao động chủ yếu trong nông nghiệp; đối tượng của sự phát triển bao gồm các yếu tố thuộc LLSX và QHSX tương ứng trong nông nghiệp mà trước hết là người lao động, nguồn nhân lực trong nông nghiệp, tư liệu sản xuất trong nông nghiệp và các hình thức tổ sản xuất kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế trong nông nghiệp; mục đích của hoạt động này nhằm gia tăng về số lượng, phát triển chất lượng và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hợp lý. Đây là nội dung căn bản có quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp. Trong đó sự gia tăng về số lượng là đòi hỏi khách quan, sự phát triển về chất lượng là yêu cầu then chốt và sự biến đổi hợp lý về cơ cấu là điều kiện đảm bảo.
Chỉ khi nào chúng ta chuẩn bị và bảo đảm được các nguồn lực tốt nhất cho sự phát triển này một cách đầy đủ, đồng bộ thì mới có một nền nông nghiệp phát triển đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đất nước, bảo đảm tăng cường quốc phòng, an ninh. Nội dung và vai trò phát triển kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Đồng Nai * Nội dung phát triển kinh tế nông nghiêp Phát triển KTNN là nội dung quan trọng của quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn và quá trình thực hiện chủ trương của Chính phủ trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Đông Nai.