Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ tại cơ sở, đặc biệt ở quận Gò Vấp, TP.HCM.

• Người hướng dẫn: PGS: TS. Bùi Xuân Đức
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hiến pháp và Luật hành chính
• Đề tài: Vai Trò Của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam Trong Thực Hiện Pháp Luật Về Dân Chủ Tại Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Khái niệm dân chủ ở cơ sở, thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 1.2. Nội dung vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc phối hợp với cơ quan Nhà nước cùng cấp trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 2.2. Thực trạng vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 2.3. Thực trạng vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân
• 2.4. Nguyên nhân của kết quả đạt được và những tồn tại hạn chế
• 2.5. Một số vấn đề đặt ra liên quan đến vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TRONG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 3.1. Sự cần thiết phải phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường, thị trấn
• 3.2. Quan điểm về phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường, thị trấn
• 3.3. Một số giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam Trong Pháp Luật Dân Chủ

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ tại cơ sở. MTTQ không chỉ là cầu nối giữa chính quyền và nhân dân mà còn là tổ chức đại diện cho quyền lợi của công dân. Qua đó, MTTQ giúp nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của nhân dân trong việc tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội. Việc thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là sự tham gia tích cực của MTTQ.

1.1. Khái Niệm Dân Chủ Tại Cơ Sở Và Vai Trò Của MTTQ

Dân chủ ở cơ sở là quyền lực thuộc về nhân dân, nơi mà MTTQ thực hiện vai trò giám sát và đại diện. MTTQ giúp nhân dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó thúc đẩy sự tham gia của họ vào các quyết định quan trọng.

1.2. MTTQ Là Cầu Nối Giữa Chính Quyền Và Nhân Dân

MTTQ không chỉ là tổ chức đại diện mà còn là cầu nối giữa chính quyền và nhân dân. Qua các hoạt động tuyên truyền, MTTQ giúp nhân dân hiểu rõ hơn về các chính sách, pháp luật của nhà nước.

II. Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Pháp Luật Dân Chủ Tại Cơ Sở

Mặc dù MTTQ đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện pháp luật dân chủ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Nhận thức của một bộ phận cán bộ và nhân dân về dân chủ ở cơ sở chưa đầy đủ. Điều này dẫn đến việc thực hiện pháp luật chưa hiệu quả, quyền lợi của nhân dân chưa được bảo vệ đúng mức.

2.1. Nhận Thức Chưa Đầy Đủ Về Dân Chủ

Nhiều cán bộ và nhân dân vẫn chưa hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện dân chủ. Điều này ảnh hưởng đến sự tham gia của họ vào các hoạt động chính trị.

2.2. Tình Trạng Dân Chủ Hình Thức

Tại một số địa phương, dân chủ chỉ được thực hiện hình thức, không đi vào thực chất. Ý kiến của nhân dân chưa được lắng nghe và tôn trọng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Vai Trò Của MTTQ Trong Thực Hiện Pháp Luật Dân Chủ

Để nâng cao vai trò của MTTQ trong việc thực hiện pháp luật dân chủ, cần có các giải pháp cụ thể. Việc tăng cường công tác tuyên truyền, đào tạo cán bộ và nâng cao nhận thức cho nhân dân là rất cần thiết. MTTQ cần chủ động hơn trong việc giám sát và phản biện các chính sách của nhà nước.

3.1. Tăng Cường Công Tác Tuyên Truyền

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của nhân dân trong việc thực hiện pháp luật dân chủ. MTTQ cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để nâng cao nhận thức cho nhân dân.

3.2. Đào Tạo Cán Bộ MTTQ

Cán bộ MTTQ cần được đào tạo bài bản về pháp luật và các vấn đề liên quan đến dân chủ. Điều này giúp họ có đủ kiến thức để hướng dẫn và hỗ trợ nhân dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Vai Trò Của MTTQ Trong Thực Hiện Pháp Luật Dân Chủ

MTTQ đã có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc thực hiện pháp luật dân chủ tại cơ sở. Các hoạt động giám sát, phản biện và tham gia xây dựng chính sách đã giúp nâng cao chất lượng thực hiện dân chủ. Những kết quả này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của nhân dân mà còn củng cố niềm tin vào chính quyền.

4.1. Hoạt Động Giám Sát Của MTTQ

MTTQ đã thực hiện nhiều hoạt động giám sát đối với các cơ quan nhà nước, giúp phát hiện và ngăn chặn các vi phạm pháp luật. Điều này góp phần bảo vệ quyền lợi của nhân dân.

4.2. Tham Gia Xây Dựng Chính Sách

MTTQ đã tham gia đóng góp ý kiến vào các chính sách của nhà nước, từ đó giúp nâng cao chất lượng các quyết định chính trị.

V. Kết Luận Về Vai Trò Của MTTQ Trong Pháp Luật Dân Chủ Tại Cơ Sở

Vai trò của MTTQ trong việc thực hiện pháp luật dân chủ tại cơ sở là rất quan trọng. MTTQ không chỉ là tổ chức đại diện cho nhân dân mà còn là cầu nối giữa chính quyền và nhân dân. Để phát huy vai trò này, cần có sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền và sự tham gia tích cực của nhân dân.

5.1. Tầm Quan Trọng Của MTTQ

MTTQ đóng vai trò quyết định trong việc thực hiện pháp luật dân chủ, giúp bảo vệ quyền lợi của nhân dân và củng cố niềm tin vào chính quyền.

5.2. Hướng Tới Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp để nâng cao vai trò của MTTQ trong việc thực hiện pháp luật dân chủ, từ đó góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực thi dân chủ ở cơ sở là nền tảng vững chắc để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi quyền lực thực sự thuộc về Nhân dân. Tại đô thị lớn có tốc độ đô thị hóa nhanh chóng như quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh – địa bàn có quy mô dân số hơn 620.000 người, phân bố trên 16 phường, 186 khu phố và 1.434 tổ dân phố – việc bảo đảm quyền dân chủ trực tiếp của công dân đối mặt với rất nhiều thách thức thực tiễn phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn bắt nguồn từ thực trạng thực thi pháp luật dân chủ còn mang tính hình thức ở một số cơ sở, tình trạng cán bộ quan liêu, tiêu cực và cơ chế giám sát xã hội chưa phát huy hết quyền năng theo tinh thần Chỉ thị số 30-CT/TW và Kết luận số 120-KL/TW năm 2016 của Bộ Chính trị. Mục tiêu cụ thể của công trình là làm rõ cơ sở lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, phân tích toàn diện thực trạng phối hợp, giám sát và tổ chức phát huy quyền làm chủ của Nhân dân tại quận Gò Vấp giai đoạn 2008 – 2016, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.

Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc cả về mặt khoa học pháp lý lẫn thực tiễn quản trị công. Luận văn đã xác lập luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý kiến nghị giám sát sau thanh tra nhân dân lên mức 100%, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho hơn 620.000 người dân đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, khẳng định Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước với phương châm cốt lõi: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Đồng thời, nghiên cứu kết hợp lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước và giám sát xã hội (social accountability), xác định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là thiết chế liên minh chính trị - xã hội đóng vai trò kiềm chế, đối trọng nhằm ngăn chặn sự lạm quyền trong hoạt động hành chính công.

Nội dung nghiên cứu xoay quanh 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Dân chủ ở cơ sở: Phương thức Nhân dân thực hiện quyền làm chủ trực tiếp hoặc gián tiếp tại địa bàn xã, phường, thị trấn theo quy định của Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11.
2. Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở: Chuỗi hành vi có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm đưa quy phạm pháp luật vào thực tiễn đời sống quản trị địa phương.
3. Giám sát của Mặt trận Tổ quốc: Hoạt động theo dõi, xem xét, đánh giá và kiến nghị của tổ chức đại diện Nhân dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, đảng viên.
4. Thiết chế tự quản nhân dân: Hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng được thành lập tại 16 phường để trực tiếp bảo vệ quyền lợi cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng cỡ mẫu toàn diện trên toàn bộ 16/16 phường trực thuộc quận Gò Vấp, thu thập tài liệu thực chứng tại 186 khu phố và 1.434 tổ dân phố. Phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu toàn bộ được lựa chọn nhằm phản ánh đầy đủ bức tranh quản trị hành chính đô thị, tránh hiện tượng sai lệch dữ liệu cục bộ giữa các địa bàn có tốc độ phát triển hạ tầng khác nhau.

Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp được sử dụng để bóc tách 322 hồ sơ khiếu nại, tố cáo và 352 dự án đầu tư công trong giai đoạn 2008 – 2013, kết hợp dữ liệu cập nhật đến năm 2016. Lý do lựa chọn phương pháp này là vì nguồn tư liệu lưu trữ hành chính và báo cáo chuyên đề của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc quận Gò Vấp cung cấp căn cứ xác thực, định lượng rõ ràng về hiệu quả giải quyết thủ tục công quyền. Nghiên cứu sử dụng phương pháp logic học, thống kê mô tả và so sánh pháp luật để đối chiếu giữa quy định văn bản với thực tiễn áp dụng tại cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, vai trò giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư theo Nghị quyết liên tịch số 05/2006/NQLT-CP-UBTƯMTTQ và Chỉ thị số 19-CT/TU đã phát hiện và xử lý nhiều sai phạm nghiêm trọng:

• Tại Phường 3, qua hòm thư góp ý của Mặt trận, Nhân dân phát hiện cán bộ nhũng nhiễu, dẫn đến việc xử lý kỷ luật cách chức 01 trường hợp và buộc thôi việc 01 trường hợp cán bộ.
• Tại Phường 11, thư tố giác của Nhân dân về bảo kê xây dựng trái phép đã giúp cơ quan chức năng cách chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường và buộc thôi việc 04 thanh tra viên xây dựng.
• Tại Phường 8, Ban Thanh tra nhân dân phát hiện sai phạm chi trả bảo trợ xã hội, buộc thôi việc 01 công chức văn hóa - xã hội và đề nghị cách chức Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường.
• Tại Phường 12, vụ việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường nhận hối lộ bảo kê công trình đã bị bắt quả tang và khởi tố hình sự từ kiến nghị xác minh của Mặt trận.

Thứ hai, công tác tiếp công dân và hòa giải khiếu nại, tố cáo đạt hiệu quả tuyệt đối với 322/322 đơn thư được giải quyết (đạt tỷ lệ 100% trong giai đoạn 2008 – 2013). Trong cơ cấu xử lý, hòa giải thành công chiếm 53% (170/322 vụ việc), ban hành quyết định hành chính giải quyết tranh chấp chiếm 47% (152/322 vụ việc), và tỷ lệ giải quyết đúng thời hạn luật định đạt 91,3%.

Thứ ba, hoạt động của Ban Giám sát đầu tư cộng đồng đã trực tiếp kiểm tra 352 công trình dân sinh, gửi 206 văn bản kiến nghị đến chủ đầu tư và cơ quan quản lý. Kết quả có 157 kiến nghị được phản hồi và khắc phục (đạt tỷ lệ phản hồi 76,2%), đồng thời xử phạt 02 đơn vị thi công vi phạm tiêu chuẩn vệ sinh môi trường.

Thứ tư, công tác xây dựng quy ước tại 1.434 tổ dân phố còn bộc lộ điểm nghẽn lớn khi các bản quy ước chủ yếu sao chép lại văn bản quy phạm pháp luật cấp trên từ mẫu của Phòng Tư pháp, làm giảm tính sáng tạo và tinh thần tự quản của Nhân dân. Bên cạnh đó, hiệu lực kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân còn hạn chế khi chỉ có 97/126 kiến nghị được cơ quan hành chính giải quyết (chiếm 77%).

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thống kê trên có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ phản hồi kiến nghị của chính quyền đối với Ban Giám sát đầu tư cộng đồng (76,2%) và Ban Thanh tra nhân dân (77%), kết hợp bảng ma trận phân loại 322 vụ việc giải quyết khiếu nại đất đai (53% hòa giải thành và 47% xử lý hành chính).

Nguyên nhân căn bản của việc phản hồi kiến nghị chưa đạt 100% là do thiếu cơ chế tài phán và chế tài pháp lý bắt buộc Ủy ban nhân dân cùng cấp phải giải trình công khai văn bản giám sát của Mặt trận. Bên cạnh đó, 161 thành viên Ban Thanh tra nhân dân tại 16 phường chủ yếu là cán bộ hưu trí, thiếu chứng chỉ chuyên môn sâu về xây dựng và thẩm định tài chính dự án. So sánh với các nghiên cứu của Đào Trí Úc (2009) và Nguyễn Văn Hiển (2014), kết quả tại Gò Vấp khẳng định rằng áp lực đô thị hóa và giá trị đất đai tăng cao là yếu tố thúc đẩy khiếu nại, đòi hỏi thiết chế Mặt trận phải có thẩm quyền độc lập cao hơn trong quy trình giám sát công quyền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung chế tài xử lý vi phạm giải trình: Kiến nghị Quốc hội và Chính phủ bổ sung điều khoản xử phạt hành chính hoặc xử lý kỷ luật đối với người đứng đầu cơ quan nhà nước không phản hồi kiến nghị giám sát của Mặt trận Tổ quốc sau thời hạn 15 – 20 ngày theo luật định, hướng tới mục tiêu 100% văn bản kiến nghị phải được xử lý dứt điểm trước năm 2028.
2. Chuẩn hóa quy trình biên soạn quy ước khu dân cư: Giao Ủy ban nhân dân phối hợp Ủy ban Mặt trận Tổ quốc quận Gò Vấp chỉ đạo 16 phường rà soát lại toàn bộ 1.434 bản quy ước tổ dân phố trong thời hạn 12 tháng, loại bỏ các điều khoản trích dẫn luật rập khuôn, lấy ý kiến đồng thuận của trên 50% đại diện hộ gia đình để quy ước thực sự phát huy giá trị tự quản.
3. Nâng cấp năng lực chuyên môn và bảo đảm ngân sách độc lập: Tổ chức định kỳ 02 đợt tập huấn chuyên sâu/năm về kỹ năng đọc bản vẽ thiết kế, dự toán kinh phí và quy trình thanh tra cho 161 thành viên Ban Thanh tra nhân dân và các thành viên Ban Giám sát đầu tư cộng đồng; đồng thời nâng mức kinh phí hoạt động thường niên tối thiểu lên 15 – 20 triệu đồng/ban/năm do Hội đồng nhân dân Thành phố phân bổ.
4. Tách bạch cơ cấu nhân sự trong công tác bầu cử: Chấm dứt việc bố trí đại diện Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường kiêm nhiệm chức danh Ủy viên thư ký Ủy ban bầu cử để loại bỏ triệt để hiện tượng "vừa đá bóng, vừa thổi còi", bảo đảm tính độc lập khách quan trong việc giám sát hồ sơ ứng cử viên đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội tại 16 phường: Nắm vững quy trình nghiệp vụ phối hợp lấy phiếu tín nhiệm cán bộ lãnh đạo và kỹ năng tổ chức tiếp xúc cử tri nơi cư trú hiệu quả.
2. Công chức Tư pháp, Thanh tra và lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp quận, phường: Vận dụng mô hình hòa giải thành công 53% tranh chấp đất đai nhằm giảm thiểu áp lực khiếu kiện hành chính kéo dài.
3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hiến pháp - Luật Hành chính: Khai thác hệ thống số liệu thực tiễn tại đô thị hơn 620.000 dân làm tài liệu tham khảo cho các đề tài về kiểm soát quyền lực nhà nước và dân chủ cơ sở.
4. Thành viên Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng: Tiếp cận cẩm nang tình huống xử lý các vi phạm trật tự xây dựng và bảo trợ xã hội từ những case study thực tế tại địa bàn quận Gò Vấp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền năng pháp lý của Mặt trận Tổ quốc trong việc xử lý cán bộ sai phạm ở cơ sở được thực hiện ra sao? Mặt trận Tổ quốc không trực tiếp ra quyết định xử phạt nhưng có quyền lập biên bản kiến nghị chuyển cơ quan thẩm quyền. Tại quận Gò Vấp, từ kiến nghị của Mặt trận và Nhân dân, cơ quan chức năng đã cách chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân Phường 11 và xử lý kỷ luật nhiều công chức vi phạm.

2. Tại sao quy ước tại 1.434 tổ dân phố quận Gò Vấp chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng? Nguyên nhân chủ yếu do Phòng Tư pháp quận ban hành văn bản mẫu chứa quá nhiều điều khoản luật trích dẫn nguyên văn, biến bản quy ước thành bản cam kết hành chính đơn thuần, làm mất đi tính tự nguyện và tính sáng tạo tự quản của cộng đồng dân cư.

3. Kết quả giám sát 352 công trình xây dựng của Ban Giám sát đầu tư cộng đồng đạt được những gì? Trong giai đoạn 2008 – 2013, Ban đã kiến nghị 206 vụ việc phát sinh về chất lượng và tiến độ, buộc chủ đầu tư khắc phục 157 trường hợp (tỷ lệ 76,2%), đồng thời phối hợp xử phạt 02 nhà thầu vi phạm gây ô nhiễm môi trường.

4. Ban Thanh tra nhân dân 16 phường quận Gò Vấp có cơ cấu tổ chức và quy mô như thế nào? Toàn quận thành lập 16 Ban Thanh tra nhân dân tại 16 phường với tổng cộng 161 thành viên, nhiệm kỳ 2 năm do Hội nghị nhân dân tổ dân phố bầu ra, hoạt động độc lập và không bao gồm cán bộ đương nhiệm của Hội đồng nhân dân hoặc Ủy ban nhân dân.

5. Tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi" trong bầu cử cấp phường xuất hiện do đâu? Tình trạng này phát sinh khi đại diện Ban Thường trực Mặt trận phường được cơ cấu làm Ủy viên thư ký Ủy ban bầu cử và trực tiếp thu nhận hồ sơ ứng cử, làm suy giảm tính khách quan trong hoạt động giám sát bầu cử độc lập của Mặt trận.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về vị trí nền tảng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc thực thi Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 tại đô thị quy mô lớn.
• Phân tích toàn diện mô hình giám sát thực tiễn tại 16 phường, 186 khu phố thuộc quận Gò Vấp với các số liệu chứng minh tính hiệu quả của công tác hòa giải (53%) và xử lý vi phạm trật tự xây dựng.
• Chỉ rõ những nút thắt thể chế khiến 23% kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân chưa được phản hồi và tình trạng hành chính hóa 1.434 bản quy ước tổ dân phố.
• Đóng góp hệ thống giải pháp 4 nhóm trọng tâm nhằm hoàn thiện pháp luật dân chủ cơ sở, tăng cường tính độc lập cho thiết chế giám sát nhân dân trong lộ trình 2026 – 2030.
• Độc giả, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý công hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng các giải pháp chuẩn hóa quy trình giám sát xã hội vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, danh mục và tài liệu tham khảo. Nội dung luận văn được trình bày gồm: Chƣơng 1. Những vấn đề lý luận về vai trò của MTTQ Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở. Thực trạng vai trò của MTTQ Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.

Một số giải pháp phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở. 5 Chƣơng 1 Những vấn đề lý luận về vai trò của Mặt trận tổ quốc Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở 1.1 Khái niệm dân chủ ở cơ sở, thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở 1.1 Khái niệm dân chủ ở cơ sở "Dân chủ" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "demos" nghĩa là Nhân dân và "kratos" nghĩa là quyền lực. "Demokratia" có nghĩa là Nhân dân cai trị, quyền lực thuộc về Nhân dân. "Demokratia" là chỉ một phương thức tổ chức quyền lực – chính quyền do công dân bầu ra và ủy quyền để thực hiện các chức năng quản lý xã hội;[32, tr.65] qua đó cho phép họ có quyền giám sát, bãi miễn nhân sự nếu tổ chức ấy đi ngược lại với lợi ích, quyền lực của chính quyền đó.

Theo tiến trình lịch sử nhân loại, dân chủ bao gồm các kiểu sau: dân chủ chủ nô, dân chủ tư sản, dân chủ XHCN. Trong những kiểu dân chủ này thì dân chủ dân chủ XHCN đóng vai trò to lớn trong cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, xã hội và con người, khác với nền dân chủ chủ nô và dân chủ tư sản chỉ mang tính hình thức, nền dân chủ XHCN được xem là nền dân chủ thực sự. Trong nền dân chủ XHCN, những giá trị dân chủ, quyền lực của Nhân dân được thể chế hóa thành pháp luật, thành nguyên tắc, mục tiêu của sự phát triển, các giá trị và chuẩn mực của dân chủ thâm nhập, chi phối hoạt động trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Nhận rõ bản chất của dân chủ XHCN, ngay từ khi chính quyền nhân dân mới được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định vai trò làm chủ xã hội là của Nhân dân và quan trọng hơn là làm thế nào để cho dân được hưởng quyền làm chủ thực tế, có điều kiện làm chủ, biết hưởng quyền làm chủ, đồng thời biết dùng quyền làm chủ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh giải thích: “Nước ta là nước dân chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ do dân cử ra Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân” 6 Vì vậy, Hồ Chí Minh yêu cầu: "Bất cứ việc gì đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân, cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương" [16, tr. Khi dân được biết, được hiểu, được bàn bạc, họ sẽ dùng chính sức lao động của họ và làm việc một cách tự giác. Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc thực thi dân chủ phải được thực hiện ở từng địa phương, từng cơ sở, từng cán bộ, từng người dân, từng công việc cụ thể, “phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ rằng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được” [16, tr.698] Hiệu quả của dân chủ thể hiện trực tiếp ở cơ sở. Chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước có đi vào cuộc sống hay không tùy thuộc vào sự quán triệt và thực hiện ở cơ sở.

Cơ sở xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. là nơi trực tiếp thực hiện đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước; là địa bàn Nhân dân sinh sống, lao động, sản xuất, học tập và công tác; là nơi diễn ra các mối quan hệ nhiều mặt giữa các tầng lớp Nhân dân với các cấp ủy Đảng và chính quyền, cán bộ, đảng viên, công chức điều hành và xử lý công việc hàng ngày. Nhu cầu làm chủ của Nhân dân là phải biết, được bàn và tham gia giải quyết những vấn đề liên quan đến họ, đồng thời có yêu cầu kiểm tra, giám sát hoạt động hàng ngày của cấp ủy đảng, chính quyền và cán bộ, công chức. Điều đó có nghĩa là Nhân dân là chủ và có quyền làm chủ từ cơ sở, ở cơ sở.

Như vậy: “Dân chủ ở cơ sở là việc Nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình một cách gián tiếp hoặc trực tiếp tại cơ sở (phường, xã, thị trấn, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp…) theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.2 Đặc trưng, ý nghĩa của thực hiện dân chủ ở cơ sở a. Các đặc trưng của dân chủ ở cơ sở - Dân chủ ở cơ sở được thực hiện thông qua hình thức dân chủ gián tiếp hoặc trực tiếp (chủ yếu là hình thức dân chủ trực tiếp) để Nhân dân bàn bạc và quyết định những công việc quan trọng, thiết thực gắn với quyền lợi và nghĩa vụ của công dân. - Thực hiện dân chủ ở cơ sở là phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. 7 - Có sự tham gia của của các thiết chế đại diện Nhân dân, phi nhà nước để phát huy mạnh mẽ vai trò làm chủ của Nhân dân.

- Thực hiện dân chủ ở cơ sở để phát huy sự sáng tạo, động viên sức mạnh vật chất, tinh thần to lớn của Nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, ổn định chính trị, tăng cường đoàn kết, xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh; ngăn chặn và khắc phục tình trạng suy thoái, tệ quan liêu, nạn tham nhũng và các tệ nạn xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh theo định hướng XHCN. Ý nghĩa của thực hiện dân chủ ở cơ sở Thực hiện dân chủ ở cơ sở là mục tiêu đồng thời là động lực đảm bảo thắng lợi của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, có ý nghĩa như sau: - Chỉ có thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân mới khơi dây tính tích cực chủ động của Nhân dân tham gia thực hiện những chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. - Thực hiện dân chủ ở cơ sở là xây dựng nền tảng của chế độ chính trị theo định hướng XHCN. Chế độ chính trị ở nước ta thực chất là chế độ dân chủ của Nhân dân lao động.

Nhân dân lao động làm chủ quyền lực nhà nước, quyền lực xã hội, trước hết và cơ bản là ở cơ sở. - Dân chủ ở cơ sở được thực hiện chủ yếu thông qua hình thức dân chủ trực tiếp mặc dù có cả dân chủ đại diện. Trên cơ sở thực hiện tốt dân chủ trực tiếp mọi người mới có ý thức, thói quen trách nhiệm thực hiện dân chủ đại diện. - Quyền và lợi ích của Nhân dân được thực hiện thông qua những công việc thường xuyên, trực tiếp ở cơ sở.

Do vậy, Nhân dân phải biết, bàn, làm và kiểm tra những công việc ấy mới có thể thực hiện quyền lực của mình. Dân chủ ở cơ sở có ý nghĩa thiết thực cụ thể trong việc thực hiện dân chủ.3 Khái niệm thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở Dân chủ có thực sự đi vào cuộc sống hay không thì phải được cụ thể hóa bằng pháp luật. Hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 6/1997) khẳng định khâu quan trọng và cấp bách trước mắt là phát huy quyền làm chủ 8 của Nhân dân ở cơ sở, vì cơ sở là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi cần thực hiện quyền dân chủ của Nhân dân một cách rộng rãi nhất. Theo tinh thần đó, ngày 18/02/1998 Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 30/CT-TW về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tiếp sau đó Ủy ban thường vụ Quốc hội đã cụ thể hóa Chỉ thị này bằng các Nghị quyết số 45/1998/NQ-UBTVQH10, số 55/1998/NQ-UBQH10 và số 60/1998/NQ-UBTVQH10 về thực hiện dân chủ ở ba loại hình đơn vị cơ sở chủ yếu là đơn vị hành chính cấp cơ sở, các cơ quan nhà nước và các đơn vị kinh tế.

Đối với các đơn vị kinh tế, ngày 13/02/1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 07/1999/NĐ-CP ban hành kèm theo Quy chế thực hiện dân chủ ở doanh nghiệp nhà nước. Ngày 28/5/2007 Chính phủ ban hành Nghị định số 87/2007/NĐ-CP ban hành kèm theo Quy chế thực hiện dân chủ ở công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn; Nghị định số 60/2013/NĐ-CP ngày 19/6/2013 của Chính phủ quy định chi tiết khoản 3 Điều 63 Bộ luật Lao động về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc và một số văn bản pháp lý khác quy định về vấn đề dân chủ ở cơ sở. Đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập Chính phủ ban hành Nghị định số 71/1998/NĐ-CP ngày 08 tháng 9 năm 1998 của Chính phủ về ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan, Nghị định số 04/2015/NĐ-CP ngày 09/01/2015 về thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập… Đối với các đơn vị hành chính cơ sở, ngày 15/5/1998 Chính phủ ban hành Nghị định số 29/NĐ-CP ban hành kèm theo Quy chế thực hiện dân chủ ở xã và đã được sửa đổi, bổ sung thay thế bằng Nghị định số 79/NĐ-CP ngày 7/7/2003 (Quy chế này áp dụng cho cả phường và thị trấn); Ngày 18/5/2005 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 80/2005/QĐ-TTg về việc ban hành Quy chế giám sát đầu tư của cộng đồng. Ngày 28/7/2005 Chính phủ ban hành Nghị định số 99/2005/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thanh tra về tổ chức và hoạt động của Ban TTND.

Ngày 20/4/2007, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL- UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Nội dung của các Nghị định 9 và Pháp lệnh quy định cụ thể những việc chính quyền địa phương phải thông tin và công khai để dân biết, những việc dân bàn và quyết định trực tiếp, những việc Nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan nhà nước quyết định, những việc Nhân dân kiểm tra giám sát.