VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Luận án tiến sĩ về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đối với sự phát triển kinh tế tại TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu chuyên sâu về DNNVV.

• Tác giả: Phạm Thanh Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Luân
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Vai Trò của Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Trong Phát Triển Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới
• 1.3. Tổng quan nghiên cứu về DNNVV ở Việt Nam
• 1.4. Tổng quan về các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế
• 1.5. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế trên thế giới
• 1.6. Các công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế tại Việt Nam
• 1.7. Tổng quan nghiên cứu về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế
• 1.8. Tổng quan nghiên cứu về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế trên thế giới
• 1.9. Tổng quan nghiên cứu về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế Việt Nam
• 1.10. Khái quát chung về những kết quả nghiên cứu liên quan tới đề tài và khoảng trống của đề tài nghiên cứu
• 1.11. Khái quát chung những kết quả nghiên cứu
• 1.12. Sự kế thừa và khoảng trống nghiên cứu để phát triển của đề tài
• 1.13. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ
• 2.1. Những vấn đề lý luận về tăng trưởng và phát triển kinh tế
• 2.2. Khái niệm về tăng trưởng kinh tế, phát triển và phát triển kinh tế bền vững
• 2.3. Lý thuyết về tăng trưởng và phát triển kinh tế
• 2.4. Những vấn đề lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.5. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa và tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới
• 2.6. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa và tiêu chí xác định ở Việt Nam
• 2.7. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam
• 2.8. Ưu và nhược điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.9. Những vấn đề lý luận về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với phát triển kinh tế
• 2.10. Lý thuyết vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với phát triển kinh tế
• 2.11. Một số tiêu chí đánh giá sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.12. Một số tiêu chí đánh giá đóng góp của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế
• 2.13. Một số yếu tố ảnh hưởng tới vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế
• 2.14. Khung phân tích của luận án
• 2.15. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp tiếp cận và quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp tiếp cận
• 3.3. Quy trình nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp luận biện chứng duy vật
• 3.6. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học
• 3.7. Phương pháp so sánh
• 3.8. Phương pháp logic - lịch sử
• 3.9. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 3.10. Phương pháp chuyên gia
• 3.11. Nguồn dữ liệu của luận án
• 3.12. Nguồn dữ liệu thứ cấp
• 3.13. Nguồn dữ liệu sơ cấp
• 3.14. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VÀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Khái quát tình hình phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hồ Chí Minh tác động đến sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.2. Đặc điểm tự nhiên
• 4.3. Tình hình phát triển kinh tế
• 4.4. Tình hình phát triển lao động
• 4.5. Môi trường cạnh tranh tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 4.6. Quan điểm của Đảng bộ và Chính quyền thành phố Hồ Chí Minh trong phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.7. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển
• 4.8. Thực trạng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 4.9. Số lượng, loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.10. Doanh thu, lợi nhuận trước thuế
• 4.11. Quy mô vốn và hiệu quả sử dụng vốn cố định của DNNVV
• 4.12. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 4.13. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tăng trưởng kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 4.14. Doanh nghiệp nhỏ và vừa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố
• 4.15. Doanh nghiệp nhỏ và vừa tạo ra việc làm, nâng cao thu nhập của người dân
• 4.16. Đánh giá chung về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011 - 2021
• 4.17. Những kết quả đạt được
• 4.18. Những hạn chế
• 4.19. Phân tích những nguyên nhân hạn chế
• 4.20. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẾN NĂM 2030
• 5.1. Tác động của bối cảnh mới đến sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 5.2. Tình hình quốc tế
• 5.3. Tình hình trong nước
• 5.4. Quan điểm nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 5.5. Mục tiêu và phương hướng nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 5.6. Mục tiêu nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 5.7. Phương hướng phát triển và nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 5.8. Giải pháp nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
• 5.9. Nhóm giải pháp từ phía chính quyền thành phố Hồ Chí Minh
• 5.10. Nhóm giải pháp đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hồ Chí Minh
• 5.11. Kiến nghị đối với Nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò DNNVV Trong Phát Triển Kinh Tế TP

Phát triển kinh tế bền vững là mục tiêu quan trọng của nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam. Tại TP.HCM, sự phát triển không chỉ dựa vào tăng trưởng GDP mà còn cần sự cân bằng giữa kinh tế, môi trường và xã hội. Trong đó, Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò then chốt. DNNVV không chỉ cung cấp sản phẩm, dịch vụ, tạo việc làm mà còn đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước. Chúng là trụ cột quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, cung cấp lượng lớn hàng hóa, giải quyết việc làm, tạo thu nhập, và khai thác hiệu quả nguồn lực địa phương. Đồng thời, DNNVV hỗ trợ các doanh nghiệp lớn, tạo liên kết hợp tác, cạnh tranh lành mạnh và cùng phát triển. Tuy nhiên, trước Cách mạng công nghiệp 4.0, DNNVV đối mặt với thách thức về năng lực cạnh tranh, công nghệ, quản lý. Vì vậy, nghiên cứu và đưa ra giải pháp hỗ trợ DNNVV là vô cùng cần thiết. Theo Sách trắng DN năm 2023, DNNVV chiếm gần ½ tổng số lao động và đóng góp trên 40% GDP hàng năm. Nhiều sản phẩm, dịch vụ sáng tạo của DNNVV đã mang lại giá trị gia tăng lớn, thay đổi nhiều quan niệm và sản phẩm truyền thống.

1.1. Tính Cấp Thiết Nghiên Cứu Vai Trò DNNVV Tại TP.HCM

Nghiên cứu về vai trò của DNNVV đối với sự phát triển kinh tế của TP.HCM là vô cùng cấp thiết vì DNNVV chiếm tới 98% số lượng doanh nghiệp tại TP.HCM. Cần có nghiên cứu để đánh giá một cách khách quan, toàn diện về vai trò và hiệu quả hoạt động thực tế của DNNVV. Bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam và thế giới đang có nhiều thay đổi mạnh mẽ. Vì vậy, cần nghiên cứu sâu hơn về thực trạng và khả năng thích ứng của DNNVV trong bối cảnh mới, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò của DNNVV.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Phát Huy Vai Trò DNNVV

Mục tiêu chung của luận án là phân tích, đánh giá vai trò của DNNVV đối với sự phát triển kinh tế của TP.HCM và tìm ra các giải pháp phát huy hơn nữa vai trò của DNNVV trong phát triển kinh tế TP.HCM trong tương lai. Các mục tiêu cụ thể của luận án được đặt ra là tìm hiểu, làm rõ tương quan giữa vai trò của DNNVV và phát triển kinh tế; đánh giá vai trò của DNNVV đối với phát triển kinh tế tại TP.HCM giai đoạn 2011 - 2023; và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao vai của DNNVV trong phát triển kinh tế tại địa bàn TP.HCM trong thời gian tới.

II. Thách Thức Hạn Chế Của DNNVV Tác Động Đến KT TP

Mặc dù có vai trò quan trọng, DNNVV tại TP.HCM vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Với nguồn vốn hạn chế, chủ yếu từ vốn tự có, DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng để đầu tư đổi mới công nghệ. Công nghệ lạc hậu đi kèm với năng lực quản lý kém dẫn đến giá thành cao và năng lực cạnh tranh thấp. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận các đơn hàng sản xuất với giá trị gia tăng cao. Báo cáo thống kê Tình hình lao động việc làm năm 2023 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho thấy, tỷ lệ lao động không có bằng cấp chuyên môn trong DNNVV cao hơn so với các doanh nghiệp lớn. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, những hạn chế này càng trở nên rõ rệt.

2.1. Khó Khăn Tiếp Cận Vốn và Công Nghệ Của DNNVV TP.HCM

DNNVV thường xuyên đối diện với những khó khăn về vốn, công nghệ và quản lý, làm hạn chế năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển. Điều này ảnh hưởng đến khả năng đóng góp của DNNVV vào tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của thành phố. Sự hạn chế về vốn đầu tư và nguồn lực tài chính khác khiến DNNVV chậm trễ trong việc đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.

2.2. Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Điểm Yếu Của DNNVV TP.HCM

Bên cạnh những khó khăn về vốn và công nghệ, nguồn nhân lực cũng là một thách thức lớn đối với DNNVV tại TP.HCM. Tỷ lệ lao động không có bằng cấp chuyên môn cao gây khó khăn trong việc tiếp thu và ứng dụng công nghệ mới, cũng như nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Do đó, cần có các giải pháp để nâng cao trình độ và kỹ năng của người lao động trong DNNVV.

III. Giải Pháp Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển DNNVV Tại TP

Để giải quyết những thách thức và phát huy vai trò của DNNVV, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền thành phố. Các chính sách này cần tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn, công nghệ, và thị trường. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cho người lao động trong DNNVV. Các chính sách cần bám sát Nghị quyết 31/NQ-CP và Nghị quyết 98/NQ-CP, tập trung vào chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cao, và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Cải Thiện Môi Trường Kinh Doanh Cho DNNVV Tại TP.HCM

Chính quyền TP.HCM cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho DNNVV. Điều này bao gồm việc giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà, tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận thông tin và các nguồn lực khác một cách dễ dàng hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ pháp lý và tư vấn cho DNNVV để giúp họ tuân thủ các quy định pháp luật.

3.2. Tăng Cường Tiếp Cận Vốn và Công Nghệ Cho DNNVV TP.HCM

Cần có các giải pháp để giúp DNNVV tiếp cận vốn và công nghệ một cách dễ dàng hơn. Điều này có thể bao gồm việc thành lập các quỹ hỗ trợ DNNVV, cung cấp các khoản vay ưu đãi, và hỗ trợ DNNVV trong việc tìm kiếm và ứng dụng công nghệ mới. Cần có các chương trình khuyến khích DNNVV đầu tư vào nghiên cứu và phát triển.

IV. Ứng Dụng Thực Trạng Phát Triển DNNVV Tại TP

Thực tế, DNNVV TP.HCM đang có đóng góp rất lớn vào sự phát triển của thành phố. Theo số liệu từ Cục Thống kê TP.HCM, DNNVV chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp, thu hút 1.886 lao động, chiếm 24,89% tổng số lao động trên địa bàn. Điều này góp phần tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập và thực hiện các phúc lợi cho người lao động, tạo tiền đề để phát triển kinh tế, ổn định xã hội. Sự phát triển của DNNVV đã góp phần làm phong phú hơn số lượng hàng hoá và dịch vụ, thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố theo hướng tăng tỷ trọng các ngành dịch vụ, giảm dần tỷ trọng các ngành công nghiệp, nông nghiệp. Đồng thời, DNNVV cũng là nơi thu hút nguồn vốn tư nhân để đưa vào sản xuất, là khu vực kinh tế năng động, linh hoạt và đồng thời đóng góp hơn 20% vào tổng ngân sách của thành phố.

4.1. Đóng Góp Của DNNVV Vào Tăng Trưởng Kinh Tế TP.HCM

DNNVV đóng góp một phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của TP.HCM. Họ tạo ra việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đóng góp vào ngân sách nhà nước, và thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp khác. Cần có các biện pháp để khuyến khích sự phát triển của DNNVV nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của thành phố.

4.2. Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Vai Trò Của DNNVV Tại TP.HCM

DNNVV đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế của TP.HCM. Họ thúc đẩy sự phát triển của các ngành dịch vụ và công nghệ cao, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các ngành công nghiệp truyền thống. Điều này giúp thành phố trở nên cạnh tranh hơn và thích ứng tốt hơn với những thay đổi của nền kinh tế toàn cầu.

V. Tương Lai Phát Huy Vai Trò DNNVV Đến Năm 2030 Tại TP

Để tiếp tục phát huy vai trò của DNNVV trong phát triển kinh tế TP.HCM đến năm 2030, cần có tầm nhìn chiến lược và hành động cụ thể. Bối cảnh quốc tế và trong nước đang có nhiều thay đổi, đòi hỏi DNNVV phải thích ứng nhanh chóng. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, chuyển đổi số, và hội nhập kinh tế quốc tế. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền thành phố, DNNVV, và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp.

5.1. Mục Tiêu Phát Triển DNNVV TP.HCM Đến Năm 2030

Mục tiêu là nâng cao vai trò của DNNVV trong phát triển kinh tế thành phố. Để đạt được mục tiêu này, cần có các chính sách hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cho người lao động trong DNNVV. Ngoài ra, cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho DNNVV phát triển.

5.2. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Cho DNNVV TP.HCM

Cần có các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV. Điều này có thể bao gồm việc hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, và phát triển thương hiệu. Cần có các chương trình hỗ trợ DNNVV tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Chính quyền thành phố cần tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận thông tin và các nguồn lực khác một cách dễ dàng hơn.

VI. Kết Luận DNNVV Động Lực Phát Triển Kinh Tế TP

Luận án này đã phân tích và đánh giá vai trò quan trọng của DNNVV trong phát triển kinh tế TP.HCM. Mặc dù còn nhiều thách thức, DNNVV vẫn là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, và nâng cao đời sống người dân. Để tiếp tục phát huy vai trò này, cần có sự quan tâm và hỗ trợ từ chính quyền thành phố, sự nỗ lực của bản thân DNNVV, và sự chung tay của toàn xã hội. Với những giải pháp phù hợp, DNNVV sẽ tiếp tục đóng góp quan trọng vào sự phát triển bền vững của TP.HCM.

6.1. Tóm Tắt Đóng Góp Của DNNVV Với KT TP.HCM

DNNVV đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP.HCM, bao gồm tạo việc làm, đóng góp vào GDP và thúc đẩy sự đổi mới. Nghiên cứu này làm nổi bật tầm quan trọng của việc hỗ trợ DNNVV và tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự tăng trưởng của họ.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về DNNVV TP.HCM

Nghiên cứu sâu hơn có thể tập trung vào các thách thức cụ thể mà DNNVV phải đối mặt trong các ngành khác nhau, hoặc đánh giá hiệu quả của các chính sách khác nhau nhằm hỗ trợ sự phát triển của họ. Nghiên cứu thêm cũng có thể khám phá vai trò của công nghệ trong việc thúc đẩy tăng trưởng DNNVV và năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), phát triển kinh tế bền vững đã trở thành yêu cầu sống còn đối với mọi thực thể kinh tế. Theo Báo cáo Brundtland của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới: "Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu của các thế hệ tương lai" (Brundtland Commission, 1987, tr. 43). Đối với Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) — trung tâm kinh tế, tài chính và thương mại đầu tàu của Việt Nam — mục tiêu phát triển bền vững không đơn thuần dừng lại ở việc gia tăng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), mà đòi hỏi sự cân bằng hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số: 9310102) của nghiên cứu sinh Phạm Thanh Vân (2024), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Văn Luân tại Trường Đại học Kinh tế - Luật (ĐHQG-HCM), mang tính tiên phong trong việc giải quyết mối quan hệ tương hỗ giữa khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và quá trình phát triển kinh tế đô thị dưới lăng kính kinh tế chính trị học hiện đại.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu được xác định là: Hầu hết các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ tiếp cận DNNVV dưới góc độ kinh tế ngành, quản trị kinh doanh vi mô hoặc kinh tế phát triển thuần túy kỹ thuật (Harvie & Le, 2010; Nham Phong Tuan & Takahashi, 2009). Các nghiên cứu này chủ yếu dừng lại ở việc thống kê số lượng hoặc đo lường hiệu quả kỹ thuật thông qua mô hình biên sản xuất ngẫu nhiên (SFA) trong các giai đoạn ngắn hạn, chưa làm rõ bản chất kinh tế chính trị, cơ chế tác động đa chiều và vai trò thực chất của khối DNNVV trong việc tái cơ cấu kinh tế và duy trì ổn định xã hội tại một đô thị đặc thù cấp vùng như TP.HCM trong bối cảnh chịu nhiều cú sốc vĩ mô (điển hình là đại dịch Covid-19 và sự suy giảm đà tăng trưởng giai đoạn 2011–2023).

Để lấp đầy khoảng trống học thuật này, luận án tập trung giải quyết 03 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. RQ1: Những nhân tố lý luận và thực tiễn nào chi phối sự hình thành, vận động và phát triển của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?
2. RQ2: Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM đã thể hiện vai trò như thế nào đối với tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CDCCKT), tạo việc làm, nâng cao thu nhập và bảo đảm an sinh xã hội trong giai đoạn 2011–2023; những nút thắt và hạn chế nội tại là gì?
3. RQ3: Cần xác lập hệ thống quan điểm, định hướng và giải pháp đột phá nào để giải phóng nguồn lực và nâng cao vai trò của DNNVV TP.HCM đến năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết số 31-NQ/TW và Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp biện chứng giữa Lý thuyết tái sản xuất và tích tụ tư bản của Karl Marx, Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển (Solow, 1956), Lý thuyết tổng hợp trường phái Cambridge - Tân cổ điển về nền kinh tế hỗn hợp (Samuelson, 1948), cùng Lý thuyết về vốn kinh doanh (entrepreneurship capital) của Audretsch & Keilbach (2004).

Đóng góp đột phá của luận án thể hiện qua việc lượng hóa bức tranh toàn cảnh: Khu vực DNNVV chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn TP.HCM, thu hút và tạo việc làm cho 1.886.000 lao động (chiếm 24,89% lực lượng lao động toàn thành phố), đồng thời đóng góp ổn định trên 20% tổng thu ngân sách nhà nước địa phương (Cục Thống kê TP.HCM, 2023). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu chuỗi thời gian 13 năm (2011–2023) kết hợp dữ liệu khảo sát vi mô giai đoạn đại dịch Covid-19 (2020), tạo lập cơ sở dữ liệu thực nghiệm toàn diện nhất từ trước đến nay về DNNVV đô thị tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về vai trò của DNNVV đối với phát triển kinh tế cho thấy ba dòng nghiên cứu (research streams) chủ đạo:

Dòng nghiên cứu thứ nhất — Mối quan hệ giữa DNNVV và tăng trưởng kinh tế (Economic Growth): Solow (1956, 2007) và Samuelson (1948) xác lập nền tảng rằng tăng trưởng dài hạn phụ thuộc vào tích lũy vốn, mở rộng lực lượng lao động và tiến bộ công nghệ. Mở rộng khung phân tích này, Acs và cộng sự (1994), Audretsch & Thurik (2001), Audretsch & Keilbach (2004) lập luận rằng DNNVV đóng vai trò là "chất xúc tác tri thức" (knowledge spillover filter), biến tri thức khoa học thành các hoạt động đổi mới thương mại thông qua vốn kinh doanh (entrepreneurship capital). Thorsten Beck và cộng sự (2005) cũng như Ayyagari, Demirguc-Kunt & Maksimovic (2011) qua nghiên cứu thực nghiệm tại 80 quốc gia đã xác nhận mối tương quan thuận giữa tỷ trọng DNNVV trong GDP với tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Dòng nghiên cứu thứ hai — Vai trò tạo việc làm và ổn định xã hội của DNNVV: Neumark và cộng sự (2011) tại Hoa Kỳ chỉ ra rằng các doanh nghiệp quy mô nhỏ đóng góp tới 2/3 tổng số việc làm mới ròng và giữ vai trò hấp thụ sốc kinh tế trong giai đoạn khủng hoảng 2007–2009. Tại Indonesia, Prabowo (2022) chứng minh DNNVV đóng vai trò "van an toàn" (economic safety valve) giải tỏa áp lực thất nghiệp cho lao động kỹ năng thấp. Ngược lại, Cravo (2010) khi nghiên cứu tại Brazil lại đưa ra quan điểm trái chiều khi cảnh báo rằng tỷ trọng lao động quá lớn trong khu vực DNNVV với trình độ học vấn thấp có thể gây suy giảm năng suất lao động tổng thể và kìm hãm tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Dòng nghiên cứu thứ ba — Tác động của DNNVV đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế (Structural Transformation): Ardic và cộng sự (2011) cùng Kushnir, Mirmulstein & Ramalho (2010) khẳng định tỷ trọng và cơ cấu ngành của DNNVV phản ánh trực tiếp trình độ phát triển của một quốc gia. Điển hình như tại Hàn Quốc, Chun, Kim, Lee & Lee (2012) chứng minh DNNVV đóng vai trò then chốt trong chuyển dịch cơ cấu sản xuất từ thâm dụng lao động sang công nghệ cao, khi tỷ trọng đóng góp của DNNVV trong sản lượng công nghiệp tăng mạnh từ 20% (năm 1963) lên 43% (năm 2007).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Harvie & Le (2010), Nham Phong Tuan & Takahashi (2009), Vũ Hùng Cường (2016) tập trung vào hiệu quả kỹ thuật, năng lực cạnh tranh và rào cản thể chế. Tuy nhiên, tồn tại một cuộc tranh luận học thuật sâu sắc: Một bên (như Henrik Hansen et al., 2009; Brouthers et al., 2014) nhấn mạnh vai trò vượt trội của định hướng kinh doanh (EO) và sự linh hoạt của thị trường tự do; trong khi phía bên kia (như Fabian Eggers et al., 2013; Mariana Mazzucato, 2021) nhấn mạnh sự thất bại thị trường của khối DNNVV do thiếu hụt vốn tự có, công nghệ lạc hậu, đòi hỏi bàn tay can thiệp và định hướng trực tiếp từ Nhà nước thông qua các chính sách công nghiệp hóa mục tiêu.

Luận án này định vị học thuật tại điểm giao thoa giữa Kinh tế chính trị học Mác - Lênin và Kinh tế học thể chế hiện đại. Công trình không xem DNNVV là một khối thuần nhất phi lịch sử, mà đặt nó trong cấu trúc quan hệ sản xuất đa thành phần của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại TP.HCM. Luận án vượt qua các hạn chế của nghiên cứu trước bằng việc phân tích song trùng: vừa đánh giá đóng góp giá trị vật chất (tăng trưởng GRDP, giá trị tăng thêm VA, nộp ngân sách), vừa giải mã vai trò xã hội - kinh tế (chuyển dịch cơ cấu lao động từ khu vực nông nghiệp sang dịch vụ, xóa đói giảm nghèo, phân phối lại thu nhập) trong giai đoạn biến động 2011–2023.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và làm phong phú hệ thống lý luận kinh tế chính trị về vai trò của thành phần kinh tế tư nhân nói chung và khối DNNVV nói riêng trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

Thứ nhất, kế thừa và phát triển lý luận của Karl Marx về quá trình phân công lao động xã hội và tích tụ, tập trung tư bản (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020), luận án làm sáng tỏ quy luật vận động của DNNVV trong nền kinh tế chuyển đổi. Luận án chứng minh rằng trong điều kiện phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc và dưới tác động của tiến bộ khoa học công nghệ, DNNVV không bị triệt tiêu bởi các tập đoàn tư bản độc quyền lớn mà ngược lại, tái lập vị thế thông qua chuyên môn hóa linh hoạt, hình thành mạng lưới liên kết dọc (vertical linkages) và liên kết ngang (horizontal linkages) bổ trợ cho các doanh nghiệp quy mô lớn.

Thứ hai, luận án bổ sung chiều kích thể chế vào mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Solow (1956) và hàm sản xuất mở rộng. Luận án chứng minh rằng đối với một đô thị đang phát triển như TP.HCM, "vốn kinh doanh" (entrepreneurship capital) đại diện bởi khu vực DNNVV là một biến số nội sinh thúc đẩy năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), chuyển hóa vốn đầu tư xã hội còn phân tán trong dân cư thành giá trị sản xuất thực tế.

Mô hình lý thuyết của luận án thiết lập 04 mệnh đề khoa học (Propositions):

• Proposition P1: Sự gia tăng mật độ và quy mô vốn của DNNVV có mối tương quan phi tuyến thuận chiều với mức độ đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm và tốc độ tăng trưởng GRDP đô thị.
• Proposition P2: DNNVV đóng vai trò động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng hiện đại hóa (tăng tỷ trọng khu vực dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao, giảm tỷ trọng nông nghiệp truyền thống).
• Proposition P3: Khu vực DNNVV hoạt động như một "bộ giảm chấn kinh tế", hấp thụ lực lượng lao động dôi dư từ khu vực chính quy trong các giai đoạn suy thoái kinh tế.
• Proposition P4: Hiệu quả chuyển hóa vai trò của DNNVV thành tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào chất lượng thể chế điều tiết của chính quyền đô thị và khả năng tiếp cận các nguồn lực sản xuất cốt lõi (vốn, mặt bằng sản xuất, công nghệ số).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng 03 khối lý thuyết trụ cột:

1. Lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin: Đánh giá quan hệ sở hữu, cấu tạo hữu cơ của tư bản ($c/v$), phương thức phân phối thu nhập và bản chất của liên kết kinh tế giữa DNNVV tư nhân với kinh tế nhà nước.
2. Lý thuyết kinh tế học phát triển và cơ cấu (Structuralist Development Economics): Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nội ngành, các hệ số co giãn việc làm và đóng góp vào giá trị tăng thêm (Value Added - VA).
3. Lý thuyết thể chế và môi trường kinh doanh (Institutional Economics): Phân tích tác động của các chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và các rào cản hành chính đối với chi phí giao dịch của doanh nghiệp.

Khung phân tích xác lập cơ chế tác động của DNNVV đến phát triển kinh tế qua hai kênh: Kênh trực tiếp (đóng góp trực tiếp vào GRDP thông qua giá trị sản xuất $GO$, giá trị tăng thêm $VA$, tạo việc làm trực tiếp, nộp thuế ngân sách) và Kênh gián tiếp (thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực xã hội, tạo mạng lưới công nghiệp hỗ trợ).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                         KHUNG PHÂN TÍCH TOÀN DIỆN CỦA LUẬN ÁN                     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [BỐI CẢNH THỂ CHẾ & ĐÔ THỊ]                                                      |
|  - Kinh tế thị trường định hướng XHCN (Nghị quyết 31-NQ/TW, Nghị quyết 98/QH15)   |
|  - Môi trường cạnh tranh cấp tỉnh (Chỉ số PCI, hạ tầng, cải cách hành chính)     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [NỘI LỰC KHỐI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA (DNNVV)]                                   |
|  - Tiêu chí phân loại: Lao động, Vốn, Doanh thu (Nghị định 80/2021/NĐ-CP)         |
|  - Nguồn lực: Vốn chủ sở hữu, Vốn vay tín dụng, Năng lực quản trị, Trình độ CN     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+------------------------------------+     +----------------------------------------+
|  [KÊNH TÁC ĐỘNG TRỰC TIẾP]         |     |  [KÊNH TÁC ĐỘNG GIÁN TIẾP]             |
|  - Đóng góp vào GRDP & VA          |     |  - Thúc đẩy đổi mới sáng tạo & EO      |
|  - Thu hút 1,886 triệu lao động    |     |  - Tối ưu hóa vốn nhàn rỗi xã hội      |
|  - Đóng góp >20% ngân sách TP      |     |  - Tạo lập mạng lưới công nghiệp hỗ trợ|
|  - Chuyển dịch cơ cấu Dịch vụ-CN   |     |  - Ổn định an sinh, giảm sốc kinh tế   |
+------------------------------------+     +----------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  [MỤC TIÊU: PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG TP. HỒ CHÍ MINH ĐẾN NĂM 2030]              |
|  - Tăng trưởng chiều sâu (TFP, giá trị gia tăng cao, giảm thâm dụng vốn ICOR)     |
|  - Chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiện đại                                            |
|  - Tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái                       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Điều kiện biên (Boundary Conditions) của khung phân tích được giới hạn rõ ràng: Áp dụng cho các thực thể DNNVV đăng ký và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 trên địa bàn địa lý hành chính TP.HCM, trong điều kiện một nền kinh tế chuyển đổi có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường nhận thức luận (epistemological stance) của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp luận thực chứng (positivism) trong xử lý dữ liệu định lượng. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) kết hợp giữa cấp độ vĩ mô (nền kinh tế TP.HCM), cấp độ trung mô (cơ cấu ngành kinh tế cấp 1) và cấp độ vi mô (tập hợp các doanh nghiệp theo quy mô vốn và lao động).

Phương pháp trừu tượng hóa khoa học được sử dụng để gạt bỏ các hiện tượng ngẫu nhiên, bề ngoài của thị trường nhằm nắm bắt các quy luật kinh tế khách quan chi phối hiệu quả tích tụ vốn và phân bổ lao động của DNNVV. Phương pháp logic - lịch sử cho phép đặt sự tiến hóa của khu vực DNNVV TP.HCM trong tiến trình đổi mới kinh tế từ sau năm 1986, đặc biệt là giai đoạn tái cơ cấu 2011–2023.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua 5 bước logic:

1. Tổng quan y văn và xác lập khung lý thuyết: Hệ thống hóa các khái niệm, lý thuyết tăng trưởng, định nghĩa chuẩn hóa DNNVV theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP và Nghị định số 80/2021/NĐ-CP.
2. Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp chuỗi dữ liệu thống kê liên tục từ Cục Thống kê TP.HCM, Tổng cục Thống kê, Báo cáo kinh tế - xã hội của UBND TP.HCM, Báo cáo PCI của VCCI từ năm 2011 đến năm 2023.
3. Khai thác và phân tích dữ liệu sơ cấp kế thừa: Sử dụng bộ dữ liệu khảo sát quy mô lớn của Tổng cục Thống kê và Cục Thống kê TP.HCM thực hiện trong năm 2020 gồm 02 đợt khảo sát diện rộng (Đợt 1 vào tháng 4/2020 và Đợt 2 vào tháng 9/2020) đánh giá tác động trực tiếp của đại dịch Covid-19 đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của khối DNNVV.
4. Phân tích định tính kết hợp định lượng: Đánh giá chuyển dịch cơ cấu, phân tích bảng cân đối liên ngành, hiệu quả sử dụng vốn cố định, đóng góp giá trị tăng thêm (VA) theo ngành cấp 1.
5. Kiểm định qua phương pháp chuyên gia: Tham vấn các nhà khoa học kinh tế, chuyên gia quản lý đô thị và hiệp hội doanh nghiệp nhằm đối soát, xác thực các nhận định định tính và tính khả thi của hệ thống giải pháp.

Tam giác đạc (Triangulation) được thực hiện triệt để: Tam giác đạc nguồn dữ liệu (đối chiếu số liệu thống kê nhà nước với dữ liệu khảo sát thực tế và báo cáo quốc tế của World Bank, OECD); Tam giác đạc phương pháp (kết hợp phân tích chuỗi thời gian, thống kê mô tả nâng cao và phân tích logic thể chế).

Data và phân tích

Mô tả mẫu dữ liệu thứ cấp: Bao quát 100% các DNNVV chính thức tại TP.HCM trong giai đoạn 2011–2023. Số lượng DNNVV khảo sát phân loại chi tiết theo 3 khu vực kinh tế (Khu vực I: Nông - Lâm - Thủy sản; Khu vực II: Công nghiệp - Xây dựng; Khu vực III: Thương mại - Dịch vụ) và các phân ngành cấp 1 trọng điểm.

Kỹ thuật phân tích dữ liệu:

• Đo lường giá trị sản xuất ($GO$) và giá trị tăng thêm ($VA$) của DNNVV qua hai thời kỳ 2011–2015 và 2016–2021 nhằm nhận diện sự đứt gãy và phục hồi cơ cấu.
• Phân tích hiệu quả sử dụng vốn cố định thông qua tỷ số giữa Doanh thu thuần/Tài sản cố định và Lợi nhuận trước thuế/Vốn chủ sở hữu (VCSH).
• Đánh giá mức độ chuyển dịch cơ cấu lao động và cơ cấu doanh nghiệp bằng các chỉ số tỷ trọng tương đối (%) và tốc độ tăng trưởng liên hoàn.
• Phân tích năng lực cạnh tranh thông qua xếp hạng 10 chỉ số thành phần PCI của TP.HCM giai đoạn 2011–2022 để kiểm tra các điểm nghẽn thể chế đối với DNNVV.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1: Quy mô áp đảo về số lượng nhưng cấu trúc quy mô vốn cực đoan (Vấn đề "Doanh nghiệp tí hon"). Số lượng DNNVV tại TP.HCM chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn. Tuy nhiên, tỷ trọng doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ chiếm trên 90% trong tổng số DNNVV. Căn cứ theo quy chuẩn Nghị định số 80/2021/NĐ-CP, phần lớn các doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 3 tỷ đồng hoặc dưới 20 tỷ đồng, hoạt động chủ yếu dựa vào nguồn vốn tự có hữu hạn của chủ sở hữu. Thực trạng này tạo ra "vòng luẩn quẩn năng lực cạnh tranh thấp": Thiếu vốn $\rightarrow$ Không có tài sản thế chấp $\rightarrow$ Khó tiếp cận tín dụng ngân hàng $\rightarrow$ Không thể đầu tư đổi mới công nghệ $\rightarrow$ Năng suất thấp và biên lợi nhuận mỏng.

Phát hiện 2: Đóng góp vượt bậc vào tạo việc làm nhưng chất lượng nguồn nhân lực phân hóa nghiêm trọng. Khu vực DNNVV sử dụng 1.886.000 lao động, chiếm 24,89% tổng lực lượng lao động tại TP.HCM. Tuy nhiên, theo Báo cáo thống kê Tình hình lao động việc làm năm 2023 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Tỷ lệ lao động không có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn tại TP.HCM lên tới 64,1% (lao động có trình độ đại học đạt 21,1%, cao đẳng - trung cấp đạt 8,4%, sơ cấp đạt 6,3%). Đáng chú ý, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo tập trung áp đảo tại khối DNNVV. Điều này chứng minh nghịch lý: DNNVV giải quyết khối lượng lớn việc làm nhưng chủ yếu là việc làm thâm dụng lao động phổ thông, giá trị gia tăng thấp.

Phát hiện 3: Chuyển dịch cơ cấu nội tại diễn ra mạnh mẽ theo hướng dịch vụ hóa nhưng thiếu tính liên kết chuỗi giá trị. Cơ cấu DNNVV TP.HCM giai đoạn 2011–2023 đã có sự dịch chuyển vượt bậc: Khu vực Thương mại - Dịch vụ tăng nhanh và chiếm tỷ trọng áp đảo (>70% số lượng doanh nghiệp và lao động), Khu vực Công nghiệp - Xây dựng duy trì khoảng 25-28%, Khu vực Nông nghiệp giảm xuống dưới 1%. Mặc dù thúc đẩy quá trình dịch vụ hóa đô thị, nhưng mức độ liên kết dọc giữa DNNVV với các tập đoàn đa quốc gia (FDI) và các doanh nghiệp lớn nhà nước còn rất yếu; DNNVV gần như chưa tham gia sâu vào các công đoạn giá trị cao của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát hiện 4: Tính dễ tổn thương cao trước các cú sốc vĩ mô (Bằng chứng từ dữ liệu Covid-19). Kết quả khảo sát doanh nghiệp tháng 4/2020 và tháng 9/2020 của Cục Thống kê TP.HCM cho thấy trên 85% DNNVV chịu ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng bởi đứt gãy chuỗi cung ứng, suy giảm doanh thu và thiếu hụt dòng tiền thanh khoản. Nhóm doanh nghiệp thích ứng thành công và duy trì hoạt động là các đơn vị nhanh nhạy chuyển đổi mô hình sang thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin và tái cấu trúc nhân sự tinh gọn.

Phát hiện 5: Đóng góp ngân sách ổn định nhưng hiệu quả sử dụng vốn có xu hướng giảm sút. DNNVV đóng góp trên 20% tổng thu ngân sách nhà nước của TP.HCM. Tuy nhiên, phân tích tỷ suất sinh lời trên vốn và hiệu quả sử dụng vốn cố định giai đoạn 2016–2023 cho thấy dấu hiệu suy giảm biên độ tăng trưởng do chi phí mặt bằng sản xuất, chi phí logistics và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính ngày càng tăng cao.

Implications đa chiều

Về mặt lý luận: Nghiên cứu củng cố luận điểm cho rằng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, DNNVV không chỉ là công cụ tạo sinh kế mà là một thành phần cấu thành hữu cơ của lực lượng sản xuất xã hội. Cần kết hợp hài hòa giữa cơ chế thị trường tự do với sự hỗ trợ có trọng tâm của Nhà nước nhằm tránh bẫy phát triển manh mún.

Về mặt phương pháp luận: Cung cấp một khung phân tích tích hợp dữ liệu vĩ mô và vi mô, kết hợp định tính chính trị kinh tế với định lượng thống kê thực chứng có thể nhân rộng để đánh giá vai trò DNNVV tại các đô thị loại đặc biệt khác như Hà Nội, Hải Phòng hay Đà Nẵng.

Về mặt thực tiễn và quản trị doanh nghiệp: Bản thân các DNNVV tại TP.HCM buộc phải chủ động tái cấu trúc quản trị, chuyển đổi từ mô hình quản lý gia đình truyền thống sang mô hình quản trị hiện đại, tăng cường trích lập quỹ đầu tư đổi mới công nghệ và chuẩn hóa kỹ năng số cho người lao động.

Về mặt chính sách và lộ trình thực thi (Policy Pathways):

1. Hiện thực hóa cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98/2023/QH15: Chính quyền TP.HCM cần triển khai ngay gói hỗ trợ lãi suất cho vay đối với các dự án đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của DNNVV trong các ngành công nghiệp mũi nhọn.
2. Thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV hiệu quả: Đổi mới quy trình bảo lãnh tín dụng dựa trên thẩm định dòng tiền và phương án kinh doanh khả thi thay vì phụ thuộc 100% vào tài sản bảo đảm là bất động sản.
3. Phát triển hạ tầng cụm công nghiệp hỗ trợ: Quy hoạch các khu, cụm công nghiệp chuyên biệt dành cho DNNVV với giá thuê mặt bằng hợp lý, kết nối trực tiếp với các khu công nghệ cao và khu chế xuất lớn để thúc đẩy liên kết chuỗi.
4. Cắt giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính: Nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), đơn giản hóa tối đa quy trình thanh tra, kiểm tra và đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến cấp độ 4.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về dữ liệu cấp vi mô (Micro-data): Do tính bảo mật và hạn chế của hệ thống thống kê, luận án chưa thể xây dựng bộ dữ liệu bảng (panel data) theo dõi liên tục từng doanh nghiệp cá thể qua 13 năm, mà chủ yếu phân tích dựa trên dữ liệu tổng hợp theo ngành cấp 1 và quy mô nhóm.
2. Khía cạnh kinh tế phi chính thức: Luận án tập trung vào khu vực DNNVV đăng ký chính thức, chưa bao quát được toàn diện mối liên hệ chuyển đổi giữa khu vực hộ kinh doanh cá thể (kinh tế phi chính thức) thành doanh nghiệp nhỏ.
3. Mô hình kinh tế lượng nâng cao: Chưa áp dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hoặc mô hình hồi quy đa cấp (Multilevel regression) để kiểm định định lượng các tác động điều tiết (moderating effects) của chính sách công đối với hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Nghiên cứu đo lường định lượng tác động của chính sách thí điểm đặc thù từ Nghị quyết 98/2023/QH15 đối với khả năng tiếp cận vốn đầu tư mạo hiểm của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (startups).
• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng vi mô (micro-econometrics) để đánh giá tác động của quá trình chuyển đổi số (Digital Transformation) và áp dụng tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đến năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của DNNVV.
• Nghiên cứu so sánh không gian đô thị (Spatial econometrics) về vai trò của DNNVV giữa TP.HCM và các tỉnh lân cận trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu).
• Khảo sát chuyên sâu động thái chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể lên doanh nghiệp nhỏ theo Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017.

Tác động và ảnh hưởng

Ảnh hưởng học thuật (Academic Impact): Luận án đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển; dự kiến tạo tiền đề cho nhiều bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành uy tín thuộc danh mục ACI/Scopus và Hội đồng Giáo sư Nhà nước.

Tác động chuyển đổi ngành (Industry Transformation): Cung cấp luận cứ thực tiễn cho Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) và các hội ngành nghề trong việc xây dựng chương trình liên kết kinh doanh, thiết lập sàn giao dịch hỗ trợ vốn và công nghệ nội bộ giữa các doanh nghiệp lớn và DNNVV.

Tác động chính sách công (Policy Influence): Kết quả nghiên cứu trực tiếp cung cấp cơ sở khoa học để Thành ủy, HĐND và UBND TP.HCM cụ thể hóa các chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Lợi ích xã hội được định lượng: Việc hiện thực hóa các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn cho DNNVV sẽ góp phần bảo đảm việc làm ổn định cho gần 2 triệu lao động, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 35,9% lên trên 50% vào năm 2030, đồng thời thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người của thành phố duy trì mức tăng trưởng bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Học giả (Doctoral & Senior Researchers): Tiếp cận một khung phân tích kinh tế chính trị chuẩn mực kết hợp dữ liệu thực nghiệm phong phú, xác lập các khoảng trống lý luận mới về kinh tế tư nhân đô thị.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Policy Makers): Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương, Trung tâm Hỗ trợ DNNVV TP.HCM có cơ sở thực chứng để thiết kế các chính sách can thiệp trúng đích về vốn, thuế và mặt bằng sản xuất.
• Lãnh đạo và Chủ Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa (SME Executives): Nhận diện rõ vị trí, cơ hội và thách thức nội tại, từ đó chủ động xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực và chuyển đổi mô hình kinh doanh số hóa.
• Các Tổ chức Xúc tiến Thương mại và Hiệp hội Ngành nghề: Có cơ sở dữ liệu để nâng cao hiệu quả các chương trình kết nối B2B và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho cộng đồng doanh nhân.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc mở rộng Lý luận về vai trò của thành phần kinh tế tư nhân trong thời kỳ quá độ lên CNXH của Kinh tế chính trị Mác - Lênin kết hợp với Lý thuyết Vốn kinh doanh (Audretsch & Keilbach, 2004). Luận án đã luận giải một cách hệ thống rằng: Trong một trung tâm kinh tế đô thị đặc thù, DNNVV không chỉ thuần túy là đối tượng sản xuất giá trị thặng dư mà đóng vai trò cấu trúc phân phối lại nguồn lực, tối ưu hóa các yếu tố sản xuất nhàn rỗi trong xã hội và hoạt động như một thực thể gắn kết mật thiết với định hướng kinh tế nhà nước thông qua cơ chế thị trường có sự điều tiết vĩ mô.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án khi so sánh với các công trình trước đây?

So với nghiên cứu của Harvie & Le (2010) chỉ dùng phương pháp phân tích biên ngẫu nhiên (SFA) cho dữ liệu sản xuất thuần túy hoặc nghiên cứu của Nham Phong Tuan & Takahashi (2009) chỉ sử dụng mô hình hồi quy OLS trên mẫu nhỏ 337 doanh nghiệp theo khung của Storey (1994), luận án này đã triển khai phương pháp tiếp cận phức hợp: Kết hợp phương pháp luận trừu tượng hóa khoa học và logic - lịch sử của Kinh tế chính trị với chuỗi dữ liệu thống kê tổng thể 13 năm (2011–2023) của TP.HCM và phân tích hai đợt khảo sát quy mô lớn năm 2020 về Covid-19, tạo ra độ tin cậy và chiều sâu phân tích vượt trội.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ và mang tính nghịch lý nhất là: Mặc dù số lượng DNNVV tăng trưởng liên tục và chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp, đóng vai trò giải quyết việc làm cốt lõi cho gần 25% lực lượng lao động toàn thành phố, nhưng tỷ lệ lao động không có bằng cấp chuyên môn kỹ thuật trong khu vực này vẫn ở mức rất cao (chiếm đa số trong tỷ lệ 64,1% lao động chưa qua đào tạo của thành phố). Điều này cho thấy khu vực DNNVV tại TP.HCM trong giai đoạn 2011–2023 vẫn chủ yếu tăng trưởng theo chiều rộng dựa trên thâm dụng lao động giá rẻ, chưa thực sự chuyển dịch thành công sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu dựa trên tri thức và công nghệ.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Toàn bộ hệ thống chỉ tiêu đánh giá (từ quy mô vốn, lao động, doanh thu, giá trị sản xuất $GO$, giá trị gia tăng $VA$, hiệu quả sử dụng tài sản cố định đến các chỉ số chuyển dịch cơ cấu ngành cấp 1) đều được chuẩn hóa theo danh mục phân ngành kinh tế quốc dân và các tiêu chí của Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Quy trình này hoàn toàn có thể nhân rộng để phân tích, đối sánh vai trò của khối DNNVV tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác tại Việt Nam.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?

Chương trình 10 năm (2024–2034) tập trung vào 03 trọng tâm:

1. Đánh giá tác động của việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và bộ tiêu chuẩn ESG đến sức cạnh tranh toàn cầu của DNNVV xuất khẩu.
2. Đo lường hiệu quả chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của DNNVV đô thị.
3. Nghiên cứu cơ chế chính sách hình thành các liên minh/cụm liên kết ngành (clusters) giữa DNNVV trong nước với các tập đoàn công nghệ cao toàn cầu tại TP.HCM.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và phát triển toàn diện cơ sở lý luận kinh tế chính trị về doanh nghiệp nhỏ và vừa, xác định rõ vị trí, bản chất và cơ chế tác động của khối doanh nghiệp này trong tiến trình phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN.
2. Khẳng định vững chắc vai trò trụ cột của DNNVV tại TP.HCM giai đoạn 2011–2023 qua các minh chứng định lượng: chiếm 98% số lượng doanh nghiệp, thu hút 1,886 triệu lao động (24,89% lực lượng lao động đô thị), đóng góp trên 20% ngân sách nhà nước và đóng vai trò động lực chuyển dịch cơ cấu sang ngành dịch vụ.
3. Chỉ ra thẳng thắn những điểm nghẽn cốt tử: Vòng luẩn quẩn thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, 64,1% lao động thành phố chưa qua đào tạo chính quy tập trung ở DNNVV, và sự thiếu vắng các liên kết chuỗi giá trị bền vững.
4. Đóng góp bước tiến nhận thức luận quan trọng: Chuyển dịch tư duy quản lý từ "quản lý hành chính kiểm soát" sang "kiến tạo phát triển và hỗ trợ thể chế", gắn kết sự phát triển của DNNVV với các mục tiêu xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.
5. Mở ra 03 hướng nghiên cứu học thuật mới: Kinh tế chính trị học về chuyển đổi số trong khu vực tư nhân đô thị; Thể chế tài chính vi mô và vốn mạo hiểm cho doanh nghiệp khởi nghiệp; Mô hình liên kết kinh tế công - tư trong phát triển chuỗi cung ứng địa phương.
6. Xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao đến năm 2030, tận dụng tối đa không gian thể chế từ Nghị quyết 98/2023/QH15, tạo nền tảng vững chắc để DNNVV thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế bền vững của TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tổng quan nghiên cứu về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Tổng quan nghiên cứu về doanh nghiệp nhỏ và vừa trên thế giới Theo báo cáo hoạt động DNNVV tại khu vực Châu Á (Phidel Marion G. Vineles, 2017), các DNNVV có sự đóng góp quan trọng trong sự tăng trưởng của khu vực và đóng vai trò như trụ cột của nền kinh tế Châu Á.

Tầm quan trọng của DNNVV có thể thấy rõ thông qua sự đóng góp trong tổng GDP của toàn khu vực, giải quyết về việc làm cho dân cư, tăng thu nhập cho người lao động, làm năng động nền kinh tế trong quá trình hội nhập (Phidel Marion G. Hiện nay, các vấn đề liên quan đến mô hình, hoạt động của các DNNVV luôn thu hút sự chú ý của các tư nhân và các tổ chức trên toàn thế giới (Phạm Minh Tuấn, 2015). Điều này có thể thấy rõ qua khối lượng và tính đa dạng, dồi dào của các tài liệu được công bố, từ các công trình nghiên cứu; bài báo; chiến lược, chính sách, chương trình phát triển DNNVV của quốc gia, khu vực và các luật lệ của Chính phủ ở mỗi quốc gia. Tổng quan về các nghiên cứu về DNNVV trên thế giới có thể được khái quát hóa qua các nét chính như sau: Nghiên cứu về DNNVV và tinh thần khởi nghiệp Michel Marchesnay (2011) đã phân tích sự phát DNNVV tại Pháp từ năm 1955 đến hiện tại.

Ông nhận thấy rằng, trong hai thập kỷ đầu, các DNNVV gặp phải sự giảm sút về sự công nhận xã hội và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, sau chiến tranh thế giới thứ hai, DNNVV và khởi nghiệp lại nhận được sự quan tâm và đầu tư mạnh mẽ từ xã hội và chính trị. Marchesnay làm sáng tỏ những thách thức mà DNNVV phải đối mặt trong xã hội Pháp và những xã hội khác không thích nghi với rủi ro cá nhân. Trong khi đó, Jolanda Hessels và cộng sự (2011) phân tích các trường hợp phá sản của DNNVV dựa trên nghiên cứu trên 24 quốc gia, và chỉ ra rằng không phải tất cả các trường hợp phá sản đều do thất bại trong kinh doanh.

Timothy Bates (2005) và Brian Headd (2003) phát hiện một phần ba các DN quyết định tạm dừng kinh doanh đang hoạt động thành công, trong khi Deniz Ucbasaran và cộng sự (2005) từ 9 nghiên cứu tại Anh chỉ ra rằng khoảng 70% DN đánh giá kinh doanh cuối cùng của họ là thành công. Nobuyuki Harada (2007) cũng nhấn mạnh vai trò của các yếu tố phi kinh tế như tuổi tác, giới tính trong quyết định rút lui của DN nhỏ tại Nhật. Dawn DeTienne và Karl Wennberg (2014) tiếp tục phân tích sâu hơn về các nguyên nhân và hậu quả của việc rút lui hay phá sản của DNNVV. Họ nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn lực ban đầu và tình hình hoạt động hiện tại trong việc quyết định rút lui khỏi thị trường.

Leonardo Becchetti và Jaime Sierra (2002) cũng đồng tình với quan điểm này, cho rằng mức độ hiệu quả hiện tại của DN có mối liên hệ chặt chẽ với khả năng phá sản. Nghiên cứu về các nguồn lực trong DNNVV Các nghiên cứu gần đây đã tập trung vào vai trò của nguồn lực trong sự phát triển của DNNVV. Henrik Hansen và cộng sự (2009) từ nghiên cứu tại Bắc Karelia, Phần Lan, cho thấy định hướng kinh doanh (Entrepreneurial Orientation - EO) tăng cơ hội và sự tham gia của DNNVV trong mua sắm khu vực công. Các nghiên cứu của Catherine L.

Wang và Levent Altinay (2010), Juha Soininen và cộng sự (2012) cũng đồng quan điểm này. Brouthers và các cộng sự (2014) khám phá mối liên hệ giữa EO và hiệu quả kinh doanh quốc tế, kết hợp với yếu tố liên minh marketing. Họ phát hiện ra rằng, DNNVV đạt hiệu quả cao hơn khi kết hợp EO với liên minh phù hợp. Nghiên cứu của Jane W.

Lu và Paul W. Beamish (2001) cũng chỉ ra xu hướng mở rộng quốc tế của các DN với định hướng kinh doanh mạnh mẽ. Fabian Eggers và cộng sự (2013), qua nghiên cứu với 660 DNNVV Áo, phát hiện định hướng kinh doanh (EO) có tác động tích cực, trong khi định hướng khách hàng (CO) lại ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của DNNVV. Kwaku Atuahene-Gima và cộng sự (2005) cũng đồng quan điểm này.

Nhìn chung, các nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của định hướng kinh doanh (EO) đối với sự phát triển và thành công của DNNVV, đặc biệt trong bối cảnh kinh doanh quốc tế và mua sắm đầu tư công. Tổng quan nghiên cứu về DNNVV ở Việt Nam Trong những năm gần đây, nghiên cứu về DNNVV tại Việt Nam thu hút được sự quan tâm của các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học trong và ngoài nước. 10 Nhìn một cách tổng quan, các nghiên cứu tập trung vào các hướng chính: đánh giá hoạt động của các DNNVV, các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kết quả hoạt động của DNNVV và sự hỗ trợ của Nhà nước đối với khối DNNVV tại Việt Nam. Hướng nghiên cứu đánh giá hiệu quả kỹ thuật của các DNNVV tại Việt Nam Trong các phân tích tổng quan về hoạt động của các DNNVV tại Việt Nam, Harvie Charles và Le Cong Luyen Viet (2010) đã đưa ra đánh giá hiệu quả kỹ thuật của các DN sản xuất nhỏ và vừa tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2002 - 2007.

Sử dụng dữ liệu từ ba cuộc khảo sát năm 2002, 2005 và 2007 với tổng số mẫu là 5.204 các DNNVV trong 9 ngành sau: (i) Thực phẩm và đồ uống, (ii) Dệt may, Giày dép; (iii) Thiết bị điện và điện tử (iv) Sản phẩm gỗ và đồ gỗ; (v) Hóa chất, cao su và các sản phẩm nhựa; (vi) Giấy, In ấn và Xuất bản; (vii) Sản phẩm kim loại; (viii) Các sản phẩm phi kim loại; và (ix) Máy móc và Thiết bị. Kết quả ước lượng từ mô hình sản xuất biên ngẫu nhiên (Coelli, T. và các cộng sự, 2005) - phương pháp kinh tế lượng để đánh giá hiệu quả kỹ thuật, cho thấy của các DN sản xuất vừa và nhỏ tại Việt Nam có trung bình hiệu quả hiệu quả kỹ thuật tương đối cao. Mặc dù khung nghiên cứu giới hạn trong 5 năm từ 2002 đến 2007, nhưng kết quả cho thấy hiệu quả kỹ thuật đã tăng lên trong giai đoạn từ năm 2002 - 2007 với các nghiên cứu trước đó (Quoc Ngu Vu, 2003; Nguyen Khac Minh và các cộng sự, 2007).

Ngoài ra, Viet Le, Charles Harvie (2010) cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kỹ thuật của các DN sản xuất vừa và nhỏ bao gồm: quy mô hoạt động, vị trí của DN, quyền sở hữu, việc hợp tác với DN nước ngoài, hợp đồng, tính đổi mới, cạnh tranh và các chính sách hỗ trợ của Chính phủ với các cấp độ khác nhau. Hướng nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự phát triển của DNNVV tại Việt Nam Các hướng nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển hay tăng trưởng của các DNNVV tại Việt Nam thu hút được sự quan tâm của nhiều học giả. Bằng nghiên cứu thực nghiệm tại khu vực Đồng bằng Sông Hồng, duyên hải miền Trung, Đồng bằng Sông Cửu Long và Khu vực Bắc bộ. Nham Phong Tuan và Yoshi Takahashi (2009) đã tập trung vào phân tích các yếu tố góp phần vào sự tăng trưởng của các DNNVV, các DNNVV ở Việt Nam.

Tác giả sử dụng khung nghiên cứu của 11 David J. Storey (1994) với một số điều chỉnh phù hợp với môi trường nghiên cứu ở Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu bao gồm 337 DNNVV, được lấy từ dữ liệu của Ngân hàng Thế giới. Sau khi phân tích hồi quy, kết quả chỉ ra rằng quyền sở hữu, quy mô DN, thời gian hoạt động, chiến lược phát triển sản phẩm mới, chiến lược cạnh tranh là những nhân tố quan trọng cho sự tăng trưởng của các DNNVV.

Qua đó, nhóm tác giả đã đưa ra các đề xuất cho các nhà quản lý, nhà làm chính sách để có những biện pháp thúc đẩy sự phát triển của các DNNVV. Là một phần từ nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên về Quản trị tri thức (Knowledge Management - KM), Zdenek Molnar và các cộng sự (2013) đã chỉ ra KM là một vấn đề quan trọng đối với DVVVN tại Việt Nam. Tuy nhiên, với nguồn lực bị giới hạn, DNNVV ở các nước đang phát triển thường tập trung vào các mục tiêu mang tính khả thi và có thể thực hiện được, trong khi đó KM được xem là một khía cạnh khó đo lường vì nó thuộc về quản lý chiến lược dài hạn và liên quan đến việc thúc đẩy đổi mới. Bằng cách sử dụng phương pháp phân tích thống kê và phương pháp suy luận từ tập mờ, nghiên cứu xác định lại các kết luận từ các nghiên cứu sơ bộ trước đó đối với vai trò của KM của các DNNVV tại Việt Nam.

Các phát hiện được trình bày trong bài báo này có thể giúp các nhà nghiên cứu hiểu được hoạt động của DNNVV ở các nước đang phát triển cũng như đề xuất các hướng tiếp cận khả thi đối với KM cho các DNNVV tại Việt Nam. Dưới góc độ tiếp cận các trở ngại về kinh tế mà các DNNVV đang gặp phải ở Việt Nam trong quá trình hội nhập vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), Hai Thi Thanh Chan (2015) kiểm tra mức độ nhận thức về những trở ngại trong các DNNVV và sự chuẩn bị (nếu có) để vượt qua những trở ngại đó. Các phương pháp định lượng được sử dụng để tiến hành phân tích dữ liệu khảo sát bao gồm 2.575 DNNVV tại Việt Nam. Kết quả cho thấy các DNNVV Việt Nam đang phải đối mặt bao gồm (1) cạnh tranh khốc liệt từ các DN trong và ngoài nước (2) khó khăn trong thị trường tiêu dùng, (3) thiếu vốn, và (4) sự hiểu biết hạn chế về hành lang pháp lý (OECD, 2009; OECD, 2012)) từ đó cung cấp một số gợi ý để giúp các DNNVV Việt Nam vượt qua những trở ngại này và chuẩn bị tích cực hội nhập vào các thị trường khu vực.

Tiếp cận theo hướng cụ thể hơn và sử dụng nghiên cứu định lượng và định tính thì Uyen H. Phan, và các cộng sự (2015) đã xác định các yếu tố quyết định chính ảnh hưởng đến kết quả 12 hoạt động của các DNNVV ở Việt Nam nhằm giúp họ đạt được sự phát triển bền vững. Trên cơ sở khảo sát năm 2008 của các DNNVV do Khoa học & Xã hội tiến hành, Hiệp hội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam, nghiên cứu đưa ra cái nhìn toàn diện về những ảnh hưởng đối với quá trình hoạt động trong các DNNVV.