Vai trò của cộng đồng dân cư trong việc hạn chế ô nhiễm môi trường làng nghề tại tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh vai trò của cộng đồng dân cư trong việc hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Thị Hồng Loan
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Xuân Hằng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Khoa học Quản lý
• Đề tài: Vai trò của cộng đồng dân cư trong việc hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề tại tỉnh Nam Định (Nghiên cứu làng nghề huyện Ý Yên)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Dự kiến kết quả thu được
• 1. CHƯƠNG 1: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC HẠN CHẾ VÀ KHẮC PHỤC Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ
• 1.1. Ô nhiễm môi trường và các khái niệm liên quan
• 1.2. Khái niệm ô nhiễm môi trường
• 1.3. Các dạng ô nhiễm môi trường
• 1.4. Làng nghề và ô nhiễm môi trường
• 1.4.1. Khái niệm làng nghề
• 1.4.2. Đặc trưng của làng nghề
• 1.4.3. Phương thức sản xuất tại làng nghề và ảnh hưởng của nó đến môi trường
• 1.5. Cộng đồng dân cư nhân tố quan trọng trong hoạt động hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề
• 1.5.1. Khái niệm cộng đồng dân cư
• 1.5.2. Vai trò của làng nghề đối với sự phát triển kinh tế, đời sống của cộng đồng dân cư
• 1.6. Vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề và sức khỏe cộng đồng
• 1.7. Trách nhiệm, mức độ tham gia bảo vệ môi trường làng nghề của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ VÀ HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ HUYỆN Ý YÊN, NAM ĐỊNH
• 2.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Ý Yên
• 2.2. Điều kiện kinh tế - xã hội và lịch sử phát triển làng nghề huyện Ý Yên
• 2.3. Đặc điểm sản xuất, vị trí địa lý, quy mô của các làng nghề huyện Ý Yên
• 2.4. Ảnh hưởng của làng nghề đến sự phát triển kinh tế, xã hội đến cộng đồng dân cư huyện Ý Yên
• 2.5. Phương thức sản xuất và nguồn gây ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định
• 2.6. Đánh giá thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề thủ công mỹ nghệ Mây tre đan
• 2.7. Đánh giá thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề Đúc, dát đồng, cơ khí
• 2.8. Đánh giá thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề đồ gỗ
• 2.9. Vai trò, mức độ tham gia hoạt động hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề của cộng đồng dân cư huyện Ý Yên
• 2.10. Đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường làng nghề qua kết quả khảo sát ý kiến của cộng đồng dân cư huyện Ý Yên
• 2.11. Ảnh hưởng ô nhiễm môi trường tại làng nghề huyện Ý Yên đến sức khỏe và đời sống của cộng đồng dân cư
• 2.12. Mức độ tham gia của cộng đồng dân cư trong hoạt động hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề
• 2.13. Chính sách, hoạt động và sự quan tâm của chính quyền địa phương đến ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ CHỦ YẾU LÀ GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ, TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI THÔNG QUA TẦN XUẤT VÀ HIỆU QUẢ THAM GIA, TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HẠN CHẾ VÀ KHẮC PHỤC Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ TẠI HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH
• 3.1. Một số nhân tố trong làng nghề là nguyên nhân tác động đến mức độ tham gia của cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường làng nghề tại huyện Ý Yên
• 3.2. Định hướng, thay đổi nhận thức, quan điểm của cộng đồng dân cư trong mối quan hệ làng xóm với cơ sở sản xuất
• 3.3. Nhóm giải pháp tham gia bảo vệ môi trường của các tổ chức chính trị - xã hội
• 3.4. Nhóm giải pháp tham gia của dòng họ trong việc bảo vệ môi trường làng nghề
• 3.5. Một số khuyến nghị về công tác quản lý ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên
• 3.6. Đóng góp của luận văn
• 3.7. Hạn chế của luận văn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của cộng đồng trong giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề

Ô nhiễm môi trường làng nghề tại Nam Định đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của cộng đồng dân cư. Cộng đồng dân cư đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế và khắc phục tình trạng này. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng là yếu tố quyết định trong việc bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích vai trò của cộng đồng trong việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các làng nghề ở huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.

1.1. Khái niệm ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến cộng đồng

Ô nhiễm môi trường làng nghề không chỉ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe của người dân. Các dạng ô nhiễm như ô nhiễm không khí, nước và đất đều có thể gây ra các bệnh tật nghiêm trọng cho cộng đồng. Việc hiểu rõ về ô nhiễm môi trường là cần thiết để cộng đồng có thể tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

1.2. Đặc điểm của làng nghề tại Nam Định và ô nhiễm môi trường

Làng nghề tại Nam Định có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm quy trình sản xuất thủ công và sự phân tán của các cơ sở sản xuất. Điều này dẫn đến việc quản lý chất thải gặp nhiều khó khăn. Sự phát triển không bền vững của các làng nghề đã làm gia tăng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề và thách thức đối với cộng đồng

Ô nhiễm môi trường tại các làng nghề ở Nam Định đang trở thành một thách thức lớn. Các hoạt động sản xuất không kiểm soát đã dẫn đến việc xả thải ra môi trường mà không qua xử lý. Điều này không chỉ gây ô nhiễm mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng. Cần có sự hợp tác giữa cộng đồng và chính quyền để giải quyết vấn đề này.

2.1. Tác động của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm môi trường gây ra nhiều bệnh tật cho người dân, đặc biệt là các bệnh về hô hấp và da liễu. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh tật tại các làng nghề cao hơn so với các khu vực khác. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.2. Thách thức trong việc quản lý ô nhiễm môi trường

Việc quản lý ô nhiễm môi trường tại các làng nghề gặp nhiều khó khăn do sự phân tán của các cơ sở sản xuất. Chính quyền địa phương cần có các chính sách cụ thể để hỗ trợ cộng đồng trong việc giảm thiểu ô nhiễm.

III. Phương pháp và giải pháp chính để giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng. Các giải pháp như nâng cao nhận thức, tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường và xây dựng hệ thống xử lý chất thải là rất cần thiết. Cộng đồng cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để tham gia vào các hoạt động này.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về ô nhiễm môi trường

Việc nâng cao nhận thức về ô nhiễm môi trường là rất quan trọng. Cộng đồng cần hiểu rõ về tác động của ô nhiễm đến sức khỏe và môi trường. Các chương trình giáo dục và truyền thông có thể giúp nâng cao nhận thức này.

3.2. Tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường

Cộng đồng có thể tổ chức các hoạt động như dọn dẹp môi trường, trồng cây xanh và tuyên truyền về bảo vệ môi trường. Những hoạt động này không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn gắn kết cộng đồng lại với nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Ý Yên

Nghiên cứu tại huyện Ý Yên cho thấy sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường là rất quan trọng. Các hoạt động bảo vệ môi trường đã được triển khai và mang lại kết quả tích cực. Cộng đồng đã có những thay đổi trong nhận thức và hành động để giảm thiểu ô nhiễm.

4.1. Kết quả từ các hoạt động bảo vệ môi trường

Các hoạt động bảo vệ môi trường đã giúp cải thiện tình trạng ô nhiễm tại các làng nghề. Cộng đồng đã tích cực tham gia vào các hoạt động này, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ huyện Ý Yên

Nghiên cứu tại huyện Ý Yên đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường. Sự hợp tác giữa cộng đồng và chính quyền là yếu tố quyết định cho sự thành công của các hoạt động bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của việc bảo vệ môi trường làng nghề

Việc bảo vệ môi trường làng nghề tại Nam Định cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và khuyến khích cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Tương lai của môi trường làng nghề phụ thuộc vào sự chung tay của tất cả các bên liên quan.

5.1. Tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Cộng đồng cần được khuyến khích và hỗ trợ để tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho làng nghề

Cần có các chính sách phát triển bền vững cho các làng nghề, đảm bảo sự phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến năm 2013, cả nước có khoảng 1.500 làng nghề phân bố rộng khắp các vùng miền, trong đó khu vực Đồng bằng sông Hồng tập trung mật độ cao nhất với khoảng 800 làng nghề. Riêng tỉnh Nam Định sở hữu hơn 90 làng nghề truyền thống và làng nghề mới, đóng góp to lớn vào công cuộc hiện đại hóa nông thôn. Tuy nhiên, sự phát triển bùng nổ của các cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình nằm xen cài trong khu dân cư đang đẩy môi trường sinh thái vào tình trạng báo động. Hoạt động xả thải trực tiếp không qua xử lý đã hủy hoại nguồn nước mặt, gây ô nhiễm không khí và đe dọa trực tiếp đến đời sống của hơn 122.726 lao động tại địa phương.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ thực trạng quản lý nhà nước còn nhiều bất cập, chồng chéo chức năng giữa các cơ quan quản lý và sự phân tán của hơn 3.875 cơ sở sản xuất kinh doanh tiểu thủ công nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ thực trạng suy thoái môi trường và chứng minh vai trò quyết định của cộng đồng dân cư gồm gia đình, dòng họ và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm.

Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai thực địa tại huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, tập trung vào ba cụm làng nghề tiêu biểu: đúc đồng Tống Xá (xã Yên Xá), chạm khắc gỗ La Xuyên (xã Yên Ninh) và mây tre đan sơn mài Cát Đằng (xã Yên Tiến). Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu và khảo sát trải dài từ năm 2009 đến năm 2013. Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường dựa vào cộng đồng, hướng tới mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm trên 11% gắn liền với phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết liên ngành giữa Khoa học Quản lý và Xã hội học Môi trường. Nền tảng cốt lõi là lý thuyết tương tác hệ thống môi trường, chỉ ra mối liên hệ hữu cơ giữa ba thành tố: thành tố sinh thái tự nhiên, xã hội nhân văn và các điều kiện tác động phát triển kinh tế. Khi các hoạt động sản xuất vượt khỏi ngưỡng cân bằng sinh thái, sự suy thoái môi trường sẽ trực tiếp đe dọa không gian sinh tồn của con người. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết quản lý xung đột môi trường nhằm nhận diện mâu thuẫn lợi ích giữa các nhóm chủ xưởng sản xuất và cư dân chịu ảnh hưởng xung quanh.

Nghiên cứu sử dụng khung thang đo ba cấp độ tham gia của cộng đồng dân cư:

• Cấp độ 1: Tiếp nhận thông tin và nhận thức tác hại ô nhiễm.
• Cấp độ 2: Hợp tác đối tác, cùng xây dựng cam kết bảo vệ môi trường với các cơ sở sản xuất.
• Cấp độ 3: Tham vấn chủ động và trực tiếp khởi xướng các hành động kiểm soát ô nhiễm.

Các khái niệm chính được chuẩn hóa theo Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, bao gồm: ô nhiễm môi trường làng nghề, suy thoái môi trường, quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tiêu chuẩn giới hạn âm thanh tương đương theo đơn vị dBA và thiết chế tự quản cộng đồng nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê huyện Ý Yên giai đoạn 2008 - 2012, các Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia và báo cáo thống kê chuyên đề của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Ý Yên.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng với tổng quy mô 100 bảng hỏi tại ba địa bàn có mức độ ô nhiễm cao nhất huyện:

• 30 phiếu tại làng nghề đúc đồng kim loại Tống Xá (xã Yên Xá).
• 40 phiếu tại làng nghề mây tre đan sơn mài Cát Đằng, Đằng Chương và Thượng Thôn (xã Yên Tiến).
• 30 phiếu tại làng nghề mộc mỹ nghệ La Xuyên và Ninh Hạ (xã Yên Ninh).

Bên cạnh đó, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu trực tiếp cán bộ chuyên trách môi trường huyện Ý Yên và lãnh đạo UBND các xã nghiên cứu. Dữ liệu định lượng từ bảng hỏi được xử lý bằng phần mềm SPSS để phân tích thống kê mô tả, phân tích tương quan giữa loại hình sản xuất và mức độ ô nhiễm. Phương pháp này giúp phản ánh chính xác nhận thức thực tế của người dân và bảo đảm độ tin cậy khoa học cao cho các giả thuyết nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu ghi nhận sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ gắn liền với thu nhập người dân. Tỷ trọng lao động công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tại Ý Yên tăng từ 16,5% năm 2008 lên 29,4% vào năm 2012, thu hút 40.687 lao động. Có 99% số người được khảo sát khẳng định điều kiện kinh tế gia đình khấm khá hơn rõ rệt so với 5 năm trước đó.

Thứ hai, mức độ ô nhiễm tại các làng nghề đã vượt ngưỡng an toàn nhiều lần. Tại xã Yên Ninh, 243 cơ sở chế biến gỗ thải ra lượng bụi mịn và hóa chất sơn PU độc hại bao phủ toàn bộ không gian sinh hoạt. Tại xã Yên Xá, hơn 60 cơ sở đúc đồng phát tán khí SO2, CO, nhiệt lượng cao và tiếng ồn vượt tiêu chuẩn cho phép. Tại xã Yên Tiến, quy trình ngâm tre nứa kéo dài từ 6 đến 12 tháng tại các ao hồ tự nhiên làm nồng độ ôxy hòa tan sụt giảm nghiêm trọng, phát sinh mùi hôi thối nồng nặc.

Thứ ba, ô nhiễm môi trường gây ra tổn hại sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng. Kết quả khảo sát y tế đối chứng cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh về hô hấp, đau mắt, viêm da tại các làng nghề chiếm tỷ lệ áp đảo. Đáng chú ý, tỷ lệ dị dạng bẩm sinh ở trẻ em tại khu vực làng nghề đúc cơ khí cao gấp 4,17 lần so với các vùng thuần nông đối chứng.

Thứ tư, mức độ tham gia thực tế của cộng đồng dân cư còn rất hạn chế. Phần lớn người dân (trên 75%) chỉ dừng lại ở Cấp độ 1 là biết môi trường bị ô nhiễm nhưng không có hành động cụ thể do tâm lý nể nang làng xóm hoặc ỷ lại vào chính quyền địa phương.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ tương quan giữa loại hình ngành nghề với các nhóm bệnh tật đặc trưng, cùng bảng ma trận phân tích mức độ nhận thức của người dân. Thực trạng tại Ý Yên chứng minh rằng hơn 90% cơ sở sản xuất thuộc quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, vốn đầu tư hạn hẹp nên không thể tự xây dựng hệ sinh thái xử lý nước thải độc lập.

Nguyên nhân sâu xa của việc người dân chưa phát huy vai trò bảo vệ môi trường là do mâu thuẫn lợi ích kinh tế. Nhiều hộ gia đình vừa là nạn nhân chịu ô nhiễm, vừa là chủ thể có người thân làm việc tại các xưởng sản xuất. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu môi trường làng nghề tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, khẳng định rằng nếu chỉ dùng mệnh lệnh hành chính mà thiếu đi sự tham gia giám sát của thiết chế làng xã, dòng họ thì không thể giải quyết triệt để tình trạng suy thoái môi trường nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thiết lập và chuẩn hóa hoạt động của Tổ tự quản môi trường tại 100% các thôn xóm làng nghề dưới sự điều hành của UBND cấp xã. Giao nòng cốt cho Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và Hội Cựu chiến binh làm lực lượng giám sát xả thải hàng tuần, đặt mục tiêu giảm thiểu 30% lượng chất thải rắn xả trộm ra kênh mương công cộng trong vòng 12 tháng.

Thứ hai, phát huy sức mạnh của thiết chế dòng họ và hương ước làng xã trong việc quản lý môi trường. Đưa các tiêu chí không xả khói độc, không ngâm hóa chất gây ô nhiễm nguồn nước vào quy ước của từng gia tộc và hương ước văn hóa làng. Trưởng các dòng họ lớn tại Tống Xá và La Xuyên cần vận động 100% chủ xưởng là thành viên gia tộc ký cam kết bảo vệ môi trường trước năm 2016.

Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ di dời các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng vào 03 cụm công nghiệp tập trung (thị trấn Lâm, Yên Xá, Yên Ninh) và 07 điểm công nghiệp phụ trợ trên địa bàn huyện Ý Yên. UBND huyện cần ưu tiên ngân sách xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung với công suất tối thiểu 500 mét khối mỗi ngày đêm tại cụm công nghiệp đúc đồng và sơn mài.

Thứ tư, tăng cường thực thi Điều 70 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, yêu cầu Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Ý Yên lập danh mục công khai các cơ sở vi phạm định kỳ hàng quý trên loa truyền thanh xã. Tổ chức từ 3 đến 5 lớp tập huấn kỹ thuật sản xuất sạch hơn mỗi năm cho hơn 500 chủ cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND cấp huyện và xã có làng nghề. Luận văn cung cấp mô hình quản lý vi mô kết hợp giữa chế tài pháp luật và thiết chế tự quản cộng đồng nhằm giảm áp lực thanh tra cho bộ máy hành chính.

Thứ hai, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Khoa học Quản lý, Quản lý Môi trường, Xã hội học và Phát triển Nông thôn. Đây là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu thực địa, kỹ thuật phân tích số liệu SPSS và ứng dụng lý thuyết xung đột xã hội vào bài toán sinh thái.

Thứ ba, các chủ doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ cơ sở sản xuất tại các làng nghề truyền thống. Nghiên cứu giúp các cơ sở nhận thức rõ mối liên hệ giữa chi phí xử lý môi trường và sự phát triển thương hiệu sản phẩm bền vững trên thị trường trong nước và xuất khẩu.

Thứ tư, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội, ban công tác mặt trận và trưởng thôn, trưởng dòng họ tại nông thôn. Tài liệu cung cấp cẩm nang thực hành để xây dựng quy ước bảo vệ môi trường, thành lập đội tự quản và hòa giải các xung đột môi trường trong khu dân cư.

Câu hỏi thường gặp

Cộng đồng dân cư đóng vai trò quyết định như thế nào trong kiểm soát ô nhiễm làng nghề? Do đặc thù hơn 90% cơ sở sản xuất là hộ gia đình nằm đan xen trong khu dân cư, lực lượng chức năng không thể túc trực giám sát 24/7. Cộng đồng dân cư vừa là người chịu ảnh hưởng trực tiếp, vừa là tai mắt giám sát thường xuyên nhất thông qua dư luận xã hội và các mối quan hệ xóm giềng.

Thực trạng ô nhiễm nghiêm trọng nhất tại huyện Ý Yên tập trung vào những nguồn thải nào? Tại Ý Yên, ô nhiễm biểu hiện rõ rệt qua ba nguồn: nguồn nước ngâm tre nứa đậm đặc chất hữu cơ tại xã Yên Tiến, bụi khói kim loại kèm khí độc SO2 và nhiệt độ cao tại làng đúc đồng Yên Xá, cùng với bụi gỗ mịn và mùi hóa chất sơn PU tại làng mộc Yên Ninh.

Thiết chế dòng họ có thể can thiệp bằng cách nào để hạn chế ô nhiễm môi trường? Tại nông thôn đồng bằng sông Hồng, quan hệ huyết thống có tính gắn kết và ràng buộc đạo đức rất lớn. Trưởng tộc và các bậc cao niên có thể đưa quy định bảo vệ môi trường vào gia phả, hương ước dòng họ, tạo sức ép tinh thần khiến các chủ cơ sở sản xuất phải tự giác đầu tư hệ thống thu gom chất thải.

Cỡ mẫu 100 phiếu khảo sát có đảm bảo tính đại diện khoa học cho toàn huyện Ý Yên không? Cỡ mẫu 100 bảng hỏi được chọn lọc theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng, tập trung đúng vào các đối tượng sinh sống tại 3 xã trọng điểm đại diện cho 3 ngành nghề ô nhiễm đặc thù nhất. Kết hợp với phỏng vấn sâu chuyên gia, dữ liệu thu được hoàn toàn đảm bảo tính tin cậy và giá trị thực chứng.

Trách nhiệm của chính quyền cấp xã đối với môi trường làng nghề được quy định ra sao? Theo Điều 70 Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, UBND cấp xã có nghĩa vụ trực tiếp lập phương án bảo vệ môi trường làng nghề trên địa bàn, quản lý và hướng dẫn các tổ tự quản môi trường hoạt động, đồng thời lập báo cáo đánh giá hiện trạng định kỳ hàng năm gửi lên UBND cấp huyện.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện bức tranh kinh tế - môi trường tại huyện Ý Yên, nơi giá trị sản xuất công nghiệp tăng 3,9 lần nhưng kéo theo gánh nặng ô nhiễm sinh thái nghiêm trọng.
• Nghiên cứu chứng minh rằng hoạt động sản xuất tiểu thủ công nghiệp mang lại việc làm cho hơn 40.000 lao động nhưng đang làm gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính nguy hiểm trong cộng đồng.
• Mức độ tham gia bảo vệ môi trường của người dân hiện nay còn mang tính thụ động, đòi hỏi phải có cơ chế kích hoạt từ cấp độ thông tin sang đối tác và tham vấn hành động.
• Mô hình kết hợp chặt chẽ giữa "Chính quyền cơ sở - Thiết chế dòng họ - Tổ chức đoàn thể tự quản" là giải pháp tối ưu để giải quyết xung đột môi trường nông thôn.
• Việc đầu tư hạ tầng đồng bộ tại 03 cụm công nghiệp tập trung là điều kiện tiên quyết để tách rời khu sản xuất độc hại ra khỏi đời sống dân cư.

Đóng góp lớn nhất của công trình là xây dựng hệ thống giải pháp quản lý mang tính khả thi cao, gắn liền lý thuyết khoa học quản lý với văn hóa làng xã truyền thống Việt Nam. Trong giai đoạn tiếp theo, các địa phương cần sớm thể chế hóa mô hình tổ tự quản môi trường và cập nhật tiêu chí sinh thái vào chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao. Để nắm bắt toàn bộ hệ thống số liệu chi tiết và quy trình triển khai giải pháp thực tế, bạn đọc nên tiếp cận và nghiên cứu toàn văn công trình luận văn thạc sĩ này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tác giả đi tìm hiểu và làm rõ một số vấn đề lý luận liên quan đến ô nhiễm môi trường làng nghề, cộng đồng dân cư và vai trò của cộng đồng dân cư để làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu thực tiễn tại chương 2 và chương 3 của đề tài. + Chương 2: Tác giả tiến hành tìm hiểu, khảo sát thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề tại huyện Ý Yên, Nam Định, và ý thức, thái độ của cộng đồng dân cư 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong việc tham gia vào giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên giai đoạn 2009 – 2013. + Chương 3: Dựa trên những đánh giá và nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên tại chương 2, Tác giả đưa ra một số giải giải pháp để các tổ chức chinh trị - xã hội, dòng họ, cá nhân, gia đình thể hiện vai trò bảo vệ môi trường làng nghề thông qua số lượng và chất lượng các hoạt động tham gia. - Phạm vi không gian: Làng nghề huyện Ý Yên, Nam Định, - Phạm vi thời gian: Tác giả tiến hành nghiên cứu thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên, Tỉnh Nam Định giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2013.

Mẫu khảo sát - Khách thể nghiên cứu: Làng nghề thuộc huyện Ý Yên, Nam Định - Mẫu khảo sát: Tác giả chọn hoạt động sản xuất và xử lý chất thải tại một số các làng nghề sau: + Làng nghề đúc đồng Tống Xá, huyện Ý Yên +Làng nghề gỗ, mộc tại Ninh Hạ, La Xuyên, xã Yên Ninh + Làng nghề mây tre đan tại Cát Đằng, Đằng Chương, Thượng Thôn, xã Yên Tiến 8. Câu hỏi nghiên cứu -Thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định hiện nay như thế nào? - Cộng đồng dân cư có vai trò như thế nào trong hoạt động hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định? 9. Giả thuyết nghiên cứu - Thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề tại huyện Ý Yên, Nam Định đang rất nghiêm trọng về nguồn nước, không khí (bụi, mùi, nhiệt) và gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống, sức khỏe của cộng đồng dân cư. - Cộng đồng dân cư (gia đình, dòng họ, tổ chức chính trị - xã hội) là nhân tố quan trọng chi phối, quyết định sự thành công của hoạt động bảo vệ môi trường trước nguy cơ ô nhiễm do làng nghề gây ra.

Phƣơng pháp nghiên cứu Tiếp cận xã hội học - Phương pháp thu thập thông tin 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Phương pháp phân tích – tổng hợp tài liệu: Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu từ sách, báo, tạp chí, công trình nghiên cứu của đồng nghiệp có nội dung liên quan đến cộng đồng dân cư, ô nhiễm môi trường làng nghề, biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề, xung đột lợi ích và cách giải quyết để làm luận cứ lý thuyết cho đề tài. Nghiên cứu phân tích tài liệu, chủ chương, chính sách, chương trình của nhà nước, chính quyền địa phương về làng nghề, ô nhiễm môi trường làng nghề, và biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề từ phía chính quyền địa phương; Báo cáo tổng kết, số liệu thống kê hiện trạng ô nhiễm môi trường làng nghề của phòng tài nguyên môi trường Ý Yên,… Trên cơ sở những dữ liệu ấy, tác giả sẽ tiến hành phân tích, đánh giá để hiểu thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề tại Ý Yên, Nam Định và mức độ tham gia của cộng đồng dân cư vào giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề trong thời gian qua như thế nào? + Phương pháp điều tra bảng hỏi: Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, Tác giả tiến hành khảo sát, điều tra bằng bảng hỏi đối với cộng đồng dân cư chịu tác động của ô nhiễm môi trường làng nghề huyện Ý Yên theo mẫu đã chọn, để tìm hiểu sự hiểu biết của người dân về tác động ô nhiễm môi trường mà họ đang sống và ý kiến, thái độ của họ đối với vấn đề giải quyết ô nhiễm môi trường làng nghề. Dựa trên kết quả các bảng hỏi thu thập được tác giả tiến hành xử lý bằng SPSS, kết quả thu được sẽ là cơ sở để tác giả đánh giá và tìm ra giải pháp để nâng cao vai trò của cộng đồng dân cư trong việc hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường làng nghề tỉnh Nam Định. Tác gỉa dự kiến thực hiện 100 bảng hỏi khảo sát tại làng nghề trên địa bàn huyện Ý Yên: Đúc đồng – Tống Xá: 30 bảng hỏi Mây tre đan tại Cát Đằng (15), Đằng Chương (15), Thượng Thôn (10) – Yên Tiến => Tổng 40 bảng hỏi Gỗ mộc tại Ninh hạ (15), La Xuyên (15) =>Tổng 30 bảng hỏi + Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Tác giả sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp đối với chuyên viên và trưởng phòng tài nguyên môi trường huyện Ý Yên, cán bộ cấp xã tham gia công tác bảo vệ môi trường, và một số chuyên gia trong lĩnh vực môi trường để biết ý kiến của họ về thực trạng nhiễm môi trường làng nghề, hiệu quả của những biện pháp khắc phục hiện trạng ô nhiễm môi trường làng nghề 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tại huyện Ý Yên, Nam Định hiện nay, và những đánh giá, ý kiến cá nhân của họ về tính khả thi của một số biện pháp mà tác giả đưa ra trong đề tài.

+ Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Trong đề tài Tác giả tiến hành nghiên cứu trường hợp 3 xã (mây, tre, đan xã Yên Tiến; đúc đồng Yên Xá; gỗ, mộc xã Yên Ninh), có sự tập trung làng nghề và ô nhiễm môi trường tại đây đang là vấn đề nan giải của chính quyền địa phương và người dân tại huyện Ý Yên. Trong mỗi xã Tác giả nghiên cứu trường hợp từ 2 đến 3 làng nghề có mức độ ô nhiễm môi trường cao để khảo sát bảng hỏi. Việc lựa chọn này sẽ dựa trên đánh giá của báo cáo thống kê phòng Tài nguyên, môi trường huyện Ý Yên. Tác giả sẽ lựa chọn ngẫu nhiên người dân, sống tại làng nghề đã chọn ở trên để thực hiện khảo sát bằng bảng hỏi.

=> Với những kết quả thu được từ phương pháp khảo sát bảng hỏi, phỏng vấn chuyên gia chính là những luận cứ thực tiễn chứng minh giả thuyết của tác giả trong đề tài. - Công cụ xử lý bảng hỏi: + Tác giả sử dụng phần mền xử lý dữ liệu SPSS để xử lý bảng hỏi khảo sát cộng đồng dân cư tại làng nghề. + Đối với bảng hỏi phỏng vấn chuyên gia: Do số lượng ít nên tác giả sẽ tự tổng hợp theo phương pháp thủ công. Dự kiến kết quả thu đƣợc Luận cứ lý thuyết: + Các khái niệm của đề tài + Phân loại ô nhiễm môi trường làng nghề và ảnh hưởng của nó đến đời sống của cộng đồng dân cư + Vai trò và trách nhiệm của cộng đồng dân cư đối với khắc phục và hạn chế ô nhiễm môi trường làng nghề Luận cứ thực tiễn + Những thông tin, số liệu thu thập được liên quan đến đề tài + Thông tin, số liệu thu thập được thông qua khảo sát thực địa bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu tại làng nghề.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. NỘI DUNG CHÍNH CỦA LUẬN VĂN CHƢƠNG 1. Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG VIỆC HẠN CHẾ VÀ KHẮC PHỤC Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG LÀNG NGHỀ 1. Ô nhiễm môi trƣờng và các khái niệm liên quan 1.

Khái niệm ô nhiễm môi trường Kinh tế công ngiệp phát triển, đặc biệt là sự phát triển không theo quy hoạch đã tác động tiêu cực đến môi trường xung quanh, gây cản trở cho hoạt động sản xuất, sinh hoạt của cộng đồng dân cư, lâu dài dẫn đến sự biến đổi môi trường trái đất (biến đổi khí hậu toàn cầu). Môi trường, vấn đề ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đã và đang được nghe, nói đến nhiều trong các diễn đàn, mỗi chúng ta cũng hiểu nôm na thế nào là môi trường? Đó là những gì xung quanh chúng ta sống. Nhưng muốn có một cơ sở lý luận cho luận văn thì cách hiểu đơn giản đó là chưa đủ, vì vậy tác giả sẽ đưa ra một cách có hệ thống kiến thức, khái niệm về ô nhiễm môi trường dưới đây. Và sau đó sẽ chọn hoặc đưa ra một cách hiểu làm cơ sở lý luận xuyên suốt đề tài.

Thế nào là môi trường? Môi trường được phân chia như thế nào?Vì sao lại có ô nhiễm môi trường?,. Đó là một trong rất nhiều câu hỏi mà tác giả đặt ra và tìm kiếm câu trả lời trong phần này. - Theo cách hiểu thông thường, ta có thể định nghĩa môi trường như sau: “ Môi trường là tập hợp (aggregate) các vật thể (things), hoàn cảnh (condition) và ảnh hưởng (influences) bao quanh một đối tượng nào đó” (The Random house College Dictionnary – USA) Theo cách hiểu trên, khi xem xét môi trường thì cần phải đưa ra một đối tượng cụ thể làm trung tâm (đối tượng này có thể là vật, người, cộng đồng, hoàn cảnh, hiện tượng,…) mà tồn tại trong khoảng không gian có chứa đựng các yếu tố tác động đến sự tồn tại và phát triển của nó.Cách hiểu này đề cập đến mối quan hệ sự tác động qua lại của những yếu tố trong cùng một môi trường hoặc giữa vật thể trung tâm và những nhân tố khác xung quanh nó. Theo cách hiểu này có thể hiểu môi trường bao gồm tất cả các loại môi trường (đất, nước, không khí) cả môi trường xã hội và nhân văn.

Đây là một điểm khác so với định nghĩa về môi trường trong Luật Bảo vệ môi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trường Việt Nam (2005): “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại phát triển của con người và sinh vật”. “Thành phần môi trường là các yếu tố vật chất tạo thành môi trường như: đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác”[20;3].Với việc coi con người là đối tượng trung tâm của môi trường, và môi trường được xem như là những yếu tố bao quanh và tác động lên con người. Định nghĩa này dễ làm cho người đọc hiểu nhầm về mối quan hệ giữa môi trường và con người là mối quan hệ một chiều đó là con người là trung tâm tiếp nhận những tác động từ môi trường.