mở đầu cho một năm lao động, làm việc mới) và tính thiêng của “lá ấn” được đóng vào canh Tý đêm ngày 14 tháng giêng. Qua đó có thể thấy di tích và lễ hội đền Trần, tp. Nam Định chứa đựng giá trị di sản văn hóa lớn của một triều đại phong kiến Việt Nam. Do đó vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của quốc gia, dân tộc.
Mặt khác trong quá trình phục dựng lễ hội nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp dẫn đến những giải thích và quan niệm sai lầm về một số ý nghĩa của lễ hội. Điều này làm cho lễ hội đền Trần trở thành một vấn đề nóng bỏng của dư luận xã hội. Một số nhà nghiên cứu cho rằng hiện nay khuynh hướng “Nhà nước hóa lễ hội” đang diễn ra sâu rộng trên cả nước. Điều này thể hiện ở chỗ người dân sở tại với tư cách là chủ thể của lễ hội đang dần mất vai trò và có thể bị gạt ra ngoài lễ hội, trở thành những người thụ động.Việc nhà nước can thiệp quá sâu làm cho lễ hội bị sân khấu hóa bởi các diễn viên nghệ thuật chuyên nghiệp theo một kịch bản có sẵn do đạo diễn dàn dựng.
Một số lễ nghi trong lễ hội cũng bị nhà nước hóa khi có quá nhiều quan chức chính quyền các cấp đến dự lễ và theo một kịch bản mang tính hành chính nhà nước. Khuynh hướng này đang làm triệt tiêu tính sáng tạo của dân chúng, làm cho lễ hội mất đi tính hồn nhiên, sinh động vốn có của một lễ hội dân gian1. Quần chúng nhân dân là những đối tượng đã sáng tạo nên lịch sử và văn hóa vậy có nên hay chăng trong công cuộc bảo vệ và phát huy những giá trị di sản văn hóa người dân trở thành đối tượng thụ động, bị đặt ra ngoài lề công cuộc này. Do đó cần đặt ra vấn đề phục dựng lễ hội để gìn giữ giá trị nguyên bản cho lễ hội và trả lại vai trò chủ thể sáng tạo của lễ hội cho cộng đồng cư dân địa phương.
Từ những lý do trên, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài “Vai trò của cộng đồng trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị di tích và lễ hội đền Trần, tỉnh Nam Định” làm luận văn tốt nghiệp hệ đào tạo thạc sĩ ngành Việt Nam học tại Viện Việt 1 Bộ VHTT & DL, Cục DSVH: Một con đường tiếp cận di sản văn hóa, Hà Nội, 2012, tr. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nam học và khoa học phát triển của chúng tôi sẽ góp phần vào việc bảo vệ di tích, cảnh quan, môi trường, giữ gìn bản sắc dân tộc, chủ quyền quốc gia, quảng bá hình ảnh đất nước con người Việt Nam, nâng cao ý thức người dân đối với việc phát huy những giá trị di sản văn hóa, khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng nhân dân với di tích và lễ hội là những vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cấp thiết hiện nay. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Di sản văn hóa luôn được xác định là tài sản vô giá của mỗi dân tộc, mỗi địa phương và mỗi quốc gia, và cả nhân loại, là bằng chứng sinh động, xác thực, cụ thể nhất về đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng, địa phương, dân tộc. Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa vừa nhằm mục đích giữ gìn những tinh hoa văn hóa truyền thống, vừa kế thừa và khai thác giá trị của di sản phục vụ cho quá trình xây dựng kinh tế - xã hội của đất nước.
Đặc biệt trong bối cảnh giao lưu, hội nhập quốc tế mạnh mẽ như hiện nay văn hóa dân tộc nói chung và di sản văn hóa nói riêng đã và đang phải đối mặt với nhiều thời cơ và thách thức lớn. Nhằm thực hiện mục tiêu “xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã có không ít công trình nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các học giả trong và ngoài nước.1 Nhóm nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nước ngoài Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là một đề tài nghiên cứu luôn thu hút được sự quan tâm đông đảo của các học giả. Ở mỗi quốc gia có một sự hình thành và phát triển văn hóa khác nhau nên chính phủ lại có một phương pháp, cách tiếp cận vấn đề bảo tồn và phát huy di sản riêng biệt và có những bài học kinh nghiệm sâu sắc. Trên phương diện pháp lý, UNESCO đã có Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới (năm 1972) sau quá trình thực hiện bảo vệ di sản văn hóa từ những năm 45 của thập niên 90.
Có thể kể đến như Alfey, J và Putnam, T 2 cũng như Ashworth, G.J Larkham3 đã coi di sản như một ngành công nghiệp và cần phải có cách thức quản lý di sản tương tự với cách thức quản lý của một ngành công nghiệp văn hóa với 2 The Industrial Heritage:Maganing Resources and User. Routedge, 1992 3 Building a New Heritage: Tourism, Culture and Identity in the New Europe. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những logic quản lý đặc biệt phù hợp với tính đặc thù của di sản. Các nhà nghiên cứu phương Tây lại cho rằng không thể không đề cập tới phát triển du lịch trong vấn đề bảo vệ và phát huy di sản như Boniface và Fowler4 Prentice5,.Họ cho rằng quản lý di sản và du lịch có thể đem lại lợi ích cho cả du khách cùng cộng đồng sở hữu các di sản nếu du lịch được điều hành một cách đúng hướng.
Bên cạnh đó các tác giả cũng đặt việc quản lý di sản dưới cách tiếp cận toàn cầu hóa. Ở đó các giá trị độc đáo của mỗi nền văn hóa cần được lưu giữ, được hỗ trợ bởi Nhà nước trước những thách thức của sự đồng dạng về văn hóa như Corner và Harvey, Boniface và Fowler6. Ngoài ra các tác giả nước ngoài cũng quan tâm đến việc làm thế nào để lưu giữ được các di sản văn hóa thông qua cách tiếp cận mới và phương pháp kĩ thuật mới như Moore7 và Caulton8. Năm 2004 tổ chức JICA của Nhật Bản cùng với Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn có nghiên cứu quy hoạch phát triển ngành nghề thủ công Việt Nam.2 Nhóm nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong nước Những nhà nghiên cứu văn hóa như: GS.TS Nguyễn Văn Huyên, Phan Khanh, GS.TS Ngô Đức Thịnh, GS.TSKH Lưu Trần Tiêu, GS.
Trần Quốc Vượng,. là những tác giả đã có nhiều công trình nghiên cứu lớn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nước ta. Nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, có nhiều công trình nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa như: Chương trình khoa học cấp Nhà nước KX.09 bao gồm Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể Thăng Long – Hà Nội do PGS.TS Nguyễn Chí Bền chủ biên và Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Thăng Long – Hà Nội do PGS.TS Võ Quang Trọng làm chủ biên. Mỗi nghiên cứu trên đều có những cách nhìn khác nhau tuy nhiên đã nêu rõ khái niệm, mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, các di sản 4 Heritage and Tourism in the global village.
Routedge, 1993 5 Tourism and Heritage Attractions.Routedge, 1993 6 Entersprise and Heritage:Crosscurents of National Culture, Routedge, 1991 7 Museum Management. Routedge, 1997 8 Hands on Exhibitions. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com văn hóa mà Thăng Long Hà Nội đang sở hữu, kinh nghiệm về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các quốc gia trên thế giới và bài học rút ra cho chúng ta. Nghiên cứu về vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa còn một số công trình khác như Bảo tồn và phát huy lễ hội cổ truyền trong xã hội Việt Nam đư ng đại (trường h p Hội Gióng) là cuốn sách tập hợp các nghiên cứu trong Hội thảo về Hội Gióng vào tháng 4 năm 2010 do Viện Văn hóa nghệ thuật tổ chức với quá trình nghiên cứu và sưu tầm hội Gióng ở các địa phương và vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội này.
Hai tập Góp phần nghiên cứu văn hóa Việt Nam được GS. Nguyễn Văn Huyên được biên soạn lại vào năm 1996 bao gồm những ghi chép của ông đã cho người đọc một cái nhìn toàn cảnh về lễ hội truyền thống như Lễ hội Gióng, lễ hội thờ Phục Man ở Yên Sở,…. cùng một số tục thờ dân gian cùng một số công trình kiến trúc tiêu biểu vào thế kỷ XIX là những tư liệu vô cùng quý báu để sau này khi phục dựng lại chúng ta có một lớp căn cứ cơ bản. Bộ sách Một con đường tiếp cận di sản văn hóa Việt Nam do Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cùng với Cục Di sản văn hóa biên soạn từ 2005 – 2012 là tập hợp các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả trên các tạp chí Di sản văn hóa đã góp phần giải mã một số hiện tượng văn hóa, tiếp cận di sản dưới nhiều góc độ khác nhau đã một phần hỗ trợ cho hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa dân tộc, nâng cao tầm nhận thức của mỗi cá nhân.3 Nghiên cứu về di tích và lễ hội đền Trần, tỉnh Nam Định Trong những năm qua, được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự phối hợp của các cơ quan trung ương, chính quyền địa hương.
Sở VHTT & DL đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo khoa học, đề tài nghiên cứu, tọa đàm nhằm từng bước làm sáng tỏ các giá trị lịch sử văn hóa của các di tích, lễ hội, danh nhân thời Trần tại Nam Định: Ngày mùng 8,9/9/1995 Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Nam Hà (nay là Nam Định) tổ chức hội thảo khoa học Thời Trần và Hưng Đạo Đại Vư ng Trần Quốc Tuấn trên quê hư ng Nam Hà. Hội thảo có 36 tham luận của các nhà nghiên cứu trung ương đến các vụ, viện nghiên cứu và địa phương Nam Định. Hội thảo đã có 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.