Mở đầu, gồm 13 trang; từ trang 1 đến trang 13 Phần hai: Nội dung, gồm 93 trang; từ trang 14 đến trang 107 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài (Từ trang 14 đến trang 43). Chƣơng 2: Vai trò của Công đoàn đối với quyền lợi ngƣời lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh (Từ trang 44 đến trang 107). Phần ba: Kết luận và khuyến nghị (Từ trang 108 đến trang 113). -14- PHẦN HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu Kể từ khi ra đời cho đến nay, trong gần 80 năm hoạt động, tổ chức Công đoàn Việt Nam luôn có vị trí xứng đáng trong xã hội, trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp và của dân tộc. Lịch sử đã chứng minh và khẳng định những thành tựu của Công đoàn gắn liền với sự nghiệp vẻ vang, oanh liệt của Đảng và nhân dân Việt Nam. Trong nền kinh tế hiện nay, tổ chức Công đoàn đã không ngừng tìm tòi, đúc kết những kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn để tự đổi mới tổ chức mình. Góp phần vào sự thắng lợi của công cuộc đổi mới ở nƣớc ta do Đảng khởi xƣớng và lãnh đạo.
Nhìn chung, nghiên cứu về phong trào công nhân và tổ chức Công đoàn, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trong phạm vi khác nhau, với những mức độ khác nhau. Trên thế giới: tại Liên bang Nga, trong công trình nghiên cứu của PGS.V Phó Viện trƣởng Học viện Lao động và quan hệ xã hội thuộc Trung ƣơng các Công đoàn độc lập Liên bang Nga đã đề cập đến “Vai trò của tổ chức Công đoàn trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội”. Qua tác phẩm này, tác giả đã đánh giá tổ chức hoạt động Công đoàn ở Liên bang Nga hiện nay là vừa tiến hành thử nghiệm, vừa khắc phục sai sót. Ở Trung Quốc cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò và hoạt động của tổ chức Công đoàn, trong số những công trình nghiên cứu về Công đoàn phải kể đến tác phẩm "Kinh tế thị trƣờng xã hội chủ nghĩa và Công đoàn" đã đƣợc dịch ra tiếng việt - Nhà xuất bản Lao động.
Tác phẩm đã đề cập tới những vấn đề liên quan đến Công đoàn, đến giai cấp công nhân. Trong đó, đặc biệt quan tâm đến vấn đề quan hệ lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh và những hoạt động Công đoàn trong loại hình doanh nghiệp này. Ở Việt Nam: có thể kể đến một số tác phẩm nhƣ: "Hoạt động Công -15- đoàn trong giai đoạn mới" của tác giả Hoàng thị Khánh. Tác Phẩm "Đổi mới nội dung tổ chức Cán bộ và phƣơng thức hoạt đông Công đoàn trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Vũ Oanh.
Đề tài cấp Nhà nƣớc KX05- 10: "Vị trí, tính chất hoạt động của Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể, tổ chức xã hội trong hệ thống chính trị thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội " do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ nhiệm đề tài, nghiệm thu năm 1995. Đề tài đã khái quát thực trạng các đoàn thể, tổ chức xã hội, trong đó vấn đề tổ chức Công đoàn đƣợc đặc biệt quan tâm. Cụ thể là vấn đề giai cấp công nhân và điều kiện hoạt động sản xuất công nghiệp. Năm 1996, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam do Viện Friedrich – Ebert- Stiftung (FES) tài trợ đã tiến hành khảo sát về nội dung “Điều kiện lao động và xã hội ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, công tác Công đoàn trong việc đại diện quyền lợi cho người lao động”.
Cuộc khảo sát này đã quan tâm tới vấn đề tiền lƣơng, thời gian lao động, thời gian nghỉ ngơi, bảo hộ lao động, Bảo hiểm xã hội và vai trò của tổ chức công đoàn trong khu vực kinh tế này. Năm 1999 Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội đã có đề tài nghiên cứu “Về vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp lao động, hạn chế đình công chƣa đúng pháp luật”. Đề tài đƣợc nghiên cứu trong phạm vi Hà Nội nhƣng đã đề cập đến một số vấn đề mang tính cấp bách trong hoạt động Công đoàn giai đoạn hiện nay. Các tác giả đã làm rõ một số vấn đề lý luận chung về đình công và quyền đình công của công nhân lao động và tổ chức Công đoàn.
Đồng thời chỉ ra nguyên nhân của đình công, hậu quả kinh tế, chính trị, xã hội của đình công và trách nhiệm của Công đoàn với vấn đề giải quyết tranh chấp lao động, hạn chế đình công không đúng pháp luật. Nội dung cuốn sách “Bác Hồ với Trƣờng Đại học Công đoàn”, Nguyễn Viết Vƣợng chủ biên, Nxb Lao động, 2001 đã nhắc lại lời dạy của Bác Hồ về việc cần phải giữ gìn quyền lợi cho công nhân, lợi ích của công nhân đi đôi với lợi ích chung của nhà máy. Nếu đời sống cải thiện và mọi ngƣời đƣợc khỏe mạnh, thì sẽ phấn khởi thi đua sản xuất làm cho nhà máy -16- thu đƣợc nhiều kết quả. “Nếu nhà máy phát triển thì có khả năng để cải thiện đời sống của công nhân và nhân viên”.
- “Đổi mới tổ chức và hoạt động Công đoàn trong giai đoạn mới”. Nxb Lao động, 1992, của tác giả Hoàng Thị Khánh đã nêu lên sự cần thiết phải đổi mới hoạt động của Công đoàn, trong đó, tác giả đã nhấn mạnh chức năng tham gia quản lý và điều hành xã hội, kiểm tra và giám sát hoạt động của Nhà nƣớc, để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của CNVCLĐ. Bài “Giai cấp công nhân Việt Nam thực trạng và các biện pháp nâng cao chất lƣợng” của tác giả Lê Thanh Hà trong Thông tin khoa học, số 33 tháng 02 năm 2003 của Trƣờng Đại học Công đoàn đã trích dẫn số liệu thống kê của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: Năm 2001 đội ngũ công nhân, viên chức và lao động có trên 7 triệu ngƣời, chiếm 9% dân số, 16% lực lƣợng lao động xã hội. Lƣơng bình quân của công nhân trong doanh nghiệp Nhà nƣớc năm 2001 là: 950.000đ/ tháng, có 90% công nhân trong các doanh nghiệp Nhà nƣớc ký hợp đồng lao động, đời sống vật chất và tinh thần đƣợc cải thiện.
Đồng thời, tác giả đƣa ra giải pháp để nâng cao chất lƣợng giai cấp công nhân Việt Nam trong tình hình hiện nay là: Thực hiện đúng và đầy đủ chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc đối với giai cấp công nhân, ngƣời lao động. Chủ trƣơng của Đảng ta đối với CNVCLĐ là tạo nhiều việc làm, cải thiện điều kiện làm việc, thực hiện vệ sinh an toàn lao động, hạn chế thấp nhất tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp… Mặt khác phải “phát huy vai trò của Công đoàn trong việc tập hợp, giáo dục công nhân lao động với nhiệm vụ căn bản là: chăm lo đến đời sống công nhân lao động, đứng về phía ngƣời lao động để bảo vệ lợi ích chính đáng cho họ. Năm 2000, Bộ Lao động thƣơng binh và xã hội đã có Dự án nghiên cứu về “Tác động xã hội của việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, đối với ngƣời lao động”. Sau khi mô tả thực trạng cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, thực trạng lao động việc làm của doanh nghiệp Nhà nƣớc đã cổ phần hóa và tác động của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc đối với ngƣời lao động.
Dự án đƣa ra những ý kiến kết luận và khuyến nghị phù hợp liên quan đến việc làm, đời sống của công nhân, lao động nhằm đẩy nhanh tiến -17- độ cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nƣớc. Cũng trong năm 2000, Trƣờng Đại học Công đoàn thực hiện đề tài: “Đào tạo, bồi dƣỡng Cán bộ Công đoàn” do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ nhiệm đề tài. Qua đề tài cho thấy rõ vấn đề đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ Công đoàn là vấn đề cực kỳ quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Năm 2002, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nghiệm thu đề tài “Tổ chức và hoạt động Công đoàn trong các Công ty cổ phần ở Việt Nam” do trƣờng Đại học Công đoàn thực hiện.
Đề tài đã đánh giá đƣợc thực trạng về tình hình tổ chức và hoạt động Công đoàn trong các Công ty cổ phần và để xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn cơ sở trong các công ty cổ phần. Đề tài “Hệ thống Công đoàn Việt Nam thời kỳ đổi mới” của Vũ Đạt xuất bản 2006, tại Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia đã bàn đến sự biến đổi về hệ thống tổ chức Công đoàn Việt Nam và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong giai đoạn hiện nay. Ngoài ra còn có một số tác phẩm nhƣ: "Giai cấp Công nhân và Công đoàn Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới "của tác giả Nguyễn Văn Tƣ (Nxb Sự thật); Từ năm 2003 –2005 Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có nghiên cứu “Nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài”; “Tổ chức và hoạt động của Công đoàn cơ sở trong tình hình mới”; “Công đoàn với phong trào thi đua trong công nhân, viên chức, lao động thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”. Gần đây nhất, năm 2006, đề tài “Hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội”.
Do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ biên đã đƣợc Nhà xuất bản Lao động xuất bản. Trong công trình này, nhóm tác giả đã chỉ ra những hoạt động cần thiết của Công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh và đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động Công đoàn trong loại hình kinh tế này. Nhƣ vậy có thể thấy có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề cập đến những vấn đề về công nhân, Công đoàn. Nhìn chung những nghiên cứu này đều hƣớng đến mục đích là góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả -18- hoạt động Công đoàn nhằm đảm bảo quyền và lợi ích của ngƣời lao động, hƣớng tới sự phát triển kinh tế - xã hội theo hƣớng ổn định, vững chắc.
