Vai trò của công đoàn đối với quyền lợi người lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Khám phá vai trò của công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh qua luận văn thạc sĩ này.

• Tác giả: Trương Ngọc Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Hào Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai Trò Của Công Đoàn Đối Với Quyền Lợi Người Lao Động Trong Doanh Nghiệp Ngoài Quốc Doanh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do lựa chọn đề tài
• 2. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu
• 3. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Khách thể nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 4.1. Mục đích nghiên cứu
• 4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5. Giả thuyết nghiên cứu
• 6. Sơ đồ khung phân tích
• 7. Phương pháp nghiên cứu
• 7.1. Phương pháp luận chung
• 7.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 7.2.1. Phương pháp trưng cầu ý kiến
• 7.2.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 7.2.3. Phương pháp thảo luận nhóm tập trung
• 7.2.4. Phân tích tài liệu
• 7.3. Phương pháp chọn mẫu

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Sự phát triển của khu vực này đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho quyền lợi của người lao động. Công đoàn không chỉ là tổ chức đại diện cho người lao động mà còn là cầu nối giữa người lao động và chủ doanh nghiệp, giúp đảm bảo quyền lợi hợp pháp của họ.

1.1. Định nghĩa và chức năng của công đoàn

Công đoàn là tổ chức đại diện cho người lao động, có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của họ. Công đoàn thực hiện các chức năng như thương lượng, ký kết hợp đồng lao động, và giám sát việc thực hiện các chính sách lao động.

1.2. Tình hình công đoàn tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, công đoàn thường gặp khó khăn trong việc hoạt động do sự thiếu hụt nguồn lực và sự không đồng thuận từ phía chủ doanh nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ quyền lợi của người lao động.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động

Người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh thường phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Các vấn đề như hợp đồng lao động không rõ ràng, điều kiện làm việc không đảm bảo, và sự thiếu hụt thông tin về quyền lợi là những vấn đề phổ biến.

2.1. Vi phạm hợp đồng lao động

Nhiều doanh nghiệp không thực hiện đúng các điều khoản trong hợp đồng lao động, dẫn đến việc người lao động không nhận được quyền lợi hợp pháp của mình. Điều này cần được công đoàn can thiệp để bảo vệ quyền lợi.

2.2. Thiếu thông tin về quyền lợi

Người lao động thường không được cung cấp đầy đủ thông tin về quyền lợi của mình, dẫn đến việc họ không biết cách bảo vệ quyền lợi. Công đoàn cần đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin này.

III. Phương pháp bảo vệ quyền lợi người lao động hiệu quả

Để bảo vệ quyền lợi của người lao động, công đoàn cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như thương lượng tập thể, tổ chức các buổi hội thảo về quyền lợi lao động, và tăng cường sự tham gia của người lao động trong các quyết định của doanh nghiệp.

3.1. Thương lượng tập thể

Thương lượng tập thể là một trong những phương pháp quan trọng giúp công đoàn bảo vệ quyền lợi của người lao động. Qua đó, công đoàn có thể đạt được các thỏa thuận có lợi cho người lao động.

3.2. Tổ chức hội thảo và đào tạo

Công đoàn cần tổ chức các buổi hội thảo để nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của họ. Đào tạo về luật lao động cũng là một cách hiệu quả để người lao động hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng công đoàn đã có những đóng góp tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động của công đoàn.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực địa

Các nghiên cứu thực địa cho thấy rằng công đoàn đã giúp cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường quyền lợi cho người lao động. Tuy nhiên, sự tham gia của người lao động trong các hoạt động của công đoàn vẫn còn hạn chế.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Bài học từ các doanh nghiệp thành công cho thấy rằng sự hợp tác chặt chẽ giữa công đoàn và chủ doanh nghiệp là yếu tố quyết định trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của công đoàn

Công đoàn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Trong tương lai, công đoàn cần tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người lao động.

5.1. Định hướng phát triển công đoàn

Công đoàn cần xác định rõ định hướng phát triển trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc nâng cao năng lực hoạt động của công đoàn là rất cần thiết.

5.2. Tăng cường sự tham gia của người lao động

Tăng cường sự tham gia của người lao động vào các hoạt động của công đoàn sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi. Công đoàn cần tạo ra các kênh thông tin và giao tiếp hiệu quả với người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh giữ vai trò động lực trong quá trình phát triển kinh tế tại Việt Nam, đóng góp hơn 40% tổng sản phẩm xã hội và hơn 60% giá trị sản xuất công nghiệp. Riêng khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tính đến cuối năm 2006 đã thu hút 7.078 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký trên 66,7 tỷ USD, tạo việc làm trực tiếp cho hơn 1,2 triệu lao động. Tuy nhiên, hơn 95% doanh nghiệp ngoài quốc doanh có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng và chỉ khoảng 2% doanh nghiệp sở hữu quy mô trên 200 lao động. Thực trạng cạnh tranh gay gắt khiến nhiều đơn vị trốn tránh nghĩa vụ pháp lý, dẫn đến làn sóng hơn 1.000 cuộc đình công tự phát trên toàn quốc trong giai đoạn 1995 - 2006, trung bình mỗi năm xảy ra gần 100 vụ việc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự bất cập trong việc thực thi quyền lợi của người lao động tại khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh và vai trò trung gian của tổ chức công đoàn cơ sở. Mục tiêu cụ thể của đề tài nhằm nhận diện thực trạng quyền lợi người lao động về hợp đồng lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội và an toàn lao động, đồng thời phân tích những rào cản tác động đến hiệu quả bảo vệ của cán bộ công đoàn.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2007, lấy nghiên cứu trường hợp chuyên sâu tại hai doanh nghiệp FDI là Công ty liên doanh Khách sạn TNHH Hà Nội và Công ty TNHH liên doanh Ô tô Hòa Bình, kết hợp đối chứng với các doanh nghiệp dân doanh khác. Ý nghĩa của nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp nâng tỷ lệ tuân thủ pháp luật lao động, tối ưu hóa cơ chế đối thoại xã hội và giảm thiểu tranh chấp lao động tập thể.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết xã hội học đa chiều để phân tích cấu trúc quan hệ lao động:

Lý thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Công đoàn: Khẳng định sứ mệnh cốt lõi của công đoàn là đại diện chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của giai cấp công nhân, gắn liền quyền lợi người lao động với sự phát triển bền vững của cơ sở sản xuất.

Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng: Tiếp cận doanh nghiệp như một hệ thống xã hội hoàn chỉnh gồm ba thành tố cơ bản: người sử dụng lao động, người lao động và tổ chức công đoàn. Mỗi bộ phận vận hành theo các chức năng thích nghi, duy trì khuôn mẫu và liên kết xã hội dựa trên chuẩn mực của Bộ luật Lao động và Luật Công đoàn.

Lý thuyết Lựa chọn hợp lý: Giải thích hành vi tối đa hóa lợi ích kinh tế của chủ doanh nghiệp khi chi trả lương thưởng và ứng xử của cán bộ công đoàn khi giải quyết xung đột quyền lợi.

Lý thuyết Vai trò xã hội: Phân tích sự tương tác giữa vị thế pháp lý và kỳ vọng hành vi thực tế của cán bộ công đoàn cơ sở khi thực hiện chức năng giám sát, đàm phán.

Các khái niệm then chốt được thao tác hóa gồm: vai trò xã hội của cán bộ công đoàn, hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, điều kiện làm việc và an toàn vệ sinh lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai phương pháp hỗn hợp kết hợp định lượng và định tính trên cỡ mẫu N = 651 trường hợp khảo sát. Quy trình chọn mẫu thực hiện theo hai giai đoạn:

Giai đoạn 1: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích để lựa chọn 2 doanh nghiệp FDI điển hình đại diện cho ngành dịch vụ (Công ty liên doanh Khách sạn TNHH Hà Nội) và ngành sản xuất công nghiệp (Công ty TNHH liên doanh Ô tô Hòa Bình).

Giai đoạn 2: Tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đối với 651 công nhân và cán bộ công đoàn cơ sở tại 2 doanh nghiệp trên và một số doanh nghiệp dân doanh trên địa bàn Hà Nội.

Kỹ thuật thu thập thông tin bao gồm điều tra bằng bảng hỏi trưng cầu ý kiến, thực hiện các cuộc phỏng vấn sâu cá nhân và thảo luận nhóm tập trung (FGD) với cán bộ quản lý và đại diện công đoàn. Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS thông qua thống kê mô tả, phân tích hồi quy đa biến và kiểm định giả thuyết ở mức ý nghĩa thống kê p = 0.05. Dữ liệu định tính được phân tích cấu trúc ngữ nghĩa qua phần mềm NVivo. Việc kết hợp này giúp kiểm định chặt chẽ các chỉ báo đo lường và làm rõ bản chất xã hội của các mối quan hệ lao động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng giao kết hợp đồng lao động: Có sự phân hóa rõ nét giữa các loại hình doanh nghiệp. Tại 2 đơn vị FDI khảo sát, tỷ lệ ký kết hợp đồng đạt 100%. Cụ thể, tại Công ty liên doanh Khách sạn TNHH Hà Nội (541 lao động), có 45,84% người lao động ký hợp đồng không xác định thời hạn và 46,21% ký hợp đồng xác định thời hạn từ 1 đến 3 năm. Tại Công ty TNHH liên doanh Ô tô Hòa Bình (514 lao động), có 78 trường hợp ký hợp đồng 1 năm (chiếm 15,18%), còn lại 84,82% ký hợp đồng dài hạn và không xác định thời hạn. Ngược lại, tại khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh đối chứng, tỷ lệ ký hợp đồng ngắn hạn dưới 1 năm chiếm tỷ trọng cao, nhiều nơi chỉ giao kết thời vụ để né tránh nghĩa vụ dài hạn.

Thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội và an toàn lao động: Tại Khách sạn Hà Nội, có 482 trên tổng số 541 lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc (đạt 89,09%); trong 8 tháng đầu năm 2007 đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 510 người, phát hiện và hỗ trợ điều trị 5 ca bệnh nghề nghiệp. Tại Công ty Ô tô Hòa Bình, 100% lao động được đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế; mạng lưới 44 an toàn vệ sinh viên hoạt động hiệu quả giúp duy trì thành tích 0 vụ tai nạn lao động nặng trong năm 2006.

Vị thế và hiệu quả hoạt động của công đoàn: Công ty Ô tô Hòa Bình xây dựng được 41 tổ công đoàn trực thuộc 13 công đoàn bộ phận, đạt tỷ lệ 100% công đoàn bộ phận vững mạnh, tổ chức phong trào sáng kiến kỹ thuật làm lợi 40 triệu đồng và trích quỹ khen thưởng 26 triệu đồng cho 232 công đoàn viên xuất sắc. Tuy nhiên, mức thu nhập bình quân khoảng 2.000.000 đồng/người/tháng vẫn chịu nhiều áp lực trước tốc độ tăng chi phí sinh hoạt đô thị.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh tình trạng xung đột vai trò của cán bộ công đoàn cơ sở. Do nhận lương trực tiếp từ người sử dụng lao động, phần lớn cán bộ công đoàn gặp rào cản tâm lý khi đấu tranh bảo vệ quyền lợi công nhân. Hiện tượng này giải thích vì sao gần 100 cuộc đình công mỗi năm trên phạm vi cả nước đều mang tính tự phát, không do công đoàn lãnh đạo.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng chéo phân tích mối tương quan giữa thời hạn hợp đồng lao động và mức độ tiếp cận bảo hiểm xã hội, kết hợp biểu đồ cột biểu diễn mức độ hài lòng về môi trường làm việc giữa hai khối doanh nghiệp. Kết quả đối sánh cho thấy mức tăng lương thực tế 23% - 24% theo thống kê ngành chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi kèm thỏa ước lao động tập thể thực chất, thay vì các văn bản sao chép hình thức.

Đề xuất và khuyến nghị

Tách bạch cơ chế tài chính và phụ cấp cho cán bộ công đoàn: Đề xuất Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội thiết lập quỹ chi trả phụ cấp trách nhiệm độc lập cho cán bộ công đoàn cơ sở ngoài quốc doanh, phấn đấu đến năm 2010 hoàn thành 100% việc chuẩn hóa năng lực pháp lý và kỹ năng thương lượng cho chủ tịch công đoàn cơ sở.

Nâng cao chất lượng thương lượng Thỏa ước lao động tập thể: Ban chấp hành công đoàn cơ sở cần chủ động xây dựng quy trình đối thoại định kỳ, cam kết trong vòng 12 tháng ký kết thỏa ước lao động tập thể với ít nhất 3 điều khoản có lợi hơn luật định (như hỗ trợ bữa ăn ca tối thiểu 15.000 đồng/suất, phụ cấp độc hại 5 USD/tháng, tăng tiền thưởng các dịp lễ tết).

Tăng cường thanh tra liên ngành và xử phạt vi phạm: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội phối hợp với tổ chức công đoàn thanh tra định kỳ 100% doanh nghiệp có trên 50 lao động, xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng bảo hiểm xã hội trong thời hạn 24 tháng, công khai danh tính các đơn vị vi phạm trên cổng thông tin đại chúng.

Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật lao động: Công đoàn cơ sở phối hợp người sử dụng lao động tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo pháp luật mỗi năm, bảo đảm trên 85% người lao động nắm vững các quy định về quyền giao kết hợp đồng, bảo hiểm xã hội và quy trình giải quyết tranh chấp lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ công đoàn các cấp: Nắm vững phương pháp xây dựng thỏa ước lao động tập thể, kỹ năng vận hành mạng lưới an toàn vệ sinh viên với quy mô hơn 40 thành viên và phương thức đại diện bảo vệ quyền lợi người lao động hiệu quả.

Chủ doanh nghiệp và giám đốc nhân sự: Vận dụng khung lý thuyết lựa chọn hợp lý để tối ưu hóa quy chế trả lương, thưởng và phúc lợi, giúp cân bằng lợi ích kinh tế, giảm thiểu rủi ro tranh chấp lao động và đình công tự phát.

Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Xã hội học, Luật, Quan hệ lao động: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực nghiệm giá trị với cỡ mẫu N = 651, phương pháp phân tích kết hợp SPSS - NVivo và hệ thống khung lý thuyết cấu trúc - chức năng chuyên sâu.

Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Sử dụng căn cứ thực tiễn từ các mô hình liên doanh FDI tại Hà Nội để hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động và Luật Công đoàn trong nền kinh tế thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ ký kết hợp đồng lao động tại các doanh nghiệp FDI khảo sát đạt mức nào?

Tại 2 doanh nghiệp FDI khảo sát ở Hà Nội, 100% người lao động được ký hợp đồng. Tại Khách sạn Hà Nội, hợp đồng không xác định thời hạn chiếm 45,84%, hợp đồng 1 đến 3 năm chiếm 46,21%. Tại Công ty Ô tô Hòa Bình, có 78 người ký hợp đồng 1 năm và 436 người ký dài hạn hoặc không xác định thời hạn.

Mạng lưới an toàn vệ sinh viên có vai trò thực tế như thế nào trong doanh nghiệp?

Mạng lưới an toàn vệ sinh viên là cánh tay nối dài của công đoàn trong việc kiểm soát điều kiện làm việc. Điển hình tại Công ty Ô tô Hòa Bình với 44 thành viên do Chủ tịch Công đoàn chỉ đạo, đơn vị đã kiểm soát tốt nguy cơ cháy nổ và không để xảy ra tai nạn lao động nặng trong năm 2006.

Vì sao cán bộ công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh thường gặp khó khăn khi bảo vệ công nhân?

Khó khăn lớn nhất là vị thế phụ thuộc kinh tế, khi cán bộ công đoàn vẫn là người lao động hưởng lương từ chủ doanh nghiệp. Điều này tạo ra xung đột vai trò giữa việc bảo vệ quyền lợi của đồng nghiệp và việc bảo đảm an toàn vị trí việc làm của chính bản thân cán bộ công đoàn.

Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu nào để đảm bảo tính khoa học?

Nghiên cứu phối hợp chọn mẫu phi ngẫu nhiên để chọn 2 doanh nghiệp FDI đại diện cho ngành dịch vụ và cơ khí ô tô, sau đó tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng 651 trường hợp công nhân và cán bộ công đoàn, bảo đảm độ tin cậy thống kê ở mức ý nghĩa p = 0.05 khi xử lý bằng phần mềm SPSS.

Thỏa ước lao động tập thể mang lại những quyền lợi gì vượt trội cho người lao động?

Thỏa ước giúp cụ thể hóa các điều khoản có lợi hơn luật như mức bồi dưỡng độc hại 5 USD/tháng, tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 510 công nhân, quy chế chia thưởng từ lợi nhuận sản xuất và quỹ trợ cấp khó khăn cho công đoàn viên gặp hoạn nạn.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ xã hội học của tác giả Trương Ngọc Thắng đã mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn sâu sắc:

• Hệ thống hóa và kiểm chứng thành công các lý thuyết xã hội học kinh điển (Cấu trúc - Chức năng, Lựa chọn hợp lý, Vai trò xã hội) vào việc phân tích quan hệ lao động tại Việt Nam.
• Khái quát bức tranh thực chứng toàn diện về quyền lợi người lao động và vai trò công đoàn qua mẫu khảo sát N = 651 trên địa bàn Hà Nội.
• Làm rõ tính ưu việt trong việc thực thi bảo hiểm xã hội (đạt từ 89% đến 100%) và an toàn lao động tại các doanh nghiệp FDI điển hình so với khối dân doanh quy mô nhỏ.
• Chỉ ra nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tính thụ động của công đoàn cơ sở và sự gia tăng các cuộc đình công tự phát.
• Đề xuất hệ giải pháp mang tính khả thi cao nhằm đổi mới cơ chế quản trị và hoàn thiện khung khổ pháp lý trong lộ trình 12 - 24 tháng tới.

Công trình là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý công đoàn và các nhà hoạch định chính sách lao động trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, gồm 13 trang; từ trang 1 đến trang 13 Phần hai: Nội dung, gồm 93 trang; từ trang 14 đến trang 107 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài (Từ trang 14 đến trang 43). Chƣơng 2: Vai trò của Công đoàn đối với quyền lợi ngƣời lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh (Từ trang 44 đến trang 107). Phần ba: Kết luận và khuyến nghị (Từ trang 108 đến trang 113). -14- PHẦN HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.

Tổng quan vấn đề nghiên cứu Kể từ khi ra đời cho đến nay, trong gần 80 năm hoạt động, tổ chức Công đoàn Việt Nam luôn có vị trí xứng đáng trong xã hội, trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp và của dân tộc. Lịch sử đã chứng minh và khẳng định những thành tựu của Công đoàn gắn liền với sự nghiệp vẻ vang, oanh liệt của Đảng và nhân dân Việt Nam. Trong nền kinh tế hiện nay, tổ chức Công đoàn đã không ngừng tìm tòi, đúc kết những kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn để tự đổi mới tổ chức mình. Góp phần vào sự thắng lợi của công cuộc đổi mới ở nƣớc ta do Đảng khởi xƣớng và lãnh đạo.

Nhìn chung, nghiên cứu về phong trào công nhân và tổ chức Công đoàn, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trong phạm vi khác nhau, với những mức độ khác nhau. Trên thế giới: tại Liên bang Nga, trong công trình nghiên cứu của PGS.V Phó Viện trƣởng Học viện Lao động và quan hệ xã hội thuộc Trung ƣơng các Công đoàn độc lập Liên bang Nga đã đề cập đến “Vai trò của tổ chức Công đoàn trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội”. Qua tác phẩm này, tác giả đã đánh giá tổ chức hoạt động Công đoàn ở Liên bang Nga hiện nay là vừa tiến hành thử nghiệm, vừa khắc phục sai sót. Ở Trung Quốc cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò và hoạt động của tổ chức Công đoàn, trong số những công trình nghiên cứu về Công đoàn phải kể đến tác phẩm "Kinh tế thị trƣờng xã hội chủ nghĩa và Công đoàn" đã đƣợc dịch ra tiếng việt - Nhà xuất bản Lao động.

Tác phẩm đã đề cập tới những vấn đề liên quan đến Công đoàn, đến giai cấp công nhân. Trong đó, đặc biệt quan tâm đến vấn đề quan hệ lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh và những hoạt động Công đoàn trong loại hình doanh nghiệp này. Ở Việt Nam: có thể kể đến một số tác phẩm nhƣ: "Hoạt động Công -15- đoàn trong giai đoạn mới" của tác giả Hoàng thị Khánh. Tác Phẩm "Đổi mới nội dung tổ chức Cán bộ và phƣơng thức hoạt đông Công đoàn trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Vũ Oanh.

Đề tài cấp Nhà nƣớc KX05- 10: "Vị trí, tính chất hoạt động của Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể, tổ chức xã hội trong hệ thống chính trị thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội " do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ nhiệm đề tài, nghiệm thu năm 1995. Đề tài đã khái quát thực trạng các đoàn thể, tổ chức xã hội, trong đó vấn đề tổ chức Công đoàn đƣợc đặc biệt quan tâm. Cụ thể là vấn đề giai cấp công nhân và điều kiện hoạt động sản xuất công nghiệp. Năm 1996, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam do Viện Friedrich – Ebert- Stiftung (FES) tài trợ đã tiến hành khảo sát về nội dung “Điều kiện lao động và xã hội ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, công tác Công đoàn trong việc đại diện quyền lợi cho người lao động”.

Cuộc khảo sát này đã quan tâm tới vấn đề tiền lƣơng, thời gian lao động, thời gian nghỉ ngơi, bảo hộ lao động, Bảo hiểm xã hội và vai trò của tổ chức công đoàn trong khu vực kinh tế này. Năm 1999 Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội đã có đề tài nghiên cứu “Về vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp lao động, hạn chế đình công chƣa đúng pháp luật”. Đề tài đƣợc nghiên cứu trong phạm vi Hà Nội nhƣng đã đề cập đến một số vấn đề mang tính cấp bách trong hoạt động Công đoàn giai đoạn hiện nay. Các tác giả đã làm rõ một số vấn đề lý luận chung về đình công và quyền đình công của công nhân lao động và tổ chức Công đoàn.

Đồng thời chỉ ra nguyên nhân của đình công, hậu quả kinh tế, chính trị, xã hội của đình công và trách nhiệm của Công đoàn với vấn đề giải quyết tranh chấp lao động, hạn chế đình công không đúng pháp luật. Nội dung cuốn sách “Bác Hồ với Trƣờng Đại học Công đoàn”, Nguyễn Viết Vƣợng chủ biên, Nxb Lao động, 2001 đã nhắc lại lời dạy của Bác Hồ về việc cần phải giữ gìn quyền lợi cho công nhân, lợi ích của công nhân đi đôi với lợi ích chung của nhà máy. Nếu đời sống cải thiện và mọi ngƣời đƣợc khỏe mạnh, thì sẽ phấn khởi thi đua sản xuất làm cho nhà máy -16- thu đƣợc nhiều kết quả. “Nếu nhà máy phát triển thì có khả năng để cải thiện đời sống của công nhân và nhân viên”.

- “Đổi mới tổ chức và hoạt động Công đoàn trong giai đoạn mới”. Nxb Lao động, 1992, của tác giả Hoàng Thị Khánh đã nêu lên sự cần thiết phải đổi mới hoạt động của Công đoàn, trong đó, tác giả đã nhấn mạnh chức năng tham gia quản lý và điều hành xã hội, kiểm tra và giám sát hoạt động của Nhà nƣớc, để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của CNVCLĐ. Bài “Giai cấp công nhân Việt Nam thực trạng và các biện pháp nâng cao chất lƣợng” của tác giả Lê Thanh Hà trong Thông tin khoa học, số 33 tháng 02 năm 2003 của Trƣờng Đại học Công đoàn đã trích dẫn số liệu thống kê của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: Năm 2001 đội ngũ công nhân, viên chức và lao động có trên 7 triệu ngƣời, chiếm 9% dân số, 16% lực lƣợng lao động xã hội. Lƣơng bình quân của công nhân trong doanh nghiệp Nhà nƣớc năm 2001 là: 950.000đ/ tháng, có 90% công nhân trong các doanh nghiệp Nhà nƣớc ký hợp đồng lao động, đời sống vật chất và tinh thần đƣợc cải thiện.

Đồng thời, tác giả đƣa ra giải pháp để nâng cao chất lƣợng giai cấp công nhân Việt Nam trong tình hình hiện nay là: Thực hiện đúng và đầy đủ chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc đối với giai cấp công nhân, ngƣời lao động. Chủ trƣơng của Đảng ta đối với CNVCLĐ là tạo nhiều việc làm, cải thiện điều kiện làm việc, thực hiện vệ sinh an toàn lao động, hạn chế thấp nhất tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp… Mặt khác phải “phát huy vai trò của Công đoàn trong việc tập hợp, giáo dục công nhân lao động với nhiệm vụ căn bản là: chăm lo đến đời sống công nhân lao động, đứng về phía ngƣời lao động để bảo vệ lợi ích chính đáng cho họ. Năm 2000, Bộ Lao động thƣơng binh và xã hội đã có Dự án nghiên cứu về “Tác động xã hội của việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, đối với ngƣời lao động”. Sau khi mô tả thực trạng cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, thực trạng lao động việc làm của doanh nghiệp Nhà nƣớc đã cổ phần hóa và tác động của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc đối với ngƣời lao động.

Dự án đƣa ra những ý kiến kết luận và khuyến nghị phù hợp liên quan đến việc làm, đời sống của công nhân, lao động nhằm đẩy nhanh tiến -17- độ cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nƣớc. Cũng trong năm 2000, Trƣờng Đại học Công đoàn thực hiện đề tài: “Đào tạo, bồi dƣỡng Cán bộ Công đoàn” do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ nhiệm đề tài. Qua đề tài cho thấy rõ vấn đề đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ Công đoàn là vấn đề cực kỳ quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Năm 2002, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nghiệm thu đề tài “Tổ chức và hoạt động Công đoàn trong các Công ty cổ phần ở Việt Nam” do trƣờng Đại học Công đoàn thực hiện.

Đề tài đã đánh giá đƣợc thực trạng về tình hình tổ chức và hoạt động Công đoàn trong các Công ty cổ phần và để xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn cơ sở trong các công ty cổ phần. Đề tài “Hệ thống Công đoàn Việt Nam thời kỳ đổi mới” của Vũ Đạt xuất bản 2006, tại Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia đã bàn đến sự biến đổi về hệ thống tổ chức Công đoàn Việt Nam và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong giai đoạn hiện nay. Ngoài ra còn có một số tác phẩm nhƣ: "Giai cấp Công nhân và Công đoàn Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới "của tác giả Nguyễn Văn Tƣ (Nxb Sự thật); Từ năm 2003 –2005 Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có nghiên cứu “Nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài”; “Tổ chức và hoạt động của Công đoàn cơ sở trong tình hình mới”; “Công đoàn với phong trào thi đua trong công nhân, viên chức, lao động thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”. Gần đây nhất, năm 2006, đề tài “Hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội”.

Do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ biên đã đƣợc Nhà xuất bản Lao động xuất bản. Trong công trình này, nhóm tác giả đã chỉ ra những hoạt động cần thiết của Công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh và đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động Công đoàn trong loại hình kinh tế này. Nhƣ vậy có thể thấy có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề cập đến những vấn đề về công nhân, Công đoàn. Nhìn chung những nghiên cứu này đều hƣớng đến mục đích là góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả -18- hoạt động Công đoàn nhằm đảm bảo quyền và lợi ích của ngƣời lao động, hƣớng tới sự phát triển kinh tế - xã hội theo hƣớng ổn định, vững chắc.