Luận văn thạc sĩ luật học pháp luật về công đoàn trong việc đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu pháp luật về công đoàn trong việc đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Lao Động
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Lợi Người Lao Động: Vai Trò Của Công Đoàn Trong Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN TRONG VIỆC ĐẠI DIỆN, BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái quát về tổ chức công đoàn
• 1.1.1. Định nghĩa tổ chức công đoàn
• 1.1.2. Vai trò của tổ chức công đoàn
• 1.1.3. Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động tại doanh nghiệp – Một hoạt động quan trọng thuộc chức năng của tổ chức
• 1.1.4. Điều chỉnh pháp luật đối với tổ chức công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động tại doanh nghiệp
• 1.1.5. Nội dung điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG ĐOÀN TRONG VIỆC ĐẠI DIỆN, BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP, CHÍNH ĐÁNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN
• 2.1. Công đoàn cơ sở với việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động tại doanh nghiệp
• 2.1.1. Đại diện cho tập thể người lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiện
• 2.1.2. Tham gia trong lĩnh vực xây dựng nội quy lao động, xử lý kỷ luật, tạm đình chỉ công việc, cho thôi việc đối với người lao động
• 2.1.3. Đối thoại với đơn vị sử dụng lao động để giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động, bảo đảm việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2.1.4. Tổ chức hoạt động tuyên truyền, tư vấn pháp luật cho người lao động
• 2.1.5. Đại diện cho tập thể người lao động hoặc người lao động khởi kiện tại Tòa án khi quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của tập thể lao động hoặc người lao động bị xâm phạm, đại diện cho tập thể người lao động và người lao động tham gia tố tụng trong vụ án lao động
• 2.1.6. Tổ chức và lãnh đạo đình công
• 2.2. Công đoàn cấp trên với việc đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động tại doanh nghiệp
• 2.3. Những bảo đảm pháp lý cho hoạt động của công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CÔNG ĐOÀN TRONG VIỆC ĐẠI DIỆN, BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP
• 3.1. Yêu cầu của việc hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật về công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp phải bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật về công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp phải đặt trong quá trình hoàn thiện các chế định khác của Bộ luật lao động
• 3.4. Hoàn thiện pháp luật về công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động tại doanh nghiệp phải phù hợp với các tiêu chuẩn pháp luật quốc tế
• 3.5. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tổ chức công đoàn

Tổ chức công đoàn là một thực thể xã hội quan trọng, có vai trò đại diện cho quyền lợi của người lao động trong các doanh nghiệp. Theo định nghĩa, công đoàn là tổ chức tập hợp những người làm thuê với mục tiêu bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của họ. Công đoàn không chỉ thực hiện chức năng thương lượng về lương bổng mà còn tham gia vào việc xây dựng các chính sách lao động, đảm bảo an toàn lao động và bảo vệ quyền lợi của người lao động. Trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay, công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh và bảo vệ các quyền lợi hợp pháp của người lao động, đồng thời là cầu nối giữa người lao động và doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tổ chức công đoàn

Công đoàn được hiểu là tổ chức xã hội - chính trị có vai trò quan trọng trong việc đại diện cho quyền lợi của người lao động. Công đoàn không chỉ là nơi tập hợp người lao động mà còn là một kênh để thúc đẩy sự tham gia của họ vào các quyết định liên quan đến quyền lợi của mình. Theo quy định của pháp luật, công đoàn có quyền thương lượng và ký kết các thỏa ước lao động tập thể, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động. Việc công đoàn tham gia vào quá trình xây dựng nội quy lao động, quy chế trả lương và các chính sách liên quan đến quan hệ lao động là rất cần thiết, nhằm đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong môi trường làm việc.

II. Bảo vệ quyền lợi của người lao động

Vai trò của công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động là rất quan trọng. Công đoàn đảm nhận trách nhiệm đại diện cho người lao động trong các cuộc thương lượng với doanh nghiệp. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn đảm bảo rằng người lao động được đối xử công bằng trong môi trường làm việc. Công đoàn cũng có trách nhiệm giám sát việc thực hiện các quy định pháp luật liên quan đến quyền lợi người lao động. Những hoạt động này bao gồm việc tham gia vào việc xây dựng nội quy lao động, xử lý kỷ luật, và tổ chức các hoạt động tuyên truyền về quyền lợi của người lao động.

2.1. Thực hiện quyền lợi hợp pháp của người lao động

Công đoàn có trách nhiệm đảm bảo rằng các quyền lợi của người lao động được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Việc này bao gồm việc tham gia vào các quy trình thương lượng để đạt được thỏa thuận về lương, thưởng và các chế độ phúc lợi khác. Công đoàn cũng cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của họ, từ đó giúp họ tự bảo vệ quyền lợi của mình. Ngoài ra, công đoàn còn có thể đại diện cho người lao động trong các vụ kiện tại tòa án khi quyền lợi của họ bị xâm phạm.

III. Đề xuất hoàn thiện pháp luật về công đoàn

Để nâng cao vai trò của công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động, cần có sự hoàn thiện về mặt pháp luật. Các quy định hiện hành cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của công đoàn. Việc này không chỉ giúp công đoàn thực hiện tốt chức năng đại diện mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người lao động được bảo vệ một cách hiệu quả. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền lợi của người lao động và sự minh bạch trong quan hệ lao động.

3.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật

Cần phải xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động của công đoàn để đảm bảo rằng công đoàn có đủ quyền lực và nguồn lực để thực hiện chức năng bảo vệ quyền lợi của người lao động. Điều này bao gồm việc tạo ra các cơ chế giám sát hiệu quả hơn đối với hoạt động của doanh nghiệp, từ đó bảo vệ quyền lợi của người lao động trong mọi tình huống. Đồng thời, các quy định cũng cần khuyến khích sự tham gia của người lao động vào các hoạt động của công đoàn, từ đó nâng cao tính đại diện và hiệu quả hoạt động của tổ chức này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế thị trường ngày càng phát triển, quan hệ lao động trở nên đa dạng và phức tạp, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động (NLĐ) tại doanh nghiệp trở thành vấn đề cấp thiết. Theo báo cáo của ngành, tỷ lệ doanh nghiệp có tổ chức công đoàn cơ sở (CĐCS) ký kết thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) đạt khoảng 67%, trong đó 60% thỏa ước có điều khoản có lợi hơn cho NLĐ so với quy định pháp luật. Tuy nhiên, hoạt động công đoàn tại nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, vẫn còn nhiều hạn chế, như việc tổ chức công đoàn mang tính hình thức, chưa thu hút được sự tham gia tích cực của NLĐ, và vai trò bảo vệ quyền lợi của công đoàn còn mờ nhạt.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng pháp luật và hoạt động của tổ chức công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ tại doanh nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động công đoàn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam, các công ước quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), và thực tiễn hoạt động công đoàn tại các doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2014.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ, đồng thời nâng cao vị thế của tổ chức công đoàn trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các chỉ số như tỷ lệ doanh nghiệp ký kết TƯLĐTT, mức độ thực hiện các quyền của công đoàn trong thương lượng tập thể, và số vụ tai nạn lao động cũng được xem xét để đánh giá hiệu quả hoạt động công đoàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết chủ nghĩa Mác – Lênin về Nhà nước và pháp luật: Giúp phân tích vai trò của Nhà nước trong việc điều chỉnh quan hệ lao động và bảo vệ quyền lợi NLĐ thông qua pháp luật.
• Lý thuyết quan hệ lao động: Xem xét mối quan hệ giữa NLĐ, người sử dụng lao động (NSDLĐ) và tổ chức công đoàn trong việc điều hòa lợi ích và giải quyết mâu thuẫn.
• Mô hình quan hệ ba bên: Bao gồm Nhà nước, NSDLĐ và công đoàn, thể hiện cơ chế đối thoại xã hội nhằm xây dựng chính sách lao động hiệu quả.
• Các khái niệm chính: tổ chức công đoàn, quyền đại diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp, thỏa ước lao động tập thể, thương lượng tập thể, đình công, an toàn lao động (ATLĐ), vệ sinh lao động (VSLĐ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu pháp luật, so sánh pháp luật quốc tế và trong nước, kết hợp với phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn tại các doanh nghiệp. Cỡ mẫu khảo sát khoảng vài trăm NLĐ và cán bộ công đoàn tại các doanh nghiệp có tổ chức công đoàn, đặc biệt tập trung vào doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, sử dụng số liệu thống kê về tỷ lệ doanh nghiệp ký kết TƯLĐTT, mức độ thực hiện các quyền của công đoàn, số vụ tai nạn lao động và đình công. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2014, tập trung đánh giá các quy định pháp luật mới ban hành như Bộ luật Lao động 2012, Luật Công đoàn 2012 và các nghị định hướng dẫn thi hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò và quyền hạn của công đoàn trong đại diện NLĐ: Khoảng 67% doanh nghiệp có tổ chức CĐCS đã ký kết TƯLĐTT, trong đó 60% thỏa ước có điều khoản có lợi hơn cho NLĐ. Công đoàn tham gia thương lượng, ký kết và giám sát thực hiện TƯLĐTT, góp phần nâng cao quyền lợi NLĐ về tiền lương, điều kiện làm việc, ATLĐ và các chế độ phúc lợi khác.

2. Thực trạng xây dựng và giám sát thang lương, bảng lương: Pháp luật quy định công đoàn có quyền tham gia xây dựng và giám sát thang lương, bảng lương, định mức lao động, nhưng thực tế chỉ khoảng 30% doanh nghiệp thực hiện việc xây dựng và đăng ký thang lương, bảng lương có sự tham gia của công đoàn. Thu nhập của NLĐ còn thấp, với 8,2% có thu nhập dưới 1,5 triệu đồng/tháng.

3. Hoạt động tuyên truyền, tư vấn pháp luật cho NLĐ: Các cấp công đoàn đã tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền, tư vấn pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của NLĐ về quyền và nghĩa vụ, góp phần giảm thiểu vi phạm pháp luật lao động. Ví dụ, mô hình Văn phòng Tư vấn pháp luật tại Ban quản lý các khu công nghiệp đã giúp giải đáp thắc mắc pháp luật cho NLĐ.

4. Vai trò trong giải quyết tranh chấp và đình công: Công đoàn giữ vai trò tổ chức và lãnh đạo đình công, tuy nhiên trên thực tế nhiều cuộc đình công không do công đoàn khởi xướng hoặc lãnh đạo, dẫn đến hiệu quả bảo vệ quyền lợi NLĐ chưa cao. Khoảng 85,1% NLĐ khảo sát cho rằng công đoàn không quan tâm bảo vệ lợi ích chính đáng của họ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy pháp luật Việt Nam đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền lợi NLĐ, đặc biệt qua các quy định về thương lượng tập thể, xây dựng thang lương, bảng lương, và tổ chức đối thoại tại nơi làm việc. Tuy nhiên, việc thực thi còn nhiều hạn chế do năng lực cán bộ công đoàn còn yếu, sự phối hợp giữa công đoàn và NSDLĐ chưa hiệu quả, và một số quy định pháp luật chưa rõ ràng hoặc thiếu cơ chế bảo đảm thực hiện.

So sánh với các quốc gia khác, Việt Nam vẫn duy trì mô hình công đoàn đơn nhất, dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong khi nhiều nước tư bản chủ nghĩa cho phép đa dạng hình thức đại diện lao động. Việc thiếu cơ chế bảo vệ quyền đại diện của công đoàn cấp trên trong các doanh nghiệp có CĐCS yếu kém cũng là điểm hạn chế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ doanh nghiệp ký kết TƯLĐTT theo năm, bảng phân tích thu nhập NLĐ theo nhóm lương, và biểu đồ số vụ tai nạn lao động, đình công qua các năm để minh họa xu hướng và hiệu quả hoạt động công đoàn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về quyền và trách nhiệm của công đoàn: Cần bổ sung quy định rõ ràng về thẩm quyền của công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở trong việc hỗ trợ, phối hợp với CĐCS yếu kém, đặc biệt trong thương lượng tập thể và giải quyết đình công. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

2. Nâng cao năng lực cán bộ công đoàn: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ, pháp luật lao động cho cán bộ công đoàn, đặc biệt cán bộ CĐCS tại doanh nghiệp. Mục tiêu tăng tỷ lệ cán bộ công đoàn có chứng chỉ nghiệp vụ lên trên 80% trong 3 năm. Chủ thể: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các công đoàn cấp tỉnh.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho NLĐ: Mở rộng mô hình Văn phòng Tư vấn pháp luật tại các khu công nghiệp, sử dụng đa dạng hình thức truyền thông để nâng cao nhận thức pháp luật cho NLĐ. Mục tiêu đạt 90% NLĐ được tiếp cận thông tin pháp luật trong 2 năm. Chủ thể: Công đoàn các cấp, phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước.

4. Thúc đẩy đối thoại xã hội và thương lượng tập thể thực chất: Xây dựng cơ chế giám sát việc thực hiện TƯLĐTT, tăng cường vai trò của công đoàn trong xây dựng thang lương, bảng lương, và các chính sách phúc lợi. Mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp có TƯLĐTT đạt chất lượng thực chất lên 80% trong 3 năm. Chủ thể: CĐCS, công đoàn cấp trên, NSDLĐ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ công đoàn các cấp: Nắm vững kiến thức pháp luật và thực tiễn hoạt động công đoàn để nâng cao hiệu quả đại diện, bảo vệ quyền lợi NLĐ.

2. Người sử dụng lao động và quản lý doanh nghiệp: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của công đoàn trong quan hệ lao động, từ đó xây dựng môi trường làm việc hài hòa, ổn định.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động và công đoàn: Làm cơ sở để hoàn thiện chính sách, pháp luật, tăng cường giám sát và hỗ trợ hoạt động công đoàn.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Luật Lao động, Quản trị nhân sự: Cung cấp tài liệu tham khảo sâu sắc về pháp luật công đoàn và thực tiễn vận dụng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Công đoàn có quyền gì trong việc thương lượng tập thể?
   Công đoàn có quyền đại diện tập thể NLĐ thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiện thỏa ước lao động tập thể, bao gồm các điều khoản về tiền lương, điều kiện làm việc, ATLĐ và các chế độ phúc lợi. Ví dụ, 60% TƯLĐTT có điều khoản có lợi hơn cho NLĐ so với luật.

2. Cán bộ công đoàn cần có những kỹ năng gì để bảo vệ NLĐ hiệu quả?
   Cán bộ công đoàn cần có kiến thức pháp luật lao động, kỹ năng thương lượng, giải quyết tranh chấp và kỹ năng truyền thông để đại diện và bảo vệ quyền lợi NLĐ một cách hiệu quả.

3. Tại sao nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện tốt việc xây dựng thang lương, bảng lương có sự tham gia của công đoàn?
   Nguyên nhân do thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng, sự phối hợp chưa hiệu quả giữa công đoàn và NSDLĐ, cũng như năng lực cán bộ công đoàn còn hạn chế. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp thực hiện đúng quy định này.

4. Công đoàn có vai trò gì trong việc tổ chức đình công?
   Công đoàn là tổ chức duy nhất được pháp luật trao quyền tổ chức và lãnh đạo đình công nhằm bảo vệ quyền lợi NLĐ. Tuy nhiên, thực tế nhiều cuộc đình công không do công đoàn lãnh đạo, làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của công đoàn tại doanh nghiệp?
   Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ công đoàn, tăng cường tuyên truyền pháp luật cho NLĐ, thúc đẩy đối thoại xã hội và thương lượng tập thể thực chất, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát việc thực hiện thỏa ước lao động tập thể.

Kết luận

• Luận văn làm rõ vai trò trung tâm của tổ chức công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ tại doanh nghiệp, đồng thời phân tích thực trạng pháp luật và hoạt động công đoàn hiện nay.
• Pháp luật Việt Nam đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, nhưng việc thực thi còn nhiều hạn chế do năng lực cán bộ công đoàn và sự phối hợp với NSDLĐ chưa hiệu quả.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường tuyên truyền pháp luật và thúc đẩy đối thoại xã hội.
• Nghiên cứu có thể được tiếp tục mở rộng với khảo sát thực tiễn sâu hơn tại các doanh nghiệp đa ngành và so sánh với các mô hình công đoàn quốc tế.
• Kêu gọi các cơ quan chức năng, tổ chức công đoàn và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường lao động hài hòa, ổn định và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE TO CHỨC CÔNG DOAN TRONG VIỆC ĐẠI DIEN, BAO VỆ QUYEN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CUA NLD TẠI DOANH NGHIỆP VÀ SỰ DIEU CHINH CUA PHÁP LUẬT 1. Khai quát về t6 chức công đoàn 1. Dinh nghĩa tổ chức công đoàn Bắt đầu từ thế kỷ XVIII, hầu hết xã hội phương Tây, nhất là nước Anh với nhiều biến động diễn ra, chứng kiến sự chuyền đổi từ nền văn hóa trồng trọt với nền tảng sản xuất thủ công sang cuộc cách mang công nghiệp lần thứ nhất.

Bên trong cuộc chuyên minh này nhiều biến động đã thúc đây sự xuất hiện của công đoàn. Những biến động lúc bấy giờ gây ra những lo ngại ngày càng tăng đối với thợ thủ công và các phường hội. Họ lo sợ bị chiếm mat những công việc đã ồn định từ xưa, sợ những đổi thay về lương bổng và phương thức lao động. Hơn nữa, sự bùng phát cua xã hội công nghiệp đã lôi kéo phụ nữ, trẻ em, NLD từ ruộng đồng vào lực lượng công nhân, với số lượng lớn và với những vai trò mới mẻ.Từ đây hình thức công đoàn bắt đầu manh nha hình thành.

Theo cuốn Lịch sử chủ nghĩa Công đoàn (History of Trade Unionism) (1984) của Sidney va Beatrice Webb, công đoàn là “nội hiệp hội của những người làm công ăn lương có mục đích duy trì hay cải thiện các diéu kiện thuê mướn họ”. Có một định nghĩakhác của Cục Thống kê Úc cho rằng, công đoàn là "một tổ chức hợp thành chủ yếu bởi những người làm thuê, hoạt động cơ bản là thương lượng về lương bồng và điều kiện thuê mướn cho các thành viên của øó"[1].Trải qua hàng trăm năm, các công đoàn phát triển thành nhiều dạng thức dưới sự ảnh hưởng của các thé chế chính trị và kinh tế.Mục tiêu và hoạt động cụ thê của các công đoàn có khác nhau, nhưng thường bao gồm: - Cung cấp lợi ích dự phòng: Các công đoàn thời xưa thường cung cấp nhiều lợi ích để bảo trợ cho các thành viên trong trường hợp thất nghiệp, ốm đau, tuổi già hay chết. Ngày nay ở các nước phát triển những chức năng này được coi là thuộc về nhà nước, nhưng những quyền lợi khác như đào tạo huấn luyện, tư vấn và đại diện về luật pháp vẫn còn là những lợi ích quan trọng đối với thành viên công đoàn. - Thương lượng tập thể: Ở các nước mà công đoàn có thé hoạt động công khai và được giới chủ thừa nhận, các công đoàn có thể thương lượng với chủ thuê mướn lao động về lương bông và các điêu kiện làm việc.

- Hành động áp lực: Các công đoàn có thé tổ chức đình công hay phản đối để gây áp lực theo những mục tiêu nào đó. - Hoạt động chính tri: Các công đoàn có thé tác động đến những luật lệ có lợi cho toàn thé giới lao động. Họ có thể tiến hành những chiến dịch chính trị, vận động hành lang hay hỗ trợ tài chính cho những cá nhân hay chính đảng ứng cử vào các vi trí công quyên. Thực tế lịch sử cho thấy các công đoàn đều là tồn tại bất hợp pháp trong nhiều năm ở hầu hết các nước.Đã có những hình phạt khắt khe đối với những hoạt động của tô chức công đoàn, mặc dù thế, các công đoàn vẫn được thành lập và dần dần có được sức mạnh chính trị.

Kết quả cuối cùng là một bộ luật lao động không chỉ hợp pháp hoá những nỗ lực tổ chức công đoàn mà còn luật hoá mỗi quan hệ giữa giới chủ với những người làm thuê được tô chức thành những công đoàn. Nhiều người cho rang đây là van dé công bằng, khi công nhân được phép góp chung những nguồn lực của họ vào một thực thé pháp nhân, tương tự như việc góp vôn tư bản vào các công ty. Quyền gia nhập công đoàn đã được nhắc đến trong điều 23 phân đoạn 4 của bản Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (UDHR), và được khăng định lại trong điều 20 phân đoạn 2 răng “Không được ép buộc bắt cứ ai trong việc tham gia vào một hiệp hội”. Việc cam đoán một người không được tham gia hay thành lập công đoàn, cũng như ép buộc một người làm việc ấy, dù là do chính phủ hay doanh nghiệp thực hiện, đều bị coi là hành vi xâm hại nhân quyên.

Những lý lẽ tương tự cũng được đặt ra khi người thuê mướn, phân biệt đối xử với NLĐ dựa trên việc có tham gia công đoàn hay không.Những mưu toan của người chủ, thường là với sự hỗ trợ của các lực lượng bên ngoài, nhằm cấm đoán 2 việc nhân viên của mình tham gia công đoàn được gọi là phá hoại công đoàn (union busting). Ở Pháp và Đức cũng như các quốc gia châu Âu khác, các đảng phái chủ nghĩa xã hội và những người vô chính phủ đóng một vai trò nổi bật trong việc tạo lập và xây dựng các công đoàn, đặc biệt là kế từ những năm 1870 về sau. Các công đoàn có thé t6 chức dựa trên một nhóm công nhân có cùng kỹ năng (chủ nghĩa công đoàn nghề nghiệp), những công nhân thuộc các ngành nghề khác nhau (chủ nghĩa công đoàn toàn thé), hay các công nhân trong toàn bộ một ngành công nghiệp (chủ nghĩa công đoàn ngành). Các công đoàn này thường phân chia theo địa phương và thống nhất với nhau thành các nghiệp đoàn quốc gia.

Các nghiệp đoàn này lại liên kết với nhau thành các tổ chức quốc tế như Liên hiệp Công đoàn Tự do Quốc tế (International Confederation of Free Trade Unions). Ở nhiều quốc gia, công đoàn có thé có vi thé như một một pháp nhân, được ủy quyền thương lượng với giới chủ thay cho các công nhân mà công đoàn đại diện. Công đoàn có quyền quan trọng nhất là quyền thương lượng tập thể với người thuê mướn lao động về lương, giờ làm cũng như các điều kiện thuê lao động khác. Việc hai bên không thé đạt đến thỏa thuận có thé dẫn đến những hành động gây áp lực, đỉnh điểm là đình công hay đóng cửa nhà máy không cho công nhân vào làm.

Trong một số trường hợp cực đoan, từ những sự việc này có thể nảy sinh bạo lực hay nhiều hành vi bất hợp pháp. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp khác, các công đoàn có thể không có quyền đại diện hợp pháp cho công nhân.Sự thiếu vị thế của công đoàn có thể ở mức độ không được thừa nhận cho đến việc truy tố các nhà hoạt động công đoàn như tội phạm. Ngày nay, vấn đề về công đoàn cũng đã được Tổ chức lao động quốc tế ILO quy định trực tiếp hoặc gián tiếp trong các công ước như: Công ước số 87 về quyền tự do liên kết và bảo vệ quyền được t6 chức; Công ước số 98 về áp dụng những nguyên tắc của quyền tô chức và thương lượng tập thé và Công ước số 135 về những đại điện NLD trong doanh nghiệp và những thuận lợi dành cho họ. Theo quan niệm của các quôc gia, công đoàn được định nghĩa như sau: Pháp luật của Nga quy định: “Công đoàn là một thực thé tự nguyện của mọi công nhân liên kết với nhau vì lợi ích ngành nghệ chung phù hop với tôn chỉ hoạt động của họ và lập ra dé đại diện và bảo vệ quyên lao động và xã hội cũng như lợi ích của NLĐ”.

Pháp luật CHDCND Trung Hoa quy định: “Công đoàn là một tổ chức tập thể của tang lop NLD được hình thành nên từ những NLD và cán bộ công nhân viên. Tổng liên đoàn lao động Trung Quốc và tat cả các tổ chức công đoàn cấp dưới hoạt động vì lợi ích cua NLD và các thành viên, bảo vệ quyên và lợi ích chính đáng cua họ theo quy định cua pháp luật”. Nhu vậy pháp luật của Nga va Trung Quốc đều xác định tổ chức công đoàn là tổ chức duy nhất được thực hiện chức năng đại diện quyền lợi cho tập thê lao động. Trong khi đó, pháp luật Campuchia và Lào lại có những quy định khác về phạm vi đại diện cho tập thê lao động.

Trong pháp luật Campuchia quy định khi ký kết thỏa ước, đại điện NLD gồm: “Một hoặc nhiều tổ chức công đoàn dai điện cho NLD. Voi ngoại lệ cho phép vi phạm nguyên tắc trên, trong giai đoạn chuyển tiếp mà không có công đoàn tổ chức đại diện của NLP trong doanh nghiệp hoặc cơ sở, thỏa thuận táp thể có thể được thực hiện giữa NSÙDLĐ và người đại biểu của NLD đã được bau hợp lệ thuộc quy định của phan 3, chương XI”. Có thé thấy hiện nay đa số các quốc gia đều thừa nhận đại diện lao động là t6 chức công đoàn nhưng thuộc nhóm này cũng tồn tại những quan niệm khác nhau. Có những quốc gia chỉ thừa nhận và cho phép loại đại diện là tổ chức công đoàn đơn nhất tham gia các mối quan hệ hai bên hoặc ba bên dé đại diện và bảo vệ quyền lợi cho tập thé NLD như Việt Nam, Trung Quốc.Đặc biệt ở các nước xã hội chủ nghĩa, đa số các quốc gia chỉ có một tổ chức công đoàn thống nhất đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và là thành viên của hệ thống chính trị (Trung 4 Quốc, Việt Nam).

Mục tiêu chính của tổ chức công đoàn trong các nước xã hội chủ nghĩa là bảo vệ quyền lợi cua NLD, giáo dục, động viên NLD, tập hợp NLD vào tổ chức của mình. Ở các nước tư bản chủ nghĩa, có nhiều hình thức đại diện lao động đa dạng song song cùng tổn tại và phát triển. Các quốc gia cho phép thành lập mô hình đa công đoàn và thừa nhận các hình thức đại diện lao động khác do NLD bau chon ra không thuộc hệ thống công đoàn (những đại diện cho tập thể lao động bau ra hoặc cử ra) như: Cộng hòa Séc, Nhật Bản, Malaysia, Hà Lan, Philipin, Thụy Điền. Tuy nhiên, việc thừa nhận tô chức công đoàn là đại diện lao động ở các quốc gia mang tính phổ biến và rộng rãi.

Tại các quốc gia thừa nhận hình thức này cũng có những quan niệm khác nhau về công đoàn trên các phương diện như: phạm vi chủ thê được phép tham gia thành lập công đoàn, cách thức tổ chức công đoàn, sự thừa nhận của pháp luật cũng như chức năng của tô chức công đoản. Một là, về mặt phạm vi các chủ thể được gia nhập thành lập công đoàn: có quốc gia thừa nhận chủ thé được tham gia chỉ bao gồm những người lào động và cán bộ công nhân viên (Trung Quốc), cũng có quốc gia cho phép mọi công nhân được tham gia thành lập tổ chức công đoàn (Nga), có quốc gia lại quy định công đoàn do NLĐ tự nguyện lập ra (Singapore, Việt Nam, Campuchia).