Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động theo pháp luật việt nam

Tài liệu nghiên cứu Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động theo pháp luật, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đoàn Thị Ngọc Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hoàng Hải
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự Và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Trách Nhiệm Của Người Sử Dụng Lao Động Đối Với Người Lao Động Bị Tai Nạn Lao Động Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG BỊ TAI NẠN LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.1.1. Khái niệm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.1.2. Đặc điểm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.2. Sơ lược về sự hình thành và phát triển của pháp luật lao động Việt Nam về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.2.1. Giai đoạn trước năm 1994
• 1.1.2.2. Giai đoạn từ năm 1994 đến năm 2012
• 1.1.2.3. Giai đoạn từ năm 2012 đến nay
• 1.1.3. Ý nghĩa của quy định trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.3.1. Đối với người lao động
• 1.1.3.2. Đối với người sử dụng lao động
• 1.1.3.3. Đối với xã hội
• 1.1.4. Các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới, Tổ chức lao động quốc tế về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.4.1. Các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.1.4.2. Quy định của Tổ chức Lao động quốc tế và một số nước trên thế giới về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG BỊ TAI NẠN LAO ĐỘNG
• 1.2.1. Trách nhiệm của người sử dụng lao động về chi phí y tế và tiền lương cho người lao động bị tai nạn lao động
• 1.2.1.1. Trách nhiệm chi trả chi phí sơ, cấp cứu và điều trị
• 1.2.1.2. Trách nhiệm trả lương trong thời gian người lao động điều trị, phục hồi chức năng lao động
• 1.2.2. Trách nhiệm bồi thường của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động
• 1.2.2.1. Điều kiện để người sử dụng lao động bồi thường cho người lao động bị tai nạn lao động
• 1.2.2.2. Mức bồi thường tai nạn lao động
• 1.2.2.3. Bồi thường tổn thất về tinh thần
• 1.2.2.4. Thanh toán tiền công chăm sóc người lao động bị tai nạn lao động
• 1.2.3. Trách nhiệm sắp xếp công việc cho người lao động bị tai nạn lao động
• 1.2.4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động và phòng ngừa tai nạn lao động
• 2. KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng quan về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động

Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động là một vấn đề quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Theo quy định, người sử dụng lao động có nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi của người lao động, đặc biệt là trong trường hợp xảy ra tai nạn lao động. Điều này không chỉ đảm bảo an toàn cho người lao động mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc hiểu rõ trách nhiệm này giúp người lao động và người sử dụng lao động có thể thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình.

1.1. Khái niệm trách nhiệm của người sử dụng lao động

Trách nhiệm của người sử dụng lao động được định nghĩa là nghĩa vụ pháp lý mà họ phải thực hiện để bảo vệ quyền lợi của người lao động. Điều này bao gồm việc chi trả chi phí y tế, bồi thường thiệt hại và đảm bảo điều kiện làm việc an toàn.

1.2. Đặc điểm của trách nhiệm trong trường hợp tai nạn lao động

Trách nhiệm này có tính chất bắt buộc và không thể chuyển nhượng. Người sử dụng lao động phải thực hiện các nghĩa vụ này ngay cả khi tai nạn xảy ra do lỗi của người lao động.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thực hiện trách nhiệm của người sử dụng lao động

Mặc dù có quy định rõ ràng về trách nhiệm của người sử dụng lao động, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Nhiều người sử dụng lao động chưa thực sự chú trọng đến việc đảm bảo an toàn lao động, dẫn đến tình trạng tai nạn lao động gia tăng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động mà còn gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến tai nạn lao động

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tai nạn lao động bao gồm thiếu sót trong công tác an toàn lao động, thiết bị không đảm bảo chất lượng và sự thiếu hiểu biết của người lao động về an toàn lao động.

2.2. Hệ quả của việc không thực hiện trách nhiệm

Việc không thực hiện trách nhiệm có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, bao gồm thiệt hại về tài sản, mất uy tín và thậm chí là các hình phạt pháp lý đối với người sử dụng lao động.

III. Phương pháp giải quyết trách nhiệm của người sử dụng lao động

Để giải quyết vấn đề trách nhiệm của người sử dụng lao động, cần có các phương pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức và thực hiện đúng quy định pháp luật. Các biện pháp này bao gồm đào tạo an toàn lao động, cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường giám sát.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức về an toàn lao động

Đào tạo an toàn lao động cho người lao động là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm thiểu tai nạn lao động. Người sử dụng lao động cần tổ chức các khóa đào tạo định kỳ để nâng cao nhận thức cho người lao động.

3.2. Cải thiện điều kiện làm việc

Cải thiện điều kiện làm việc không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của người lao động mà còn nâng cao năng suất lao động. Người sử dụng lao động cần đầu tư vào trang thiết bị và môi trường làm việc an toàn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về trách nhiệm của người sử dụng lao động

Nghiên cứu về trách nhiệm của người sử dụng lao động cho thấy rằng việc thực hiện đúng quy định pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn mang lại lợi ích cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm này thường có môi trường làm việc an toàn và hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các doanh nghiệp chú trọng đến an toàn lao động có tỷ lệ tai nạn lao động thấp hơn. Điều này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa trách nhiệm của người sử dụng lao động và hiệu quả sản xuất.

4.2. Các mô hình thành công trong việc thực hiện trách nhiệm

Một số doanh nghiệp đã áp dụng thành công các mô hình quản lý an toàn lao động, từ đó giảm thiểu tai nạn lao động và nâng cao hiệu quả công việc.

V. Kết luận và hướng phát triển trong tương lai về trách nhiệm của người sử dụng lao động

Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động là một vấn đề cần được quan tâm và cải thiện. Trong tương lai, cần có các chính sách và quy định rõ ràng hơn để bảo vệ quyền lợi của người lao động và nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động.

5.1. Đề xuất chính sách cải thiện trách nhiệm

Cần có các chính sách cụ thể nhằm tăng cường trách nhiệm của người sử dụng lao động, bao gồm việc xử lý nghiêm các vi phạm về an toàn lao động.

5.2. Tương lai của trách nhiệm người sử dụng lao động

Trong bối cảnh phát triển kinh tế, trách nhiệm của người sử dụng lao động sẽ ngày càng được chú trọng hơn, góp phần tạo ra môi trường làm việc an toàn và hiệu quả.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, số vụ tai nạn lao động (TNLĐ) tại Việt Nam có xu hướng tăng qua các năm: năm 2018 xảy ra 7.090 vụ với 8.229 người bị nạn, năm 2019 là 7.130 vụ với 8.327 người bị nạn, năm 2020 là 7.473 vụ với 8.610 người bị nạn, và năm 2021 giảm xuống còn 5.797 vụ với 6.658 người bị nạn do ảnh hưởng của dịch COVID-19. Trong đó, nguyên nhân do người sử dụng lao động (NSDLĐ) chiếm tới 40,69% tổng số vụ tai nạn lao động năm 2021. 

Vấn đề trách nhiệm của NSDLĐ đối với người lao động (NLĐ) bị tai nạn lao động là một chủ đề cấp thiết, nhằm bảo vệ quyền lợi NLĐ và đảm bảo sự công bằng trong quan hệ lao động. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích, đánh giá các quy định pháp luật Việt Nam về trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ, so sánh với pháp luật quốc tế và một số nước phát triển, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn áp dụng từ năm 2015 đến nay, với trọng tâm là Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả bảo vệ NLĐ, giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển bền vững trong lĩnh vực lao động và sản xuất kinh doanh.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết trách nhiệm pháp lý**: Trách nhiệm của NSDLĐ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc nhằm bù đắp thiệt hại về vật chất, thể chất và tinh thần cho NLĐ khi xảy ra TNLĐ.
- **Lý thuyết quan hệ lao động**: NSDLĐ và NLĐ là hai chủ thể trong quan hệ lao động, trong đó NSDLĐ có quyền quản lý, điều hành và phải đảm bảo an toàn lao động.
- **Mô hình quản lý an toàn lao động**: Bao gồm các biện pháp phòng ngừa, xử lý sự cố và bồi thường thiệt hại khi xảy ra TNLĐ.
- **Khái niệm TNLĐ**: Theo Luật ATVSLĐ 2015, TNLĐ là tai nạn gây tổn thương hoặc tử vong cho NLĐ trong quá trình lao động, gắn liền với công việc.
- **Khái niệm trách nhiệm của NSDLĐ**: Là trách nhiệm pháp lý phát sinh khi TNLĐ xảy ra, không phụ thuộc vào yếu tố lỗi của NSDLĐ hay NLĐ.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Phương pháp lịch sử**: Phân tích sự hình thành và phát triển của quy định pháp luật về trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ qua các giai đoạn lịch sử.
- **Phương pháp so sánh**: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với pháp luật Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và các Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO).
- **Phương pháp tổng hợp**: Thu thập, hệ thống hóa các quy định pháp luật, số liệu thống kê và các nghiên cứu liên quan.
- **Phương pháp phân tích**: Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật, phân tích các bất cập và nguyên nhân.
- **Phương pháp suy luận logic**: Đưa ra các kiến nghị hoàn thiện dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm Luật ATVSLĐ 2015, Bộ luật Lao động 2019, các văn bản hướng dẫn thi hành, báo cáo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2015 đến 2022.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tỷ lệ TNLĐ do NSDLĐ gây ra chiếm 40,69% tổng số vụ năm 2021**, trong đó các nguyên nhân chính gồm tổ chức lao động và điều kiện lao động chiếm 23,89%, không xây dựng quy trình làm việc an toàn chiếm 6,19%, thiết bị không đảm bảo an toàn chiếm 6,19%, và huấn luyện an toàn lao động chưa đầy đủ chiếm 4,42%.
- **NSDLĐ có trách nhiệm chi trả chi phí y tế và tiền lương cho NLĐ bị TNLĐ** trong thời gian điều trị và phục hồi chức năng, theo Luật ATVSLĐ 2015. Tuy nhiên, quy định về phạm vi chi trả chi phí y tế còn chung chung, chưa rõ ràng về giới hạn chi phí và trường hợp khám chữa bệnh trái tuyến.
- **Mức bồi thường TNLĐ được quy định cụ thể**: ít nhất 30 tháng lương cho NLĐ bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc thân nhân NLĐ bị chết; từ 1,5 tháng lương cho mức suy giảm từ 5% đến 10%; và tăng dần theo tỷ lệ suy giảm khả năng lao động.
- **Thời gian trả lương cho NLĐ trong thời gian điều trị chưa có giới hạn rõ ràng**, dẫn đến khó khăn cho NSDLĐ khi NLĐ điều trị kéo dài. Các nước như Nhật Bản và Hàn Quốc quy định giới hạn thời gian và mức chi trả cụ thể, ví dụ Nhật Bản trả 60% lương trung bình trong thời gian điều trị và có giới hạn thời gian tối đa.
- **Thủ tục bồi thường và trợ cấp được quy định rõ ràng**, NSDLĐ phải hoàn tất quyết định bồi thường trong 5 ngày làm việc kể từ khi nhận biên bản giám định y khoa.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến TNLĐ do NSDLĐ là do thiếu quan tâm đến an toàn lao động, không xây dựng quy trình làm việc an toàn, thiết bị cũ kỹ và thiếu huấn luyện. So với các nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore, pháp luật Việt Nam đã có nhiều tiến bộ trong việc quy định trách nhiệm của NSDLĐ, nhưng vẫn còn tồn tại những bất cập như chưa quy định rõ giới hạn chi phí y tế, thời gian trả lương và mức chi trả khi NLĐ điều trị kéo dài.

Việc không có giới hạn thời gian trả lương gây khó khăn cho NSDLĐ, đặc biệt trong các trường hợp NLĐ bị thương tật nặng hoặc điều trị dài ngày. Các quy định của Nhật Bản và Hàn Quốc về giới hạn thời gian và mức chi trả có thể là bài học để Việt Nam hoàn thiện pháp luật. Ngoài ra, việc quy định rõ ràng về chi trả chi phí y tế khi NLĐ điều trị trái tuyến cũng cần được làm rõ để tránh tranh chấp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ nguyên nhân TNLĐ do NSDLĐ gây ra, bảng so sánh mức bồi thường và thời gian trả lương giữa Việt Nam và các nước tham khảo, giúp minh họa rõ ràng hơn các điểm mạnh và hạn chế của pháp luật hiện hành.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện quy định về chi phí y tế**: Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về phạm vi, giới hạn chi phí y tế NSDLĐ phải chi trả, bao gồm trường hợp khám chữa bệnh trái tuyến, nhằm giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi NLĐ. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp Bộ Y tế.
- **Quy định giới hạn thời gian và mức chi trả tiền lương trong thời gian điều trị**: Áp dụng giới hạn tối đa 36 tháng, phân biệt mức chi trả 80% lương khi lỗi thuộc về NLĐ và 100% khi không lỗi. Thời gian thực hiện: 18 tháng; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
- **Tăng cường công tác huấn luyện và xây dựng quy trình an toàn lao động**: Yêu cầu NSDLĐ xây dựng quy trình làm việc an toàn, tổ chức huấn luyện định kỳ cho NLĐ, giảm thiểu nguyên nhân TNLĐ do lỗi NSDLĐ. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: NSDLĐ, cơ quan quản lý nhà nước.
- **Xây dựng hệ thống giám sát và xử lý vi phạm nghiêm minh**: Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện trách nhiệm của NSDLĐ, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về an toàn lao động và bồi thường TNLĐ. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Thanh tra lao động.
- **Tham khảo kinh nghiệm quốc tế**: Học hỏi các quy định tiến bộ của Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore về giới hạn chi trả, thủ tục bồi thường và xử lý vi phạm để áp dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Thời gian thực hiện: 24 tháng; Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các viện nghiên cứu pháp luật.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Sinh viên ngành Luật và các chuyên ngành liên quan**: Nâng cao hiểu biết về pháp luật lao động, trách nhiệm NSDLĐ và quyền lợi NLĐ khi bị TNLĐ, phục vụ học tập và nghiên cứu.
- **Cán bộ, công chức quản lý nhà nước về lao động, an toàn vệ sinh lao động**: Áp dụng kiến thức để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
- **Người sử dụng lao động và doanh nghiệp**: Hiểu rõ trách nhiệm pháp lý, nghĩa vụ bồi thường và các biện pháp phòng ngừa TNLĐ, từ đó xây dựng môi trường làm việc an toàn, giảm thiểu rủi ro pháp lý.
- **Người lao động và tổ chức đại diện NLĐ**: Nắm bắt quyền lợi, trách nhiệm của các bên trong quan hệ lao động, bảo vệ quyền lợi khi xảy ra TNLĐ, nâng cao nhận thức về an toàn lao động.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Người sử dụng lao động có phải trả toàn bộ chi phí y tế khi người lao động bị tai nạn lao động không?**  
   NSDLĐ phải thanh toán phần chi phí đồng chi trả và những chi phí không nằm trong danh mục BHYT chi trả đối với NLĐ tham gia BHYT, và thanh toán toàn bộ chi phí y tế đối với NLĐ không tham gia BHYT. Trường hợp NLĐ điều trị trái tuyến, NSDLĐ chỉ thanh toán phần chi phí BHYT không chi trả.

2. **Thời gian người sử dụng lao động phải trả lương cho người lao động bị tai nạn lao động là bao lâu?**  
   Luật hiện hành chưa quy định giới hạn thời gian cụ thể, tuy nhiên đề xuất giới hạn tối đa 36 tháng, phân biệt mức chi trả theo lỗi của NLĐ để bảo vệ quyền lợi NSDLĐ và NLĐ.

3. **Người lao động bị tai nạn lao động do lỗi của chính mình có được hưởng bồi thường không?**  
   NLĐ vẫn được hưởng bồi thường nếu không hoàn toàn do lỗi của mình. Nếu lỗi hoàn toàn thuộc về NLĐ, NSDLĐ vẫn phải trả tiền lương và trợ cấp theo quy định nhưng có thể giới hạn mức chi trả.

4. **Người sử dụng lao động có trách nhiệm gì khi xảy ra tai nạn lao động ngoài nơi làm việc?**  
   NSDLĐ vẫn phải bồi thường nếu tai nạn xảy ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ hoặc tuân theo sự điều hành của NSDLĐ, kể cả ngoài phạm vi cơ quan, doanh nghiệp.

5. **Thủ tục bồi thường tai nạn lao động được thực hiện như thế nào?**  
   NSDLĐ phải lập hồ sơ bồi thường gồm biên bản điều tra tai nạn, biên bản giám định y khoa, quyết định bồi thường và thanh toán trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

## Kết luận

- Luận văn đã làm rõ khái niệm, đặc điểm và cơ sở pháp lý về trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ theo pháp luật Việt Nam.  
- Phân tích sự phát triển của pháp luật qua các giai đoạn lịch sử, từ năm 1947 đến nay, cho thấy sự hoàn thiện dần của hệ thống pháp luật lao động.  
- Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và so sánh với quy định của ILO và một số nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm.  
- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi NLĐ và giảm thiểu rủi ro cho NSDLĐ.  
- Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm xây dựng văn bản hướng dẫn chi tiết, hoàn thiện quy định về chi trả chi phí y tế và tiền lương, tăng cường công tác quản lý và giám sát thực thi pháp luật.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần phối hợp xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền để nâng cao nhận thức về trách nhiệm của NSDLĐ và quyền lợi của NLĐ trong lĩnh vực tai nạn lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động theo pháp luật Việt Nam. Chương 2: Thực trạng áp dụng và kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật Việt Nam về trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG BỊ TAI NẠN LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1. Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động 1.

Khái niệm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động Quá trình lao động sản xuất luôn tiềm ẩn những nguy cơ gây ra tai nạn cho người lao động (NLĐ). Vì vậy, tai nạn lao động (TNLĐ) xuất hiện gắn liền với quá trình lao động và có thể xảy ra ở mọi ngành nghề, mọi quốc gia. TNLĐ không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống, sức khỏe, thu nhập của NLĐ mà còn ảnh hưởng đến thân nhân của NLĐ, người sử dụng lao động (NSDLĐ), Nhà nước và xã hội. Pháp luật Việt Nam quy định NSDLĐ sẽ phát sinh các nghĩa vụ đối với NLĐ khi xảy ra TNLĐ.

Do đó, việc xác định tai nạn như thế nào được xem là TNLĐ là một vấn đề quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ của NLĐ và NSDLĐ. Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), tại Nghị định thư năm 2002 về Công ước số 155 thì “TNLĐ là những chấn thương phát sinh từ hoặc trong quá trình làm việc mà hậu quả có thể gây tử vong hoặc không gây tử vong”1. Từ quy định mang tính chất bao quát của ILO thì mỗi khu vực, mỗi quốc gia sẽ có những định nghĩa về TNLĐ khác nhau tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của quốc gia đó. Theo Liên minh Châu Âu “TNLĐ là những tai nạn xảy ra trong quá trình làm việc, dẫn đến tổn hại về thể chất hoặc tinh thần”2.

Tuy nhiên, ở một số quốc gia tại Châu Á có những cách định nghĩa khác về TNLĐ chẳng hạn như Singapore sử dụng thuật ngữ “work-related acident” để chỉ TNLĐ, nó được hiểu là bất cứ sự kiện ngoài ý muốn nào xảy ra trong quá trình làm việc mà dẫn đến chấn thương cho NLĐ như tai nạn trong giờ làm việc, thời gian tăng ca hay trong khi thực thi nhiệm vụ được giao, bao gồm cả tai nạn giao thông trong quá trình làm việc và tai nạn liên quan đến bệnh lý như bị đau tim, đột quỵ… của NLĐ mà dẫn tới tai nạn nếu bệnh lý 1 Trường Đại học luật Thành phố Hồ Chí Minh (2013), Giáo trình Luật lao động, NXB Hồng Đức- Hội luật gia Việt Nam, tr.363 2 European Commission, European Statistics on Accidents at Work (ESAW) - Summary methodology Edition, Publications Office of European Union, Luxembuorg, 2013, p.5-6 10 đó được xuất phát bởi công việc của NLĐ3. Theo pháp luật Campuchia, TNLĐ là một tai nạn được coi là có liên quan đến công việc, bất kể nguyên nhân gây ra là gì, nếu tai nạn đó có xảy ra với NLĐ khi đang làm việc hoặc trong giờ làm việc, cho dù đó là lỗi của NLĐ hay không; Đó là tai nạn gây ra trên cơ thể của NLĐ hoặc một người học việc có hoặc không có tiền lương, những người đang làm việc với bất cứ năng suất nào hoặc ở bất cứ đâu cho một NSDLĐ hoặc một người quản lý của một doanh nghiệp. Tương tự như vậy, tai nạn xảy ra đối với NLĐ trong thời gian đi làm từ nơi cư trú của mình đến nơi làm việc và về nhà cũng được coi là TNLĐ miễn là hành trình này không bị gián đoạn hay đi đường vòng vì một lý do cá nhân hay không liên quan đến công việc4. Theo pháp luật Lào, TNLĐ là tai nạn làm cho NLĐ bị thương tật hoặc tử vong xảy ra trong các trường hợp sau: Trong thời gian đang làm nhiệm vụ tại nơi làm việc hoặc tại bất kỳ nơi nào khác theo sự phân công của NSDLĐ hoặc một người đại diện cho NSDLĐ; Tại khu vui chơi giải trí, quán giải khát hoặc nơi nào khác thuộc phạm vi trách nhiệm của cơ sở lao động; Trong thời gian di chuyển từ nơi ở đến nơi làm việc.

Tai nạn xảy ra trong suốt thời gian NLĐ thực hiện công việc cá nhân không theo phân công của NSDLĐ hoặc đại diện NSDLĐ hoặc xảy ra sau khi hoàn thành công việc được giao sẽ không được coi là TNLĐ5. Việt Nam xây dựng định nghĩa tai nạn lao động dựa trên khái niệm của ILO. Tại Khoản 8, Điều 3 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 (Luật ATVSLĐ 2015), “TNLĐ là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho NLĐ, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động”. Theo định nghĩa trên, tai nạn được xem là TNLĐ khi có 02 yếu tố đó là xảy ra trong quá trình lao động và gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về TNLĐ, tuy nhiên các định nghĩa có đặc điểm chung như sau: TNLĐ là sự cố bất ngờ, mang tính rủi ro, không mong đợi và ngoài ý muốn của NLĐ và NSDLĐ; Hậu quả của TNLĐ là có thiệt hại thực tế xảy ra tác động trực tiếp lên cơ thể NLĐ, ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc tính 3 https://www.sg/workplace-safety-and-health/work-accident-reporting/what-is-a-work- related-accident (Truy cập 15/12/2021) 4 Điều 248 Luật lao động Campuchia 5 Điều 54 Luật lao động Lào năm 2006 11 mạng của NLĐ; Tai nạn xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với công việc, nhiệm vụ lao động, trong một khoảng thời gian và không gian cụ thể. Theo Khoản 1, Điều 3 Bộ luật Lao động năm 2019 (BLLĐ năm 2019), NLĐ là người làm việc cho NSDLĐ theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của NSDLĐ, họ là các cá nhân trực tiếp tham gia vào quá trình lao động có thể làm việc bằng sức lao động hoặc lao động bằng trí óc. Trong quan hệ lao động, đây là quá trình mua bán sức lao động, trong đó sức lao động được coi là một loại hàng hóa mang tính chất đặc biệt vì những thuộc tính của nó. Trong quá trình sử dụng sức lao động của NLĐ, NSDLĐ đã thu về một giá trị lớn hơn giá trị ban đầu bỏ ra.

NSDLĐ là người có vốn, có tài sản, được thực hiện quyền quản lý của mình, được quyền đưa ra những yêu cầu, mệnh lệnh về phía NLĐ, do đó NSDLĐ phải gánh chịu những rủi ro trong quá trình sử dụng sức lao động ấy 6. NSDLĐ phải có nghĩa vụ đảm bảo môi trường làm việc an toàn cho NLĐ, trong trường hợp xảy ra TNLĐ thì NSDLĐ phải chịu các trách nhiệm về vật chất và tinh thần theo quy định của pháp luật. Hiện nay chưa có khái niệm về trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ, tuy nhiên từ những phân tích như trên ta có thể hiểu: “Trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ là một loại trách nhiệm pháp lý mang tính chất bắt buộc của Nhà nước đối với NSDLĐ phát sinh khi xảy ra TNLĐ nhằm bù đắp tổn thất về vật chất, thể chất và tinh thần cho NLĐ hoặc thân nhân của họ”. Đặc điểm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động Thứ nhất, về chủ thể của trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ Chủ thể của trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ gồm có NLĐ và NSDLĐ.

Tại Khoản 1, Điều 3 BLLĐ 2019 quy định NLĐ là người làm việc cho NSDLĐ theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành giám sát của NSDLĐ. NLĐ theo pháp luật phải có các điều kiện để đảm bảo quyền và lợi ích của NLĐ không bị xâm phạm hay bị lạm dụng thì luật phải quy định điều kiện tối thiểu về sức khỏe, sự hiểu biết,… thì mới tham gia vào quan hệ lao động. Các điều kiện đó là: Thuộc độ tuổi lao động theo quy định của pháp luật về lao động; Làm việc cho NSDLĐ theo thỏa thuận; Được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của NSDLĐ. Theo Khoản 2, Điều 3 BLLĐ 2019, NSDLĐ là doanh nghiệp, cơ 6 Trường Đại học Huế (2013), Giáo trình Luật lao động Việt Nam, Nxb Đại học Huế, phần 2, tr.13 12 quan, tổ chức hợp tác xã, hộ gia đình, cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động làm việc cho mình theo thỏa thuận; Trường hợp NSDLĐ là cá nhân thì phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

NSDLĐ thông qua chủ thể có thẩm quyền có quyền tối cao trong việc quyết định các vấn đề kinh tế hay xã hội và quản lý quá trình lao động của NLĐ, đồng thời có nghĩa vụ đảm bảo các quyền lợi đối với NLĐ. Quy định NSDLĐ là chủ thể bị áp dụng trách nhiệm đối với NLĐ bị TNLĐ vì trong quan hệ lao động, NSDLĐ phải đảm bảo an toàn lao động, đưa ra các biện pháp phòng ngừa TNLĐ và cũng là người tổ chức, điều hành NLĐ để tạo ra lợi ích cho NSDLĐ. NLĐ luôn ở vị trí phụ thuộc vào NSDLĐ. Thứ hai, trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ luôn gắn liền với quan hệ lao động, phát sinh trong quan hệ lao động Quan hệ lao động được thiết lập trên sơ sở thương lượng, thỏa thuận với nhau thông qua giao kết hợp đồng lao động.

Hợp đồng lao động sẽ là căn cứ pháp lý làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên, trong đó có trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ. Theo Khoản 5, Điều 3 BLLĐ 2019, quan hệ lao động là quan hệ xã hội phát sinh trong việc thuê mướn, sử dụng lao động, trả lương giữa NLĐ, NSDLĐ, các tổ chức đại diện của các bên, cơ quan nhà nước có thẩm quyền, hình thành trong quá trình sử dụng sức lao động giữa một bên là người có sức lao động (NLĐ) và một bên (cá nhân hoặc pháp nhân) là người sử dụng sức lao động đó. Trách nhiệm của NSDLĐ đối với NLĐ bị TNLĐ chỉ phát sinh khi họ đang trong quan hệ lao động và hành vi gây thiệt hại liên quan đến quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ trong quan hệ lao động. NLĐ phải thực hiện một nội dung hoạt động lao động nào đó, còn bên sử dụng sức lao động phải trả công, hoặc trả lương và đảm bảo những điều kiện lao động cần thiết khác cho họ.