Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp ở việt nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Trần Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Chí
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Bảo Đảm Quyền Của Người Lao Động Trong Quá Trình Giải Quyết Yêu Cầu Tuyên Bố Phá Sản Doanh Nghiệp Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP VÀ BẢO ĐẢM QUYỀN LỢI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT YÊU CẦU TUYÊN BỐ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP
• 1.1. Phá sản và phá sản doanh nghiệp
• 1.2. Tác động của phá sản doanh nghiệp đến quyền lợi của người lao động
• 1.3. Sự cần thiết bảo đảm quyền của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN LỢI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT YÊU CẦU TUYÊN BỐ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN
• 2.1. Nhóm quyền tham gia thủ tục phá sản
• 2.2. Thực trạng pháp luật
• 2.3. Thực tiễn thực hiện
• 2.4. Nhóm quyền liên quan đến quan hệ lao động
• 2.5. Thực trạng pháp luật
• 2.6. Thực tiễn thực hiện
• 2.7. Nhóm quyền lợi hậu phá sản
• 2.8. Thực trạng pháp luật
• 2.9. Thực tiễn thực hiện
• 2.10. Đánh giá chung về thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM BẢO ĐẢM QUYỀN LỢI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT YÊU CẦU TUYÊN BỐ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật theo hướng dự báo
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật phù hợp với yêu cầu hội nhập và điều kiện kinh tế, xã hội của nước ta
• 3.4. Hoàn thiện pháp luật trên cơ sở dung hòa mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người lao động
• 3.5. Các kiến nghị cụ thể
• 3.6. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật hiện hành
• 3.7. Một số biện pháp bảo đảm và tổ chức thực hiện pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Lợi Người Lao Động Trong Phá Sản Doanh Nghiệp

Bảo đảm quyền lợi của người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp là một vấn đề cấp thiết tại Việt Nam. Khi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản, người lao động thường là nhóm bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Họ không chỉ mất việc làm mà còn có nguy cơ không nhận được các khoản tiền lương, trợ cấp theo hợp đồng lao động. Do đó, việc bảo vệ quyền lợi của họ trong quá trình này là rất quan trọng.

1.1. Khái Niệm Phá Sản Doanh Nghiệp Và Tác Động Đến Người Lao Động

Phá sản doanh nghiệp được hiểu là tình trạng mà doanh nghiệp không còn khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, khiến họ đối mặt với nguy cơ mất việc làm và các quyền lợi khác.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Đảm Quyền Lợi Người Lao Động

Bảo đảm quyền lợi của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn là nghĩa vụ của Nhà nước. Việc này giúp duy trì ổn định xã hội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Lợi Người Lao Động

Mặc dù pháp luật đã có những quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các quy định hiện hành chưa thực sự rõ ràng và đồng bộ, dẫn đến việc thực thi gặp khó khăn.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Thực Thi Quy Định Pháp Luật

Nhiều quy định pháp luật về bảo đảm quyền lợi người lao động trong phá sản doanh nghiệp còn thiếu tính khả thi. Điều này dẫn đến việc người lao động khó có thể thực hiện quyền lợi của mình khi doanh nghiệp phá sản.

2.2. Thiếu Sót Trong Nhận Thức Của Người Lao Động

Người lao động thường thiếu thông tin và kiến thức về quyền lợi của mình trong quá trình phá sản doanh nghiệp. Điều này khiến họ không thể tự bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Lợi Người Lao Động Trong Phá Sản

Để bảo đảm quyền lợi của người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật Về Bảo Đảm Quyền Lợi

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành để bảo đảm quyền lợi của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc làm rõ các quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Thông Tin Cho Người Lao Động

Cần tổ chức các chương trình đào tạo và cung cấp thông tin cho người lao động về quyền lợi của họ trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp. Điều này giúp họ có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng các quy định pháp luật về bảo đảm quyền lợi người lao động trong thực tiễn còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu và đánh giá cụ thể để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn.

4.1. Thực Trạng Thực Hiện Quy Định Pháp Luật

Thực trạng thực hiện các quy định pháp luật về bảo đảm quyền lợi người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp cho thấy nhiều bất cập. Cần có sự vào cuộc của các cơ quan chức năng để khắc phục tình trạng này.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Đề Xuất Giải Pháp

Nghiên cứu cho thấy việc bảo đảm quyền lợi của người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp cần được cải thiện. Các giải pháp đề xuất bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật và tăng cường công tác tuyên truyền.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Lợi Người Lao Động Trong Phá Sản

Bảo đảm quyền lợi của người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

5.1. Tương Lai Của Quyền Lợi Người Lao Động Trong Phá Sản

Tương lai của quyền lợi người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp phụ thuộc vào sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật và sự nhận thức của người lao động về quyền lợi của mình.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Để Bảo Vệ Quyền Lợi Người Lao Động

Cần có các chính sách cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động trong bối cảnh phá sản doanh nghiệp, từ đó tạo ra một môi trường làm việc an toàn và công bằng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thương mại quốc tế với tư cách là thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, môi trường cạnh tranh trên thị trường ngày càng trở nên khốc liệt. Sự đào thải của quy luật thị trường đã đẩy nhiều đơn vị kinh doanh rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và buộc phải đối mặt với thủ tục phá sản. Khi một doanh nghiệp rơi vào tình trạng giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản, người lao động luôn là đối tượng chịu tổn thương trực tiếp và nặng nề nhất. Họ không chỉ bị nợ lương, nợ trợ cấp thôi việc và mất việc làm mà còn bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến các quyền lợi an sinh xã hội cơ bản. Mặc dù là lực lượng đông đảo, người lao động lại là nhóm chủ nợ không có bảo đảm có khả năng nhận thức pháp lý và năng lực tự bảo vệ quyền lợi còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quy định pháp lý và phân tích thực tiễn áp dụng các quy định bảo đảm quyền lợi người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu lực bảo vệ người lao động trong thực tế tố tụng. Phạm vi nghiên cứu về thời gian tập trung từ năm 1993 đến năm 2015, bao quát từ thời điểm Luật Phá sản đầu tiên được ban hành cho đến Luật Phá sản năm 2014 có hiệu lực. Không gian nghiên cứu tập trung vào thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, đồng thời đối chiếu có chọn lọc với kinh nghiệm pháp luật của Cộng hòa Pháp, Hoa Kỳ và Trung Quốc. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống tư pháp, hướng tới mục tiêu giảm thiểu trên 80% tranh chấp lao động kéo dài và bảo đảm chi trả kịp thời quyền lợi kinh tế cho người lao động khi doanh nghiệp lâm vào bờ vực giải thể, phá sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết điều hòa lợi ích giữa chủ nợ và con nợ (Creditor-Debtor Interest Balancing Theory) cùng Lý thuyết an sinh xã hội và bảo vệ quyền con người (Social Security and Human Rights Theory) theo các chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948. Nghiên cứu tập trung giải mã 5 khái niệm nòng cốt định hình khung phân tích:

1. Phá sản doanh nghiệp: Tình trạng doanh nghiệp mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn và bị Tòa án nhân dân có thẩm quyền ra quyết định tuyên bố phá sản.
2. Con nợ mất khả năng thanh toán: Doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán theo quy định pháp luật.
3. Chủ nợ không có bảo đảm: Người có quyền yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ không được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp hoặc của người thứ ba, trong đó người lao động giữ vị trí đặc thù gắn liền với quyền công đoàn.
4. Nhóm quyền tham gia thủ tục phá sản: Tổng thể các quyền năng tố tụng của người lao động bao gồm quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục, tham gia và biểu quyết tại Hội nghị chủ nợ, giám sát hoạt động của quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản.
5. Quyền ưu tiên thanh toán: Thứ tự thanh toán các khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) trên tổng giá trị tài sản thanh lý còn lại của con nợ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn tiếp cận nguồn dữ liệu thứ cấp thông qua việc rà soát, đối chiếu toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam giai đoạn 1993 - 2015, bao gồm 3 đạo luật phá sản (Luật Phá sản doanh nghiệp 1993, Luật Phá sản 2004, Luật Phá sản 2014), Bộ luật Lao động, Luật Bảo hiểm xã hội và hơn 20 nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Dữ liệu thực tiễn được trích xuất từ hơn 15 vụ việc phá sản điển hình trên cả nước, nổi bật là các án điểm tại Công ty Liên doanh Lenex, Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Sao Đại Hùng, Công ty TNHH MTV FLD Việt Nam, Công ty Cổ phần Vinaconex 16 và Công ty Cổ phần Xây dựng cầu đường Nghệ An.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các doanh nghiệp quy mô lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp nhà nước xảy ra tranh chấp nợ lương, trốn đóng BHXH phức tạp, kéo dài. Phương pháp phân tích quy phạm thực định kết hợp xã hội học pháp luật được lựa chọn nhằm phát hiện những khoảng trống giữa câu chữ văn bản luật và thực tế áp dụng tại Tòa án. Bên cạnh đó, phương pháp so sánh luật học được triển khai để đối chiếu ngưỡng định lượng mở thủ tục phá sản tại Singapore (từ mức 5.000 SGD năm 1999 nâng lên 15.000 SGD năm 2015) và quy chế tại Hoa Kỳ (ngưỡng trên 10.000 USD) nhằm rút ra bài học kinh nghiệm hoàn thiện mô hình tố tụng tại Việt Nam trong khung thời gian nghiên cứu chuyên sâu từ năm 2012 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về việc bảo đảm quyền lợi người lao động trong thủ tục phá sản:

• Rào cản tố tụng đối với quyền nộp đơn và tham gia thủ tục phá sản: Dù Luật Phá sản năm 2014 đã mở rộng cho phép người lao động trực tiếp nộp đơn khi bị nợ lương từ đủ 03 tháng trở lên mà không phải nộp lệ phí, án phí, nhưng trên thực tế có dưới 5% vụ việc phá sản do người lao động trực tiếp khởi xướng. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự thiếu hướng dẫn cụ thể về cơ chế cử đại diện công đoàn, dẫn đến việc người lao động lúng túng, e ngại xung đột hoặc thỏa hiệp tiêu cực với người sử dụng lao động.
• Xung đột thẩm quyền giải quyết dẫn đến sự đứt gãy quyền lợi: Điển hình tại vụ việc Công ty TNHH Sao Đại Hùng (tỉnh Khánh Hòa), việc tranh chấp nợ lương 4,1 tỷ đồng của 326 người lao động bị đùn đẩy thẩm quyền giữa TAND cấp huyện và TAND cấp tỉnh trong suốt nhiều năm. Hậu quả là số lượng công nhân theo đuổi vụ kiện sụt giảm từ 326 người xuống còn 163 người nộp đơn riêng lẻ, và cuối cùng chỉ có 92 hồ sơ được đưa ra xét xử (đạt tỷ lệ 28,2%), thu hồi vỏn vẹn 1,1 tỷ đồng sau quá trình tố tụng kéo dài đầy mệt mỏi.
• Khả năng thu hồi nợ lương thực tế ở mức rất thấp do tài sản thanh lý hạn hẹp: Mặc dù nợ lương, BHXH được xếp thứ tự ưu tiên thanh toán thứ hai (sau chi phí phá sản), nhưng thực tế người lao động chỉ nhận được phần nhỏ giá trị. Ví dụ tại Công ty Liên doanh Lenex (Biên Hòa), công ty nợ lương người lao động 15 tháng với tổng số tiền 1,4 tỷ đồng. Khi tài sản chỉ thanh lý được 365 triệu đồng ở giai đoạn đầu, mỗi công nhân chỉ nhận được mức chi trả đạt khoảng hơn 30% tổng số tiền nợ.
• Vướng mắc nghiêm trọng trong chốt sổ BHXH và chính sách việc làm: Tình trạng doanh nghiệp nợ đọng BHXH diễn ra phổ biến như Công ty Cổ phần Xây dựng cầu đường Nghệ An nợ trên 3,2 tỷ đồng (138 lao động không được chốt sổ), Vinaconex 16 nợ trên 4,7 tỷ đồng. Tại Công ty FLD Việt Nam, việc cơ quan BHXH và TAND tỉnh Khánh Hòa bất đồng quan điểm trong việc xử lý hơn 1,5 tỷ đồng tiền lãi phạt nộp chậm trên tổng số nợ 7 tỷ đồng đã khiến hàng trăm công nhân bị treo quyền lợi bảo hiểm suốt hơn 1 năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật phá sản và các luật chuyên ngành (Bộ luật Lao động, Luật BHXH, Luật Việc làm). Các chế tài xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 95/2013/NĐ-CP (mức phạt từ 5 đến 50 triệu đồng) tỏ ra quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe các chủ doanh nghiệp cố tình trốn tránh nghĩa vụ trả lương. Bộ luật Hình sự giai đoạn này chưa quy định tội danh cụ thể đối với hành vi trốn đóng BHXH, tạo lỗ hổng để nhiều chủ doanh nghiệp bỏ trốn ra nước ngoài, bỏ mặc người lao động.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               SO SÁNH THỨ TỰ THANH TOÁN VÀ TỶ LỆ THU HỒI NỢ THỰC TẾ               |
+--------------------------+--------------------------------+-----------------------+
| Hạng mục chi trả         | Quy định pháp luật (Ưu tiên)  | Thực tế thu hồi (%)   |
+--------------------------+--------------------------------+-----------------------+
| 1. Chi phí phá sản       | Hàng thứ nhất                  | 100%                  |
| 2. Nợ lương, trợ cấp     | Hàng thứ hai                   | Thường chỉ 30% - 40%  |
| 3. Khoản nợ phục hồi     | Hàng thứ ba                    | Phụ thuộc tài sản dư  |
| 4. Nghĩa vụ với Nhà nước | Hàng thứ tư                    | Rất thấp hoặc bằng 0  |
+--------------------------+--------------------------------+-----------------------+

Dữ liệu nghiên cứu thực tiễn khi được mô hình hóa qua Bảng so sánh thứ tự ưu tiên thanh toán và Biểu đồ phân bổ tỷ lệ thu hồi tài sản (như trường hợp 30% tỷ lệ thu hồi nợ lương ban đầu tại Công ty Lenex) phản ánh rõ nét sự bất cân xứng giữa quyền năng trên văn bản và quyền lợi thực nhận. Về mặt quốc tế, trong khi các nước phát triển chú trọng bảo vệ người lao động thông qua các quỹ bảo lãnh công lương quốc gia, pháp luật Việt Nam vẫn dồn toàn bộ gánh nặng tài chính lên khối tài sản thanh lý eo hẹp của con nợ, khiến quyền lợi người lao động rơi vào trạng thái bấp bênh khi doanh nghiệp phá sản hoàn toàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao nhằm hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi người lao động:

• Hoàn thiện quy trình tố tụng phá sản và cơ chế đại diện khởi kiện: Tòa án nhân dân Tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết hướng dẫn cụ thể quy trình thụ lý đơn kiện đòi nợ lương tập thể của tổ chức công đoàn, thống nhất xác định thẩm quyền thuộc Tòa án cấp tỉnh nhằm khắc phục tình trạng đùn đẩy hồ sơ. Mục tiêu hướng đến là rút ngắn 50% thời gian thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản trong giai đoạn 2016 - 2017, bảo đảm bảo vệ kịp thời quyền lợi của 100% công nhân có tranh chấp tập thể.
• Hình sự hóa hành vi trốn đóng BHXH và tăng mức xử phạt hành chính: Quốc hội cần khẩn trương bổ sung tội danh trốn đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động vào Bộ luật Hình sự sửa đổi; đồng thời Chính phủ cần sửa đổi Nghị định xử phạt hành chính, nâng mức phạt tiền lên gấp 2 đến 3 lần tổng số tiền lương chậm trả đối với các doanh nghiệp cố tình chây ì. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) chịu trách nhiệm chủ trì đợt thanh tra chuyên đề tiền lương tại 100% doanh nghiệp có nguy cơ mất thanh toán từ năm 2016.
• Thành lập Quỹ quốc gia bảo đảm quyền lợi tiền lương cho người lao động: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nghiên cứu xây dựng Quỹ bảo lãnh tiền lương được trích lập từ 0,5% đến 1% quỹ đóng bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp. Quỹ có nhiệm vụ tạm ứng chi trả ngay 100% mức lương tối thiểu trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ khi Tòa án thụ lý đơn phá sản, bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho người lao động trong thời gian chờ thanh lý tài sản, triển khai thí điểm trong giai đoạn 2017 - 2018.
• Tháo gỡ điểm nghẽn chốt sổ BHXH và nới lỏng điều kiện học nghề hậu phá sản: Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cần ban hành văn bản quy định cho phép chốt sổ BHXH ngay theo thời gian thực tế đã đóng của người lao động tại doanh nghiệp phá sản, tạm khoanh các khoản tiền lãi nộp chậm để xử lý sau khi thanh lý tài sản. Đồng thời, sửa đổi quy định tại Nghị định 28/2015/NĐ-CP theo hướng hỗ trợ người lao động hưởng trợ cấp học nghề linh hoạt mà không bị cắt trợ cấp thất nghiệp khi theo học các khóa đào tạo trên 12 tháng, triển khai ngay trong năm 2016.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu rộng cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Lao động: Tài liệu cung cấp hệ thống cơ sở lý luận vững chắc, phân tích chuyên sâu 3 nhóm quyền lợi cốt lõi của người lao động và phương pháp luận so sánh án lệ quốc tế hữu ích cho công tác giảng dạy, nghiên cứu.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Quản tài viên: Cung cấp góc nhìn thực tiễn và giải pháp xử lý xung đột thẩm quyền, kinh nghiệm áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để tạm ứng tiền lương, phân chia tài sản thanh lý trong 100% các vụ án phá sản doanh nghiệp phức tạp.
• Cán bộ Công đoàn các cấp và Luật sư tư vấn doanh nghiệp: Nắm bắt chi tiết trình tự, thủ tục nộp đơn mở thủ tục phá sản, kỹ năng thu thập chữ ký ủy quyền của người lao động và phương pháp tham gia biểu quyết tại Hội nghị chủ nợ để bảo vệ tối đa quyền lợi kinh tế cho hàng nghìn đoàn viên công đoàn.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ LĐ-TB&XH, BHXH Việt Nam): Luận văn là cơ sở thực chứng giá trị giúp nhận diện 4 điểm nghẽn lớn trong cơ chế chốt sổ bảo hiểm và chính sách an sinh xã hội, phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

• Người lao động có quyền tự mình nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản doanh nghiệp không?
  Có. Theo Luật Phá sản năm 2014, người lao động hoặc đại diện công đoàn có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp chậm trả lương, các khoản nợ khác từ đủ 03 tháng trở lên. Điểm ưu việt là người lao động được miễn hoàn toàn nghĩa vụ đóng tiền tạm ứng án phí, lệ phí phá sản tại Tòa án.
• Thứ tự ưu tiên thanh toán quyền lợi của người lao động được quy định như thế nào khi doanh nghiệp thanh lý tài sản?
  Khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, BHXH, BHYT và các quyền lợi khác theo hợp đồng lao động đã ký được xếp ở hàng thứ hai trong thứ tự phân chia tài sản, chỉ đứng sau chi phí phá sản và được thanh toán trước các nghĩa vụ nợ tài chính đối với Nhà nước hay các chủ nợ không bảo đảm khác.
• Xử lý thế nào khi doanh nghiệp phá sản nợ đọng quỹ BHXH khiến người lao động không được chốt sổ?
  Theo kiến nghị từ thực tiễn vụ án FLD, cơ quan BHXH cần thực hiện chốt sổ BHXH tương ứng với thời gian người lao động đã thực đóng đến thời điểm doanh nghiệp dừng hoạt động. Toàn bộ tiền nợ gốc và lãi phạt nộp chậm sẽ được đưa vào danh sách nợ để chờ giải quyết từ nguồn thu bán đấu giá tài sản của doanh nghiệp.
• Người lao động bị mất việc làm khi doanh nghiệp tuyên bố phá sản nhận được sự hỗ trợ gì từ Nhà nước?
  Người lao động được hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định của Luật Việc làm 2013, được hỗ trợ kinh phí học nghề tối đa 6 tháng, được các Trung tâm Dịch vụ việc làm tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí và được ưu tiên xét duyệt vay vốn ưu đãi tự tạo việc làm từ Quỹ Quốc gia về việc làm.
• Tổ chức đại diện công đoàn có vai trò gì tại Hội nghị chủ nợ của doanh nghiệp lâm vào phá sản?
  Đại diện công đoàn tham gia Hội nghị chủ nợ với tư cách người đại diện bảo vệ quyền lợi cho nhóm chủ nợ không có bảo đảm. Họ có 100% quyền đưa ra ý kiến, biểu quyết thông qua hoặc không thông qua phương án phục hồi hoạt động kinh doanh, quyết định trực tiếp đến sự sống còn của doanh nghiệp.

Kết luận

• Bảo đảm quyền lợi của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản là đòi hỏi cấp bách nhằm giữ vững an sinh xã hội và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Luận văn đã phân tích toàn diện 3 nhóm quyền cốt lõi của người lao động: quyền tham gia thủ tục phá sản, quyền liên quan đến quan hệ lao động (tiền lương, bảo hiểm) và quyền lợi việc làm hậu phá sản.
• Thông qua phân tích các vụ án điển hình (Lenex, Sao Đại Hùng, FLD), công trình đã chỉ rõ những điểm nghẽn pháp lý lớn về xung đột thẩm quyền Tòa án, bất cập xử lý nợ đọng BHXH và tỷ lệ thu hồi nợ lương thực tế thấp.
• Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, gồm hoàn thiện quy trình khởi kiện tập thể, hình sự hóa hành vi trốn đóng BHXH, thành lập Quỹ quốc gia bảo lãnh tiền lương và cải cách thủ tục bảo hiểm thất nghiệp.
• Giai đoạn 2016 - 2020 là thời điểm then chốt để các cơ quan lập pháp và cơ quan thực thi nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp nêu trên, đưa pháp luật phá sản và lao động Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực tiến bộ quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP VÀ BẢO ĐẢM QUYỀN LỢI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH GIẢI QUYẾT YÊU CẦU TUYÊN BỐ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP 1. Phá sản và phá sản doanh nghiệp Hiện tượng phá sản đã có từ lâu nhưng chỉ tồn tại trong một số hình thái kinh tế xã hội nhất định, hiện tượng này khá xa lạ trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung nhưng xảy ra một cách đương nhiên và khách quan trong nền kinh tế thị trường. Do đó, ở những nước có nền kinh tế thị trường phát triển, chế định luật “vỡ nợ” hay “phá sản” luôn là một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống pháp luật về kinh doanh. Một doanh nghiệp sẽ bị coi là lâm vào tình trạng phá sản khi hội đủ những yếu tố căn cứ nhất định, tòa án có thể dựa trên những căn cứ đó để tuyên bố doanh nghiệp phá sản kéo theo hàng loạt hậu quả sau đó, tuyên bố này có thể gây ảnh hưởng xấu thậm chí chấm dứt luôn hoạt động kinh doanh của con nợ, ảnh hưởng đến uy tín, ảnh hưởng đến cả tài sản của doanh nghiệp đó.

Rõ ràng, việc phá sản sẽ gây hại trực tiếp cho doanh nghiệp đó, ảnh hưởng đến các chủ nợ, lớn hơn là ảnh hưởng đến cả nhà nước, ảnh hưởng đến nền kinh tế, do đó nếu không có những cơ sở chắc chắn và quan điểm đúng đắn về định nghĩa phá sản thì có thể để lại những hậu quả vô cùng to lớn. Hiện tượng phá sản vốn đã được định nghĩa từ rất sớm. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, “chế định phá sản được hoàn chỉnh và đã được nâng lên thành luật phá sản của nhà nước La Mã cổ đại” [14]. Ở thời kỳ này, thuật ngữ phá sản đã được hình thành, bắt nguồn từ chữ “ruin” trong tiếng Latinh - có nghĩa là sự khánh tận - tức là mất khả năng thanh toán.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đến nay, hiện tượng phá sản đã trở nên phổ biến, các nhà nước thông qua việc thực hiện chức năng quản lý của mình đã can thiệp sâu hơn vào quy trình giải quyết hiện tượng phá sản doanh nghiệp. Ở mỗi quốc gia do điều kiện kinh tế xã hội khác nhau nên có các quan niệm tương đối khác nhau trong việc định nghĩa về phá sản. Theo định nghĩa luật mất khả năng thanh toán năm 2002 của Cộng hòa liên bang Nga thì thương nhân bị coi là lâm vào tình trạng phá sản nếu có đủ hai yếu tố mất khả năng thanh toán nợ đến hạn và chậm thanh toán: nếu sau 03 tháng, kể từ ngày đến hạn phải trả mà họ không trả được các món nợ và tình trạng phá sản là “tình trạng con nợ không có khả năng thỏa mãn một cách đầy đủ các yêu cầu của chủ nợ đối với các nghĩa vụ trả tiền hoặc các món nợ bắt buộc phải trả khác” [8, tr. Một số nước bổ sung thêm yếu tố định lượng vào khái niệm tình trạng phá sản chẳng hạn như quy định việc con nợ không thể thanh toán được một khoản tiền tối thiểu nào đó nhằm khuyến khích các chủ nợ và con nợ tự giải quyết tranh chấp có quy mô nhỏ bằng những hình thức khác giúp tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc cho các đương sự và nhà nước: luật phá sản của Singapore năm 1999 quy định con nợ sẽ bị áp dụng thủ tục phá sản khi không trả được nợ đến hạn ít nhất là 5.000 đô la Singapore [27], luật phá sản của Singapore năm 2015 nâng mức này lên 15.000 đô la Singapore [28], còn trong luật phá sản Mỹ thì số tiền này phải trên 10.

Ở Việt Nam, các nhà lập pháp ở các thời kỳ lịch sử khác nhau cũng có cùng một quan điểm về tình trạng phá sản như ở nhiều nước trên thế giới. Thuật ngữ “phá sản” được biết đến từ thời kỳ Pháp thuộc và theo cách nói thông thường, phá sản là tình trạng của một người bị vỡ nợ không còn bất cứ tài sản nào để trả các khoản nợ đến hạn. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tóm lại, pháp luật hầu hết các nước trên thế giới đều coi phá sản là tình trạng người mắc nợ lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền (tòa án) tuyên bố phá sản và thực hiện thanh toán cho các chủ nợ theo thủ tục pháp luật phá sản quy định trên tổng giá trị tài sản còn lại của con nợ. Pháp luật phá sản là hệ thống các quy phạm pháp luật quy định về điều kiện mở thủ tục phá sản; địa vị pháp lý, mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia thủ tục phá sản; trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản; điều kiện áp dụng thủ tục phục hồi hoặc thanh lý tài sản doanh nghiệp; thi hành quyết định tuyên bố phá sản; các vấn đề khác phát sinh trong quá trình giải quyết vụ việc phá sản.

Phá sản là hiện tượng tất nhiên, cần thiết cho nền kinh tế thị trường. Pháp luật phá sản chính là sự can thiệp có ý thức của nhà nước vào hiện tượng phá sản nhằm hạn chế tối đa những hậu quả tiêu cực và khai thác những mặt tích cực của nó. Pháp luật phá sản hiện nay đi theo hướng bảo vệ các nhóm quyền lợi: trật tự kinh tế- xã hội, khẳng định vai trò của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ nợ nói chung, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, quyền lợi hợp pháp của con nợ [9, tr. Tác động của phá sản doanh nghiệp đến quyền lợi của người lao động Với cách hiểu phá sản doanh nghiệp là hiện tượng mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn của các doanh nghiệp, trong nhiều trường hợp, một con nợ thường có rất nhiều chủ nợ, đến thời điểm con nợ mất khả năng thanh toán thì tổng giá trị tài sản còn thường nhỏ hơn tổng giá trị các khoản nợ, do vậy, tài sản còn lại của con nợ không đủ để thanh toán hết cho các 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghĩa vụ, việc không được thanh toán đầy đủ giá trị các khoản nợ sẽ ảnh hưởng một cách trực tiếp đến quyền lợi của các chủ nợ.

Có thể thấy rằng đời sống của người lao động sẽ có nguy cơ hoặc thực sự bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi không được trả lương, phụ cấp theo hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể đầy đủ và đúng thời hạn, không được giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), trợ cấp thất nghiệp… do doanh nghiệp phá sản nợ đọng quỹ BHXH, và đáng lo ngại nhất là tình trạng thất nghiệp hậu phá sản. Bên cạnh đó, hiện tượng phá sản cũng là hiện tượng mang tính chất dây chuyền, doanh nghiệp này phá sản đồng thời kéo hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp chủ nợ đi xuống thì không chỉ lao động của doanh nghiệp phá sản mà ngay cả lao động của doanh nghiệp chủ nợ cũng phải chấp nhận rủi ro chấm dứt hợp đồng lao động nhằm giảm chi phí nhân sự. Số lượng lao động thất nghiệp tăng lên đồng nghĩa tệ nạn xã hội cũng tăng lên, nền kinh tế chung của quốc gia đi xuống, đời sống của công dân nước đó cũng không được đảm bảo… 1. Sự cần thiết bảo đảm quyền của người lao động trong quá trình giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp Quyền của người lao động là vấn đề có ý nghĩa rất lớn cả về lý luận và thực tiễn không chỉ đối với cá nhân, tập thể người lao động, mà còn có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước, dân tộc và toàn nhân loại.

Quyền của người lao động là những quyền liên quan đến người lao động và người sử dụng lao động, phát sinh trong quá trình sử dụng lao động, hay nói cách khác, quyền của người lao động nằm trong mối quan hệ lao động. Các quyền của người lao động được ghi nhận trong các Điều ước quốc tế như: Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền; Công ước quốc tế về 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa; Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị và các khuyến nghị của tổ chức Lao động Quốc tế. Các quyền của người lao động mặc dù được ghi nhận trong các văn bản pháp lý quốc tế, nhưng đó chỉ là sự ghi nhận mang tính nguyên tắc chung. Các quyền trong lĩnh vực lao động còn được ghi nhận và bảo vệ bởi rất nhiều văn kiện do tổ chức Lao động Quốc tế khởi xướng.

Theo các văn bản này, quyền của người lao động gồm các quyền: quyền làm việc, quyền công đoàn độc lập, quyền không bị ép làm việc không lương, quyền nam nữ hưởng lương bằng nhau, quyền không bị phân biệt đối xử, quyền không bị phân biệt đối xử nếu có con cái, quyền được giúp đỡ và có việc làm thích hợp nếu bệnh tật, quyền được đào tạo, bồi dưỡng có ăn lương, quyền không bị đuổi việc, quyền được trả lương bằng tiền, quyền hưởng lương trên hoặc bằng mức tối thiểu, quyền được trả lương nếu chủ sử dụng lao động bị phá sản… Qua nghiên cứu các văn bản pháp luật quốc tế có thể thấy rằng, các quyền của người lao động là một trong những quyền hết sức quan trọng của con người thuộc nhóm các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa. Các quyền của người lao động có vai trò quan trọng đối với người lao động hoặc tập thể người lao động. Các quyền này không chỉ được ghi nhận trong các văn bản pháp luật quốc tế (tuyên ngôn, công ước, khuyến nghị), mà còn được cụ thể hóa và quy định trong các văn bản pháp luật quốc gia như Hiến pháp, bộ luật, luật và được thể hiện dưới hai khía cạnh là quyền và nghĩa vụ, bởi để bảo đảm các quyền của người lao động các quốc gia buộc phải ban hành các quy định về nghĩa vụ thông qua việc ban hành các chính sách, chương trình để thúc đẩy việc thực hiện các quyền của người lao động, đồng thời phải đưa ra các quy định mang tính chế tài xử lý khi các quyền này bị xâm phạm. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.