Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC 1.1 Hệ thống các khái niệm 1. Khái niệm nhân lực Theo giáo trình kinh tế nguồn nhân lực trường Đại học Kinh tế “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người đó hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động”.
Nguồn lực trong mỗi con người bao gồm: Thể lực, trí lực, phẩm chất tâm lý xã hội. Thể lực chỉ sức khoẻ của thân thể, nó phụ thuộc vào sức vóc, tình trạng sức khoẻ của từng con người, mức sống, thu nhập, chế độ ăn uống, chế độ làm việc và nghỉ ngơi, chế độ y tế. Thể lực con người còn phụ thuôc vào tuổi tác, thời gian công tác, giới tính… Trí lực chỉ sự suy nghĩ, sự hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách…của con người. Phẩm chất tâm lý- xã hội bao gồm tính kỉ luật tự giác, tác phong công nghiệp, tính trách nhiệm…Mỗi người đều có phẩm chất cá nhân, phẩm chất đặc thù khác nhau, ở môi trường nào thì điều chỉnh hành vi thái độ cho phù hợp.
Khái niệm tuyển dụng nhân lực Thực tế có khá nhiều khái niệm khác nhau về tuyển dụng nhân lực, tuy nhiên với đề tài này tác giả sử dụng khái niệm của TS. Mai Thanh Lan: “ Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu sử dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp” [7, 12] Qua khái niệm trên ta có thể thấy: Tuyển dụng nhân lực là một quá trình bao gồm hai hoạt động chính là tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực. Để 5 Luan van thực hiện các hoạt động này cần thiết phải xác định được mục tiêu tuyển dụng, các biện pháp thực hiện mục tiêu (xây dựng kế hoạch tuyển dụng) và đánh giá kết quả tuyển dụng nhân lực. Vì vậy, muốn công tác tuyển dụng nhân lực đạt hiệu quả, doanh nghiệp cần phải thực hiện tốt các khâu tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực.
Mai Thanh Lan “Tuyển mộ nhân lực là quá trình tìm kiếm và thu hút ứng viên nhằm có một lực lượng ứng viên phù hợp với yêu cầu tuyển dụng nộp đơn ứng tuyển để doanh nghiệp lựa chọn” [7, 19] Với cách tiếp cận này ta có thể thấy, tuyển mộ nhân lực đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình tuyển dung của một tổ chức, một doanh nghiệp. Tuyển mộ chính là việc sử dụng các biện pháp khác nhau để đưa thông tin tuyển dụng đến các nguồn tuyển dụng, để các ứng viên biết được nhu cầu tuyển dụng của công ty và đến nộp hồ sơ ứng tuyển. Tuyển mộ nhân lực có hiệu quả, thu hút được lượng ứng viên phong phú, đa dạng cả về số lượng và chất lượng sẽ làm cơ sở để tuyển chọn được nhân lực phù hợp với vị trí cần tuyển. Đồng thời, tuyển mộ nhân lực tốt cũng tạo cơ sở thuận lợi để khai thác triệt để các hoạt động khác của quản trị nhân lực.
“Tuyển chọn nhân lực được hiểu là quá trình đánh giá năng lực của các ứng viên nhằm lựa chọn ứng viên phù hợp với nhu cầu cần tuyển của doanh nghiệp.” [7, 20] Từ khái niệm trên ta có thể thấy: Tuyển chọn nhân lực là một quá trình bao gồm các hoạt động: Thu nhận và xử lý hồ sơ, sơ tuyển, trắc nghiệm kiến thức chuyên môn, trắc nghiệm IQ (chỉ số thông minh), trắc nghiệm EQ (chỉ số tâm lý), phỏng vấn, thực hành tay nghề,… Tuyển chọn nhân lực gắn liền với việc lựa chọn ứng viên phù hợp nhất với nhu cầu tuyển dung của doanh nghiệp. Ứng viên phù hợp nhất được hiểu là ứng viên đáp ứng tối ưu nhất nhu cầu tuyển dụng đã xác định. Nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp được biểu hiện qua các khía cạnh số lượng, chất 6 Luan van lượng, cơ cấu và thời gian. Sau khi đã xem xét khả năng đáp ứng nhu cầu về số lượng và cơ cấu thì yêu cầu về chất lượng đối với vị trí cần tuyển là vấn để rất cần quan tâm.
Đây cũng là căn cứ để lựa chọn được ứng viên phù hợp. Vai trò của tuyển dụng nhân lực 1. Vai trò đối với doanh nghiệp Thứ nhất, tuyển dụng nhân lực đóng vai trò quan trọng đối với việc tạo yếu tố đầu vào cho doanh nghiệp- yếu tố nguồn nhân lực, giúp bổ sung lực lượng lao động cần thiết. Tuyển dụng được thực hiện tốt sẽ tạo tiền đề quan trọng cho việc thực hiện các nội dung khác của quản trị nhân lực.
Thứ hai, tuyển dụng nhân lực giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi và bền vững của doanh nghiệp- cạnh tranh thông qua yếu tố con người. Thực tế con người luôn được coi là yếu tố đóng vai trò quyết định đối với sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Thứ ba, tuyển dụng nhân lực giúp doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khác của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp. Tuyển dụng nhân lực phù hợp sẽ tiết kiệm được chi phí đào tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực…với vai trò là chủ thể của các hoạt động, con người là người sử dụng máy móc, vốn, thiết bị, cơ sở vật chất, kỹ thuật,…khi tuyển được người phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực này.
Thứ tư, tuyển dụng nhân lực với trường hợp tuyển ứng viên đến từ nguồn bên trong sẽ giúp tạo bầu không khí thi đua, cạnh tranh lành mạnh giữa những người lao động trong doanh nghiệp. Thứ năm, tuyển dụng nhân lực giúp cải thiện bầu không khí làm việc, môi trường làm việc thúc đẩy phát triển văn hóa doanh nghiệp theo hướng có lợi đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tuyển dụng được những người lao động được coi là “nhân tố mới” có thể giúp tác động đến cách thức làm việc, cách thức giao tiếp, nghệ thuật ứng xử…trong doang nghiệp theo 7 Luan van hướng tích cực. Vai trò đối với người lao động Thứ nhất, tuyển dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp người lao động có việc làm, có cơ hội thăng tiến, nâng cao thu nhập.
Thứ hai, tuyển dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp người lao động có cơ hội đánh giá về bản thân, từ đó có nhận thức đúng về năng lực cá nhân, phát triển năng lực cá nhân. Thứ ba, tuyển dụng nhân lực là động lực giúp người lao động tự đào tạo, nâng cao kĩ năng, kiến thức, kinh nghiệm…Đồng thời qua tuyển dụng khi người lao động được doanh nghiệp đánh giá, thừa nhận năng lực cá nhân họ sẽ cố gắng hơn trong việc nâng cao năng lực để được gắn bó với doanh nghiệp. Vai trò đối với xã hội Tuyền dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp nâng cao tỷ lệ dân cư có việc làm, giảm tỉ lệ thất nghiệp, nâng cao mức sống của một bộ phận dân cư, góp phần làm giảm các tệ nạn xã hội và sử dụng các nguồn lực xã hội một cách hữu ích nhất. Tuyển dụng nhân lực tạo ra sự ổn đinh về kinh tế, xã hội, giúp cân bằng về cung cầu nhân lực.
Tuyển dụng nhân lực góp phần vào quá trình điều tiết nguồn nhân lực trong các ngành nghề kinh tế khác nhau,các địa phương khác nhau. Đồng thời thông qua tuyển dụng nhân lực của các doanh nghiệp sẽ hình thành nên nhu cầu của xã hội, giúp định hướng cho việc quy hoạch hệ thống đào tạo, hệ thống hướng nghiệp…của xã hội.3 Quy trình tuyển dụng nhân lực Quy trình tuyển dụng nhân lực ở mỗi cơ quan tổ chức hay doanh nghiệp có những điểm mang tính riêng biệt, nhưng trên cơ sở lý luận chung có thể mô hình hóa thành sơ đồ sau: 8 Luan van Xây dựng kế hoạch tuyển Xác định nhu cầu và mục tiêu dụng nhân lực tuyển dụng nhân lực Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực chi tiết Tuyển mộ nhân lực Xác định nguồn tuyển mộ Tiếp cận nguồn và thu hút ứng viên Thu nhận và xứ lý hồ sơ Tuyển chọn nhân lực Thi tuyển Phỏng vấn tuyển dụng Quyết định tuyển dụng Hội nhập nhân lực mới Đánh giá tuyển dụng nhân lực Xác định các chỉ tiêu đánh giá nhân lực Đo lường kết quả tuyển dụng Tiến hành hoạt động điều chỉnh Sơ đồ 1. Quy trình tuyển dụng nhân lực (Nguồn: TS. Mai Thanh Lan, giáo trình tuyển dụng nhân lực – 2014, NXB Thống kê- Hà Nội) 9 Luan van 1.
Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực Xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân lực là quá trình xác định mục tiêu và các biện pháp thực hiện mục tiêu tuyển dụng nhân lực. Với tư cách là một nội dung của tuyển dụng nhân lực, xây dựng kế hoạch tuyển dụng bao gồm các nội dung sau: - Xác định nhu cầu và mục tiêu tuyển dụng nhân lực Xác định nhu cầu và mục tiêu tuyển dụng nhân lực là việc xác định số lượng, chất lượng, cơ cấu nhân lực cần tuyển và thời điểm cần có nhân lực tại doanh nghiệp. Trong xác định nhu cầu tuyển dụng nhân lực việc xác định nhu cầu về chất lượng đóng vai trò rất quan trọng. Nhu cầu về chất lượng được phản ánh qua tiêu chuẩn tuyển dụng.
Vì vậy xác định tiêu chuẩn tuyển dụng cần nhận được sự quan tâm đúng mực của các nhà tuyển dụng và các nhà quản trị trong doanh nghiệp. Xác định mục tiêu tuyển dụng nhân lực là việc xác định điểm kết thúc, điểm hướng tới của tuyển dụng nhân lực trong từng giai đoạn xác định. Mục tiêu chính của tuyển dụng nhân lực là bù đắp sự thiếu hụt nhân lực, một số mục tiêu khác có thể kể đến như: Xây dựng hình ảnh, thương hiệu; củng cố, thay đổi văn hóa; thiết lập, củng cố các quan hệ xã hội; tái cấu trúc nhân lực doanh nghiệp… - Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực Xây dựng chính sách tuyển dụng nhân lực là xây dựng các quy định mang tính chất hướng dẫn nhằm bảo đảm việc thực hiện kế hoạch tuyển dụng. Nội dung của chính sách tuyển dụng bao gồm các nội dung về: Đối tượng áp dụng, phạm vi áp dụng, nguyên tắc tuyển dụng, quy trình tuyển dụng tổng thể, xác lập các cam kết và giá trị cốt lõi của quy trình tuyển dụng các điều khoản thi hành.