Phân tích tuân thủ sử dụng kháng sinh của bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cuba

Tài liệu nghiên cứu Phân tích thực trạng tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Thị Ngọc Lan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Phương Thúy
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Tuân Thủ Sử Dụng Kháng Sinh Của Bệnh Nhân Điều Trị Ngoại Trú Tại Bệnh Viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TUÂN THỦ SỬ DỤNG THUỐC
• 1.1. Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu
• 1.2. Các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng thuốc
• 1.3. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ dùng thuốc của người bệnh
• 1.4. Tuân thủ sử dụng kháng sinh
• 1.4.1. Khái niệm tuân thủ sử dụng kháng sinh
• 1.4.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh
• 1.4.3. Các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng kháng sinh
• 1.4.3.1. Phương pháp đánh giá trực tiếp
• 1.4.3.2. Phương pháp đánh giá gián tiếp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Các biến số nghiên cứu
• 2.2.3. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.2.6. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng tham gia nghiên cứu
• 3.2. Mô tả thực trạng tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú tại bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba từ 17/03/2022-27/04/2022
• 3.3. Phân tích một số yếu tố liên quan đến việc tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú
• 3.4. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 3.5. Một số ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU PHỎNG VẤN NGƯỜI BỆNH TẠI NHÀ THUỐC
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU PHỎNG VẤN NGƯỜI BỆNH QUA ĐIỆN THOẠI
• PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ BỘ CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ TUÂN THỦ SỬ DỤNG KHÁNG SINH

Tóm tắt

I. Tổng quan về tuân thủ kháng sinh ở bệnh nhân ngoại trú

Tuân thủ kháng sinh là một yếu tố quan trọng trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Việc tuân thủ đúng phác đồ kháng sinh không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn ngăn ngừa tình trạng kháng thuốc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuân thủ kháng sinh kém có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng, bao gồm tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ không tuân thủ kháng sinh ở bệnh nhân ngoại trú dao động từ 10% đến 57,7%. Điều này đặt ra thách thức lớn cho ngành y tế trong việc quản lý và giáo dục người bệnh về việc sử dụng kháng sinh.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của tuân thủ kháng sinh

Tuân thủ kháng sinh được định nghĩa là mức độ người bệnh sử dụng thuốc kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ. Việc tuân thủ này rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị và ngăn ngừa tình trạng kháng thuốc. Nghiên cứu cho thấy rằng việc ngừng thuốc sớm khi cảm thấy khỏe hơn là nguyên nhân chính dẫn đến việc không tuân thủ.

1.2. Tình hình tuân thủ kháng sinh tại bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba

Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba là một trong những cơ sở y tế lớn tại Hà Nội, nơi có tỷ lệ sử dụng kháng sinh cao. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đánh giá tổng quát về tình hình tuân thủ kháng sinh của bệnh nhân ngoại trú tại đây. Việc hiểu rõ thực trạng này là cần thiết để đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong tuân thủ kháng sinh

Mặc dù kháng sinh là một phần thiết yếu trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn, nhưng việc tuân thủ kháng sinh vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như nhận thức của bệnh nhân, sự phức tạp của phác đồ điều trị và sự tương tác giữa bệnh nhân và nhân viên y tế đều ảnh hưởng đến việc tuân thủ. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều bệnh nhân không hiểu rõ về tầm quan trọng của việc hoàn thành liệu trình kháng sinh, dẫn đến việc ngừng thuốc sớm.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ kháng sinh

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ kháng sinh, bao gồm yếu tố kinh tế, xã hội, và nhận thức của bệnh nhân về bệnh và thuốc. Những bệnh nhân có kiến thức hạn chế về kháng sinh thường có tỷ lệ tuân thủ thấp hơn. Ngoài ra, sự phức tạp trong phác đồ điều trị cũng có thể làm giảm khả năng tuân thủ.

2.2. Hệ quả của việc không tuân thủ kháng sinh

Việc không tuân thủ kháng sinh có thể dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng, bao gồm tăng tỷ lệ kháng thuốc, kéo dài thời gian điều trị, và gia tăng chi phí y tế. Theo báo cáo, nếu không có hành động khẩn cấp, số ca tử vong do kháng thuốc có thể lên tới 10 triệu người mỗi năm vào năm 2050.

III. Phương pháp đánh giá tuân thủ kháng sinh hiệu quả

Để đánh giá tuân thủ kháng sinh, có nhiều phương pháp khác nhau được áp dụng. Các phương pháp này có thể chia thành hai loại: đánh giá trực tiếp và đánh giá gián tiếp. Mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để có được kết quả chính xác.

3.1. Phương pháp đánh giá trực tiếp

Phương pháp đánh giá trực tiếp bao gồm quan sát việc sử dụng thuốc của bệnh nhân và định lượng nồng độ thuốc trong máu. Tuy nhiên, phương pháp này thường không khả thi trong thực tế do yêu cầu cao về nguồn lực và thời gian.

3.2. Phương pháp đánh giá gián tiếp

Phương pháp đánh giá gián tiếp thường được sử dụng hơn, bao gồm việc đếm số thuốc còn lại và sử dụng bộ câu hỏi đánh giá tuân thủ. Mặc dù phương pháp này đơn giản và tiết kiệm, nhưng có thể dẫn đến sai số do bệnh nhân báo cáo không chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tuân thủ kháng sinh

Nghiên cứu về tuân thủ kháng sinh không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thực trạng mà còn cung cấp thông tin quý giá để cải thiện quy trình điều trị. Các can thiệp giáo dục có thể giúp nâng cao nhận thức của bệnh nhân về tầm quan trọng của việc tuân thủ kháng sinh. Kết quả từ các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện tuân thủ kháng sinh có thể dẫn đến kết quả điều trị tốt hơn và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

4.1. Kết quả nghiên cứu tại bệnh viện Hữu Nghị

Nghiên cứu tại bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba cho thấy tỷ lệ tuân thủ kháng sinh của bệnh nhân ngoại trú còn thấp. Các yếu tố như sự hiểu biết về kháng sinh và sự tương tác với nhân viên y tế có ảnh hưởng lớn đến việc tuân thủ.

4.2. Các can thiệp giáo dục hiệu quả

Các can thiệp giáo dục, như cung cấp thông tin rõ ràng về kháng sinh và hướng dẫn sử dụng thuốc, đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao tỷ lệ tuân thủ. Việc tổ chức các buổi hội thảo và cung cấp tài liệu hướng dẫn có thể giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc tuân thủ kháng sinh.

V. Kết luận và tương lai của tuân thủ kháng sinh

Tuân thủ kháng sinh là một vấn đề quan trọng trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện quy trình điều trị là cần thiết để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các can thiệp hiệu quả nhằm nâng cao tỷ lệ tuân thủ kháng sinh trong cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức về kháng sinh trong cộng đồng là rất quan trọng để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc. Các chương trình giáo dục cần được triển khai rộng rãi để giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc tuân thủ kháng sinh.

5.2. Hướng đi tương lai trong quản lý kháng sinh

Tương lai của quản lý kháng sinh cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp mới để đánh giá và cải thiện tuân thủ kháng sinh. Sự hợp tác giữa các cơ sở y tế, chính phủ và cộng đồng là cần thiết để đạt được mục tiêu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI LÊ THỊ NGỌC LAN PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TUÂN THỦ SỬ DỤNG KHÁNG SINH CỦA BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ VIỆT NAM CU BA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ HÀ NỘI – 2022 BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI LÊ THỊ NGỌC LAN Mã sinh viên: 1701296 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TUÂN THỦ SỬ DỤNG KHÁNG SINH CỦA BỆNH NHÂN ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ VIỆT NAM CU BA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ Người hướng dẫn: 1. Nguyễn Thị Phương Thúy 2. Phạm Thị Phương Nga Nơi thực hiện: 1. Bộ môn Quản lý & Kinh tế Dược 2. Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba HÀ NỘI – 2022 LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và lời tri ân sâu sắc nhất tới TS. Nguyễn Thị Phương Thúy- Bộ môn Quản lý & Kinh tế Dược, trường Đại học Dược Hà Nội và Ths. Phạm Thị Phương Nga- Trưởng khoa Dược, bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba là những người đã hướng dẫn, truyền đạt những kiến thức quý báu, tận tâm chỉ bảo, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài này. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo bộ môn Quản lý & Kinh tế Dược, trường Đại học Dược Hà Nội, ban giám đốc, cán bộ khoa Dược bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình tôi thực hiện nghiên cứu. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội đã truyền đạt kiến thức và dìu dắt tôi trong suốt 5 năm học tại trường. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơi sâu sắc nhất tới gia đình và bạn bè, những người luôn cổ vũ, động viên, quan tâm, chia sẻ, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Hà Nội, tháng 06 năm 2022 Sinh viên Lê Thị Ngọc Lan MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN . 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT . 6 DANH MỤC BẢNG . 2 DANH MỤC HÌNH . Tuân thủ sử dụng thuốc . Một số khái niệm sử dụng trong nghiên cứu . Các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng thuốc . Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ dùng thuốc của người bệnh . Tuân thủ sử dụng kháng sinh . Khái niệm tuân thủ sử dụng kháng sinh . Đặc điểm sử dụng kháng sinh . Các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng kháng sinh . Tỷ lệ tuân thủ sử dụng kháng sinh và các yếu tố liên quan đến tuân thủ sử dụng kháng sinh . Một vài nét về bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cuba . 16 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu . Thời gian và địa điểm nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Thiết kế nghiên cứu . Các biến số nghiên cứu . Mẫu nghiên cứu . Phương pháp thu thập số liệu . Phương pháp xử lý và phân tích số liệu . Đạo đức nghiên cứu . 28 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN. Thông tin chung về đối tượng tham gia nghiên cứu. Mô tả thực trạng tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú tại tại bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba từ 17/03/2022-27/04/2022 . Phân tích một số yếu tố liên quan đến việc tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú . Đặc điểm mẫu nghiên cứu . Mô tả thực trạng tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú tại tại bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cu Ba từ 17/03/2022-27/04/2022 . Phân tích một số yếu tố liên quan đến việc tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú . Một số ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu .45 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT . 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 48 PHỤ LỤC 1: PHIẾU PHỎNG VẤN NGƯỜI BỆNH TẠI NHÀ THUỐC . 50 PHỤ LỤC 2: PHIẾU PHỎNG VẤN NGƯỜI BỆNH QUA ĐIỆN THOẠI . 52 PHỤ LỤC 3 MỘT SỐ BỘ CÂU HỎI ĐÁNH GIÁ TUÂN THỦ SỬ DỤNG KHÁNG SINH . 53 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên đầy đủ Bộ câu hỏi tuân thủ ngắn gọn BMQ (Brief Medication Questionnaire) CBYT Cán bộ y tế KS Kháng sinh Bộ câu hỏi tuân thủ sử dụng thuốc MAQ (Medication Adherence Questionnaire) Thang báo cáo tuân thủ sử dụng thuốc MARS (Medication Adherence Report Scale) Hệ thống giám sát thuốc điện tử MEMS (Medication Events Monitoring System) Thang tuân thủ sử dụng thuốc Morisky- 8 MMAS-8 (Eight-Item Morisky Medication Adherence Scale) NA No Available NB Người bệnh PVGTQĐT Phỏng vấn gián tiếp qua điện thoại PVTT Phỏng vấn trực tiếp QS Quan sát Thang đánh giá sử dụng thuốc hợp lý SEAMS (The self- Efficacy for Appropriate Medication Use Scale) Tổ chức y tế thế giới WHO (World Health Organization) DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Ưu, nhược điểm của các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng thuốc . Các yếu tố liên quan tới tuân thủ sử dụng thuốc trên người bệnh . Các phương pháp đánh giá tuân thủ sử dụng kháng sinh được sử dụng trong các nghiên cứu . Thang điểm Morisky 5- câu hỏi đánh giá tuân thủ sử dụng kháng sinh[28] . Tỷ lệ tuân thủ và các yếu tố liên quan đến tuân thủ sử dụng KS ở các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam . Các biến số nghiên cứu . Thang điểm Morisky- 5 tiến hành thẩm định. Tính điểm kiến thức về kháng sinh của người bệnh . Thông tin chung của người bệnh trong mẫu nghiên cứu . Các đặc điểm về thuốc kháng sinh được mua . Tỷ lệ tuân thủ sử dụng kháng sinh theo các phương pháp đo lường . Kết quả thẩm định thang điểm Morisky . Các trường hợp không tuân thủ sử dụng kháng sinh . Mối liên quan giữa đặc điểm người bệnh đến tuân thủ sử dụng kháng sinh . Kiến thức về kháng sinh và tỷ lệ tuân thủ sử dụng kháng sinh . Mối liên quan giữa tuân thủ sử dụng kháng sinh và kết quả điều trị . Mối liên quan giữa đặc điểm kháng sinh và tuân thủ sử dụng kháng sinh . Mối liên quan giữa đặc điểm sử dụng kháng sinh và tuân thủ sử dụng kháng sinh. Mối liên quan của hướng dẫn sử dụng kháng sinh của dược sỹ đến tuân thủ sử dụng kháng sinh . Mối liên quan giữa mức độ hài lòng của người bệnh với thông tin được bác sỹ/ dược sỹ cung cấp đến tuân thủ sử dụng kháng sinh . 39 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Các yếu tố liên quan tuân thủ sử dụng kháng sinh . Sơ đồ tóm tắt nội dung nghiên cứu. Sơ đồ tiến hành nghiên cứu . 23 ĐẶT VẤN ĐỀ Kể từ khi được phát minh, thuốc kháng sinh đã chứng minh được có nhiều lợi ích và cứu sống hàng triệu người trên thế giới mỗi năm. Kháng sinh cần thiết để điều trị hầu hết các bệnh nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không đúng cách gây ra tác dụng không mong muốn, đặc biệt tình trạng kháng kháng sinh dẫ đến điều trị nhiễm khuẩn bằng kháng sinh ngày càng trở nên khó khăn hơn và số ca điều trị thất bại ngày càng gia tăng. Ngoài việc thất bại trong điều trị, tình trạng kháng kháng sinh còn gây nên những bất lợi khác, bao gồm thời gian nằm viện kéo dài, gây ra nhiều tác dụng không mong muốn, gia tăng chi phí điều trị và do đó làm giảm chất lượng cuộc sống [33]. Những mối nguy hiểm của kỷ nguyên hậu kháng sinh đang đe dọa sức khỏe con người. Theo báo cáo của O’Neill, dự đoán rằng nếu không có hành động khẩn cấp, 10 triệu người mỗi năm sẽ chết vì những chủng vi khuẩn kháng thuốc vào năm 2050 [14]. Kháng kháng sinh là một mối đe dọa trên toàn cầu, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, do việc sử dụng không phù hợp và thiếu tuân thủ điều trị kháng sinh đúng cách [8]. Tuân thủ sử dụng kháng sinh kém không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị, gia tăng tỉ lệ nhập viện và tử vong như những loại thuốc khác mà còn gây nên tình trạng kháng kháng sinh toàn cầu. Một số nghiên cứu đã báo cáo tỉ lệ không tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh ngoại trú dao động từ 10,0% đến 57,7% [10]. Kháng kháng sinh là một vấn đề nghiêm trọng đến mức nhiều tuyên bố quốc tế đã được ban hành nhằm thúc đẩy các chính phủ giải quyết hiện tượng này [10]. Như vậy, tuân thủ sử dụng kháng sinh có ý nghĩa quan trọng không chỉ ngăn ngừa kháng kháng sinh mà còn điều trị và phòng tránh nhiễm trùng thứ cấp. Các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận việc ngừng thuốc kháng sinh sớm vì người bệnh cảm thấy khỏe hơn là lý do quan trọng nhất dẫn đến việc không tuân thủ sử dụng kháng sinh [11]. Một nghiên cứu khác cho thấy việc tuân thủ các hướng dẫn sử dụng kháng sinh đã cải thiện kết quả điều trị, ngăn ngừa tái phát bệnh tật và giảm chi phí điều trị [30]. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Việt Nam vào nhóm các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới [1]. Hiện tại, Việt Nam đã xuất hiện vi khuẩn đa kháng và toàn kháng. Trong khi nhiều quốc gia phát triển sử dụng kháng sinh thế hệ 1 vẫn hiệu quả thì Việt Nam đã phải dùng tới kháng sinh thế hệ 3 và 4 [1]. Kháng kháng sinh là mối đe dọa sức khỏe cộng động, ảnh hưởng đến sức khỏe, cuốc sống của người dân và sự phát triển bền vững của cả quốc gia. Việt Nam là một trong những các quốc gia, trong những năm gần đây đã phải chứng kiến mối đe dọa ngày càng gia tăng của kháng kháng sinh, do việc sử dụng kháng sinh không hợp lý tại các cấp của hệ thống chăm sóc sức khỏe. 1 Các can thiệp giáo dục có thể thúc đẩy kê đơn, cấp phát và/ hoặc sử dụng kháng sinh hợp lý, vốn là những biện pháp can thiệp đa phương thức thường được sử dụng [16]. Để thực hiện được các can thiệp giáo dục, chúng ta cần xác định được thực trạng tuân thủ sử dụng kháng sinh của người bệnh trong cộng đồng, trong đó có người bệnh điều trị ngoại trú. Mối quan tâm chính trong vấn đề này là mức độ tuân theo phác đồ kháng sinh của người bệnh. Ngoài ra, điều quan trọng là phải điều tra các yếu tố liên quan đến việc tuân thủ chế độ kháng sinh của những người bệnh này.