Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến quyền độc lập, tự do của dân tộc nói chung Sách “Chủ nghĩa xã hội và quyền dân tộc tự quyết” [89].Lênin đã lên nêu hệ thống những quan điểm có tính chất lý luận và phương pháp luận về vấn đề dân tộc.Lênin, quyền dân tộc tự quyết là quyền độc lập quốc gia và lựa chọn con đường phát triển của dân tộc mình, nhưng quyền dân tộc tự quyết hoàn toàn không đồng nghĩa với tư tưởng ly khai. Sức mạnh của quyền tự quyết dân tộc ở chỗ, nó gạt bỏ mưu đồ xâm lăng, can thiệp hoặc áp đặt của dân tộc này đối với các dân tộc khác và nhằm chuẩn bị cho các dân tộc tiến đến tự nguyện liên minh vào một quốc gia bao gồm nhiều dân tộc.
Với cuốn sách “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng vì độc lập, tự do vì chủ nghĩa xã hội tiến lên giành những thắng lợi mới” [24]. Lê Duẩn cho rằng, việc đánh đuổi CNĐQ xâm lược giành lại quyền độc lập tự do cho Tổ quốc, giành lại cơm no áo ấm, hạnh phúc cho nhân dân, giành lại các giá trị văn hóa và tinh thần của dân tộc là nguyện vọng thiết tha nhất của mỗi người dân Việt Nam yêu nước. Đồng thời khẳng định, thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam đã góp phần quan trọng giải quyết những mâu thuẫn cơ bản của thế giới trong thời đại ngày nay, bảo vệ CNXH, bảo vệ nền ĐLDT, bảo vệ nền hòa bình và thúc đẩy cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì tự do, công lý, vì nhân phẩm và quyền sống của con người. Bài viết “Độc lập, tự chủ: tiếp cận từ góc độ chủ quyền quốc gia” [134].
Tập thể tác giả Nguyễn Xuân Thắng và Đặng Xuân Thanh đã làm rõ khái niệm độc lập, tự chủ và xem nó như hai chiều cạnh của chủ quyền quốc gia; làm rõ các yếu tố cấu thành độc lập, tự chủ của mỗi quốc gia; Sự phối hợp giữa độc lập và tự chủ trong cấu kết chủ quyền quốc gia. Từ đó tập thể tác giả đã khẳng định, độc lập, tự chủ là 7 ước nguyện cao cả của mỗi dân tộc, là phương diện để các dân tộc thực hiện và bảo vệ lợi ích quốc gia, trong đó hai lợi ích cơ bản là an ninh và phát triển. Bùi Đình Bôn với bài viết “Giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội” [17], đã khẳng định những thành tựu mà đất nước đạt được trong thời gian qua chính là nhờ Đảng và Nhà nước ta luôn kiên định mục tiêu ĐLDT và CNXH, đó là tiền đề, nhân tố, nguồn gốc quyết định rất quan trọng để giúp chúng ta thực hiện được các mục tiêu phát triển đất nước… Theo tác giả, việc tiếp tục kiên định mục tiêu ĐLDT và CNXH là sự bảo đảm vững chắc cho thắng lợi của chúng ta trong công cuộc xây dựng và BVTQ. Nguyễn Hoàng Giáp với bài viết “Bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế” [48], đã nêu lên một số nhận thức bước đầu về vấn đề bảo vệ ĐLDT, chủ quyền quốc gia Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay.
Trên cơ sở đó đề ra những giải pháp cơ bản để bảo bệ chủ quyền quốc gia trong giai đoạn hiện nay trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, quốc phòng an ninh, ngoại giao… Sách “Sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam với cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của các nước đang phát triển sau chiến tranh lạnh” [143]. Tác giả Nguyễn Hữu Toàn đã tập trung luận giải các vấn đề liên quan đến ĐLDT, các cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của các nước đang phát triển. Sự nghiệp bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đó là bảo vệ, củng cố vững chắc nền độc lập và thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của đất nước; bảo vệ Đảng, Nhà nước và XHCN, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình - bạo loạn lật đổ” của chủ nghĩa đế quốc (CNĐQ) và các thế lực thù địch; bảo vệ công cuộc đổi mới theo con đường CNXH; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Bài viết “Việt Nam không chấp nhận đánh đổi độc lập, chủ quyền để lấy bất kỳ thứ gì và không chấp nhận bất kỳ hình thức đe dọa, áp đặt nào” [53].
Tác giả Hoàng Trung Hải đã tập trung luận giải về hai vấn đề quan trọng của sự nghiệp xây dựng và BVTQ hiện nay. Thứ nhất, bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ chủ quyền biển đảo là nhiệm vụ thiêng liêng, bất khả xâm phạm. Thứ hai, bài viết đề cập đến những nhiệm vụ quản lý nhà nước tổng hợp và thống nhất về biển, hải đảo như tập trung 8 xây dựng các văn bản về Luật biển Việt Nam; kiện toàn các thiết chế nhà nước về biển và hải đảo;… Trương Tấn Sang với bài viết “Vì nền độc lập tự do của đất nước, vì sự toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng của tổ quốc, xứng đáng với sự tin cậy và ủy thác của nhân dân” [126], đã trình bày tình hình thế giới và khu vực trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tác giả nêu lên những khó khăn của đất nước trong thời gian qua như kinh tế còn tụt hậu, cuộc sống của đồng bào còn khó khăn, nạn tham nhũng, lãnh phí, thiếu trách nhiệm, quan liêu,… dẫn đến những dư luận không tốt trong nhân dân.
Để tạo sức mạnh tổng hợp đưa đất nước vượt qua những khó khăn thử thách trên con đường bảo vệ nền độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, đòi hỏi mối quan hệ máu thịt giữa Đảng và nhân dân phải được chăm lo, vun vén và nâng lên một tầm cao mới, chất lượng mới. Xem việc bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc là nhiệm vụ lâu dài, thường xuyên và bền bỉ của toàn Đảng và toàn dân. Bài viết “Độc lập dân tộc - Lợi ích cơ bản của đất nước” [118]. Tác giả Mai Hải Oanh cho rằng, độc lập dân tộc (ĐLDT) là tư tưởng lớn nhất xuyêt suốt lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc Việt Nam.
Bài viết làm rõ quan niệm về ĐLDT đó là quyền tối cao của quốc gia dân tộc trong phạm vi lãnh thổ và trong quan hệ với quốc tế. Phân tích tinh thần ĐLDT của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước; quyết tâm bảo vệ quyền ĐLDT vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Trên cơ sở đó, tác giả đã nêu lên những giải pháp để bảo vệ nền ĐLDT như: Phát huy tối đa tinh thần dân tộc; sức mạnh đại đoàn kết (ĐĐK) dân tộc; sức mạnh tổng hợp của đất nước. Sách “Toàn quốc kháng chiến - Ý chí bảo vệ độc lập, tự do và bài học lịch sử (19-12-1946 -19-12-2016)” [15].
Cuốn sách là tập hợp 91 bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các nhà khoa học, các tướng lĩnh, sĩ quan trong và ngoài quân đội tham dự Hội thảo cấp quốc gia kỷ niệm 70 năm ngày Toàn quốc kháng chiến. Cuốn sách với nội dung khá toàn diện và sâu sắc, tập trung vào các vấn đề cơ bản như: Khẳng định sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng đắn của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc chủ động mở cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược; Khẳng định chiến công của quân và dân ta trong những 9 ngày đầu kháng chiến, thể hiện ý chí và quyết tâm giữ vững quyền độc lập, tự do của dân tộc. Cuốn sách còn phân tích, khái quát và đúc kết những bài học kinh nghiệm thiết thực phục vụ cho việc hoạch định chiến lược xây dựng thế trận lòng dân đối với sự nghiệp xây dựng và BVTQ hiện nay. Tác giả Trần Đăng Bộ và Nguyễn Văn Quang (chủ biên) trong quyển “Tư tưởng bảo vệ Tổ quốc từ xa trong lịch sử dân tộc Việt Nam” [12], đã trình bày những nội dung, giá trị và bài học kinh nghiệm của tư tưởng BVTQ từ trong lịch sử dân tộc của cha ông đến năm 1930.
Đó là nền tảng vững chắc cho sự hình thành và phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Các tác giả cũng đã luận giải và khẳng định Việt Nam là một dân tộc kiên cường, bền bỉ đấu tranh giữ vững độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia. Bài viết “Kiên định độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” [107] của tác giả Văn Thị Thanh Mai đã làm rõ việc lựa chọn con đường cách mạng vô sản (CMVS) và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam để giành lại quyền độc lập, tự do cho dân tộc. Khẳng định để có một nước Việt Nam hòa bình, độc lập và thống nhất thì đi lên CNXH là điều kiện tiên quyết và đó cũng là chìa khóa để giữ vững ĐLDT.
Tác giả cũng cho rằng công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước trong bối cảnh mới, chúng ta cần phải nắm vững và kiên định mục tiêu ĐLDT gắn liền với CNXH, phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” [147] của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Cuốn sách là tập hợp 29 bài viết, bài phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng kể từ khi chuẩn bị Đại hội XIII của Đảng đến nay. Tổng bí thư đã đi sâu phân tích biện chứng, lý giải thấu đáo những vấn đề lớn về CNXH trên các bình diện chính trị, kinh tế, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại… qua đó khẳng định bản chất, giá trị cốt lõi và sức sống mạnh mẽ của mô hình CNXH và con đường đi lên CNXH mà Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã lựa chọn; Đồng thời, khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và nhân dân ta; khẳng định sự đúng đắn, sáng tạo của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo.