MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan Ďến triết lý và triết lý nhân sinh. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan Ďến nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê.
Nhóm công trình nghiên cứu liên quan Ďến triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê. Đánh giá chung và những vấn Ďề luận án cần tiếp tục giải quyết. TRIẾT LÝ NHÂN SINH TRONG NGHI LỄ THỜ CÚNG CỦA NGƢỜI ÊĐÊ Ở BUÔN MA THUỘT: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. Một số khái niệm cơ bản.
Các nhân tố tác Ďộng Ďến sự hình thành triết lý nhân sinh ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TRIẾT LÝ NHÂN SINH TRONG NGHI LỄ THỜ CÚNG CỦA NGƢỜI ÊĐÊ Ở BUÔN MA THUỘT……………………. Triết lý về con ngƣời trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Triết lý về nguồn gốc con người.
Triết lý về sự sống và cái chết trong nghi lễ thờ cúng của người Êđê ở Buôn Ma Thuột. Triết lý về cuộc sống của con ngƣời trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời Ê Ďê ở Buôn Ma Thuột. Triết lý về mối quan hệ giữa con người với vũ trụ. Triết lý về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.
Triết lý về cuộc sống con người trong mối quan hệ với cộng đồng xã hội. GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ CỦA TRIẾT LÝ NHÂN SINH TRONG NGHI LỄ THỜ CÚNG CỦA NGƢỜI ÊĐÊ Ở BUÔN MA THUỘT VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY GIÁ TRỊ, KHẮC PHỤC HẠN CHẾ. Giá trị của triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Luôn nhắc nhở con người phải luôn nhớ về cội nguồn.
Có tính giáo dục sâu sắc……………. Một số hạn chế về triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của người Êđê ở Buôn Ma Thuột còn chứa đựng những yếu tố duy tâm, thần bí. Triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của người Êđê ở Buôn Ma Thuột mang nặng tư tưởng quá phụ thuộc vào kinh nghiệm.
Một số giải pháp nhằm phát huy giá trị và khắc phục hạn chế của triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời Ê Đê ở Buôn Ma Thuột hiện nay. Nâng cao dân trí, phát huy vai trò tích cực, chủ động của người Êđê. Error! Bookmark not defined. Đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội cho cộng đồng người Êđê.
Error! Bookmark not defined. Tăng cường bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của người Êđê nói chung và giá trị nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của tộc người này nói riêng. Error! Bookmark not defined.143 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN…………………………………….…147 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Ngô Đức Thịnh Ďã từng khẳng Ďịnh rằng: “Trong các dân tộc thiểu số ở nƣớc ta, dân tộc ÊĎê có một nền văn hóa dân gian thật phong phú, Ďa dạng, thấm Ďậm những giá trị nhân bản, tiêu biểu cho một trình Ďộ phát triển văn hóa các dân tộc ở Việt Nam” [111, tr.
Thật vậy, nói Ďến tộc ngƣời tại chỗ ở Buôn Ma Thuột, Ďầu tiên phải nói Ďến ngƣời ÊĎê, họ cũng là tộc ngƣời có tỉ lệ dân số cao nhất trong nhóm các tộc ngƣời tại chỗ nơi Ďây. Vị trí Ďịa lý, Ďiều kiện tự nhiên và Ďiều kiện xã hội ở vùng Tây Nguyên nói chung, ở Buôn Ma Thuột nói riêng Ďã tạo cho ngƣời ÊĎê có một nền văn hóa Ďặc sắc. Nhƣng bản sắc văn hóa không phải là “cái” bất biến mà là “cái” Ďƣợc kiến tạo qua từng thời kỳ lịch sử. Trong tiến trình cộng cƣ cùng phát triển, ngƣời ÊĎê Ďã tiếp xúc, giao lƣu văn hóa với nhiều tộc ngƣời khác, vì thế Ďã tạo nên sự giao thoa văn hóa giữa các tộc ngƣời với nhau làm cho bản sắc văn hóa của ngƣời ÊĎê ngày càng biến Ďổi mạnh mẽ trong giai Ďoạn hiện nay.
Ngoài ra Ďời sống kinh tế, xã hội, chính trị,… ở Buôn Ma Thuột Ďã có sự biến Ďổi trong từng giai Ďoạn lịch sử Ďã kéo theo những sự biến Ďổi trong Ďời sống văn hóa của ngƣời ÊĎê, trong Ďó sự biến Ďổi của nghi lễ thờ cúng là biểu hiện rõ nét nhất. Vì thế từ Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (Nghị quyết số 33-NQ/TW) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Đảng ta Ďã Ďề ra quan Ďiểm: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, Ďậm Ďà bản sắc dân tộc, thống nhất trong Ďa dạng của cộng Ďồng các dân tộc Việt Nam, với các Ďặc trƣng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Chúng tôi cho rằng, không thể hiểu bản sắc văn hóa của ngƣời ÊĎê nếu nhƣ không nghiên cứu về văn hóa dân gian của tộc ngƣời này.
“Không thể xây dựng nền văn hóa mới của dân tộc, nếu nhƣ không từ xuất phát Ďiểm là văn hóa dân gian” [111, tr. Trên tinh thần Ďó, những câu hỏi lớn Ďƣợc Ďặt ra: Vậy, trong nền văn hóa dân gian hiện nay của ngƣời ÊĎê, nét văn hóa nào nên gìn giữ Ďể phát huy bản sắc? Và nét văn hóa nào nên thay Ďổi, thậm chí phải loại bỏ cho phù hợp hơn với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế 2 Ďang diễn ra ngày càng mạnh mẽ ở Việt Nam trong giai Ďoạn hiện nay? Và Ďặc biệt là, trong số những nét văn hóa cổ truyền của ngƣời ÊĎê Ďang bị mai một, thậm chí Ďã hoàn toàn mất Ďi trong giai Ďoạn hiện nay, nét văn hóa nào cần Ďƣợc khôi phục lại Ďể lƣu giữ? Và nét văn hóa nào không cần khôi phục lại vì không còn phù hợp trong tình hình mới hiện nay? Chúng tôi rất tán Ďồng với quan Ďiểm của nhà nghiên cứu Đỗ Lan Hiền, khi cho rằng: “Cần cân nhắc, xem xét kỹ Ďến ý nghĩa của từng lễ hội trong việc giáo dục, Ďịnh hƣớng Ďồng bào thay Ďổi tập tục, nghi lễ. Không nhất thiết, cứ nghi lễ nào, tập tục nào tốn kém về thời gian, tiền bạc hoặc mang Ďậm màu sắc tâm linh, thì cần phải loại bỏ hết một cách máy móc” [54, tr. Từ trƣớc Ďến nay có rất nhiều nhà khoa học trong nƣớc cũng nhƣ ngoài nƣớc, của nhiều thế hệ khác nhau Ďã quan tâm nghiên cứu nền văn hóa dân gian ÊĎê ở nhiều góc Ďộ khác nhau.
Họ Ďã Ďể lại cho các thế hệ sau những tƣ liệu vô cùng giá trị ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên cho Ďến hiện nay, nghiên cứu nền văn hóa dân gian ÊĎê, Ďặc biệt là nghi lễ thờ cúng của tộc ngƣời này ở góc Ďộ triết học vẫn còn Ďƣợc rất ít các nhà khoa học quan tâm. Theo chúng tôi, muốn hiểu biết nhiều về nền văn hóa của một tộc ngƣời, Ďòi hỏi phải có sự nghiên cứu ở nhiều góc Ďộ khoa học khác nhau là rất cần thiết. Nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê là một trong những bộ phận chính cấu thành nên bản sắc văn hóa của tộc ngƣời này.
Nó là một thành tố quan trọng có tính nguyên hợp trong văn hóa dân gian, ẩn chứa bên trong nó là những triết lý nhân sinh sâu sắc. Trong quá trình nghiên cứu họ, chúng tôi nhận thấy rằng từ trƣớc Ďến nay, góc Ďộ triết lý nhân sinh trong văn hóa dân gian ÊĎê vẫn còn nhiều khoảng trống khoa học. Vì thế nghiên cứu góc Ďộ này trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê là Ďiều cần thiết nhằm góp phần khẳng Ďịnh sự tồn tại của tƣ tƣởng triết học trong nền văn hóa dân gian của ngƣời ÊĎê nói chung và trong nghi lễ thờ cúng của tộc ngƣời này nói riêng. Bởi theo chúng tôi, suy cho Ďến tận cùng thì giá trị cốt lõi của nghi lễ thờ cúng chính là triết lý nhân sinh ẩn chứa bên trong nó.
Ngoài ra nghiên cứu Ďể nhìn nhận một cách khách quan từ góc Ďộ khoa học nhằm tìm ra những giá trị cũng nhƣ một số hạn chế của triết lí nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột là việc cần thiết nhằm góp một 3 phần công sức nhỏ bé trong việc tạo ra một trong những cơ sở quan trọng giúp cho các cơ quan quản lý văn hóa các tộc ngƣời tại chổ ở Tây Nguyên nói chung, ở Buôn Ma Thuột nói riêng trong việc Ďề ra các chủ trƣơng, chính sách phù hợp với tình hình thực tiễn nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị trong bản sắc văn hóa của ngƣời ÊĎê trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Đó chính là những lý do thúc Ďẩy chúng tôi quyết Ďịnh chọn Ďề tài: “Triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của người Êđê ở Buôn Ma Thuột” Ďể thực hiện luận án tiến sĩ của mình. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những nội dung và thực trạng của triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột, luận án Ďề xuất một số giải pháp nhằm Ďịnh hƣớng phát huy những giá trị, khắc phục những hạn chế trong hoạt Ďộng tín ngƣỡng nói chung và nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột nói riêng.
Nhiệm vụ nghiên cứu Một là, Trình bày những vấn Ďề lý luận liên quan Ďến triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Hai là, Phân tích làm rõ những nội dung cơ bản triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Ba là, Phân tích những giá trị và hạn chế của triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Từ Ďó Ďề xuất một số giải pháp nhằm phát huy giá trị, khắc phục hạn chế trong hoạt Ďộng tín ngƣỡng nói chung và trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột nói riêng.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Triết lý nhân sinh trong nghi lễ thờ cúng của ngƣời ÊĎê ở Buôn Ma Thuột. Phạm vi nghiên cứu 3. Về không gian nghiên cứu 4 Địa bàn nghiên cứu của luận án là tất cả các buôn ÊĎê ở thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, mà trọng tâm là ba buôn: buôn Dhă Prong thuộc xã Cƣ Êbur, buôn Êa Nao A và buôn Kmrơng Prông B thuộc xã Ea Tu.