Triết Lý Âm Dương Trung Quốc Và Ảnh Hưởng Đến Văn Hóa Ẩm Thực Phương Đông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu Triết lý âm dương của trung quốc và ảnh hưởng đến văn hóa ẩm thực phương đông luận văn thạc sĩ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Hồng Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: TS Võ Minh Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Bà Rịa - Vũng Tàu
• Chuyên ngành: Đông Phương Học
• Đề tài: Triết Lý Âm Dương Của Trung Quốc Và Ảnh Hưởng Đến Văn Hóa Ẩm Thực Phương Đông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Triết Lý Âm Dương Văn Hóa Ẩm Thực Đông Á

Triết lý âm dương, một trong những nền tảng tư tưởng quan trọng của văn hóa phương Đông, có ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều khía cạnh của đời sống, đặc biệt là văn hóa ẩm thực. Quan niệm về sự cân bằng, hài hòa giữa hai yếu tố đối lập này không chỉ định hình cách người phương Đông chế biến và thưởng thức món ăn mà còn chi phối quan điểm về dinh dưỡng và sức khỏe. Từ Trung Quốc đến Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, triết lý này đã tạo nên những nét độc đáo và đặc trưng cho từng nền ẩm thực.

1.1. Nguồn Gốc và Phát Triển của Triết Lý Âm Dương

Triết lý âm dương có nguồn gốc từ Trung Quốc cổ đại, có thể từ thời Phục Hy. Nó dựa trên quan sát về sự vận động và biến đổi của vũ trụ, vạn vật, từ đó khái quát thành hai phạm trù đối lập nhưng thống nhất. Học giả Trâu Diễn được xem là người có công phổ biến triết lý này vào đời sống. Theo nhiều nghiên cứu khoa học liên ngành của Trung Quốc và Việt Nam, khái niệm này có thể có nguồn gốc từ phương Nam, sau đó được người Hán tiếp thu và phát triển. Triết lý này sau đó lan rộng ra các nước phương Đông, ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực.

1.2. Vai Trò của Âm Dương trong Quan Niệm Sức Khỏe Phương Đông

Theo y học cổ truyền phương Đông, sức khỏe con người phụ thuộc vào sự cân bằng giữa âm và dương trong cơ thể. Sự mất cân bằng này có thể dẫn đến bệnh tật. Vì vậy, ẩm thực được xem là một phương tiện quan trọng để điều chỉnh sự cân bằng này. Việc lựa chọn và kết hợp thực phẩm âm và thực phẩm dương một cách hợp lý được xem là chìa khóa để duy trì và cải thiện sức khỏe.

1.3. Các Thành Tố Ngũ Hành và Mối Quan Hệ Tương Sinh Tương Khắc

Bên cạnh triết lý âm dương, ngũ hành cũng đóng vai trò quan trọng. Ngũ hành bao gồm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, đại diện cho các yếu tố cơ bản của vũ trụ. Các yếu tố này có mối quan hệ tương sinh (sinh ra nhau) và tương khắc (khắc chế nhau). Trong ẩm thực, việc lựa chọn nguyên liệu và gia vị theo ngũ hành cũng được xem là một cách để tạo ra sự cân bằng và hài hòa.

II. Thách Thức Mất Cân Bằng Âm Dương Hậu Quả Sức Khỏe

Xã hội hiện đại với nhịp sống hối hả và chế độ ăn uống thiếu khoa học đang tạo ra những thách thức lớn đối với việc duy trì sự cân bằng âm dương. Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, thực phẩm nhiều đường, dầu mỡ có thể dẫn đến tình trạng mất cân bằng này. Hậu quả là sức khỏe suy giảm, dễ mắc các bệnh mãn tính như tim mạch, tiểu đường, béo phì. Hiểu rõ và giải quyết thách thức này là yếu tố then chốt để gìn giữ sức khỏe.

2.1. Tác Động của Chế Độ Ăn Uống Hiện Đại Đến Âm Dương trong Cơ Thể

Chế độ ăn uống hiện đại thường thiếu hụt các thực phẩm tươi sống, giàu vitamin và khoáng chất, trong khi lại dư thừa các chất béo bão hòa, đường và muối. Điều này có thể làm tăng tính dương trong cơ thể, gây ra các triệu chứng như nóng trong, táo bón, mất ngủ. Ngược lại, việc ăn quá nhiều đồ lạnh, thực phẩm âm cũng có thể gây ra các vấn đề về tiêu hóa.

2.2. Ảnh Hưởng của Môi Trường Sống Đến Cân Bằng Âm Dương

Môi trường sống ô nhiễm, căng thẳng trong công việc và cuộc sống cũng có thể ảnh hưởng đến sự cân bằng âm dương. Stress có thể làm tăng tính dương, trong khi thiếu vận động và tiếp xúc với thiên nhiên có thể làm tăng tính âm. Vì vậy, việc điều chỉnh lối sống và môi trường sống cũng rất quan trọng.

2.3. Các Bệnh Liên Quan Đến Sự Mất Cân Bằng Âm Dương

Theo quan niệm y học phương Đông, nhiều bệnh tật có liên quan đến sự mất cân bằng âm dương. Ví dụ, các bệnh viêm nhiễm thường được xem là do dương thịnh, trong khi các bệnh suy nhược thường được xem là do âm suy. Việc điều trị cần tập trung vào việc khôi phục lại sự cân bằng này.

III. Bí Quyết Cân Bằng Âm Dương Qua Ẩm Thực Hướng Dẫn Chi Tiết

Để đạt được sự cân bằng âm dương trong ẩm thực, cần hiểu rõ tính chất của từng loại thực phẩm và cách kết hợp chúng một cách hợp lý. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm: lựa chọn thực phẩm theo mùa, ưu tiên thực phẩm tươi sống, chế biến món ăn một cách cân bằng và thưởng thức món ăn trong một không gian yên tĩnh, thoải mái. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn mang lại sự hài hòa trong cuộc sống.

3.1. Cách Phân Loại Thực Phẩm Theo Tính Âm Dương Chi Tiết

Nắm vững cách phân loại thực phẩm âm dương là then chốt. Thực phẩm âm thường có tính mát, lạnh, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, ví dụ như rau xanh, trái cây tươi, các loại đậu. Thực phẩm dương thường có tính ấm, nóng, có tác dụng bổ khí, tăng cường sức mạnh, ví dụ như thịt đỏ, các loại gia vị cay nóng, các loại hạt. Việc kết hợp cần dựa vào thể trạng cá nhân và điều kiện thời tiết.

3.2. Nguyên Tắc Lựa Chọn và Kết Hợp Thực Phẩm Âm Dương Hiệu Quả

Nguyên tắc quan trọng là sự cân bằng và hài hòa. Không nên ăn quá nhiều một loại thực phẩm nào. Nên kết hợp thực phẩm âm và thực phẩm dương trong cùng một bữa ăn. Ví dụ, khi ăn thịt (tính dương) nên ăn kèm với rau xanh (tính âm). Cần lưu ý đến cách chế biến, vì cách chế biến cũng có thể ảnh hưởng đến tính âm dương của thực phẩm.

3.3. Công Thức Chế Biến Món Ăn Cân Bằng Âm Dương Tại Nhà

Có nhiều công thức nấu ăn giúp cân bằng âm dương. Ví dụ, món canh dưỡng sinh (gồm các loại rau củ quả khác nhau) là một lựa chọn tốt. Các món xào nên kết hợp thịt và rau. Món ăn nên có đủ vị chua, cay, mặn, ngọt, đắng. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc sử dụng gia vị một cách hợp lý.

IV. Ứng Dụng Triết Lý Âm Dương Trong Ẩm Thực Các Nước Phương Đông

Triết lý âm dương được thể hiện rõ nét trong ẩm thực của nhiều nước phương Đông. Ở Trung Quốc, người ta chú trọng đến việc kết hợp các nguyên liệu và gia vị để tạo ra sự cân bằng âm dương. Ở Nhật Bản, ẩm thực thường tuân theo nguyên tắc ngũ hành và chú trọng đến tính thẩm mỹ. Ở Hàn Quốc, các món ăn thường có sự kết hợp giữa vị cay, mặn, ngọt, chua, đắng. Ẩm thực Việt Nam thì tinh tế ở sự cân bằng giữa các nguyên liệu và hương vị.

4.1. Ẩm Thực Trung Quốc Cân Bằng Hương Vị và Dinh Dưỡng

Ẩm thực Trung Quốc nổi tiếng với sự đa dạng về nguyên liệu và hương vị. Các món ăn thường có sự kết hợp hài hòa giữa các loại thịt, rau, củ, quả, gia vị. Người Trung Quốc tin rằng, việc kết hợp này không chỉ mang lại hương vị thơm ngon mà còn giúp cân bằng âm dương và cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.

4.2. Ẩm Thực Nhật Bản Tinh Tế và Thẩm Mỹ Theo Triết Lý Ngũ Hành

Ẩm thực Nhật Bản được đánh giá cao về sự tinh tế và thẩm mỹ. Các món ăn thường được trình bày một cách tỉ mỉ, thể hiện sự tôn trọng đối với nguyên liệu và người thưởng thức. Ngũ hành cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn và kết hợp nguyên liệu.

4.3. Ẩm Thực Việt Nam Sự Hài Hòa Giữa Các Nguyên Liệu và Hương Vị

Ẩm thực Việt Nam nổi tiếng với sự đa dạng về món ăn và hương vị. Các món ăn thường có sự kết hợp hài hòa giữa các loại rau thơm, gia vị và nước mắm. Người Việt Nam tin rằng, sự hài hòa này không chỉ mang lại hương vị thơm ngon mà còn giúp cân bằng âm dương và tăng cường sức khỏe.

V. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Đạo Lão Nho Giáo Đến Ẩm Thực

Các triết học Đạo Lão và Nho Giáo đã có những ảnh hưởng nhất định đến ẩm thực. Đạo Lão nhấn mạnh sự hòa hợp với thiên nhiên và lối sống giản dị, ảnh hưởng đến việc lựa chọn thực phẩm tự nhiên và cách chế biến đơn giản. Nho Giáo đề cao đạo đức và sự tôn trọng, ảnh hưởng đến cách thưởng thức và chia sẻ món ăn trong gia đình và xã hội.

5.1. Ảnh Hưởng của Đạo Lão Đến Lựa Chọn Thực Phẩm và Chế Biến

Đạo Lão khuyến khích con người sống hòa hợp với thiên nhiên và ăn uống một cách giản dị. Điều này dẫn đến việc ưu tiên lựa chọn các loại thực phẩm tự nhiên, tươi sống và chế biến món ăn một cách đơn giản, giữ nguyên hương vị tự nhiên của thực phẩm.

5.2. Vai Trò Của Nho Giáo Trong Văn Hóa Bàn Ăn và Chia Sẻ Ẩm Thực

Nho Giáo đề cao đạo đức và sự tôn trọng. Điều này được thể hiện rõ nét trong văn hóa bàn ăn, nơi mọi người cùng nhau thưởng thức món ăn và chia sẻ những câu chuyện. Việc mời nhau ăn và thể hiện sự biết ơn đối với người nấu nướng là những nét đẹp trong văn hóa ẩm thực.

5.3. Mối Liên Hệ Giữa Khí Công Phong Thủy và Ẩm Thực Dưỡng Sinh

Các hoạt động như khí công và phong thủy cũng liên quan mật thiết đến ẩm thực. Khí công giúp tăng cường lưu thông khí huyết và cân bằng âm dương trong cơ thể. Phong thủy giúp tạo ra một không gian sống hài hòa và cân bằng, từ đó tác động tích cực đến sức khỏe và tinh thần. Ẩm thực dưỡng sinh kết hợp các yếu tố này để tạo ra một chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng.

VI. Tương Lai Phát Triển Ẩm Thực Cân Bằng Dinh Dưỡng Âm Dương

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc phát triển ẩm thực cân bằng và dinh dưỡng âm dương có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Cần có sự kết hợp giữa kiến thức y học cổ truyền phương Đông và khoa học dinh dưỡng hiện đại để tạo ra những sản phẩm và dịch vụ ẩm thực chất lượng, đáp ứng nhu cầu sức khỏe của cộng đồng. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc ăn uống cân bằng.

6.1. Kết Hợp Y Học Cổ Truyền và Khoa Học Dinh Dưỡng Hiện Đại

Sự kết hợp này sẽ giúp tạo ra những phương pháp dinh dưỡng toàn diện và hiệu quả. Y học cổ truyền phương Đông cung cấp những kiến thức sâu sắc về tính chất của thực phẩm và cách kết hợp chúng. Khoa học dinh dưỡng hiện đại cung cấp những bằng chứng khoa học về tác dụng của các chất dinh dưỡng.

6.2. Ứng Dụng Triết Lý Âm Dương Vào Phát Triển Sản Phẩm Ẩm Thực

Các doanh nghiệp ẩm thực có thể áp dụng triết lý âm dương để phát triển những sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Ví dụ, có thể tạo ra các loại trà thảo dược có tác dụng cân bằng âm dương, hoặc các món ăn chế biến sẵn có sự kết hợp hài hòa giữa các nguyên liệu âm dương.

6.3. Tăng Cường Giáo Dục và Truyền Thông Về Dinh Dưỡng Cân Bằng

Cần tăng cường các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc ăn uống cân bằng. Các chương trình này nên cung cấp những kiến thức cơ bản về triết lý âm dương, cách phân loại thực phẩm và cách kết hợp chúng một cách hợp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu của ngành Lý số học sơ khai. Đời Tống sơ, thể kỷ 10, Nho gia, Đạo gia Trần Đoàn có tự là Đồ Nam, hiệu Hi Di tiên sinh, vì tinh thông Lý số học nên ông tổng hợp các kiến giả về Lý Thái Cực, quan sát và suy xét về sự vận hành của trái đất, vạn vật và áp dụng Nhân Tướng 9 học, Lý số và Tướng số học để giải thích và tiên đoán về tính cách, vận số của con người, và cũng từ đó, quan niệm âm dương, ngũ hành trở thành một nội dụng không thể thiếu trong tướng thuật. Nhiều người nhà Hán cho rằng người có công sáng tạo triết lý âm dương là Phục Hy, một số người khác lại nói đó là công lao của giáo phái “Âm dương gia”. Thế nhưng Phục Hy là nhân vật không có thật, âm dương gia lại được hình thành trong thế kỷ thứ 3, rất muộn so với sự ra đời của triết lý âm dương nên đây là những giả thuyết không có cơ sở khoa học.1 Cũng có những nghiên cứu khoa học liên ngành Trung Quốc và Việt Nam đưa ra kết luận “khái niệm âm dương có nguồn gốc từ phương Nam”.

Trong chiều dài phát triển, Trung Quốc có hai thời kỳ: Thời kỳ mở rộng Trung Quốc từ thượng lưu ở phía tây xuống hạ lưu phía đông sông Hoàng Had, gọi là thời kỳ “Đông Tiến”. Thời kỳ mở rộng từ khu vực phía Bắc sông Hoàng Hà đến phía nam sông Dương Tử gọi là thời kì “Nam Tiến”. Người Hán đã tiếp cận được triết lý âm dương của cư dân phương Nam, rồi phát triển triết lý này theo khả năng phân tích của những người du mục. Từ đây, làm cho triết lý này dần đạt đến độ hoàn thiện và tác động ngược trở lại cư dân phương Nam.

Bởi mối quan tâm hàng đầu của cư dân phương Nam, nơi sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp đó là sự sinh trưởng của hoa màu, cây côi và loài người. Sự sinh sản ấy dựa trên hai cặp yếu tố: “cha, mẹ”, “nữ, nam”, “đất, trời”… Đây là những khái quát đầu tiên của triết lý âm dương. Thời Chiến Quốc, âm dương, ngũ hành đã rất phát triển và phổ biến trong đời sống hàng ngày, nổi bật nhất phải kể đến linh vực khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, khi lực lượng sản xuất và khoa học còn ở trình độ thấp, triết lý âm dương, ngũ hành 1 Trần Thị Huyền (2012); Học thuyết âm dương ngũ hành 10 cùng các học thuyết triết học đã bị hạn chế lại theo lịch sử đương thời chưa đủ điều kiện.

Thời điểm đó, những thành tựu của khoa học tự nhiên cận hiện đại chưa liên kết được sự phát triển của các triết lý âm dương, triết lý này vẫn mang đậm tính trực giác và kinh nghiệm. Dù triết lý về âm dương, ngũ hành rất khó, thậm chí là không thể truy xuất được nguồn gốc vì đã trải qua hàng ngàn năm nhưng đến nay, triết lý này vẫn mang đến những tư duy duy vật rất độc đáo và sâu sắc. Triết lý âm dương trở thành lý luận cho nhiều lĩnh vực, nhiều ngành khoa học khác nhau như: y học cổ truyền, tâm linh học, kiến trúc, nghệ thuật, ẩm thực… 1.2 Nội dung triết lý Âm Dương 1.1 Khái niệm “ Âm một phạm trù đối lập với dương phản ánh những yếu tố (sự vật hiện tượng, tính chất, quan hệ.) và khuynh hướng yếu mềm như: biểu lộ của đất, nữ, mẹ, vợ, nhu, thuận, yếu, bóng tối, đêm, mặt trăng, mềm mại, thụ động, lạnh, tính trầm, màu đen , ẩm, phía dưới, số chẵn, tĩnh, tiêu cực,…… Thực phẩm có tính âm thường đắng hoặc mặn, có nhiều nước hơn, màu xanh hoặc màu lạnh. Ngoài ra, các cách chế biến khác nhau cũng mang thuộc tính âm hoặc dương.

Khi thức ăn được luộc và hấp cũng có thuộc tính âm.”2 “Dương là một phạm trù đối lập với âm, phản ánh những yếu tố (sự vật, hiện tượng, tính chất, quan hệ. ) và khuynh hướng thuộc tính mạnh như: giống đực, trời, cha, vua chúa, bề trên, chồng, ánh sáng, ban ngày, sang trọng, sức nóng, năng lượng, sức mạnh, khô, phía trên, số lẻ, động, tích cực, màu trắng, sự chuyển động mạnh mẽ, bằng phẳng, náo nhiệt, hưng phấn,… Trong thực phẩm tính dương thường ngọt, cay và dậy mùi, với màu sắc ấm như đỏ hoặc cam. Chúng thường khô và có nguồn gốc từ đất, như khoai tây, đu đủ, ớt và thịt cừu. Khi thức ăn được chiên có thuộc tính là dương.”3 2 Trần Thị Huyền (2012); Học thuyết âm dương ngũ hành 3 Trần Thị Huyền (2012); Học thuyết âm dương ngũ hành 11 Người Trung Quốc cho rằng, vạn vật đều được tạo thành từ âm và dương, bên trong vạn vật luôn có sự tác động lẫn nhau giữa hai mặt đối lập.

Mọi điều bất ổn xảy ra do mất cân bằng âm và dương. Âm và dương phản ánh hai loại lực đối lập, không tách rời, luôn có tác động qua lại nhau. Vừa mang tính thống nhất, trong lực này có lực kia, vừa tác động, chuyển hóa lẫn nhau, dương thịnh thì âm suy, dương suy thì âm thịnh… Âm dương là hai thuộc tính trái ngược nhau, nằm trong tất cả mọi sự vật. Nó giải thích giện thượng muốn biến hóa phát triển thì phải có mâu thuẫn.

Trong vũ trụ, mọi thứ đều có tính chất tương tự nhau. Nói như thế này, "Nếu không có âm thì không thể có dương, và ngược lại." Nếu chỉ có một trong hai, thì không thể tồn tại hay thay đổi, "âm thì không thể thiếu dương và ngược lại." Âm và dương phải phối hợp với nhau để duy trì sự tồn tại của chúng. Khái niệm "âm dương" cũng chỉ mang tính tương đối, bởi vì trong dương luôn có âm và trong âm luôn có dương. Khi dương phát triển đến thái dương, nó cũng đồng thời xuất hiện sự thiếu hụt của âm.

Tương tự, khi âm phát triển đến thái âm, nó cũng đồng thời xuất hiện sự thiếu hụt của dương. Âm và dương luôn phụ thuộc lẫn nhau. Như Lão Tử đã viết, "Phúc là chỗ núp của họa, Họa chỗ dựa của phúc." Cổ Đông phương học cho rằng âm - dương là quy luật tồn tại của trời đất, là cốt lõi của tất cả các loài, và là nguồn gốc của sự tiến hóa, phát triển cũng như diệt vong. Học thuyết này được đề cập trong nhiều tác phẩm và lĩnh vực triết học và Đông y học cổ truyền.

Học thuyết cho rằng mọi sự vật đều có hai mặt tương phản nhưng lại hội tụ về một điểm, và chúng là nguồn gốc của nhau. Hai mặt đó được tóm gọn thành âm và dương. Lúc đầu học thuyết này thể hiện tư tưởng triết học, sau đó được vận dụng rộng rãi trong các ngành: Thiên văn, Lịch sử, Nông học, Toán học, Vật lý, Y học. Trong cơ thể con người, âm – dương là bản thể của những cơ năng về sinh mạng (phần rõ) và tâm linh (phần mờ).

Âm nương theo dương mà SINH, dương tựa theo âm mà HÓA. Hai mặt nương tựa nhau để TƯƠNG SINH. Mọi sự mất quân 12 bình đều là đầu mối của bệnh tật. Quy luật biến hóa của mọi sự vật là quá trình sinh ra, lớn lên, trưởng thành, già đi, diệt vong và chuyển hóa thành vật chất khác.

Trong đó, âm đại diện cho vật chất, dương đại diện cho chức năng. Sự đối lập, khống chế, nương tựa và chuyển hóa giữa âm và dương là nguồn gốc phát sinh, phát triển, biến hóa của mọi sự vật. Khi quan hệ đó bị vi phạm, phá vỡ thì mọi vận động, phát triển sẽ không bình thường, trở nên rối loạn: Trong vũ trụ sẽ sinh ra thiên tai, mất mùa. Nơi con người sẽ xuất hiện bệnh tật, tội ác, sự đê mạt, chém giết lẫn nhau.

Hai thế lực âm dương tồn tại thống nhất, chế ước lẫn nhau chứ không biệt lập, tuân theo nguyên lý: - “Âm dương thông nhất thành thái cực. Nguyên lý này nói lên tính toàn vẹn, tính chỉnh thể, cân bằng của cái đa và cái duy nhất. Chính nó bao hàm tư tưởng về sự thống nhất giữa cái bất biến và biến đổi. - Trong âm có dương, trong dương có âm.

Nguyên lý này nói lên khả năng biến đổi âm dương đã bao hàm trong mỗi mặt đối lập của Thái cực.” Người ta dùng vòng tròn khép kín, có hai hình đen trắng tượng trưng cho âm dương, tuy tách biệt, đối lập nhưng ôm xoắn lấy nhau.2 Hai quy luật của triết lý Âm Dương ➢ Quy luật về thành tố: “Không có cái gì hoàn toàn dương hay hoàn toàn âm. Trong dương có âm và trong âm có dương.” 5 Ví dụ: mưa là âm, nắng là dương, trong mưa và trong nắng sẽ luôn có nhau. Vì khi nắng nóng bốc hơi tạo thành mưa, và nắng lại xuất hiện khi hết mưa. Việc xác định âm dương chỉ luôn ở mức tương đối.

Nội dung cơ bản tư tưởng triết học Âm dương – Ngũ hành, (2007). Các quy luật của triết lý âm và dương [online], truy cập 12/3/2023, từ: <tusach. Các quy luật của triết lý âm và dương [online], truy cập 12/3/2023, từ: <tusach.com> 13 “Trái cà là âm so với ớt nhưng sẽ là dương hơn so với trái dừa. Khi đặt vật thể vào những ngữ cảnh khác nhau, quan hệ so sánh khác, bản chất âm dương của chúng cũng có thể thay đổi.

Trái chanh âm hơn so với trái táo nhưng khi ngâm trong muối vài năm làm chanh muối thì dương hơn trái táo.” Để có cơ sở phân biệt âm dương, ta cần xác định đối tượng so sánh: “Ví dụ như so sánh giữa nam, nữ và con hổ. Nam và nữ thì nam là dương còn nữ là âm. Nam và con hổ thì nam là âm mà con hổ là dương. Đây lại mang tính tương đối, không có qui luật gì cả” Phải xác định được cơ sở dùng để so sánh: cùng một cặp đối tượng nhưng cơ sở so sánh khác nhau thì kết quả khác nhau.

“Ví dụ: khi xét về sức mạnh thì nam là dương và nữ là âm. Khi xét về tính cách, sự chịu đựng, mềm mỏng thì nam là âm còn nữ là dương. Khi xét về độ cứng thì đất là dương còn nước là âm Xét về tính linh động thì nước là dương còn đất là âm…” ➢ Quy luật về quan hệ: Âm dương luôn có mối liên kết chặt chẽ với nhau và tương tác lẫn nhau. Âm sinh ra khi dương cực, âm lùi lại khi dương tiến, âm suy giảm khi dương thịnh, và ngược lại.

6 Những quy luật cơ bản của âm dương thể hiện sự mâu thuẫn và thống nhất, sự vận động và phát triển của vật chất. Vũ trụ biến đổi nhờ sự tương tác của âm dương, và sự giao cảm giữa chúng là điều kiện cần để thực hiện sự tương tác đó.