ĐẶT VẤN ĐỀ.5 PHƯƠNG PHÁP. 7 KỲ THỊ VÀ PHÂN BIỆT ĐÓI xử LIÊN QUAN ĐẾN HIV/AIDS.9 HIV/AIDS là gì?.9 Tình hình HIV/AIDS tại các nước đang phát triên.10 Quyền lợi của người nhiễm HIV/AIDS.10 Kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS.11 Hậu quả của việc kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS.13 KỲ THỊ VÀ PHÂN BIỆT ĐÓI xử VỚI LIÊN QUAN ĐÉN HIV/AIDS TẠI CO SO V TẾ Ỏ CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN.15 Hình thức và mức độ kỳ thị. 15 Các vấn đề liên quan đến kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV/A1DS tại cở sở y tế.20 CÁC CAN THIỆP NHẰM GIẢM KỲ THỊ VÀ PHÂN BIỆT ĐỐI xử VỚI BỆNH NHÂN HIV/AIDS TẠI co so Y TÉ.24 Thông tin chung về các can thiệp đã được tiến hành.24 Các can thiệp thực hiện nhàm giảm kỳ thị và phân biệt đối xử.25 Kết quả và ý nghĩa của các can thiệp. Uớc tính số người trưởng thành và trẻ em đang sống với HIV năm 2007.
Ước tính số người trưởng thành và trẻ em tử vong liên quan đến HIV nãm 2007. Bảng tóm tắt một số nghiên cứu can thiệp nhằm giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với HIV tại CO' sở y tế tại các nước đang phát triên.38 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 44 5 ĐẬT VẤN ĐỀ Đồng hành với HIV/AIDS ngay từ khi đại dịch này xuất hiện đó là sự sợ hãi, kỳ thị và phân biệt đối xừ với những người không may mắc phải càn bệnh này. Sự kỳ thị này thường bắt nguồn từ sự kỳ thị đổi với mại dâm và tiêm chích ma túy - hai nhân tố lây truyền HIV chủ yếu.
Đi cùng với đó là sự sợ hãi của cộng đồng với một căn bệnh chưa có phương pháp chữa trị hiệu quả. Kỳ thị và phân biệt đối xử chính là một trong những rào cản lớn nhất đối với những nồ lực của cộng đồng nhằm ngăn chặn sự lây lan của đại dịch (Malcom và cộng sự 1998). Theo báo cáo của tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) và tổ chức Liên Hợp Quốc về HIV/A1DS (UNAIDS) năm 2007 hiện mồi ngày có khoảng 6.800 người bị nhiễm , 1 ~ o. -Á - HIV và trên 5.700 người tử vong vì AIDS, chủ yêu là do không được tiêp cận đây đủ với dịch vụ dự phòng và điêu trị HIV.
Nguyên nhân sâu xa cũng bat nguồn từ sự kỳ thị và phân biệt đối xử từ nhiều phía đối với người có liên quan đến HIV/AỈDS. Họ bị kỳ thị ở mọi nơi, ngay tại gia đình, cộng đồng dân cư cho đến nơi làm việc và ngay cả ở hệ thống chăm sóc y tể (UNAIDS 2001). Các nghiên cứu đã chứng minh rằng cơ sở y tế là một trong những nơi mà người có H1V thường là lần đầu tiên phải đối mặt với thái độ kỳ thị và phân biệt đối xử. Điều đó đã khiến cho các cá nhân ngần ngại không muốn biết tình trạng HIV của minh (Kalichman và cộng sự 2006, Madan và cộng sự 2006), không muốn tiếp cận các dịch vụ y tế và tuân thủ điều trị (Campell và cộng sự 2005, Mills 2006) cũng như thực hiện các biện pháp dự phòng (Kalichman và cộng sự 2006).
Các yếu tố này sẽ góp phần làm gia tăng tỷ lệ người nhiễm HIV. vấn đề này càng nghiêm trọng hơn ở các nước đang phát triến do bản thân ở các nước này số người mắc HIV/A1DS đã rất lớn, nhất là ở các nước châu Phi, châu A và Mỹ La tinh (Phụ lục 1 và 2), điều kiện chăm sóc và điều trị ở cơ sở y tế cũng như kiến thức về HIV/AIDS của cán bộ y tế cũng như của người dân nói chung vẫn còn nhiều hạn chế (UNAIDS 2008). Một vấn đề nữa liên quan đến kỳ thị và phân biệt đối xử với các bệnh nhân HIV/AIDS ở các nước đang phát triến đó là yêu tô vê văn hóa, niêm tin mang tính phán xét tiêu cực của cộng đồng nói chung và ngay cá của cán bộ y tế nói riêng đối với người có HIV (CARE 2006). Mục tiêu của bài viết này nhằm trình bày tổng quan những vấn đề liến quan đến sự kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS tại cơ sở y tế ở một số nước đang phát triến, đồng thời tìm hiểu những nguyên nhân sâu xa gây nên sự kỳ thị và phân biệt đối xử đó.
Việc tác giả chỉ tập trung vào cơ sở y tế cũng nhằm mục đích đưa ra được cái nhìn sâu hơn và cặn kẽ hơn về kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đen HIV/AIDS, vốn đang là một trong những rào cản lớn nhất trong việc hạn chê lây lan của đại dịch này. Mục tiêu thứ hai của bài viết là nhằm tìm hiểu thành công và hạn chế của những can thiệp đã được triển khai nhàm giảm kỳ thị và phân biệt đổi xử với HĨV/AĨDS tại cơ sở y te của các nước đang phát triển. Từ đó đề xuất những khuyến nghị nhàm giải quyết tốt hơn vẩn đề này trong tương lai. 7 PHƯƠNG PHÁP Mục đích của bài viết là trình bày một cái nhìn tổng quan về vấn đề kỳ thị và phân biệt đôi xử liên quan đến HIV/AIDS tại cơ sở y tế tài.
Tài liệu được sử dụng cho bài viết sẽ là các tài liệu trong nước và quốc tế. Các tài liệu được tìm kiếm trên các CO' sở dữ liệu như POPLINE, MEDLINE, A1DSLINE với các từ khóa quan trọng sau: Kỳ thị (stigma), phân biệt đối xử (discrimnation), thái độ và nhận thức với HIV/AIDS (attitude(s)/perception toward to HIV/AIDS), người hiện nhiễm HIV/A1DS (people living with HIV/A1DS), cơ sở y tế (healthcare setting/hospital), cán bộ y tế (healthcare staff/workers), quản lý, chăm sóc và điều trị (management, care and treatment), can thiệp (intervention), các nước đang phát triển (developing countries), tong quan (review). Một nguồn tài liệu khác cũng được sử dụng đó là các tài liệu của các viện nghiên cứu, các trường đại học cũng như tài liệu của các tố chức phi chính phủ như UNAIDS, FHI, POPULATION COUNCIL, HORIZONS, ICRW có liên quan đển vấn kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm H1V. Sau khi tìm được các tài liệu từ hai nguồn trên, tác giả lại tiếp tục tìm kiếm các tài liệu nằm trong phần trong tham khảo của các tại liệu phù hợp đã được lựa chọn để có thể mở rộng và tìm hiểu sâu về kỳ thị và phân biệt đối xử với HIV/A1DS.
Tiêu chuân chọn tài liệu: • Nội dung tập trung vào vấn để kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đen HIV/AIDS tại cơ sở y tế. • Trinh bày được các đáp ứng/can thiệp để chống lại kỳ thị và phân biệt đối xữ liên quan đến HIV/AIDS tại cơ sở y tế. Ưu tiên các can thiệp có đánh giá cả trước và sau can thiệp. • Uu tiên các tài liệu kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS ở các nước đang phát triến thuộc khu vực Đông Nam Á, Nam Á, Châu Phi, Mỹ La Tinh.
8 • ưu tiên các tài liệu có bản đầy đù (full text), trong trường hợp cần thiết mới sử dụng các tài liệu chỉ có phần tóm tat (abstract). Tập trung các tài liệu liên quan đến tổng quan (review). • Có nguôn gôc rõ ràng, đã được xuất bản, ưu tiên các tài liệu từ các cơ sở dữ liệu, tô chức, các chuyên gia uy tín liên quan đến vấn đề. • Không lựa chọn các tài liệu là các bài báo trích dẫn trên các trang web, forum, chỉ lấy đó làm căn cứ để tìm kiếm các tài liệu liên quan.
Ket quả tìm kiếm cho thấy số lượng tài liệu tập trung chú yếu ở các nước châu Phi (U- gan-da, Ni-giê-ri-a, Nam Phi, Tan-za-ni-a, Zam-bi-a), châu Á (chủ yếu là các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan, Phi-líp-pin hay Nam Á như Ân Độ), Mỹ La Tinh (Bra-xin, Mê-hi-cô). Có nhiều tài liệu là các báo cáo nghiên cứu đánh giá và các nghiên cứu can thiệp. Sô còn lại là các bài tông quan, các tài liệu hội thào, các báo cáo hàng năm về kỳ thị và phân biệt đối xử tại các nước và một sổ luật và các hướng dẫn thực hiện luật liên quan đến HIV/AIDS. 9 KỲ THỊ VÀ PHẤN BIỆT ĐỐI xử LIÊN QUAN ĐÉN HIV/AIDS HIV/A1DS là gì? HIV là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Human Immunodeficiency Virus" có nghĩa là vi rút gây suy giảm miễm dịch ở người.
Vi rút này làm cho cơ thê suy giàm khá nãng chống lại các tác nhân gây bệnh (UNAIDS 2003). AIDS là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Acquired Immune Deficiency Syndrome" là hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải do HIV gây ra, thường được biểu hiện thông qua các nhiễm trùng cơ hội, ung thư và có the dẫn đến tử vong (UNAIDS 2003). HIV có thể ỉây truyền qua những đường sau: • Qua đường máu hoặc dịch cơ thể: Sử dụng chung dụng cụ tiêm chích hoặc dụng cụ tiêm chích xuyên qua da, ví dụ người nghiện chích ma túy sử dụng chung bơm kim tiêm. Truyền máu hoặc các sản phẩm thương mại từ máu mà không sàng lọc nhiễm HỈV.
• Quan hệ tình dụng không an toàn với người nhiễm HIV, ví dụ quan hệ tình dục không an toàn với người có hành vi nguy cơ cao như phụ nữ mại dâm, người tình dục đồng giới nam. • Mẹ bị nhiễm HIV truyền cho con từ trong bào thai, trong khi sinh nở và cho con bú. Một lưu ý rằng HIV không lan truyền dễ dàng. Trên thực tể loại virus này không tồn tại được lâu khi tiếp xúc với không khí hoặc nước.
Phương thức lây truyền được mô tả thông qua trao đoi máu hoặc dịch cơ the thường dễ bị hiếu nham nhất là ở các quốc gia đang phát triển (Busza 1999, ISDS 2004). Theo trung tâm kiểm soát bệnh dịch Hoa Kỳ (CDC), việc lây truyền qua đường máu, dịch cơ thể trên thực tế có 10 nghĩa ỉà HIV có thể lan truyền trong dùng chung bơm kim tiêm (chủ yếu ở đối tượng nghiện chích ma túy) với một người bị nhiễm hoặc ít phố biến hơn là (hiện nay còn rất ít ở nhũng nước đã sàng lọc máu để tìm kháng thể HIV) thông qua việc truyền máu hoặc nhũng yếu tố đông máu. Tình hình HIV/AIDS tại các nước đang phát triển Theo báo cáo của UNAIDS tháng 12 năm 2007, HIV/AIDS ở các quốc gia đang phát triển vẫn đang là một vẩn đề đáng lo ngại và đòi hỏi cần có nỗ lực không chỉ của chính các quốc gia đó mà còn cần sự đáng kể hỗ trợ từ phía các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác trên thế giới. Cận Sa-ha-ra Châu Phi vẫn là khu vực chịu ánh hưởng nặng nề nhất, với AIDS là nguyên nhân chính gây tử vong ỏ' khu vực này.