Chương 1 MỘT SỐ VÁN DÈ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI 1IỦY HOẠI RÙNG T1IEO PHÁP LUẬT IIÌMI sụ VIỆT NAM 1. Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý dặc trung và ý nghĩa quy định tội hủy hoại rừng trong pháp luật hình sự Việt Nam Ị. Khải niệm tội hủy hoại rừng Con người và thiên nhiên là hai yếu tố quan trọng nhất của thế giới khách quan và có mối quan hệ mật thiết với nhau. Con người tác động bằng các hành vi tích cực hoặc tiêu cực đến thiên nhiên và ngược lại thiên nhiên ỉại có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống con người như: môi trường sống, khí hậu, thiên tai, tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, kinh tế, an ninh quốc phòng,.
Vì vậy, đê đám báo tính cân bằng tự nhiên và phát triển bền vừng, con người phai xem trọng việc bào vệ thiên nhiên. Trong đó rừng là một trong nhừng yếu tố quan trọng nhất cua thiên nhiên và là một bộ phận không thè tách rời cùa thiên nhiên. Vì vậy, hiện nay chúng ta phai báo vệ và phát triển rừng. Ờ nước ta hiện nay tình hình huy hoại rừng diền ra ngày càng nhiều và diễn biến rất phức tạp, việc rừng bị hủy hoại làm cho môi trường suy thoái và ô nhiễm nặng nề, biến đôi khí hậu, nhiều thiên tai hơn, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, phá húy môi trường sống cúa nhiều loài động thực vật.
Do đó, bao vệ rừng là nhiệm vụ vô cùng quan trọng cùa nước ta hiện nay và là mục tiêu hàng đầu trong phát triến ben vừng. Húy hoại rừng là một tội phạm được quy định ở phần tội phạm về môi trường trong BLHS 2015. Tội được quy định tại Điều 243 BLHS 2015 và rất phức tạp về quy định tội phạm và hình phạt. Vì vậy, cần phái nghiên cứu làm rõ về khái niệm về “tội hủy hoại rừng".
Cụ thế về khái niệm “rừng” là một khái niệm rất đa dạng và phức tạp và có nhiều định nghĩa khác nhau. Rừng là quần xà sinh vật trong đó cây rừng là chù yếu, quằn xà sinh vật phai có diện tích đù lớn. Giừa quằn xà sinh vật và môi trường, các thành phần trong quằn xà sinh vật phái có mối quan hệ mật thiết đế dam báo khác biệt giừa hoàn canh rừng và các hoàn cánh khác. Tuy nhiên, định nghĩa đầy đú nhất là: “Rừng là một bộ phận của cánh quan địa lý, trong đó bao gồm một tông thế các cây gồ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật.
Trong quá trình phát triển cua mình chúng có mối quan hệ sinh học và anh hường lẫn nhau và với hoàn canh bên ngoài, theo M. Tiếp theo là khái niệm “huy hoại rừng” hay hiểu cách khác là “phá rừng” được nhà khoa học Angelsen định nghĩa như sau: “p/ííỉ rừng mang nghía hủy hoại hay làm mat đi thám cây. Từ làm mat hoàn toàn hay vĩnh viễn thám cây cho đen nhừng thay đôi nhò trong thành phan sinh thải" [51]. Còn theo quy định trong BLHS 2015 thì hủy hoại rừng là hành vi ‘'dot, phả rừng trải phép hoặc cỏ hành vi khác hủy hoại rừng" [21, Điều 243].
Các khái niệm về huy hoại rừng và phá rừng trên chi quy định rất ngắn gọn và đơn gian về khái niệm chung cúa hành vi hủy hoại rừng, phá rừng chù yếu là hành vi đốt, phá rừng trái phép và một số hành vi khác nhưng chưa cụ thể tất ca loại hành vi, chưa cụ thể tất cá các thành phần cua rừng mà chi hiếu chung chung về thành phần chính của rừng là các tham cây. Vì vậy, có thể hiểu là ngoài nhừng hành vi nêu trong khái niệm thì còn nhiều hành vi khác nữa cũng phạm tội húy hoại rừng, huy hoại các bộ phận khác của rừng, nhưng luật chưa quy định cụ thê từng hành vi, thành phần rừng gồm nhùng bộ phận nào nên rất khó khăn trong xác định hành vi phạm tội hủy hoại rừng, tội phạm lợi dụng nhùng ke hờ pháp luật đó mà thực hiện hành vi phạm tội. Theo Luật báo vệ môi trường 2014 thì khái niệm về môi trường như sau: “A/ớ/ trường là hệ thong các yếu tó vật chắt tự nhiên và nhân tạo cỏ tác động đoi với sự tồn tại và phát then cùa con người và sinh vật. Thành phan mòi trường là yen to vật chat gồm đất, nước, không khỉ, âm thanh, ảnh sảng, sinh vật và các hình thải vật chat khác" [27, Điều 3], Theo khái niệm này ta hiểu “rừng" là một bộ phận không tách rời cua môi trường.
Vì vậy, đê có thê hiểu được khái niệm tội hủy hoại rừng thì cằn phái hiếu được các khái niệm về “môi trường", khái niệm về “rừng", khái niệm “AtỊy hoại", khái niệm “tội phạm", và cuối cùng là rút ra khái niệm chung nhất “tội húy hoại rừng". -Thứ nhất: khái niệm “môi trường" \à“tập hợp tất cá các yếu tổ tự nhiên và xà hội bao quanh con người, ảnh hưởng đến con người và tác động đen các hoạt động sống của con người như: đắt, nước, không khỉ, ảnh sảng, sinh vật, cây coi, rừng,. Từ khái niệm trên ta thấy môi trường bao gồm cà “rừng”. Rừng là một bộ phận không thể tách rời và giừ vị trí vô cùng quan trọng đối với môi trường, rừng cùng các yếu tố khác cùa môi trường góp phầntạo nên the giới quan.
-Thứ hai: khái niệm “rừng”, theo khoan 1 Điều 3 LBVR 2004 thì: “Rừng là 9 một hệ sinh thải bao gồm quần thế thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đắt rừng và các yếu to môi trường khác” [26, Điều 3], Từ khái niệm trên ta thấy rừng là một bộ phận cua môi trường, rìmg ân bên trong một hệ sinh thái vô cùng lớn, đa dạng và phức tạp về động vật, thực vật, chúng loại, số lượng, phân loại rừng,. Vì vậy, khái niệm rìmg là một khái niệm rất rộng cần phai được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khoa học. -Thứ ba: khái niệm “hủy hoại”, theo từ điển tiếng việt của Viện ngôn ngừ học thì “Aỉộ> hoại cỏ nghía là làm cho hư hòng đi, phả đi, làm một cải gì đó tan nát” [46, tr.416], Theo như trên thì hủy hoại là một hành vi tiêu cực, hành vi không được khuyến khích và bị lên án. Từ thời xa xưa ông cha ta đà xem “ràng là vàng, biên là bạc” có nghĩa ám chi rừng và biên là hai thứ có giá trị, được xem là tài sán và là đối tượng cùa hành vi hủy hoại.
- Từ các khái niệm trên ta rút ra được khái niệm về hủy hoại rừng “là hành vi tiêu cực, làm cho tài nguyên rừng, cây rừng, động vật rừng, đắt rừng bị hủy hoại, bị chết hàng loạt, giám về so lượng, diện tích và giá trị lâm sàn”. -Thứ tư: là định nghía về tội phạm theo Điều 8 BLHS 2015: “tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có nâng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách co ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chù quyền, toàn vẹn lành thô, xâm phạm chế độ chính trị, che độ văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật rự, an toàn xà hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dãn, xâm phạm nhừng lình vực khác của trật tự pháp luật xà hội chú nghĩa mà theo quy định của Bộ luật hình sự này phái bị xử lý hình sự" [20, Điều 8]. - Dựa vào các định nghĩa trên ta có thế đưa ra khái niệm chung nhất về tội hủy hoại rừng như sau: “7ợ/ hủy hoại rừng ỉà những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, được thực hiện một cách cổ ỷ bang các hành vi như đốt, phả rừng trải phép hoặc hành vi khác, làm cho rừng mất hoàn toàn giá trị hoặc làm cho rừng giám giả trị đảng kế, xâm phạm các quan hệ xà hội về bảo vệ rừng của nhà nước, gây thiệt hại cho môi trường sinh thải”. Từ định nghía trên cho thấy tội hủy hoại rừng có các dấu hiệu như sau: -Thứ nhất: Tội hủy hoại rừng là hành vi nguy hiếm cho xà hội, là hành vi gây ra 10 thiệt hại cho mỏi trường, rừng và đời sống con người như: ô nhiềm môi trường, biến đôi khí hậu, thiên tai, làm mất hoàn toàn hoặc một phần giá trị rừng,.Việc con người hùy hoại rừng là hành vi nguy hiếm cho xà hội đế lại nhiều hậu quá nặng nề cho xà hội.
-Thứ hai: Là hành vi có lồi thuộc về phần chu quan cua chu thế phạm tội, ý chí thực hiện hành vi là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. -Thứ ba: Húy hoại rừng là hành vi nguy hiềm cho xà hội và được quy định cụ thế trong BL1IS, chi nhùng hành vi vi phạm quy định cùa BLIIS về tội húy hoại rừng thì mới là tội phạm huy hoại rừng, những hành vi húy hoại rừng không được quy định trong BL1IS thì không phai tội phạm húy hoại rừng và không phai chịu TNHS và có thè áp dụng che tài xư lý khác như xừ lý hành chính, dân sự. Đây là một nguyên tắc cơ bán nhất cúa BL1IS về xác định hành vi phạm tội hay không phạm tội. -Thứ tư: Hành vi phạm tội hùy hoại rìmg theo quy định BLIIS phai chịu TNIIS bằng hình phạt nặng hay nhẹ tùy thuộc vào tinh chất, mức độ nguy hiểm cua hành vi, hậu quá thực tế gây ra và quy định khung hình phạt cua BLI IS.
Tóm lại: Từ nhừng khái niệm về môi trường, rừng, huy hoại, tội phạm đà góp phần làm rõ khái niệm tội hủy hoại rừng. Cho thấy tội húy hoại rừng được quy định trong BLHS, mang đầy đu các dấu hiệu chung của tội phạm, chú thể phạm tội phai chịu hình phạt. Đây cơ sở pháp lý quan trọng đế tác già nghiên cứu đúng hướng, đúng quy định pháp luật và làm sáng to nội dung tội hủy hoại rừng dưới nhiều góc độ khoa học như: Xà hội học, môi trường học, luật học. Các dan hiệu pháp lý đặc trưng cơ hán của tội hủy hoại rừng theo BLHS20Ỉ5 Tội húy hoại rừng theo Điều 243 BLHS 2015 được quy định thành 5 khoan.
Cho thấy đây là tội phạm rất phức tạp trong quy định tội phạm và hình phạt. Vì vậy, cẩn nghiên cứu và làm rõ các dấu hiệu pháp lý đặc trưng cơ bán: - Khoán 1 quy định chung về khái niệm, các dấu hiệu định tội và khung hình phạt cơ ban cúa tội hủy hoại rừng. - Khoan 2 và khoan 3 quy định các dấu hiệu định khung hình phạt tăng nặng. - Khoán 4 quy định hình phạt bồ sung đối với tội húy hoại rừng.