Toàn cầu hóa kinh tế và sự hội nhập của Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về toàn cầu hóa kinh tế và sự hội nhập của Việt Nam, phân tích cơ hội và thách thức trong bối cảnh hiện nay.

• Tác giả: Đỗ Thị Khánh Nguyệt
• Người hướng dẫn: Gs. Phạm Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Đề tài: Toàn Cầu Hóa Kinh Tế Và Sự Hội Nhập Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: BẢN CHẤT VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CỦA TOÀN CẦU HOÁ KINH TẾ
• 1.1. Toàn cầu hoá kinh tế và những nhân tố tác động
• 2. CHƯƠNG 2: HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRƯỚC XU THẾ TOÀN CẦU HOÁ KINH TẾ
• 2.1. HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM - NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 2.2. Một số quan điểm và giải pháp chủ yếu để mở rộng quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2.1. Một số quan điểm
• 2.2.2. Một số giải pháp chủ yếu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập Việt Nam

Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế không thể tránh khỏi trong thế giới hiện đại. Việt Nam, với vị trí địa lý và tiềm năng phát triển, đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việc hiểu rõ bản chất của toàn cầu hóa và những tác động của nó đến nền kinh tế Việt Nam là rất quan trọng. Xu hướng này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn đến văn hóa, xã hội và môi trường. Để tận dụng được những cơ hội mà toàn cầu hóa mang lại, Việt Nam cần có những chính sách phù hợp và chiến lược phát triển bền vững.

1.1. Định nghĩa và bản chất của toàn cầu hóa kinh tế

Toàn cầu hóa kinh tế được hiểu là quá trình mà các nền kinh tế quốc gia trở nên phụ thuộc lẫn nhau thông qua thương mại, đầu tư và công nghệ. Điều này không chỉ tạo ra cơ hội cho các quốc gia phát triển mà còn đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như Việt Nam.

1.2. Lịch sử và xu hướng phát triển của toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa đã có lịch sử phát triển lâu dài, bắt đầu từ những năm 1780. Xu hướng này đã gia tăng mạnh mẽ trong thế kỷ 20 và 21, với sự phát triển của công nghệ thông tin và giao thông vận tải. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này, với việc gia nhập nhiều tổ chức quốc tế và ký kết các hiệp định thương mại tự do.

II. Thách thức trong hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đi kèm với không ít thách thức. Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại và đầu tư. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh chính sách và cải cách kinh tế cũng là một thách thức lớn. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo để tồn tại và phát triển trong môi trường toàn cầu hóa.

2.1. Cạnh tranh từ các nước phát triển

Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nước phát triển, nơi có công nghệ tiên tiến và nguồn lực dồi dào. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để thu hút khách hàng.

2.2. Khó khăn trong việc điều chỉnh chính sách

Việc điều chỉnh chính sách để phù hợp với các quy định quốc tế là một thách thức lớn. Việt Nam cần phải cải cách hệ thống pháp luật và chính sách kinh tế để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài.

III. Cơ hội từ toàn cầu hóa kinh tế cho Việt Nam

Toàn cầu hóa kinh tế mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trong việc phát triển kinh tế và nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Việc gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế giúp Việt Nam tiếp cận thị trường lớn hơn, thu hút đầu tư và công nghệ tiên tiến. Đồng thời, việc hợp tác quốc tế cũng giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

3.1. Tiếp cận thị trường quốc tế

Việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do giúp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế một cách dễ dàng hơn. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng xuất khẩu mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

3.2. Thu hút đầu tư nước ngoài

Toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư nước ngoài. Các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm đến thị trường Việt Nam, nhờ vào chính sách mở cửa và cải cách kinh tế của chính phủ.

IV. Giải pháp cho hội nhập kinh tế quốc tế hiệu quả

Để tận dụng tối đa cơ hội từ toàn cầu hóa, Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, cải cách hệ thống pháp luật và chính sách kinh tế là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu của thị trường toàn cầu.

4.1. Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong sản xuất và quản lý cũng là một yếu tố quan trọng.

4.2. Cải cách hệ thống pháp luật và chính sách

Cải cách hệ thống pháp luật và chính sách kinh tế là cần thiết để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hội nhập kinh tế

Nghiên cứu về hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đã chỉ ra rằng, việc tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế và ký kết các hiệp định thương mại tự do đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, Việt Nam cần tiếp tục cải cách và đổi mới.

5.1. Kết quả đạt được từ hội nhập kinh tế

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc tăng trưởng kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài. Các chỉ số kinh tế như GDP, xuất khẩu và thu hút FDI đều có xu hướng tăng trưởng tích cực.

5.2. Những bài học kinh nghiệm từ hội nhập

Các bài học kinh nghiệm từ quá trình hội nhập kinh tế cho thấy rằng, việc chủ động tham gia vào các hiệp định thương mại và cải cách chính sách là rất quan trọng. Điều này giúp Việt Nam nâng cao vị thế trên trường quốc tế và phát triển bền vững.

VI. Kết luận và tương lai của hội nhập kinh tế Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế tất yếu và mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, Việt Nam cần có những chính sách và chiến lược phát triển bền vững. Tương lai của hội nhập kinh tế Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp cũng như sự hỗ trợ từ chính phủ.

6.1. Tương lai của hội nhập kinh tế Việt Nam

Tương lai của hội nhập kinh tế Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường toàn cầu. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh và cải cách chính sách sẽ là yếu tố quyết định.

6.2. Định hướng phát triển bền vững trong hội nhập

Định hướng phát triển bền vững trong hội nhập kinh tế là cần thiết để đảm bảo sự phát triển lâu dài. Việt Nam cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Toàn cầu hóa kinh tế là dòng chảy lịch sử tất yếu tác động toàn diện đến mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới. Theo báo cáo của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), nhóm các nước phát triển với 1,2 tỷ dân (chiếm khoảng 20% dân số thế giới) nắm giữ tới 86% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu và 80% thị trường xuất khẩu, trong khi nhóm 20% dân số nghèo nhất chỉ kiểm soát vỏn vẹn khoảng 1% ở mỗi lĩnh vực. Đồng thời, quy mô chu chuyển của các dòng vốn tài chính quốc tế hàng năm đã vượt ngưỡng 30.000 tỷ USD, tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc giữa các nền kinh tế.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là luận giải bản chất biện chứng của toàn cầu hóa kinh tế – một quá trình vừa thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội hóa vượt bậc, vừa chịu sự thao túng sâu sắc của chủ nghĩa tư bản hiện đại. Đề tài tập trung làm rõ hai mặt tích cực và tiêu cực của toàn cầu hóa, từ đó xác định những cơ hội bứt phá cùng các thách thức nghiêm trọng đối với các nước đang phát triển.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là vận dụng thế giới quan và phương pháp luận triết học Mác - Lênin để phân tích khách quan thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam từ khi khởi xướng công cuộc Đổi mới năm 1986 đến năm 2003, định hướng đến năm 2010. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất hệ thống quan điểm chỉ đạo và giải pháp đồng bộ nhằm mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động tham gia phân công lao động quốc tế mà vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu góp phần cung cấp luận cứ cho việc hoạch định chính sách đối ngoại kinh tế, hướng tới mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 7%/năm và thiết lập quan hệ thương mại với hơn 160 quốc gia trên thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phép biện chứng duy vật và quan niệm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin. Hai lý thuyết nền tảng được vận dụng xuyên suốt gồm:

1. Lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội và quy luật phát triển của lực lượng sản xuất: Luận giải sự phát triển của đại công nghiệp cơ khí và cách mạng khoa học - công nghệ là nguồn gốc khách quan thúc đẩy xã hội hóa sản xuất, phá vỡ tính khép kín của thị trường dân tộc để hình thành thị trường toàn cầu.
2. Lý thuyết phân công lao động quốc tế và quy luật giá trị: Làm rõ động lực tìm kiếm tỷ suất lợi nhuận tối đa của các tập đoàn tư bản thông qua xuất khẩu tư bản, chuyển giao công nghệ và khai thác tài nguyên, nhân công giá rẻ tại các nước đang phát triển.

Bên cạnh đó, mô hình nghiên cứu tích hợp quan điểm biện chứng giữa cái chung và cái riêng, xem xét toàn cầu hóa như một nấc thang phát triển tất yếu của lịch sử nhưng mang tính lịch sử cụ thể dưới sự chi phối của các cường quốc tư bản. Nghiên cứu chuẩn hóa bốn khái niệm then chốt: Toàn cầu hóa kinh tế, Hội nhập kinh tế quốc tế, Tập đoàn tư bản xuyên quốc gia (TNCs) và Nền kinh tế độc lập tự chủ định hướng xã hội chủ nghĩa. Số liệu lịch sử chỉ ra sự phân hóa sâu sắc khi hơn 60.000 công ty mẹ TNCs kiểm soát khoảng 90% lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu, trong khi chênh lệch thu nhập giữa 20% dân số giàu nhất và 20% dân số nghèo nhất tăng từ mức 30/1 năm 1960 lên 74/1 năm 1997.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI (năm 1986) đến Đại hội IX (năm 2001), các báo cáo thống kê của các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và 86 công trình nghiên cứu chuyên khảo trong và ngoài nước.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: phương pháp lôgíc kết hợp lịch sử, phân tích và tổng hợp, đi từ trừu tượng đến cụ thể, cùng phương pháp trừu tượng hóa khoa học. Timeline khảo cứu kéo dài qua 15 năm chuyển đổi kinh tế (1986 - 2001). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 86 tài liệu học thuật và văn bản quy phạm pháp luật tiêu biểu, được tuyển chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm bảo đảm tính đại diện lý luận cao nhất. Việc lựa chọn phương pháp tiếp cận triết học duy vật biện chứng là bắt buộc, bởi đây là công cụ phương pháp luận khoa học duy nhất giúp bóc tách mâu thuẫn nội tại giữa bản chất khách quan của lực lượng sản xuất và tính chất tư bản chủ nghĩa của các quan hệ sản xuất quốc tế đương đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, toàn cầu hóa kinh tế là quá trình mang tính hai mặt đối lập gay gắt. Một mặt thúc đẩy tăng trưởng và giao lưu quốc tế, mặt khác làm trầm trọng hóa bất bình đẳng toàn cầu. Chênh lệch thu nhập bình quân đầu người giữa quốc gia giàu nhất thế giới là Thụy Sĩ (đạt 40.800 USD) và quốc gia nghèo nhất là Ethiopia (đạt 100 USD) năm 2001 đã lên tới 408 lần, gấp hơn 40 lần so với mức chênh lệch đầu thế kỷ XX (khi đó chỉ dưới 10 lần).
• Thứ hai, các công ty xuyên quốc gia (TNCs) đóng vai trò xung kích thao túng kinh tế thế giới. Với gần 500.000 công ty con trên phạm vi toàn cầu, mạng lưới TNCs kiểm soát khoảng 80% công nghệ mới, 40% khối lượng nhập khẩu, 60% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho khoảng 34,5 triệu lao động. Nhờ đó, dòng vốn FDI thâm nhập vào các nước đang phát triển trong giai đoạn 1986 - 1996 đã tăng trưởng khoảng 2 lần (tương đương mức tăng 200%).
• Thứ ba, liên kết kinh tế khu vực là xu thế trung gian tất yếu trước thềm hội nhập toàn cầu. Mô hình Khu vực Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) chiếm diện tích 20 triệu km2, quy mô 370 triệu dân và tổng sản phẩm quốc dân trên 7.000 tỷ USD đã giúp Mexico tăng kim ngạch xuất khẩu vào Mỹ từ 22 tỷ USD năm 1987 lên 36 tỷ USD năm 1992 (tăng gần 64%). Tại Đông Nam Á, hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) ký năm 1992 đã tạo tiền đề mở rộng mức mậu dịch nội khối vốn ban đầu chỉ chiếm khoảng 10% tổng giao dịch quốc tế.
• Thứ tư, đối với Việt Nam, quyết định ban hành Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 (chính thức thi hành từ năm 1988) cùng chính sách đẩy mạnh xuất khẩu gạo và dầu thô đã giúp đất nước giải tỏa thế bao vây cấm vận, bù đắp sự sụt giảm nguồn lực từ thị trường khối SEV sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những nghịch lý toàn cầu hóa bắt nguồn từ mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản: mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất toàn cầu với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất. Sự cạnh tranh khốc liệt giữa ba trung tâm tư bản lớn gồm Mỹ, Tây Âu và Nhật Bản dẫn đến làn sóng sáp nhập doanh nghiệp kỷ lục, với hơn 20.000 vụ sáp nhập trong thập niên 1990 và riêng 10 vụ lớn nhất năm 1999 đã có giá trị hơn 1.000 tỷ USD.

Diễn biến này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột so sánh mức độ gia tăng khoảng cách thu nhập giàu - nghèo qua các mốc thời gian 1960 (tỷ lệ 30/1), 1990 (tỷ lệ 60/1) và 1997 (tỷ lệ 74/1), kết hợp cùng bảng thống kê cơ cấu kiểm soát 86% GDP của các nước phát triển. So sánh với các công trình nghiên cứu quốc tế đương thời vốn thường đồng nhất toàn cầu hóa với "tự do hóa thuần túy", luận văn khẳng định toàn cầu hóa không phải một định mệnh bất biến mà là một quá trình lịch sử cụ thể, đòi hỏi các nước đang phát triển phải liên kết đấu tranh tại các diễn đàn đa phương để thiết lập trật tự kinh tế quốc tế công bằng. Ý nghĩa cốt lõi đối với Việt Nam là bài học kết hợp chặt chẽ giữa mở cửa kinh tế và củng cố quyền tự chủ chính trị, ngăn chặn nguy cơ xâm lăng văn hóa khi truyền hình ngoại nhập chiếm tới 35% - 40% sóng phát thanh truyền hình tại nhiều quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế hiệu quả, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chủ yếu:

• Hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế và khung pháp lý tương thích với chuẩn mực quốc tế: Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương rà soát, sửa đổi 100% các đạo luật liên quan đến thương mại, đầu tư và hải quan; mục tiêu cắt giảm khoảng 30% đến 50% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn 2004 - 2006.
• Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cấp công nghệ sản xuất: Bộ Công thương phối hợp cùng cộng đồng doanh nghiệp tập trung đầu tư chiều sâu, nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến có hàm lượng chất xám cao lên trên 40% trong cơ cấu hàng xuất khẩu; phấn đấu giảm chi phí logistics và trung gian thương mại xuống dưới mức 15% giá thành sản phẩm trong lộ trình 2005 - 2010.
• Chủ động mở rộng mạng lưới đàm phán song phương và đa phương: Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Quốc tế chủ trì đẩy nhanh tiến trình đàm phán gia nhập WTO trước năm 2007; thực hiện nghiêm túc lộ trình cắt giảm thuế quan trong khuôn khổ AFTA, hướng tới mục tiêu duy trì kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tăng trưởng bình quân từ 15% đến 18%/năm trong giai đoạn 2003 - 2008.
• Phát triển nguồn nhân lực trình độ cao và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các cơ quan văn hóa nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật lên mức trên 35% vào năm 2008; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm kiểm soát hơn 90% luồng sản phẩm văn hóa độc hại, ngăn ngừa lối sống lai căng thực dụng xâm lấn không gian tinh thần xã hội trong giai đoạn 2004 - 2008.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ hoạch định chính sách và chuyên viên đối ngoại kinh tế: Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn diện về thể chế thương mại toàn cầu, giúp cán bộ tại Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Ngoại giao và Bộ Công thương vận dụng đàm phán các hiệp định tự do thương mại song phương và đa phương.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Triết học, Kinh tế chính trị và Quan hệ quốc tế: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận duy vật biện chứng ứng dụng vào phân tích quan hệ quốc tế, tổng hợp từ 86 công trình học thuật tiêu chuẩn.
• Lãnh đạo doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu: Doanh nghiệp có thể nắm bắt bản chất vận hành của các tập đoàn xuyên quốc gia TNCs và 3 khối liên kết lớn (EU, NAFTA, ASEAN) nhằm xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro biến động thị trường.
• Chuyên gia phân tích chiến lược phát triển kinh tế - xã hội: Cung cấp khung lý thuyết sắc bén để đánh giá tác động lan tỏa của các dòng vốn đầu tư FDI và tái cấu trúc chuỗi giá trị quốc gia trong bối cảnh phân công lao động toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất của toàn cầu hóa kinh tế trong giai đoạn hiện nay là gì? Toàn cầu hóa kinh tế về bản chất là sự phát triển vượt bậc của lực lượng sản xuất vượt qua biên giới quốc gia, hình thành thị trường thế giới. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, quá trình này đang bị chi phối bởi các nước tư bản phát triển, mang bản chất toàn cầu hóa tư bản chủ nghĩa nhằm mở rộng không gian chiếm đoạt lợi nhuận của giai cấp tư sản.

Toàn cầu hóa kinh tế tác động như thế nào đến khoảng cách giàu nghèo thế giới? Toàn cầu hóa làm gia tăng mức độ phân hóa xã hội nghiêm trọng. Thống kê của Liên Hợp Quốc cho thấy chênh lệch thu nhập giữa 20% người giàu nhất và 20% người nghèo nhất thế giới đã tăng vọt từ 30/1 năm 1960 lên 74/1 năm 1997; mức chênh lệch thu nhập giữa nước giàu nhất và nghèo nhất năm 2001 đạt mức 408 lần.

Vì sao Việt Nam bắt buộc phải chủ động hội nhập kinh tế quốc tế? Hội nhập là yêu cầu khách quan để phát triển lực lượng sản xuất và tránh nguy cơ tụt hậu kinh tế. Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa tại Liên Xô và Đông Âu tan rã đầu thập niên 1990, việc mở cửa giúp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn FDI tăng gấp 2 lần, làm chủ công nghệ mới và tranh thủ thị trường quốc tế rộng lớn.

Các công ty xuyên quốc gia (TNCs) đóng vai trò gì trong trật tự kinh tế toàn cầu? Các TNCs đóng vai trò là lực lượng xung kích chi phối nền kinh tế toàn cầu. Với hơn 60.000 công ty mẹ và 500.000 công ty con, các tập đoàn này nắm giữ tới 80% công nghệ hiện đại, 90% nguồn vốn FDI và thực hiện 60% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu, điều phối chuỗi cung ứng ở mọi quốc gia.

Việt Nam cần làm gì để bảo vệ độc lập tự chủ và văn hóa khi mở cửa? Việt Nam cần kiên định nguyên tắc giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy tối đa nội lực kết hợp với tranh thủ ngoại lực. Đồng thời, nhà nước phải tăng cường năng lực quản lý thông tin, kiểm soát sản phẩm truyền thông để ngăn chặn lối sống thực dụng, bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất hai mặt của toàn cầu hóa kinh tế, chỉ rõ tính tất yếu khách quan của lực lượng sản xuất song hành cùng sự chi phối của các tập đoàn tư bản xuyên quốc gia.
• Công trình chứng minh tính cấp thiết của việc mở cửa hội nhập, chỉ ra những bài học thành công từ khối NAFTA (quy mô trên 7.000 tỷ USD) và bước đi thực tiễn của AFTA kể từ năm 1992.
• Đề tài khẳng định đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI đến Đại hội IX, chuyển dịch thành công từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp được đề xuất mang tính khả thi cao, gắn liền với mục tiêu cải cách 100% thể chế kinh tế trọng điểm và nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 35%.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của luận văn là vận dụng chuẩn xác phép biện chứng duy vật để giải quyết mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế.

Về định hướng nghiên cứu tiếp theo, các học giả cần tập trung đánh giá tác động của các hàng rào phi thuế quan và thách thức thể chế trong giai đoạn hậu gia nhập WTO (2007 - 2015). Độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm hãy tiếp tục khai thác sâu sắc phương pháp luận Mác - Lênin để giải quyết các bài toán kinh tế đối ngoại đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 BẢN CHẤT VÀ XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG CỦA TOÀN CẦU HOÁ KINH TẾ Phƣơng pháp luận khoa học tiếp cận vấn đề toàn cầu hoá kinh tế trong luận văn này là phƣơng pháp luận triết học Mác - Lênin, mà trƣớc hết và chủ yếu là phép biện chứng duy vật và quan niệm duy vật về lịch sử. Theo Lênin, phép biện chứng duy vật là học thuyết sâu sắc nhất, không phiến diện nhất về sự phát triển, nó xem xét các sự vật, hiện tƣợng trong sự liên hệ và vận động, phát triển theo qui luật khách quan vốn có của chúng. Việc nắm vững hệ thống các nguyên lý, phạm trù, qui luật của phép biện chứng nhằm diễn tả sự phát triển sẽ giúp chúng ta có cơ sở phƣơng pháp luận khoa học để xem xét, nhận thức vấn đề toàn cầu hoá kinh tế. Lênin từng nhấn mạnh rằng, điều quan trọng nhất của sự nghiên cứu khoa học là không nên quên mối liên hệ lịch sử căn bản; là xem xét mỗi vấn đề theo quan điểm sau đây : một hiện tƣợng nhất định đã xuất hiệ n trong lịch sử nhƣ thế nào, hiện tƣợng đó đã trải qua những giai đoạn chủ yếu nào, và đứng trên quan điểm của sự phát triển đó để xem xét xem hiện nay nó đã trở thành nhƣ thế nào.

Việc xem xét vấn đề toàn cầu hoá kinh tế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cũng phải quán triệt quan điểm đó, nghĩa là phải xét quá trình hình thành, phát triển, nguyên nhân và bản chất của xu thế toàn cầu hoá kinh tế.1- TOÀN CẦU HOÁ KINH TẾ VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG 1.1- Toàn cầu hoá kinh tế: Kể từ những năm 1780, khi nhà triết học Jeremy Bentham đặt ra t ừ “tính quốc tế” (tiếng Anh là international”, theo nghĩa gốc là “liên quốc gia”), thì dần dần ngƣời ta bắt đầu nói đến “quốc tế hoá” để chỉ sự giao dịch liên biên giới giữa các quốc gia dân tộc. Ngày nay, khi các mối quan hệ liên quốc gia đang ngày càng phát triển, đƣợc triển khai trên toàn cầu, xuất hiện khái niệm toàn cầu hoá. Theo một số thông tin thì khái niệm “toàn cầu hoá” (globlisation) đƣợc George Modelski lần đầu tiên nêu ra vào năm 1972 trong tác phẩm “Priciple of the world politics”, khi nói tới vấn đề liên minh châu Âu lôi kéo các nƣớc khác vào hệ thống thƣơng mại toàn cầu. Toàn cầu hoá tạo ra các mối liên kết rút ngắn khoảng cách về không gian và thời gian.

Các hiện tƣợng toàn cầu có thể mở rộng ra khắp thế giới trong cùng một lúc và có thể di chuyển giữa các địa điểm gần nhƣ tức thời, và do đó, chúng là những hiện tƣợng siêu lãnh thổ. Là một quá trình phát triển, toàn cầu hoá không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế, mà còn mở rộng sang một số lĩnh vực khác : văn hoá, xã hội, môi trƣờng, pháp luật, khoa học - công nghệ. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ : “Toàn cầu hoá kinh tế ( bộ phận cốt lõi của toàn cầu hoá - TG LV ) là xu thế khách quan, lôi cuốn các nƣớc, bao trùm hầu hết các lĩnh vực, vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh và tính tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế. Quan hệ song phƣơng, đa phƣơng giữa các quốc gia ngày LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 càng sâu rộng cả trong kinh tế, văn hoá, bảo vệ môi trƣờng, phòng chống tội phạm, thiên tai và các đại dịch.

Tuy nhiên, những lĩnh vực khác của toàn cầu hoá cũng đều xuất phát từ những nguyên nhân và lý do kinh tế. Cho nên, có thể nói, toàn cầu hoá ngày nay chủ yếu là toàn cầu hoá kinh tế, với những tác động sâu rộng của nó đến các mặt của đời sống xã hội nhƣ quân sự, chính trị, văn hoá, môi trƣờng ., và việc giải quyết những vấn đề nảy sinh trong các lĩnh vực này không thể không có liên quan đến toàn cầu hoá kinh tế. Bàn về vấn đề toàn cầu hoá kinh tế, đã có nhiều ý kiến khác mhau của các giáo sƣ, tiến sĩ trong và ngoài nƣớc. Chẳng hạn, Uỷ ban châu Âu dã đƣa ra một định nghĩa : " Toàn cầu hoá kinh tế có thể đƣợc định nghĩa nhƣ là một qúa trình mà, thông qua đó thị trƣờng và sản xuất ở nhiều nƣớc khác nhau đang ngày càng trở nên phụ thuộc lẫn nhau do có sự năng động của việc buôn bán hàng hoá và dịch vụ, cũng nhƣ do có sự lƣu thông vốn và công nghệ.

Đây không phải là một hiện tƣợng mới, mà là sự tiếp tục của một tiến trình đã đƣợc khơi mào từ khá lâu " [9, 161]. Trong bài Vấn đề toàn cầu hoá - phương pháp luận tiếp cận triết học, Giáo sƣ -Tiến sĩ Lê Hữu Nghĩa cho rằng : " Toàn cầu hoá là quá trình tăng lên mạnh mẽ sự tác động lẫn nhau của tất cả các khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên tòan thế giới, là quá trình tạo ra sự giao lƣu phổ biến trên phạm vi toàn cầu, tạo ra mối liên hệ phổ biến giữa các quốc gia, các khu vực và toàn thế giới" [ 38, 57 ]. Tiến sĩ Vũ Văn Hà - Phó tổng biên tập tạp chí Nghiên cứu Nhật Bản lại cho rằng : " Toàn cầu hoá kinh tế chính là sự gia tăng nhanh chóng các hoạt động kinh tế, các mối liên hệ kinh tế vƣợt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực, vƣơn tới qui mô toàn cầu, tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế trong sự vận động, phát triển. Sự gia tăng của xu thế này đƣợc thể hiện ở sự mở rộng mức độ và qui mô mậu dịch LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 quốc tế, sự lƣu chuyển của các dòng vốn và lao động trên phạm vi toàn cầu [9,511] Theo chúng tôi, toàn cầu hoá kinh tế là quá trình chuyển từ một nền kinh tế khép kín, riêng rẽ từng quốc gia thành một nền kinh tế toàn cầu, trong đó, kinh tế của mỗi quốc gia là một bộ phận hợp thành chỉnh thể của nền kinh tế toàn cầu; các quốc gia liên hệ chặt chẽ với nhau, phụ thuộc lẫn nhau trong sự phân công và hợp tác kinh tế trên phạm vi toàn cầu.

Xu thế quốc tế hoá trƣớc đây và toàn cầu hoá kinh tế hiện na y ra đời, phát triển gắn liền với sự phát sinh, sự vận động và phát triển của CNTB; bắt nguồn từ sự phát triển của lực lƣợng sản xuất, từ tính chất xã hội hoá của lực lựơng sản xuất trên phạm vi quốc gia và quốc tế, từ nền kinh tế thị trƣờng thế giới. Trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản ( 1848 ), Mác và Ăngghen đã dự báo rằng, sự phát triển mạnh mẽ của lực lƣợng sản xuất sẽ dẫn đến phân công lao động xã hội rộng rãi, làm mở rộng sự trao đổi hàng hoá; trao đổi hàng hoá mở rộng ra trên phạm vi thế giới sẽ hình thành thị trƣờng thế giới. Thị trƣờng thế giới lại liên kết các dân tộc, các quốc gia trên toàn cầu. Mác và Ăngghen viết : “Đại công nghiệp đã tạo ra thị trƣờng thế giới, thị trƣờng mà việc tìm ra châu Mỹ đã chuẩn bị sẵn .”, “do bóp nặn thị trƣờng thế giới, giai cấp tƣ sản đã làm cho sản xuất và tiêu dùng của các nƣớc mang tính quốc tế .”, “Thay cho tình trạng cô lập trƣớc kia của các địa phƣơng và dân tộc, và tự cung tự cấp, ta thấy phát triển những quan hệ phổ biến, sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc”, "nhờ cải tiến mau chóng công cụ sản xuất và làm cho các phƣơng tiện giao thông trở nên vô cùng tiện lợi giai cấp tƣ sản lôi cuốn đến tất cả các dân tộc dã man nhất vào trào lƣu văn minh.

Giá rẻ của những sản phẩm của giai cấp ấy là trọng pháo bắn thủng tất cả những bức vạn lý trƣờng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 thành và buộc những ngƣời dã man bài ngoại một cách ngoan cƣờng nhất cũng phải hàng phục " [32,598-602]. Quá trình quốc tế hoá lực lƣợng sản xuất đã dẫn đến sự thay đổi chỉnh thể đời sống xã hội, hình thành nên lịch sử thế giới. Lịch sử thế giới không chỉ đánh dấu bằng cuộc "cách mạng kỹ thuật" , " cách mạng công nghiệp", mà bao gồm cả cuộc " cách mạng xã hội " làm biến đổi toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong điều kiện đó, không chỉ sản xuất, tiêu dùng mà cả sự phát triển của khoa học, văn hoá, tinh thần cũng có tính chất quốc tế.

Trong khuôn khổ của quan hệ sản xuất TBCN, thì quá trình này về thực chất là quá trình quốc tế hoá tƣ bản, mà động lực bên trong thôi thúc nó là chiếm đoạt lợi nhuận ngày càng cao. Mác và Ăngghen đã chỉ rõ : " Vì luôn luôn bị thúc đẩy bởi nhu cầu về những nơi tiêu thụ sản phẩm, giai cấp tƣ sản xâm lấn khắp hoàn cầu. Nó phải xâm nhập vào khắp nơi, trụ lại ở khắp nơi và thiết lập những mối liên hệ ở khắp nơi" [ 32, 601 - 602 ]. Nhƣ vậy, xét về bản chất kinh tế - xã hội, xu thế quốc tế hoá trƣớc đây và toàn cầu hoá kinh tế hiện nay, về cơ bản, đặt dƣới sự chi phối của CNTB, nó là sự phát triển cao hơn về bề rộng và bề sâu của quan hệ sản xuất TBCN ra toàn cầu, trên cơ sở lực lƣợng sản xuất phát triển, trình độ khoa học - công nghệ ngày càng cao và sự phân công lao động quốc tế ngày càng sâu rộng; nó là kết quả tất yếu của sự phát triển sâu rộng nền kinh tế thị trƣờng trên phạm vi toàn thế giới, sự mở rộng hơn nữa các mối quan hệ giao lƣu phổ biến của loài ngƣời.

Toàn cầu hoá kinh tế là một xu thế lịch sử tất yếu do quy luật phát triển của lực lƣợng sản xuất chi phối, đồng thời, nó là yêu cầu nội tại để lực lƣợng sản xuất của loài ngƣời phát triển. Song hiện nay, CNTB đang lợi dụng xu thế toàn cầu hoá kinh tế để thực hiện quá trình toàn cầu hoá TBCN. Các thế lực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.