Chương 1: Cơ sở lý luận, pháp lý về tổ chức và hoạt động của thanh tra cấp tỉnh. Chương 2: Thực trạng và giải pháp hòan thiện tổ chưc và hoạt động của Thanh tra tỉnh Hua Phăn, nước CHDCND Lào. CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA CẤP TỈNH 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của tổ chức và hoạt động của thanh tra cấp tỉnh 1.
Khái niệm Tổ chức của thanh tra nhà nước Tổ chức là một tập thể của con người tập hợp nhau lại để thực hiện một nhiệm vụ chung hoặc nhằm đạt tới một mục tiêu xác định của tập thể đó. Barnard thì “Tổ chức là một hệ thống những hoạt động hay nỗ lực của hai hay nhiều người được kết hợp với nhau một cách có ý thức”. Tổ chức là các hoạt động cần thiết để xác định cơ cấu, guồng máy của hệ thống, xác định những công việc phù hợp với từng nhóm, từng bộ phận và giao phó các bộ phận cho các nhà quản trị hay người chỉ huy với chức năng nhiệm vụ và quyền hạn nhất định để thực hiện nhiệm vụ được giao. Việc tổ chức này gọi là tổ chức bộ máy.
Các cơ quan thanh tra nằm trong tổng thể hệ thống các cơ quan nhà nước, mang đẩy đủ các đặc tính của tổ chức nói chung và của cơ quan nhà nước nói riêng: tính quyền lực nhà nước, được thành lập theo trình tự do pháp luật quy định, thẩm quyền của cơ quan thanh tra nhà nước do pháp luật quy định. Theo Nghị định số 86/2011/NĐ-CP của Chính phủ, Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra “Tổ chức thanh tra nhà nước là một hệ thống tập hợp của hai hay nhiều người, nhóm người, được điều phối một cách có ý thức, có phạm vi tương đối rõ ràng, hoạt động nhằm đạt được mục tiêu chung của ngành thanh tra. Tổ chức thanh tra nhà nước là một bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước bao gồm hệ thống của cơ quan thanh tra được thành lập từ Trung ương đến địa phương” Theo từ điển Luật học: “Thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục tiêu nhất định. 5 Với những định nghĩa trên đây, thanh tra được hiểu là sự xem xét, kiểm soát, kiểm tra thường xuyên, định kỳ nhằm rút ra những nhận xét, kết luận cần thiết để kiến nghị với các cơ quan nhà nước nhằm khắc phục những nhược điểm, phát huy những ưu điểm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước” Theo quy định tại Điều 2 Luật Thanh tra 2017 của nước CHDCND Lào thì: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. ” Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó. Cơ quan thanh tra nhà nước chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ trưởng của cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, đồng thời, chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn về công tác, tổ chức và nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ và cơ quan thanh tra cấp trên.
Quy định tại Luật Thanh tra 2010 của nước CHXHCN Việt Nam, cơ quan thanh tra nhà nước bao gồm: - Thanh tra Chính phủ; - Thanh tra Bộ; - Thanh tra tỉnh; - Thanh tra sở; - Thanh tra huyện. Quy định tại Điều 35 Luật Thanh tra 2017 của nước CHDCND Lào “ Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, có trách nhiệm giúp 6 Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định cảu pháp luật ” Thanh tra tỉnh là cơ quan thanh tra nằm trong tổng thể các cơ quan nhà nước, mang đầy đủ đặc tính của tổ chức nói chung và của cơ quan nhà nước nói riêng, đồng thời cũng mang đầy đủ đặc điểm riêng của cơ quan thanh tra. Như vậy, “ Tổ chức Thanh tra tỉnh là một hệ thống tập hợp của hai hay nhiều người, nhóm người, được điều phối một cách có ý thức, có phạm vi tương đối rõ ràng, hoạt động nằm đạt được mục tiêu chung của thanh tra tỉnh. Thanh tra tỉnh là bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước bao gồm hệ thống cơ quan thanh tra được thành lập từ Trung ương đến địa phương.” Quy định tại Điều 12 Nghị định số 86/2011/NĐ-CP của Chính phủ, Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh, có trách nhiệm giúp UBND cùng cấp quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật.
Thanh tra tỉnh có Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra và thanh tra viên. Chánh thanh tra tỉnh do Chủ tịch UBND cấp tỉnh bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức sau khi thống nhất vơi Tổng thanh tra Chính phủ. Phó Chánh thanh tra tỉnh cũng do Chủ tịch UBND cấp tỉnh bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Chánh thanh tra tỉnh. Phó Chánh thanh tra tỉnh giúp Chánh thanh tra tỉnh phụ trách một hoặc một số lĩnh vực công tác và chịu trách nhiệm trước Chánh thanh tra tỉnh về việc thực hiện nhiệm vụ được giao.
Thanh tra viên là công chức, sỹ quan Quân đội nhân dân, sỹ quan Công an nhân dân được bổ nhiệm vào ngạch thanh tra để thực hiện nhiệm vụ thanh tra và các nhiệm vụ khác của cơ quan thanh tra nhà nước theo sự phân công của Thủ 7 trưởng cơ quan thanh tra. Thanh tra viên có nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và quy định khác của pháp luật có liên quan. Hoạt động thanh tra Theo Từ điển Tiếng Việt, “hoạt động là việc tiến hành những việc làm có quan hệ chặt chẽ nhằm một mục đích nhất định trong lời sống xẫ hội”. Theo Từ điển Luật học, thanh tra “là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định”.
Hoạt động là quá trình tác động qua lại tích cực giữa con người với thế giới khách quan mà qua đó mối quan hệ thực tiễn giữa con người với thế giới khách quan được thiết lập. Trong mối quan hệ đó có hai quá trình diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau, thống nhất với nhau là quá trình đối tượng hoá và quá trình chủ thể hoá. Hoạt động thanh tra là cách thức thực hiện vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thanh tra nhà nước, bao gồm xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra; quyết định việc thanh tra; tiến hành thanh tra trên thực tế; báo cáo kết quả thanh tra,… Thanh tra là một trong những hình thức của kiểm soát nhằm xem xét, phát hiện và ngặn chặn những gì trái với quy định. Thanh tra thực chất là một hoạt động quản lý nhà nước được thực hiện bởi cơ quan, người có thẩm quyền nhân danh quyền lực nhà nước, tác động đến đối tượng quản lý trên cơ sở xem xét, đánh giá đúng, sai trong hoạt động của đối tượng bị quản lý nhằm bảo vệ lợi ích của nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân.
Theo quy định tại Điều 31 Luật Thanh tra 2017 của nước CHDCND Lào thì: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành”. 8 Hoạt động thanh tra là việc xem xét, đánh giá và xử lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự, thủ tục được pháp luật quy định. Quy định tại Điều 36 Luật Thanh tra 2017 của nước CHDCND Lào “ Hoạt động của Thanh tra tỉnh là những công việc do Thanh tra tỉnh thực hiện, được thể hiện qua vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể được pháp luật quy định”.
Hoạt động này được thể rõ qua các nội dung về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan Thanh tra tỉnh. Hoạt động của Thanh tra tỉnh là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan Thanh tra tỉnh đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự, thủ tục được pháp luật quy định. Thanh tra tỉnh chịu sự chỉ đạo, điều hành của Chủ tịch UBND cùng cấp và chịu sự chỉ đạo về công tác, hướng dẫn về tổ chức, nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ. Đặc điểm Tổ chức Thứ nhất, là một bộ phận cấu thành hệ thống cơ quan thanh tra nhà nước, Thanh tra tỉnh có đẩy đủ những đặc điểm của cơ quan thanh tra nhà nước như mang tính quyền lực nhà nước và được phân lập theo thủ tục và trình tự pháp luật quy định, có thẩm quyền được pháp luật quy định.
Thứ hai, cơ quan Thanh tra tỉnh là một bộ phận của cơ quan hành chính nhà nước dưới góc độ quy định của pháp luật cũng như nhận thức của nhà quản lý, Thanh tra tỉnh được coi là cơ quan chuyên môn giúp việc cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Vì vậy, tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan Thanh tra tỉnh chịu sự tác động rất lớn của văn bản pháp luật quy định về tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở cấp tỉnh.